Mаktаbgаchа tа’lim vа bоshlаng’ich tа’lim fаkulteti mаktаbgаchа tа’lim metоdikаsi kаfedrаsi



Yüklə 181,86 Kb.
səhifə10/15
tarix29.05.2022
ölçüsü181,86 Kb.
#59931
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15
Saydullayeva Nigora

Psixologik jihatlari. MTMlarining turli guruh tarbiyalanuv- chilari
kompyuterni va kompyuter o’yinlarini turlicha qabul qilishlari mumkin. Masalan,
kichik guruh tarbiyalanuvchilari shaxsiy kompyuterlar va ularning qurilmalarini
qimmatbaho va katta o’yinchoq deb qabul qilishlari mumkin. Uning
"Sichqoncha"sini aqliy sichkoncha, monitor ekranini esa televizor ekrani bilan
taqqoslay oladilar. Psixologik nuqtai nazardan, kompyuter (monitor) ekranidagi
multimediali tasvirlar yosh bolalarda xis-to’yg’uni shakllantiradi. Yosh bolalar
turli xil buyumlarga, qurilmalar va transport vositalarining modellariga juda
qiziquvchan bo’lganliklari uchun kompyuterning psixologik ta’siri buyumlarga
qaraganda kuchliroq bo’ladi. Kompyuter uyinlari yosh bolalarga dinamik (jonli)
ravishda psixologik ta’sir etadi. Didaktik o’yinlar jarayonida psixik bilish
jarayonlarining takomillashuvi yuz beradi, ya’ni bolalar buyumlarning soni, kattakichikligi, shakli, hajmi, ranglarini idrok qila boshlaydi.






2.2. Maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiyalanuvchilarning bilimini
baholash mezoni


Maktabgacha ta’lim muassasalarida multimedia texnologiyasiga asoslangan
kompyuterli ta’limning asosiy maqsadlaridan birinchisi bolalarni maktab ta’limiga
tayyorlashdan iborat. Shuning uchun mashg’ulot shakli, mazmuni, o’tkazish
metodikasi va baho mezonini ishlab chiqish muhim ahmiyatga ega. Ikkinchidan,
ba’zi MTMlar kompyuterlar bilan ta’minlangan bo’lsa-da, ulardan ta’lim
jarayonida foydalanish metodikasi ishlab chiqilmaganligi sababli qimmatbaho
"o’yinchoq" sifatida turibdi. Shuning uchun, MTMlar sharoitida kompyuterdan
ta’lim-tarbiya jarayonida foydalanish metodikasini ishlab chiqish dolzarb
masalalardan hisoblanadi. Yuqorida ta’kidlanganidek, mashg’ulot mobaynida
multimedia texnologiyasidan foydalanilganda u yoki bu materialni o’rganishda
vaqtni tejash hisobiga ta’lim mazmuni chuqurlashtiriladi va kengaytiriladi.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida an’anaviy usulda ta’lim-tarbiya
berishning shakli, mazmuni, metodi va metodikasi ko’pgina adabiyotlarda va
jurnal sahifalarida bayon etilgan. Jumladan, ushbu masala P.Yusupovaning
"Maktabgacha tarbiya pedagogikasi" va boshqa manbalarda keng yoritib berilgan.
P.Yusupova ta’lim shakli to’g’risida quyidagilarni yozadi: "Ta’lim shakli deganda,
ta’lim beruvchi pedagog va bolalarning maxsus tashkil etilgan faoliyati tushuniladi
va kun tartibida ma’lum bir vaqtda o’tkaziladi".
Bolalarning bilimlarini test usulida baholash metodikasini S.Abdullayeva
ishlab chiqqan. Adabiyotlarda, MTM ta’lim metodlari bo’yicha ham qator fikrlar
bildirilgan. Metod - ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilarning maqsadli ta’limtarbiya vazifalarni hal etishga yo’naltirilgan o’zaro bog’lik faoliyatlarining izchil usullar tizimidir.
MTMlarining maktabga tayyorlov guruhlarida multimedia texno- logiyasidan
foydalanish, asosan, uch tomonlama amalga oshiriladi: kompyuter va uning
dasturlari yordamida didaktik vositalar (slayd, taqdimot, elektron ishlanma,
qo’llanma va h.k.) tayyorlanadi hamda Internet va masofali ta’lim ashyolaridan
foydalaniladi; kompyuter ishtirokida bevosita dialog metodi asosida bolalarga
yangi material o’rgatiladi.
Shuni ta’kidlash kerakki, 6-7 yoshli bola talaba va o’quvchilar kabi
kompyuterda mustaqil ishlashga qodir emaslar. Shuning uchun, MTMlarida yangi
materialni o’rganishda bevosita dialog metodidan foydalanish maqsadga
muvofiqdir. Bu holda kompyuter didaktik vosita manbai rolini o’ynaydi.
3) Bilvosita dialog - virtual axborot (ta’lim) muhtida kompyuter bilan dialog
asosida multimedia texnologiyasi amalga oshiriladi. Bunda bolalar tomonidan
material mustaqil o’rganiladi material mustaqil takrorlanadi, mashqlar mustaqil
bajariladi, multimediali kompyuter uyinlar mustaqil amalga oshiriladi va bola
mashqlarni, kompyuter qo’ygan vazifalarni, o’yinlarni takror-takror bajarib,
qo’yilgan mashg’ulot maqsadiga erisha oladi. Bu holda multimedia
texnologiyasidan foydalanilganda kompyuter ta’lim manbai rolini o’ynaydi.
Mashg’ulot shakli. MTMlarining maktabga tayyorlov guruhlarida multimedia
texnologiyasidan foydalanishning asosiy va yetakchi shakli mashqulotdir.
Mashg’ulotlar Davlat talablari asosida belgilangan dasturlar, yo’nalishlar,
taqimlangan soatlar va shular asosida tarbiyachi (yoki pedagog) tomonidan ishlab
chiqilgan va tasdiqlangan rejalari asosida olib boriladi.
MTMlarda mashg’ulotlar yangi materialni o’rganishga (yoki
mustahkamlashga) qaratilgan, tekshiruvchi-sinovchi, majmuaviy "sayohat" yoki
"ekskursiya" va kompyuterli o’yin shakllariga bo’linadi.
MTMlarida o’tkaziladigan mashg’ulotlar maktabga tayyorlov guruhlarida
kompyuterdan foydalanib o’tkazilishini hisobga olib, 30 daqiqaga mo’ljallanadi va
asosiy uchta bosqichda o’tkaziladi. Birinchi bosqich 15 daqiqa davom etadi. Bu
vaqt davomida tarbiyalanuvchilarga asosiy ma’lumot beriladi.
Birinchi bosqich tugagach (15 daqiqadan so’ng) tarbiyalanuvchilarning
kompyuterlardan foydalanishlari 15 daqiqdan oshmasligini hisobga olib, 15-20
daqiqali oraliq (dam olish boskich)i o’tkaziladi. Ushbu 15-20 daqiqali orqali
o’rganiladigan material bo’yicha qiziqarli o’yinlar o’tkaziladi, she’rlar, ashulalar
aytiladi, rasm chizdiriladi, A harfini yoki 1 raqamini qog’ozda yozish o’rgatiladi.
Sungra mashg’ulotning uchinchi bosqichi boshlanadi. Bu bosqichning davomiyligi
ham 15 daqiqadan iborat bo’ladi. Bu bosqichda, asosan, birinchi bosqichda
o’rganilgan materiallar mustahkam- lanadi, tarbiyalanuvchilarning kompyuter
savodxonligini oshirish davom etadi va ularning bilimi baholanadi. Agar, birinchi
bosqichda rejalashtirilgan materiallarning tuda o’rganilishi ulgurilmasa, u 3-
bosqichda davom ettirilishi mumkin.
Mashg’ulotlarning kompyuterli "Sayohat " va "Ekskursiya" shakli. Bu
shaklda tarbiyachi ekologiya (atrof-muhitni muhofaza qilish)ga oid materiallarni
o’rganilayotganda bolalarni o’simlik dunyosi va o’y hayvonlari bilan
tanishtirishda, bolalarni sayohatga olib chiqishi shart emas. Buning uchun
kompyuter xotirasi va Internet ashyolaridagi mavzuga tegishli materiallarni birinketin kursatishi va izohlashi lozim. Material kompyuterda yoki Internetda
bo’lmasa, bolalar dalaga sayohatga olib chiqiladi.
Mashg’ulotning o’yin shakli. Bolalarga kompyuterli ta’limiy o’yinlar orqali
ham bilim berish mumkin, masalan "Kim birinchi topadi?" o’yinida ekrandagi turli
tartibda joylashtirilgan rangli tasvirdagi sonlardan qaysi biri katta, qaysi biri
kichikligini aniqlash shuningdek, rasmlardan keraklisini topish kabi topshiriklar
bajariladi.
Yangi materialni multimediali kompyuter asosida o’rganishdagi mashg’ulotning algoritmi:
1. Tarbiyachi (pedagog) bolalarni kompyuter ruparasiga joylashtiradi.
2. Kompyuter xotirasiga joylashtirilgan materiallarni monitor ekraniga
chiqaradi.
3. Bolalarning diqqati ekranga chiqqan materialgaqaratiladi.
4. Tarbiyachi va bolalar o’rtasida dialog (savol-javob) boshlanadi.
5. Bolalar tarbiyachi (pedagog) bergan topshiriqni mustaqil bajaradi.
6. O’rganilgan material mustaxkamlanadi.
7. Bolalarning mashg’ulot davomida olgan bilimi baholanadi.
8. O’rganilgan material bo’yicha o’yga topshiriq beriladi.
Mashg’ulot mazmuni. Multimedia texnologiyasidan foydalanib o’tkaziladigan
mashg’ulotlar kompyuter texnologiyasiga asoslanadi. Shuning uchun, multimedia
texnologiyasiga asoslangan mashg’ulotlarni kompyuter mashg’uloti deb ham atash
mumkin. Kompyuterli mashg’ulotlarning aksariyati birlashgan mashg’ulotlar
shaklida o’tkaziladi.
Yuqorida takidlanganidek, mashg’ulot mobaynida tarbiyalanuv- chilarning
kompyuter oldida 15 daqiqdan ortiq o’tirishi mumkin emasligi e’tiborga olinishi
kerak. Kezi kelganda shuni ta’kidlash kerakki, "Maktabgacha yoshdagi bolalar
ta’lim-tarbiyasiga qo’yilgan Davlat talablari"da ham bolaning kompyuterda
shug’ullanishi 15-20 daqiqa etib belgilangan. 15 daqiqaga rejalashtirilgan material
o’tib bo’lingach, 15-20 daqiqali oraliq (dam olish) bosqichi o’tkaziladi.
Ushbu oraliq (dam olish) bosqichida tarbiyalanuvchilarning toliqishini
hisobga olib, kompyutersiz amalga oshiriladigan mashg’ulot o’tkaziladi.
Kompyutersiz o’tkaziladigan ushbu oralik mashg’ulotlarda, mavzuga tegishli
og’zaki savol-javoblar, topishmoqlar, turli mazmundagi o’yinlar, amaliy tadbirlar
(masalan, qaychi bilan harflar qirqish, qogozda 5 gacha raqamlarni yozishga
o’rgatish) o’tkaziladi. Shuningdek, she’r, ashula aytiladi va jismoniy mashqlar
bajariladi. Jumladan, ko’z toliqishini bartaraf etuvchi ko’z gimnastikasi - bir necha
daqiqa davomida ko’zni ochib yumish, xonaning burchaklariga navbatma-navbat
nazar tashlash kiradi. Oraliq bosqichdan so’ng yana 15 daqiqali asosiy mashg’ulot
davom ettiriladi. Shunday kilib, MTMlaridagi kompyuterli mashg’ulotlar, oraliq
bosqichdagi materiallar bilan birga birlashgan mashg’ulotlar sirasiga kiradi.

Yüklə 181,86 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin