Microsoft Word Materiallar Full Mənim gənclərə xüsusi


II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS



Yüklə 10,69 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə17/144
tarix06.03.2017
ölçüsü10,69 Mb.
#10325
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   144

II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

56 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

THE STUDY OF INFLUENCE OF SOME METAL NANOPARTICLES ON THE 

PLASMOLYSIS IN THE CELL OF LEAVES OF ELODEA 

 

Farida SHAHBAZOVA, I.S. AHMADOV 

Baku State University 



sezi210@rambler.ru 

AZƏRBAYCAN 

 

As a physical barrier between cytoplasm and extracellular space, the plant cell wall and plasma membrane  serve  as a 



important structural system of entry to nanoparticles (NPs). This entry can take place via endocytosis, by simple diffusion 

without persistent cell wall and membrane damage, or by disruption of plasma membrane integrity. Pores  in the cell wall 

smaller than 1 μm in diameter can be sealed, and, therefore, NPs can cross the cell wall passively without causing manifest 

cell damage. The study of nanoparticles uptake in plant cells is important for the understanding interaction mechanism of 

nanoparticles with intracellular components and processes which cause to toxicity. Understanding the principles of how 

nanoparticles can transmigrate into cells could enable greater control over cellular uptake and would improve prediction of 

possible toxic effects. Nanoparticles may enter plant cells through osmotic pressure, capillary forces, pores across the cell 

wall, which has a thickness ranging from 5 to 20 nm, determines its sieving properties [1]. 

The present study examines cellular interaction of nanoparticles for theirphytotoxicity through plasmolysis of cells. 

The 


observation of plasmolysis can be used to determine tonicity of cell's environment and rate of toxicity of nanoparticles. 

In 


experimentswere usedleaves of Elodea Canadensis and three  types of nanoparticles  - ZnO, CuO and  Fe

2

O



3

 with a particle 

size of 10  nm, 40 nm  and  20 nm. Given nanoparticles were produced by Skyspring Nanomaterials.Inc, USA, Houston TX. 

The experiments have been conducted in the following stages: the leaves are allocated from branches of elodea and 

were exposurein APW (1,0mMNaCl, 0,1 mMKCl, 0,1 mM CaCl

2

 )  solution about one hour and then in dispersed solution 



of nanoparticles with concentration of 1 mg/ml.Leaves of elodea from in dispersed solution of nanoparticles were placed in 

a solution of 6% NaCl. After exposure 6 or 12  minutes in the  6% NaCl solution was fixed  traditional plasmolysis. In the 

cells of elodea with the largest vacuoles, organelles, clear protoplasts rotation the plasmolysis well monitored under the 

microscope.  

The elodea cell plasma membrane immediately pulls away from the cell wall during plasmolysis as water 

leaves the cell through osmosis. 

The progression of plasmolysis was monitored with a microscope and video camera and 

photos are made.  

There are various reports where have been studied the toxicity of nZnO, CuO and Fe

2

O



3

 which for indicators used cell 

culture, seed germination, root elongation, and different physiological processes of plant cells. Among these particles, was 

most phytotoxic ZnO, followed by CuO and Fe

2

O

3



 was no toxic.  

The main purpose of the experiments was the study of the effects of nanoparticles on the  the progress, character and 

form of plasmolysis. For this purpose the leaves of elodea are taken from APW solution and  has been influenced by the 6% 

NaCl  and  was determined the duration of the plasmolysis. It was found that , within 6 minutes plasmolysis process is 

continues , but it ends up completely after 12 minutes.  Therefore, in experiments the duration of plasmolysis determined  

between 6 and 12 minutes. In primary  experiments the character of plasmolysis was studied  depending of  exposure period 

and   type of nanoparticles. Figure 1 displays the plasmolysis after 30 minutes exposure in given nanoparticles.  As you can 

see from the picture the plasmolysis occurred varied depending on the nature and shape of the nanoparticles. Significant 

change of form of plasmolysis was observed in the leaves from ZnO nanoparticles.  

The form and character of plasmolysis  inCuO nanoparticles are little difference  than control. The form of plasmolysis 

also differs in FeO than in control.  

Thus the results of experiments show that the nanoparticles can influence the  nature and form of plasmolysis process. 

By the changes of form and character of plasmolysis allow us to evaluate the toxic effects of nanoparticles. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

57 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

ZnO 


 

 

 



 

 

                         Fe



2

O



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



CuO                                                                                             Control 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

Figure 1. The leaves were exposure 30 minute in dispersid solution of nanoparticles. The plasmolysis was evoluated with 

6% solution . The duration of plasmolysis 6 minute. 

 

References 

1. Fleischer A, O’Neill MA, EhwaldR. The pore size of nongraminaceous plant cell walls is rapidly decreased by borate 

ester cross-linking of the pectic polysaccharide rhamnogalacturonan  II. Plant Physiol. 1999, 121:829–838;           

2. Navarro E., BaunA.,Behra R., HartmannN. B., FilserJ., Miao A., Quigg A., Santschi P. H., and Sigg L. Ecotoxicology, 

2008 ç17: 372-386.) 

3.Mariya Khodakovskaya, Enkeleda Dervishi, Meena Mahmood, Yang Xu, Zhongrui Li, Fumiya. ACS Nano, 2009, 3 (10), 

pp 3221–3227) 

 

İsmət Əhmədov "Nanomaterialların kimyəvi fizikası" kafedrasının dosenti. ismetahmadov@mail.ru 



Fəridə Şahbazova "Nanomaterialların kimyəvi fizikası" kafedrasının magistrantı sezi210@rambler.ru 

 

 



KONVEKTIV BULUDLUĞUN “NOWCASTING” METODU ILƏ PROQNOZU 

 

N.Ş. HÜSEYNOV,  Aysel  KƏRIMOVA 

Milli Aviasiya Akademiyası 

aysel_maa@mail.ru 

AZƏRBAYCAN 

 

Nowcasting hal-hazırki havanın təsviri və ekstrapolyasiya metodu vasitəsilə 0-6 saat qabaqcadan yağıntının 



proqnozunun verilməsidir. Sinoptik son radar, peyk və meteoroloji müşahidə  məlumatlarından istifadə edərək  şəhər kimi 

kiçik bir ərazidə bir neçə meteoroloji elementi təhlil edə və sonrakı bir neçə saat üçün proqnoz verə bilər. Bu metod sel, 

ildırım, dağıdıcı küləklərə səbəb olan müxtəlif təhlükəli atmosfer hadisələrixəbərdarlıqlarının verilməsində istifadə olunur. 

Bu metodun başlıca xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu zaman konvektiv buludluğun  ərazi üzərində yaranmasının, 

inkişafının, hərəkətinin və dağılmasının  proqnozu verilir ki, müəyyən ərazidə insanların hava şəraitinə hazırlanması üçün 

şərait yaradır. 



II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

58 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

Yağıntı hadisələrin, xüsusilə  də Cb buludlarının nowcasting proqnozu hava nəqliyyatının təhlükəsiz  şəkildə idarə 

edilməsinə əhəmiyyətli təsir göstərir. Bu qısamüddətli proqnozların hazırlanmasınıasanlaşdırmaq üçün konvektiv buludların 

yeri, intensivliyi, ölçüsü, hərəkəti və inkişafı haqında məlumatlar radarlar vasitəsilə əldə olunur.Radarların meteorologiya 

sahəsində  tətbiqi nəticəsində xüsusilə intensiv yağıntılar, dolu, daşqın və selləri  əvvəlcədən müəyyən etmək mümkün 

olmuşdur. Meteoroloji radarlarla hidrometeoroloji obyektin mövqeyi, sürəti, hərəkət istiqaməti təyin olunaraq, atmosfer 

hadisəsinin növü, intensivliyi və miqdarı haqqında məlumatlar əldə olunur. 

Radar exolarının ekstrapolyasiya edilməsi nowcasting proqnozunun əsasını  təşkil edir. Meteoroloji radarlardan 

istifadə etməklə 2-4 saatlıq qısamüddətli hava proqnozu və xəbərdarlıqlar verilir ki, onlar da aviasiya meteoroloji xidməti  

tərəfindən uçuşların təhlükəsizliyinin yaxşılaşdırılmasına kömək edir. Radarın radiogörünüş sahəsinin məhdud olması  və 

hava kütlələrinin hərəkət sürətinin təxminən 40-60 km olması səbəbindən, radarlar vasitəsilə yalnız, gələcək bir neçə saat 

üçün proqnoz verilə bilər. 

Meteoroloji radiolokatorlardan əldə edilən məlumatlardan istifadə edərək cari vaxt üçün  yağıntıların zaman və 

məkana  görə təhlilini aparmaq mümkündür. Ona görə ki, radar məlumatları fasiləsiz olaraq bizə lokal miqyasda konvektiv 

buludların ayrı-ayrı hissələrinin ölçülərini, onun formasını, intensivliyini, hərəkət, sürət və istiqamətini hərtərəfli müəyyən 

etməyə imkan verir. Bu, hərəkətdə olan konvektiv buludluğun proqnozlaşdırılan yerini ekstrapolyasiya etməyə imkan verir. 

Radarın verdiyi sədaları izləyərək ardıcıl radar təsvirləri əldə edilir və bu təsvirlərin hərəkət istiqaməti hesablanır. Bu 

üsul zaman və məkan daxilində yağış sahələrinin yerdəyişmə və dəyişgənliyini nəzərə alır. Bu proqnozun özünüdoğrultması  

sinoptik tərəfindən yoxlanılır və bundan sonra, müxtəlif  ekstrapolyasiya metodlarından  istifadə edilərək, müxtəlif vaxt 

addımları və müxtəlif sahələr üçün optimal proqnozlar hesablanılır və buna uyğun  onlayn yoxlama sxemi həyata keçirilir. 

 

 

 



POLİPROPİLEN – NANOGİL KOMPOZİTLƏRİNDƏ MEXANİKİ PARÇALANMA 

PROSESLƏRİNİN KİNETİKASI 

 

Aynurə  HADIYEVA, M.A. RAMAZANOV, V.Ə. ƏLƏKBƏROV 

AMEA Fizika İnstitutu , Bakı Dövlət Universiteti 

mamed_r50@mail.ru, vilayet_elekberov@mail.ru, aynure_82@mail.ru 

AZƏRBAYCAN 

 

Son zamanlarda polimerlər  əsasında  nanohissəciklər daxil edilmiş  nanokompozitlərin alınması və araşdırılması həm 



praktik ,həm də elmi cəhətdən çox aktualdır. Aparılmış    araşdırmalardan [1-3] polimerlər  əsasında  hazırlanan, üzvi  və 

qeyri-üzvi  əlavələr daxil edilmiş kompozitlərin  dinamik-mexaniki, deformasiya  və  optik xassələrini  öyrənməklə 

parçalanma mexanizması haqqında az da olsa məlumat əldə etmək mümkündür. 

Polimer nanokompozitlərin alınmasında gillərin nanoəlavə kimi  istifadəsi polimerlərin bir çox xassələrini  ( 

parçalanma temperaturu, yanmaya dayanıqlılığı, elastiklik modulu, mexaniki və elektrik möhkəmliyi,qaz və  nəm 

keçiriciliyi) dəyişdirir [4]. Nanohissəcik əlavə edilmiş nanokompozitlərdən alınan məhsullardan tələb olunan xüsusiyyətlər: 

sıxlığını qorumaqla yanaşı  mexaniki, elektrik möhkəmliyini artırmaq və bir sıra xassələrini yaxşılaşdırmaqdır.  

Mexaniki və elektrik parçalanmasında bir çox polimer ve kompozitlər üçün temperaturun rolu  təcrübi olaraq [1-3,5] 

araşdırılmışdır. Nanokompozitlərin xarici amillərin təsirindən sonra parçalanmasında termofluktasiya nəzəriyyəsinin doğru 

olmasını isbat etməklə nümunələrin yaşama müddətlərini fərqli şəraitlərdə necə olacağını təxmin etmək olar. 

Bu tezisdə polipropilen (PP) əsasında nanogil (NG) əlavə edilmiş nanokompozitlərin mexaniki yaşama müddətinin  ( 

τ



) mexaniki gərginlikdən (σ

M

) asılılığı fərqli temperaturlarda (T) ölçüldükdən sonra, mexaniki parçalanmanın aktivasiya 



enerjisi (U

0

) və quruluşa həssas əmsalı (γ) hesablanmışdır. 



Nanogil müxtəlif faizlərdə (%1,0;2,0;4,0;6,0;8,0;10,0) toz şəklində polipropilenlə  mexaniki  qarışdırıldıqdan sonra 

qaynar presləmə üsulu ilə (150 MPa, 445K, 10 dəq.) nazik  (40-70mm) nümunələr əldə edilmişdir. Hər ikisi toz şəklində və 

sıxlıqları bir-birinə yaxın olduğundan homogen qarışıq alınır. PP-nin sıxlığı 0,920 q/sm

3

 (920 kq/m



3

), nanogilin sıxlığı isə 

0,500 g/sm

3

 olduğundan kiçik  faizlərdə nanokompozitlərin sıxlıqlarının dəyişməməsi hazırlanan nümunələrin  yüngül 



olmasını təmin edər və bu praktiki cəhətdən  çox vacibdir.  NG olaraq istifadə olunan  əlavə montmorillonitli (MM) təbəqəli 

silikatlardır və  təbəqələrin  ölçüləri təxmini olaraq: uzunluğu 200 nm, eni 1 nm-dir. MM kristalının  qəfəsinin quruluşu

 

mərkəzdə Al (aliminium), Mg (magnezium) ve Fe (dəmir) atomları yerləşir və onlar  silisium oksid təbəqəsi ilə  əhatə 



olunur. 

NG-in PP-nin mexaniki möhkəmliyə  təsiri log τ

M

 ~  f(σ) asılılığı ilə verilmişdir. log τ



M

-nin  σ-dan  asılılığı  

termofluktasiya mexanizmi ilə izah oluna bilər. Yəni, mexaniki yük təsir edən nümunələrdə qırılmalar temperaturun təsiri 

ilə əmələ gəlir, σ qırılmaya kömək edir:  



II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

59 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

τ

M



0

exp [(U



0

- γσ )/RT] 

Bu asılılıq  əvvəlki işlərimizdə  də müşahidə edilmişdir [1,3,5]. τ

~  σ-nın müxtəlif qiymətlərində mexaniki yaşama 



müddəti (nümunəyə mexaniki yükün  təsiri anından qırılmasına qədər keçən vaxtdır);  τ

0

 ~ atomların tarazlıq vəziyyəti  



ətrafında rəqsinin periodu; R ~ universal qaz sabiti; U

~ mexaniki parçalanmanın başlanğıc aktivasiya enerjisi; γ ~ quruluşa 



həssas əmsaldır. Bu parametrlər təcrübi olaraq hesablanmışdır. σ nanoəlavənin miqdarından asılı olaraq əvvəlcə artır, sonra 

isə azalır. Saf və PP+2,0 % NG nümunələrinin  τ

M

-si müxtəlif temperaturlarda ölçülərək U



0

, γ və τ


0

 hesablanmışdır. Üzvi 

əlavələr daxil edilmiş kompozitlərdə optimal xassəyə malik olan nümunələr  əlavənin 15-20% miqdarında olduğu halda 

,qeyri-üzvi əlavələrlə alınan kompozitlərdə isə  optimal xassələr əlavənin 0,5-3,0% müşahidə olunur [1-3, 5]. NG əlavəli PP 

nanokompoziti üçün  optimal xassəyə malik olan nümunələrin faiz miqdarı    2,0%-dir.  Əlavənin 2,0% miqdarında  σ-nın 

qiymətinin artması NG hissəciklərinin PP matrisasında bərabər paylanaraq makromolekullararası qarsılıqlı  təsiri 

artırmasının nəticəsidir.  

PP-ye daxil edilmiş NG atomları ana zəncirə girmiş olsaydı, saf  PP və nanokompozitlər üçün  fərqli U

0

-lar alınmalı 



idi. Toz şəklində olan PP ve NG mexaniki qarışdırıldıqdan sonra qaynar presləmə üsulu ilə ərinti  şəklindən  nanokompozit 

hazırlanır. U

0

-ın bütün nümunələr üçün  eyni olması daxil etdiyimiz əlavənin  zənciri əmələ gətirən  atomlararası kimyəvi 



rabitəyə  təsir etməməsiylə  əlaqədardır. Mexaniki möhkəmliyin və  τ

M

-nın  əlavənin miqdarına bağlı olaraq dəyişməsi 



makromolekullararası qarşılıqlı təsirdən asılıdır. 

 

Ədəbiyyat 

 

1.  Sh.V.Mamedov, V.A. Alekperov, Y.Lenger, D.Oren, S.A. Abasov, M.Subası and R.L.Bayramova. Polymer.Compos., 20,216(1999). 



2.  F.Ş. Boydağ, Y.L.Özcanli, V.A.Alekberov and İ.Hikmet, Compos.Part B,37, 249(2006). 

3.  Y.L.Özcanli, F.Ş.Boydağ, V.A.Alekberov, İ.Hikmet, and M.Cantürk, Modern Physics Letters, B,21, 1415(2007).         

4.  A.K. Mikitaev, A.A. Kaladjyan, O.B. Lednev, M.А. Mikitaev. Elektronnıy jurnal «İssledovano v Rossii»,4, 912-922, 2004. 

5.  Alkan U., Özcanlı Y., Alekberov V. Fibers and Polymers 2013, Vol.14, No.1, 115-120. 

 

 

AG

2

SE KRİSTALININ TERMOELEKTRİK XASSƏLƏRİNİN 

DƏYİŞMƏSİNDƏ DEFEKTLƏRİN ROLU  

 

F.F. ƏLİYEV, Vüsalə  EMİNOVA 

AMEA Fizika İnstitutu 



farzali@physics.ab.az 

AZƏRBAYCAN 

 

 

 



Müasir elektron texnikasında kiçik fonon istilikkeçirməsinə və yükdaşıyıcıların böyük yürüklüyünə malik olan 

termoelektrik materiallarından geniş istifadə olunur. Bu materiallar əsasən mürəkkəb zona quruluşuna malik olmalıdır. Bu 

xüsusiyyətlərə malik materialları gümüş halkogenidləri arasında da tapmaq olar. 

 Belə materiallardan biri də Ag2Se-dir. Ag2Se darzolaqlı yarımkeçiricilərə aid olub, elektronların və defektlərin 

yüksək konsentrasiyasına, həmçinin kiçik fonon istilikkeçirməsinə malikdir. 

 Sayılan məxsusiliklər ola bilsin ki, Ag2Se-də termoelektrik möhkəmliyinin yüksək olması səbəbindəndir. Tam 

nəticə almaq üçün  elektrikkeçirmə 

(T), Holl əmsalı R(T), termo e.h.q. 0(Т) və istilikkeçirmənin

 

T

ph

 temperatur 



asılılıqları geniş tədqiq olunmuşdur. Ag2Se-də  

1,0 at. Ag və 0,1 at. Se əlavələrində alınan qiymətlər cədvəldə 

göstərilmişdir. Ag əlavəsi elektron konsentrasiyasını 

61020sm-3 -ə qədər artmasına, Se əlavəsi isə  11018sm-3-ə qədər 

azalmasına səbəb olur. 

 

Məlum olduğu kimi, termoelementin əsas parametrləri 



 (termoelementin effektivliyini xarakterizə edən kəmiyyət) 

və onun keyfiyyətliliyini xarakterizə edən Z kəmiyyətidir. Onlar bir-biri ilə aşağıdakı şəkildə əlaqəlidir

 

ZT

Z



1

1



0



                                        (1) 

burada   



tot

Z



2

0





II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

60 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

Elektronların yürüklüyünün kiçik olduğu hallarda təcrübi olaraq təyin olunan 

е=LT indiki halda mümkün deyil. 

Onun hesablanması üçün 

0

L

L

(L- Zommerfeld ədədi, L0- Lorens ədədinin təcrübi qiyməti) kəmiyyətini bilmək vacibdir. 

Aparılan təcrübələr əsasında alınan 

ph, 0 və -nın təcrübi qiymətləri əsasında Z və  hesablanmışdır. Ag2Se kristalında 

-nın ekstremumunun tədqiqi göstərdi ki, elektron istilikkeçirməsinin ümumi istilikkeçirmənin 20%-ni təşkil etdiyi 

konsentrasiyanın 

9,11018sm-3 qiymətində   maksimal qiymətə çatır. Göstərilmişdir ki, 0 və  -nın artması, həmçinin 

tot-ın azalması güc əmsalının 



2



0

 və termoelektrik möhkəmliyinin Z artmasına gətirir. Legirləmə 



2



0

 və Z-in 

qiymətlərini çox az dəyişir, belə ki, Ag və Se-lə öz-özünə legirləmə Z-in qiymətinə cox ciddi təsir edir, şübhəsiz ki, bu 

məxsusi defektlərin sayının dəyişməsi ilə əlaqədardır. 

Hesablamalar göstərmişdir ki, Т

300К-də  konsentrasiyanın n7,11018см-3 qiymətində  və 0-ın yüksək qiyməti 

hesabına güc əmsalı 



2

0

 maksimal qiymət alır. Baxmayaraq ki, 100



300К temperatur intervalında temperaturun artması 

ilə 


 azalır,  0 isə artır. Gostərilən intervalda bütün nümunələrdə elektronların konsentrasiyası praktik olaraq dəyişmir. 

Deməli, 


-nın azalması yalnız temperaturun artması ilə elektronların yürüklüyünün Un azalması  səbəbindəndir. Un –in 

azalması (Un

T-1,2 qanunu ilə) isə elektronların qəfəsin istilik rəqslərindən və defektlərdən səpilməsi ilə  əlaqədardır. 

Defektlərin rolunu əlavə Se və Ag atomlarının vakansiyaları oynayır. Nəyə görə Se əlavəsi Ag əlavəsinə nisbətən 

(RAg=1,13

A

) daha böyük ekranlama radiusu (RSe=1,93 



A

) yaradır. Eyni zamanda fonon-fonon və fonon-defekt 

səpilmələrinin azalması hesabınadır (

phТ-1,3 ). Se və Ag əlavələri  ph–nu n tərtib azaldır. (phТ-n). Ona görə  də 



2



0

 və Z-in temperatur artdıqca artması yalnız 

0 (Т)-nin xətti artmasına gətirir..   

Ədəbiyyatdan məlumdur ki, 



VI

B

A

'

2



 birləşmələrinin şüalanmasında radiasiyanın yaratdığı  defektlər az olduğuna görə 

onların kinetik xassələrə təsiri cüzidir. Alınan nəticələr göstərir ki, 

41018 neytron

sm2 şüalanması ilkin (şüalanmaya 

qədər olan) nəticələrdən o qədər də fərqlənmir. Böyük plastiklik və yüksək mexaniki möhkəmlik, stabil kinetik xassələr və 

radiasiyaya davamlılıq imkan verir ki Ag2Se kristalından nüvə termoelektrik qurğularında perspektiv material kimi istifadə 

edək. 

 

 

HD198478 VƏ HD225094 ULDUZLARI ATMOSFERLƏRİNDƏ BAŞ VERƏN QEYDİ-ADİ 

DƏYİŞKƏNLİKLƏR 

 

Yanoş MƏHƏRRƏMOV 

AMEA N. Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası 



y_meherremov@rambler.ru 

AZƏRBAYCAN 



 

AMEA N.Tusi adına  Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının (ŞAR) 2 metrlik teleskopunun Kasseqren fokusunda 

quraşdırılmış müasir CCD kamerası vasitəsilə 2005-2012 – ci illərdə HD198478 (55 Cyg) ifratnəhəng ulduzunun, 2013 – cü 

ildə isə HD225094 (V639Cas) ifratnəhəng ulduzunun müntəzəm spektral müşahidələri aparılmışdır. Alınmış bütün spektrlər 

Dech-20 və Dech-20T paket proqramları vasitəsilə  işlənmişdir. Ayırdetmə R=15000 və bütün spektrlərdə (siqnalın küyə 

nisbəti) S/N = 150

200 intervalında olmuşdur. HD198478 (55Cyg): Spektral tədqiqatlar baxımından çox maraqlı olan bu 

ifratnəhəng ulduzun atmosferində müşahidə olunan hidrogenin Balmer seriyası üzrə H

  xəttinin profillərinin strukturu və 



intensivlikləri kəskin dəyişir. 55 Cyg ulduzunun indiyədək olan çoxsaylı spektrləri  əsasında onun atmosferində  həmişə 

müşahidə edilmiş H

α

 xəttinin profilləri – düz P Cyg profil, tam udulma profili, tam şüalanma profili, invers P Cyg profil, 



mərkəzi  şüalanma komponentinin hər iki qanadında asimmetrik yerləşən udulma komponenti olan profil formalarındadır. 

Şəkil 1(a) – da nümunə kimi 12.10.2010 və 28.11.2010 tarixli spektrlərdə müşahidə olunan H

  xəttinin profillərindən 



fraqmentlər verilmişdir. 

2010-cu ildə ŞAR – da aparılmış 55 Cyg ulduzunun ardıcıl və intensiv müşahidələri xüsusi maraq doğurmuşdur. 

Alınmış spektrlər işlənərkən ilk dəfə olaraq aşkar edildi ki, 02-04.07 2010-cu il tarixlərindəki müşahidə materiallarında H

α

 



(

6562.816Å) xəttinin profili (eyni zamanda həm udulma, həm də  şüalanma komponenti) tamamilə yox olmuşdur (şəkil 

1.a). Həmin spektrlərdə H

α

 xəttinin yerləşdiyi dalğa uzunluğu intervalında zəif atmosfer xətlərindən və küydən başqa heç bir 



spektral detal müşahidə olunmamışdır. Lakin 55 Cyg ulduzunun H

α

 profilinin müşahidə olunmadığı spektrlərində bu 



Yüklə 10,69 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   144




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin