M.Ə. Ramazanov, A. Q. Həsənov



Yüklə 4.53 Kb.
PDF просмотр
səhifə15/16
tarix02.12.2016
ölçüsü4.53 Kb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16

Bu kriteriyalar əsasında aşağıdakı nəticələr alınmışdır:  
1. Çubuqvarı formalı yetişmiş sonu tumurcuq şəkilli olan bak-
teriya. Formasına görə bu hüceyrələr tumurcuqlu və ya ye-
tişmiş bakteriyalar 13-cü qrupa aiddirlər. Bakteriya hü-
ceyrələrinin ölçüləri və yetişməsinə əsasən, onların miqda-
rına (çubuqvarı və yaşama mühitinə) görə belə nəticə çıxır 
ki, tapılmış mikroorqanizmlər Prostecobacter fusiformis 
növünə daxildir: hüceyrələr vereten və ya fibroid formaya 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
204
və yetişməsi nəzərə alınmadan 0,5-0,9x2-5 mkm ölçülərə 
malikdir. Hər bir hüceyrə heç olmasa bir polyar aralıq ya-
radır. Aralığın diametri 0,1-0,2 mkm olub, hüceyrə polyu-
suna nəzərən yavaşca sıxılır və sonunda qalınlaşma müşa-
hidə olunur. 
%
1
,
0

 tərkibli orqanik maddələr mühitdə 
yaxşı böyüyürlər. İnkişaf etmə temperaturu  1
0
S dən S
40
0
 
kimidir. Suda, torpaqda  və  axar sularda rast gəlinir.  
Bakteriyanın kifayət qədər maraqlı morfologiyası vardır 
(şəkil 8-17). 
Daha aydın bakteriya hüceyrələrin  səthinin strukturunun 
tədqiqi üçün, faza təzadının təsviri üsulu tətbiq olunur. Faza 
təzadı şəkillərindən aydın görünür ki, hüceyrə divarının struk-
turu bircinsli deyildir. 
2.
 
Xarakterik dairədə  əyilmiş  və qapalı, zəncir cisim forma-
sına və diametrinə görə hörülmüş mikroorqanizmlər 3 “hə-
rəkətsiz qrammənfilik əyilmiş bakteriyalar” qrupuna aiddir-
lər. Berci təyin edicisinə görə yaşama mühitini nəzərə al-
maqla bu bakteriyalar Ancylobacter equaticus və ya Runella 
slithyfor-mis görünüşlü qrupa aiddirlər. Daha dəqiq aydın-
laşdırmaq üçün əlavə üsulların, məsələn, biokimya testlərin 
tətbiq olunması tələb olunur.  
3.
 
Tədqiqatlar nəticəsində, su mühitlərdə unikal mikroorqa-
nizmlər (cədvəl 8-1: 1, 2) olduğu aşkar olunmuş, həmçinin 
bakteriya kimi digər yaşama mühitlərində, məsələn, insanın 
normal mikroflorasına daxil olan və ya torpaq saprofitlərdə 
(cədvəl 8-1: 3) rast gəlindiyi aşkarlanmışdır. Maraqlı misal 
olan (3) faza təzadı üsulunu istifadə edərkən xüsusi ilə də-
qiq aydınlaşdırılmış düzgün çubuqvarı formalı sonlarında 
qidalanma maddəsi olan hüceyrələr aşkarlanmışdır (şəkil 8-
19). 
Su mühiti üçün bakteriya unikal olmayıb və onların ölçüləri 
Berci təyin edicisinin siyahısında əksər qruplara uyğun gə-
lir, bakteriyaların qrup, say əlaməti və görünüş klassifika-
siyası çox saylı  əlavə  tədqiqatların aparılmasını  tələb edir 
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
205
(məsələn, Grama görə rəngləmə, biokimyəvi yoxlamalar və 
i.a.). 
Cədvəl  8-1 
№ SZM 
şəkillər Forma 
Mikroorqa-
nizmin 
orta   ölçüsü 

 
Çubuqşəkilli 
yetişmiş asanca 
əyilən, sonunda 
tumurcuq hamar 
daralan 
mikroorqanizmlər 
Bütün hüceyrələr 
0,8x7,5 mkm 
Diametri 450 mkn 

 
 
 
 
 
Dairəşəkilli 
zəncirdə yerləşən 
mikroorqanizmlər 
1,3dən 1,6 mkn 
 

 
Ayrıca yerləşən 
düzgün cubuqvari 
formalı hüceyrə 
 
 
 
 
0,8x2 mkn 
 
 
Spirala oxşar 
formalı dartılmış 
mikroorqanizmlər 
0,5x13mkn 
 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
206
 
 
Şəkil 8-16. Distillə edilmiş sudan alınmış preparatların ümumi   
   
 skanedilmiş şəkli^ İnkubasiya - 2 həftəlik. 
 
 
Şəkil 8-17. Prostecobacter fusiformis səthinin relyefi. 
 
 
Şəkil 8-18. Faza təzadının təsviri metodunun istifadə edərkən  
aşkarlanmış hüceyrə divarının morfoloji xüsusiyyəti. 
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
207
 
Şəkil 8-19.   Bakteriya hüceyrələrinin faza təzadı şəkilləri^  
Polyuslarda qidalanma maddəsinin çökməsinin 
aydın görünməsi/ 
    
4.  Gərilmiş spiral görünüşlü formalı mikroorqanizmlər «spiro-
xet» qrupuna aiddir. Spiral quruluşlu hüceyrə çoxtəbəqəli 
xarici membrana xidmət edir. Bu membran protoplazmatik  
silindr-sitoplazmatik membran  və hüceyrə  divarı  ilə əhatə 
olunan nüvə örtüklü sitoplazmanı örtür. Spiral bağlanmış 
protoplazma silindr, telşəkilli ayaqlı periplazma ilə üz çəkil-
mişdir. Telşəkilli ayaqlı hissələr hüceyrənin hərəkətetmə 
komponentinə xidmət edir. Başqa bakteriyaların telşəkilli 
ayaqlı hissələrdən fərqli periplazma telşəkilli ayaqlı spiro-
xet hüceyrə ilə üz çəkilmişdir, membran ilə əhatə olunan və 
tamamilə hüceyrə daxilində yerləşmişdir. 
Tapılmış mikroorqanizmlər hüceyrələrin forması və ölçülə-
rinə görə onları Spirocheta plicatilis-spiral şəkilli hüceyrə-
lərə aid olub, diametri 0,2-0,75 mkm və uzunluğu 5-250 
mkm olub su mühitlərində yaşayır. 
II.
 
Adi su.
  Şəkil 8-21 adi suda 1-2 həftəlik inkubasiyasından 
alınmış preparatın ümumi skan edilmiş şəkli verilmişdir:  
      Qeyd  edək ki, distillə olunmuş sudan alınmış  şüşə prepa-
ratla müqayisəyə görə alımış  şəkillərdə bircinsli çirklənmələr 
alınmışdır. Sarı rəngli böyük həcmdə maddə toplantısı müşahi-
də olunmuşdur (optik mikroskopda müşahidələr zamanı). Skan 
edərkən bu toplanmış maddələr özlülük və ya yapışqanlılıq 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
208
xüsusiyyətinə malik olduğundan onlar zonda yapışaraq tədqi-
qata mane olur (şəkil 8-22). Bunlar morfoloji olaraq düzgün 
forma əmələ gətirmirlər. Bu çirklənmələr həm orqanik, həm də 
qeyri orqanik xarakterlidir (Qeyri-orqanik maddələrdəki mikro-
hissəciklər: dəmir oksidi, qum və ya digər qeyri-orqanik çirk-
lər).  
“Yapışqanlı” yığıntıda 2 növ bakteriya hüceyrələri aşkar 
edilmişdir:  
Cədvəl 8-2 təsvir olunmuş bakteriya hüceyrələrinin böyük 
miqdarda onlarla çubuqşəkilli formalı xarakterik morfologiya-
ları vardır. Fərz etmək olar ki, bu bakteriyalar kopsulu olan 
bakteriyalar tipinə aiddir. Verilmiş tip hüceyrələri aydınlaşdır-
maq üçün əlavə  tədqiqatların aparılması  tələb olunur (Qrama 
görə  rəngləmə, biokimyəvi  əlamətlərin kompleks tədqiqi və 
i.a.). Bunlar bu laboratoriya işi daxilində deyildir.  
  Sərbəst olaraq tələbələrin hazırladıqları, adi su, akvarium 
suyu və ya başqa müxtəlif mühitlərlə müqayisədə nümunənin 
mikroflorasını öyrənmək üçün qaynadılmış sudan istifadə et-
mək olar. Məsələn, müxtəlif duz məhlullarının qoruyucu şü-
şədə qurudulması nəticəsində alınmış kristalı tədqiq etmək olar 
(şəkil 8-23). 
 
 
Şəkil 8-20.   AQM spirochet plicatilis şəkili: Hörülmə periodu 
400nm.     
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
209
 
Şəkil 8-21. Adi sudan alınmış preparatların ümumi skanedil-
məsinin şəkli: İnkubasiya - 1 həftəlik. 
 
 
Şəkil 8-22. Adi sudakı mikrohissəciklər çirki. 
 
SZM şəkillərinin alınması  
NanoEducator
 proqramını çağırdıqdan sonra kompüterin ek-
ranında baş  pəncərə  təsvir olunacaq (şəkil 8-19). File men-
yusundan istifadə edərək  Open  və ya New  və yaxud alətlər 
panelində uyğun düymələri seçməklə  işə başlamaq olar. File 
⇒  New komandasının seçilməsi SZM-də ölçmələrə keçməyi 
göstərir. File
⇒ Open komandasını seçmək isə əvvəllər alınmış 
şəkillərə baxılması  və  işlədilməsi başa düşülür. Proqram ölç-
mələrlə yanaşı, həmçinin verilənlərin baxılmasına və  həmdə 
işlədilməsinə imkan verir. 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
210
File
⇒ New komandasının icra olunmasından sonra ekranda 
dialoq pəncərəsi yaranmış olur, işçi qovluğu seçmək və ya 
yaratmaq imkanı yaranır və cari ölçmələrin nəticələrinin qov-
luğa yazılacağı nəzərdə tutulur. Ölçmə prosesini apararkən bü-
tün alınmış verilənlər ardıcıl olaraq razılaşmaya görə 
ScanData+i.spm
 adlı fayla yazılacaq, burada i-indeksi proqram 
işə düşərkən sıfır qiymətini alır və  hər bir yeni ölçmələr üçün 
qiyməti artmış olur. ScanData+i.spm faylları  işçi qovluqda 
yerləşdirilir. Hər yeni ölçmələrə başlamazdan  əvvəl qərarlaş-
dırılır. Ölçmələr aparılan vaxtı başqa işçi qovluğun seçilməsi 
imkanı mövcuddur. Bunun üçün proqramın baş  pəncərəsinin 
alətlər panelində yerləşən 
 düyməsini sıxmaq lazımdır.  
 
        Cədvəl 8-2   
№ SZM 
Forma 
Mikroorqanizmin 
orta ölçüsü 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzun gərilmiş 
çubuqlar             
 
 
0,5 x 3 mkm 

 
 
Sonları 
bağlanmış 
çubuq   şəkilli 
kiçik hamar. 
 
 
0,6 x 1,6 mkm 
    
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
211
 
    
Şəkil 8-23. NaCl damcısının qoruyucu şüşədə qurumasından 
alınan kristal.  
       
 
Şəkil 8-19. NanoEducator proqramının baş pəncərəsi. 
 
Skanetmə  pəncərəsində  Save Experiment düyməsini sıx-
maqla cari ölçmələrinin nəticələrini saxlamaq olar, yaranan 
dialoq pəncərəsində qovluğu seçmək və faylın adını göstərmək 
lazımdır, bu zaman ScanData+i.spm faylı ölçmələr aparılan 
proses vaxtı müvəqqəti fayl olub sizin göstərdiyiniz fayl adına 
dəyişəcək. Ölçmələrə başlamazdan  əvvəl fayl seçdiyiniz işçi 
qovluqda saxlanılacaq. Əgər ölçmələrin nəticələri saxlanılmaz-
sa onda yenidən proqramı işlədərkən ScanData+i.spm müvəq-

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
212
qəti fayla yazılmış  nəticələr ardıcıl olaraq yenidən yazılacaq 
(Əgər işçi qovluq dəyişməyibdirsə) proqramı bağlayarkən və 
yenidən işlədərkən işçi qovluqda ölçmələrin nəticələri olan 
müvəqqəti faylların mövcudluğu haqqında xəbərdaredici məlu-
mat verilir. ScanData standart adını  dəyişmək olar. Bunu işçi 
qovluğun seçilməsi pəncərəsində etmək olar. İşçi qovluğun se-
çilməsi pəncərəsi proqramın baş pəncərəsinin alətlər panelində 
yerləşən 
 düyməsini sıxmaqla həyata keçirilir. SPM File 
Explorer
  pəncərəsində ölçmələrin nəticəsini saxlamaq olar. 
Lazımi faylları növbə ilə seçərək seçilmiş qovluqda onları 
saxlamaq lazımdır. NanoEducator cihazı ilə alınmış nəticələri 
ASCII
 formatına çevirmək olar. Bunu NT MDT istifadə 
olunan  Nova  və başqa proqramlarla etmək olar. Skan edilmiş 
şəkillər həmçinin onların kəsikləri olan verilənləri  ASCII 
formatına xaric edilə bilər. Verilənləri  ASCII formatına xaric 
etmək üçün proqramın baş  pəncərəsindəki alətlər panelində 
yerləşmiş  Export düyməsini 
 
sıxmalı  və ya File men-
yusunun Export

 ASCII
 rejimini seçmək lazımdır.  
Dialoq pəncərəsini bağladıqdan sonra ekranda cihazın idarə 
olunması paneli görünür (şəkil 8-20). Cihazın idarə olunması 
panelinin sol hissəsində SZM-in konfiqurasiyasını seçmək üçün 
düymələr yerləşir. 
-skanedici qüvvə mikroskopu (SQM) 
 
-skanedici tunel mikroskopu (STM) 
 
 
Şəkil 8-20. Cihazın idarəetmə paneli. 
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
213
SQM ölçmələrinə hazırlıq aşağıdakı  əməliyyatların yerinə 
yetirilməsindən ibarətdir:  
Nümunənin yerinə qoyulması 
Nümunəni qoymazdan əvvəl zondun zədələnməməsi üçün zond 
çeviricisini çıxarmalı. 
Nümunənin bərkidilməsinin iki üsuluna baxılır: 
- maqnit üzərində (bu halda nümunə maqnit altlıq üzərinə 
bərkidilməlidir); 
-ikitərəfli yapışqanlı lent vasitəsilə metal üzərində nümunə yer-
ləşdirilməlidir. 
İkitərəfli lentdə olan nümunəni qoymaq üçün dirəkdən saxlayı-
cını burmaqla açmaq (skanedicini zədələməmək üçün), sonra 
isə dayağa qədər onu yavaşca bağlamaq lazımdır. Maqnit bər-
kidilmə halında, nümunənin dəyişdirilməsi altlığı açmadan və 
ya bağlamadan həyata keçirilir: 
   Zond çeviricisinin yerinə qoyulması 
Zond çeviricisinin yerinə qoyulması həmişə nümunənin yerinə                   
qoyulmasından sonra yerinə yetirilməlidir. Çevirici 1 əl ilə  gə-
tirmə vinti ilə saat əqrəbinin istiqamətində  fırlatmaqla yuxarı 
vəziyyətə  gətirilir (şəkil 8-21). Ölçü başlığının qapağındakı 2 
zond çeviricisinin vintini boşaldıb, zondu saxlayıcının yuvasına 
qoymalı  və qeydedici vinti saat əqrəbi istiqamətində yüngülcə 
bərkitmək lazımdır (şəkil  8-21). 
 
Şəkil 8-21. Zond çeviricisinin yerinə qoyulması. 
 
   Skanetmənin yerinin seçilməsi 
Nümunə üzərində  tədqiq olunan yerin seçilməsi üçün 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
214
cihazın aşağı hissəsində yerləşmiş iki koordinatlı stoldakı 
yerdəyişmə vintlərindən istifadə olunur. 
Əvvəlcədən zondun nümunəyə yaxınlaşdırılması 
Hər bir ölçmə üçün zondun qabaqcadan yaxınlaşdırılması 
əməliyyatı  zəruri deyil. Onun zəruriliyi nümunə  və zond ara-
sındakı  məsafənin qiymətindən asılı olaraq yerinə yetirilir. 
Əgər zondun ucu ilə nümunə səthi arasındakı məsafə 0,5-1mm-
dən böyükdürsə, onda zondun nümunə  səthinə yaxınlaşdırıl-
ması  əməliyyatının aparılması  məqsədə uyğundur. Zondla nü-
munə arasındakı  məsafə böyük olarsa zondun nümunəyə 
avtomatik yaxınlaşması prosesinə çox vaxt tələb olunacaqdır. 
Zondu aşağıya salmaq üçün əl ilə gətirmə vintindən istifadə 
edilir. Bu zaman zond və nümunə  səthi arasındakı  məsafəyə 
vizual olaraq lupa vasitəsi ilə nəzarət etmək lazımdır. 
Rezonans  əyrisinin qurulması  və  işçi tezliyin müəyyən 
edilməsi 
Hər bir təcrübəni aparmazdan əvvəl bu əməliyyatın yerinə 
yetirilməsi zəruridir və bunu etmədən gələcək ölçmələrin mər-
hələlərinə keçid bağlıdır. Bundan sonra ölçmə prosesi zamanı 
elə vəziyyət yaranır ki, bu əməliyyatın təkrar yerinə yetirilməsi 
tələb olunur (məsələn, kontakt itərkən). 
Rezonans axtarışı  ADJUST
RESONANCE  əmri ilə ye-
rinə yetirilir. Bu əməliyyatın yerinə yetirilməsi deyərkən, gene-
rator tərəfindən verilən məcburi rəqslərin tezlikləri dəyişərkən, 
zondun rəqs amplitudunun ölçülməsi nəzərdə tutulur. Bunun 
üçün  Run düyməsini sıxmalı. 
Avtomatik rejimində zondun rəqs amplitudunun müşahidə 
olunan maksimal qiymətinə  bərabər generatorun tezliyi avto-
matik təyin olunur. Verilmiş tezlik diapazonunda zondun rəqs 
amplitudunun dəyişməsini göstərən qrafikdən rezonans pikinin 
formasını müşahidə etməyə imkan verir (şəkil  8-22a). Əgər 
rezonans piki aydın ifadə olunmayıbdırsa və ya rezonans tez-
liyində amplitud kiçikdirsə (1V aşağı), onda ölçmələri aparmaq 
üçün parametrləri dəyişmək zəruridir və rezonans tezliyini 
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
215
təkrar təyin etmək lazımdır. 
 
Şəkil 8-22. Rezonansın axtarışı rejimi pəncərəsi və işçi tezliyin  
                   təyini: a) avtomatik rejim; b) əl rejimi. 
 
      Bunun  üçün  Manual rejimi istifadə olunur. Bu rejimi 
seçərkən Frequency Scaning pəncərəsində əlavə panel yaranır 
(şəkil 8-22 b) və aşağıdakı parametrləri korrektə etməyə imkan 
verir: 
-Generator tərəfindən verilən rəqs amplitudu (Oscillation 
Amplitude
). Bu kəmiyyətin qiymətinin minimal verilməsi 
təklif olunur (sıfıra kimi də olar) və 50 mv böyük olmasın. 
-Amplitudu gücləndirən əmsal (AM Gain). Zondun rəqs ampli-
tudunun kifayət qədər böyük olmayan qiymətlərində (<1V) bu 
əmsalın qiymətinin artırılması  məsləhətdir (təklif olunur). Re-
zonansın axtarışına başlamaq üçün Run  düyməsini sıxmaq 
lazımdır. 
Manual
 rejimi mışın köməyi ilə seçilmiş tezliyi qrafikdə 
yaşıl kursorun yerini dəyişməklə etmək olar, həmçinin  seçil-
miş tezliyin kiçik qiymətlərinin diapazonunda rəqslərin ampli-
tudunun dəyişmə xarakteri nəzərə alınır (bunun üçün Manual 
Regime Fine
  vəziyyətini seçərək  Run düyməsini sıxmaq 
lazımdır).   
      Qarşılıqlı təsirin alınması 
      Qarşılıqlı təsirin alınması avtomatik gətirmə mexanizminin 
köməyi ilə zond və nümunə yaxınlaşmasının idarəetmə prose-
durası ilə yerinə yetirilir. Cihazın idarəetmə panelindəki 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
216
 düyməsini sıxmaqla bu proseduranı çağırmaq 
olar. SQM-lə işləyərkən rezonans tezliyin axtarışı və qurulması 
əməliyyatından sonra bu düyməyə imkan yaranır.  Scaning 
Force Microscopy
Landing (şəkil 8-23) pəncərəsində zondun 
yaxınlaşmasını idarə edən elementlər yerləşir, həmçinin prose-
duranın yerinə yetirilmə gedişini analiz etməyə imkan verən 
idikasiya parametrləri vardır.  
 
Şəkil 8-23. Qarşılıqlı təsirin alınması rejiminin pəncərəsi. 
 
       Landing  pəncərəsi istifadəçiyə  aşağıdakı  kəmiyyətləri 
müşahidə etməyə imkan verir:  
- Z oxu üzrə skanedicinin maksimal mümkün uzaqlaşması 
(yuxarıya qalxması) (Scaner Protraction) vahid qəbul olun-
muşdur. Skanedicinin qalxmasının cari vəziyyəti uyğun sol 
indikatorun dolması  səviyyəsinin rəngi ilə xarakterizə olunur: 
yaşıl rəng-işçi zona, göy rəng-iş zonasından kənar, qırmızı rəng 
-skanedici nümunə  səthinə çox yaxınlaşmışdır və bu zondun 
deformasiyasına (zədələnməsinə) gətirib çıxarar. Sonuncu hal-
da proqram xəbərdaredici səs verir.  
- Qarşılıqlı təsir qüvvəsinin  olmamasına uyğun olaraq zondun 
rəqs amplitudu (Probe Oscillation Amplitude) vahid qəbul 
edilir. Zondun rəqs amplitudunun qiyməti sağ indikatorda 
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
217
çəhrayı  rənglə dolması  səviyyəsi ilə göstərilir. Probe Oscil-
lation Amplitude
 indikatorundakı üfüqi nişan skanedicinin və-
ziyyətinin analiz edilməsi və onun avtomatik işçi  vəziyyətinə 
çıxmasını göstərir.        
-Verilmiş istiqamətdə  (Probe Moving) gedilmiş  (Steps) ad-
dımların sayıdır: Landing-yaxınlaşma,  Rising-uzaqlaşma.  
Zondun aşağı salınması prosesinə başlamazdan əvvəl zəruridir:  
1.Prove Moving elementində Landing (yaxınlaşma) imkanının 
seçilməsinə əmin olmalı.  
2.Yaxınlaşma parametrlərinin düzgün verilməsini yoxlamaq:  
      - Əks əlaqə dövrəsində Feed Back Loop Gain - gücləndirmə 
əmsalı 3 qiymətinə bərabər götürülür.  
      -  Set Interaction düyməsini sıxaraq və  Set Interaction 
pəncərəsində  Amplitude Suppression  (şəkil 8-24) paramet-
rinin qiyməti 0,3 bərabər olmasını yoxlamaq.  
3. RUN düyməsini sıxmaq.  
    Steps indikatoru keçilmiş addımları hesablamağa başlayır. 
Qarşılıqlı  təsirin  əmələ  gəlməsindən sonra ekranda Landing 
done
  məlumatı yaranır. 
Zondu əks əlaqədən çıxarmaq, zond və nümunə arasındakı mə-
safənin artırılması üçün zondun uzaqlaşması rejimindən istifadə 
olunur (Probe Moving: Rising). Uzaqlaşma  əməliyyatının 
yerinə yetirilməsi üçün Probe Moving: Rising hərəkət istiqa-
mətini seçmək zəruridir və RUN düyməsini sıxmalı. 
Skanetmə  
      Yaxınlaşma (Landing) prosesinin yerinə yetirilməsindən 
sonra və qarşılıqlı  təsirin  əmələ  gəlməsindən sonra skanetmə 
mümkün olur  (cihazın idarə olunması pəncərəsində     
 düyməsi). Bu düyməni sıxaraq (şəkil 8-25 də skan-
etmə pəncərəsinin şəkli verilmişdir) istifadəçi bilavasitə ölçmə-
lərin aparılmasına və ölçmələrin nəticələrinin alınmasına baş-
layır.  
      Skanetmə rejimində skanetmənin parametrlərinin daxil edil-
məsi zəruridir. Bu parametrlər  Scanning  pəncərəsinin yuxarı 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
218
sağ hissəsində qruplaşdırılıbdır.  
 
Şəkil 8-24. Zond və nümunə qarşılıqlı təsirinin kəmiyyətlərinin  
verilməsi pəncərəsi. 
Proqramı birinci dəfə  işlədərkən bu kəmiyyətlərin qiymətləri 
razılaşmaya görə qəbul olunur:  
Skanetmə  sahəsi         Scan Area (Xnm*Ynm):
 5000 * 5000; 
Oxlar  üzrə ölçmə
          
nöqtələrin sayı              X,  Y:  NX  =  100,  NY  =  100; 
Skanetmenin sürəti
      Velocity  = 1000 nm/s; 
Skanetmənin yolu 
   
Path
 skanetmənin istiqamətini   
                                        müəyyənləşdirir. Proqram sürətli 
skanetmənin ox istiqamətini  
seçməyə imkan verir(X və Y).  
Proqramla işə başlayan zaman  
Path =X+
 qəbul olunur. 
Skanetmə parametrlərini verdikden sonra, daxil edilmiş 
parametrlərin qəbul olunması üçün Apply düyməsini  və skan 
etməyə başlamaq üçün Run düyməsini sıxmaq lazımdır.  
Cari ölçmələrin nəticələrinin saxlanması üçün skanetmə 
pəncərəsində 
 
Experiment
 
Save
düyməsini sıxmaq lazımdır 
və bu zaman görünən dialoq pəncərəsində qovluğu seçməli və 
faylın adını göstərməli.  
 
 
Skanedici zond mikroskopunun köməyilə suyun mikroflorasının öyrənilməsi 
 
 
219
8.3. Metodik göstərişlər 
 
NanoEducator
 skanedici zond mikroskopunda işləməyə 
başlamazdan əvvəl cihazdan istifadə qaydalarını öyrənmək zə-
ruridir [7]. 
 
  
 Şəkil 8-25.   SQM  skanetmə və  nəticələrinin təsviri prosesinin 
idarə olunmasi
 pəncərəsi. 
 
8.4. Tapşırıq   
1. Sizi maraqlandıran  mühit seçərək və müstəqil bioloji nümu-
nələri  SZM-də tədqiq etmək üçün hazırlayın. 
2. Təcrübədə NanoEducator cihazının ümumi konstruksiyasını 
öyrənin və NanoEducator cihazın idarə olunması proqramı 

“Nanotexnologiyadan laboratoriya  işləri”. Dərs vəsaiti  
 
220
ilə tanış olun. 
3.  NanoEducator optik sistemindən istifadə edərək, nümunə 
səthinin maraqlandıran hissələrini seçib SZM-də bir neçə 
ümumi skanetmənin şəkillərini almalı. 
4. Sizi maraqlandıran mikroorqanizmlər və ya sadə orqanizm-
ləri seçərək, faza təzadı üsulunu tətbiq etməklə  səthin 
skanedilməsini aparın. 
5.  Alınmış  şəkillərin işlənilməsi və analizini aparıb, alınmış 
sadə  və ya böyümüş bakteriyaların aydınlaşdırılmasına 
çalışın. 
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə