Microsoft Word Materiallar Full Mənim gənclərə xüsusi



Yüklə 10,69 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə19/144
tarix06.03.2017
ölçüsü10,69 Mb.
#10325
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   144

ЛИТЕРАТУРА 

1.  Zhang Y, Lu L, Furlonger C, Wu GE and Paige CJ (2000) Nat Immunol , pp.1392-397. 

2.  Zhang Y and Paige CJ (2003) Blood 102, pp.2165-2172. 

3. Kurtz MM, Wang R, Clements MK, Cascieri MA, Austin CP, Cunningham BR, Chicchi GG and Liu Q (2002) Gene296, pp.205-212 

4. Fu CY, Kong ZQ, Long Y, Chen Q, Wang R (2007) Eur. J. Pharmacol 572: 175–181. 

5. Fu CY, Kong ZQ, Wang KR, Yang Q, Zhai K, et al. (2005) Brain Res 1056: 51–58.  

6. Fu CY, Yang Q, Wang KR, Kong ZQ, Chen Q, et al. (2006) Behav Brain Res 170: 293-301. 7. АгаеваГ.А., КеримлиН.Н., 

ГоджаевН.М., Биофизика, 50(2), (2005), с.203-214. 

8. ГоджаевН.М, МаксумовИ.С., ИсмаиловаЛ.И., Ж.Структурной химии, 24, (1983),  p.147. 

9.  IUPAC-IUB, Biochem. J. (1971) 121,p.577. 



II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

66 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

QUANTUM CRITICALITY AND SUPERCONDUCTIVITY IN SPIN AND CHARGE 

SYSTEMS 

 

Y. CELALEDDIN DURMAZ, Siddharth SAXENA 

Department Of Physics, Fatih University, Cavendish Laboratory, University Of Cambridge 

celaleddindurmaz@gmail.com 

 TURKEY, UK   

 

Understanding behaviour of electrons in solids is an extremely complicated problem which is even impossible to be 



solved with the most advanced computers. Fortunately however, complex motions of electrons in materials are quite 

different than their individual motions and this complex motion produces qualitatively new forms of simplicity such as 

superconductivity and magnetism. These are examples of stable phases of matters and traditionally in physics the material 

research has been focused on stable phases of matter. However, this collective behaviour of matter becomes very important 

at unstable phases and in the past ten years condensed matter physicists have the opportunity to investigate unstable states of 

modern materials. These unstable states of matters are obtained through quantum phase transitions which are driven by an 

external parameter like pressure, magnetic field and chemical doping. This new behaviour occurs in precarious point which 

is called quantum critical point.  

In classical phase transitions ordered arrangement in matter cannot be sustained beyond a critical temperature because 

of thermal fluctuations, as in melting of ice. Over the last decade, a novel kind of phase transition has been discovered 

which is unlike classical phase transitions, is driven by quantum fluctuations rather than thermal fluctuations. These 

fluctuations are called quantum fluctuations because they are zero point vibrations and mainly associated with Heisenberg’s 

uncertainty principle.  

In our research we focus on experimental search and discovery of novel forms of quantum order in metallic and 

insulating magnets, intercalated compounds, ferroelectric systems and multi-ferroic materials. Particularly investigated is 

the pressure-induced superconductivity and critical phenomena in the vicinity of quantum phase transitions. In order to be 

able to observe emergent phenomena in quantum phase transitions selected and investigated materials need to be chosen 

very carefully in terms of their crystal structure, magnetic and electric properties. For that purpose our recent material scope 

ranges from perovksite oxides to pnictide oxides since their layered lattice structure and magnetic behaviours are very 

suitable for tuning them to quantum critical point by pressure.     

Materials tuned to the neighbourhood of a zero temperature phase transition often show the emergence of novel 

quantum phenomena. Much of the effort to study these new emergent effects, like the breakdown of the conventional 

Fermi-liquid theory in metals has been focused in narrow band electronic systems. Spin or charge ordered phases can be 

tuned to absolute zero using hydrostatic pressure. Close to such a zero temperature phase transition, physical quantities like 

resistivity, magnetisation and dielectric constant change into radically unconventional forms due to the fluctuations 

experienced in this region giving rise to new kind superconductivity and other possible ordered states. Extension of this 

methodology to dipole-ordered insulating materials provides an interesting departure and new opportunities for both new 

physics and applications. 

Understanding quantum criticality and quantum phase transitions now has a very crucial and fundamental place in both 

theoretical and experimental physics since, there haven’t been developed any theoretical framework yet to explain these 

phenomena completely and emergent ordered forms of materials i.e. superconductors, ferromagnets, ferroelectrics have a 

very wide range of applications in both fundamental and applied sciences.      

 

Some References:  

 

Superconductivity in graphite intercalated compound C



6

Yb at 6.5K and C



6

Ca at 12K (Highest of any graphite and Ce, 

Yb or U based compound) T. Weller et al. Nature Physics, Vol. 1, pp 39-41 

 

Superconductivity in itinerant electron ferromagnet UGe



(First example of superconducting pairing of electrons  in an 

itinerant ferromagnet)  S.S. Saxena et al. Nature, Vol. 406, pp. 587-92 

 

Prediction and possible explanation of superconductivity in high pressure phase of Iron (Anisotropic pairing as only 



very pure specimen superconduct. High magnetic susceptibility) S.S.  Saxena, P.B. Littlewood, Nature, Vol. 412, pp. 

290-291 

 

Possible explanation of superconductivity in non centro-symmetric magnet CePt



3

Si (Magnetic non centro-symmetric 

materials possibly have exotic mixed-state pairing ) S.S. Saxena, P. Monthoux, Nature, Vol. 427 pp 799-799 

 

Marginal breakdown of the Fermi-liquid state on the border of metallic ferromagnetism (Spin Fluctuation mediate 



break-down of Fermi Liquid state in Ferromagnetic ZrZn

2

R.P. Smith, et al, Nature, Vol. 455 pp 1220-1223 

 

Quantum Criticality Piers Coleman and Andrew J. Schofield, Nature, Vol. 433 pp 226-229 



II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

67 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

ОБСУЖДЕНИЕ РЕЗУЛЬТАТОВ ИССЛЕДОВАНИЯ ТЕРМОЭЛЕКТРИЧЕСКИХ 

СВОЙСТВ YB-PB-TE 

 

Октай ГАСАНОВ, Хатира АДГЕЗАЛОВА, Ильгама ДУНЬЯМАЛИЕВА  

Азербайджанский Государственный Педагогический Университет 



1959oktay@mail.ru 

АЗЕРБАЙДЖАН 

В  настоящее  время  не  вызывает  сомнений,  что  изменение  различных  свойств  в  ряду  лантаноидов  и 

соединений  с  их  участием  определяется  особенностью  их  электронного  строения,  и  заключается  в  заполнении 

глубоко лежащей 4f-уровней и наличия у большинства из них вакантных 5d-уровней.  

В  данных  сплавах  системы Yb-Pb-Te основным  влияющим  фактором  на  изменение  термо-э.д.с.  от 

температуры  является  подвижность,  которая  характеризуется  изменением  типа  проводимости  от  примесной  к 

собственной, и соответственно при определенных температурах увеличением концентрации свободных носителей 

заряда. Под влиянием теплового движения непрерывно происходит обмен промежуточных электронов, приводящие 

к  сокращению  длины  свободного  пробега  и  уменьшению  подвижности  с  увеличением  температуры.  С  ростом 

температуры концентрация носителей тока во всех случаях увеличивается, а холловская подвижность уменьшается. 

Термо-э.д.с. исследовалась в широком температурном интервале 85-685К. Температурные зависимости коэффи-

циента термо-э.д.с. сплавов Yb-Pb-Te с увеличением температуры до около комнатной увеличиваются незначительно. 

Зато затем наблюдается резкое увеличение при дальнейшем нагреве образца. Ход температурной зависимости термо-

э.д.с.  в  области  от  азотной  до  около  комнатной  температуры  характерен  для  вырожденных  полупроводников. 

Дальнейший ход температурной зависимости объяснить можно появлением носителей тока другого знака – дырок. 

Из сравнительного анализа между ходом температурной зависимости термо-э.д.с. сплавов систем Yb-Pb-Te и 

исходного  вещества PbTe, видно  что  для  около  комнатной  температуры  значения  коэффициента  термо-э.д.с.  у 

сплава  больше,  чем  у  исходного  вещества PbTe, а  зависимость  от  температуры  незначительна,  то  есть 

незначительно увеличивается с температурой. После около комнатной температуры наблюдается более крутой ход 

температурной зависимости в сплавах систем Yb-Pb-Te и исходного вещества PbTe, однако значение термо-э.д.с.  

для  исходного  вещества всегда больше, чем  у  сплавов.  Это  подтверждает,  что  у  сплавов Yb-Pb-Te более сильная 

зависимость эффективной массы от температуры в сравнении с исходными веществами. 

Исследование теплопроводности подтверждает, что с увеличением температуры тепловое сопротивление должно 

увеличиваться, так как происходит уменьшение подвижности носителей заряда с увеличением температуры. Система 

Yb-Pb-Te  увеличивает  тепловое  сопротивление  образцов  с  увеличением  процентного  содержания  иттербия. 

Уменьшение  подвижности  и  теплопроводности  связано,  по-видимому,  с  тем,  что  в  сплавах  системы Yb-Pb-Te при 

переходе  от соединений PbTe к твердым растворам уменьшается направленность связи в кристаллах.  

Коэффициент  теплового  сопротивления  исследовалась  в  широком    температурном  интервале 85-685К. 

Температурные  зависимости  коэффициента  теплопроводности  сплавов  систем Yb-Pb-Te и  исходного  вещества 

PbTe  параллельны.  Установлено,  что  присутствие  иттербия  в  исходном  веществе PbTe увеличивает  тепловое 

сопротивление  решетки,  причем  дополнительное  тепловое  сопротивление  не  зависит  от  температуры.  С  ростом 

процентного содержания иттербия в сплавах систем Yb-Pb-Te тепловое сопротивление увеличивается.  

В  исследуемых  сплавах Yb-Pb-Te, так  же  как  и  в  исходном  веществе PbTe, наблюдается  до  температуры 

порядка 400К линейно зависимость теплового сопротивления от температуры. Выше этой температуры имеет место 

отклонение от этой зависимости.  

Были  рассчитаны  коэффициенты  термоэлектрической  эффективности  халькогенидов  свинца PbTe и  сплавов 

систем Yb-Pb-Te в  широком  температурном  интервале 100-500К.  При 300К  величина  эффективности  сплавов 

систем Yb-Pb-Te достигает порядка 1,8·10

-3

К



-1

Максимум  эффективности  с  увеличением  процентного  содержания  иттербия , то  есть  с  увеличением 



концентрации  носителей  заряда,  незначительно    сдвигается  в  область  высоких  температур  и  увеличивается  по 

абсолютной величине. При температурах порядка 500К коэффициент  термоэлектрической эффективности для Yb-

Pb-Te  значительно  меньше,  чем  для PbTe. Температурные  зависимости  коэффициента    термоэлектрической 

эффективности  были  получены  на  основании  экспериментальных  значений  термо-э.д.с.,  электропроводности  и 

теплового сопротивления от температуры.  

Из анализа температурных зависимостей коэффициента Холла, электропроводности, термо-э.д.с. и теплового 

сопротивления можно отметить определенную корреляцию между этими зависимостями.  

Полученные  сплавы  системы Yb-Pb-Te перспективны  для  создания  и  практического  применения  как 

термоэлектрических  генераторов,  работающих  при  достаточно  низких  температурах  от  азотной  до  около 

комнатной температуры.  



II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

68 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

ATMOSFER TEMPERATURUNUN HÜNDÜRLÜKDƏN ASILILIĞI 

 

Hatəm MAHMUDLU,  Şahin MUSTAFAYEV 

Qafqaz Universiteti 



hatem.mahmudov@mail.ru,   sahin.mustafayev.1994@mail.ru 

AZƏRBAYCAN 

 

Təzyiqin hündürlüyə görə paylanmasını müəyyən edən barometrik düstur 



 (p=p

0

exp(-mgh/kT) çıxarılarkən sərbəstdüşmə  təcilinin və temperaturun hündürlükdən asılılığı  nəzərə    alınmamışdır. 



Sərbəstdüşmə  təcilinin hündürlükdən asılılığını g=GM

Y

/(R



Y

+h)


2

 ifadəsindən istifadə etməklə  nəzərə almaqla 

müəyyənləşdirmək olar. Temperaturun hündürlükdən asılılığını müəyyən etmək mühüm məsələ olaraq qalmaqdadır. 

Təqdim olunan işdə məqsəd məhz belə asılılığın tədqiqi və müəyyən olunmasıdır. 

Temperaturun hündürlükdən asılı olaraq necə  dəyişməsini müəyyən etmək üçün belə  dəyişməni yaradan atmosfer 

proseslərini nəzərə almaq lazımdır. 

Məlumdur ki, temperaturun atmosferdə  tənzimlənməsi havanın konveksiyası  və bu zaman baş verən fiziki proseslərlə 

əlaqədardır. Günəş şüasının təsiri nəticəsində yerin səthi ilə bilavasitə təmasda olan hava qatı qızdığından yuxarı qalxaraq 

öz yerini nisbətən yuxarı qatlardakı soyuq hava kütləsinə verir. Havanın istər yuxarı qalxaraq genişlənmə prosesi, istərsə də 

yuxarı qatlardan yer səthinə doğru axarkən baş verən sıxılma prosesi adiabatik proseslərdir. Bunun səbəbi havanın istiliyi 

çox pis keçirməsidir. Qeyd olunanları nəzərə almaqla uyğun hesablamaları aparark\n adiabat tənliyindən istifadə etməliyik. 

İsti hava yuxarı qalxarkən adiabatik genişləndiyindən soyuyur və bu səbəbdən temperatur aşağı düşür. Qeyd etmek lazımdır 

ki, adiabatik genişlənmə zamanı həm də kondensləşmə baş verdiyindən temperatur bir qədər də aşağı düşür. 

hhündürlüklü hava sütununun oturacağa göstərdiyi təzyiq p=

  gh ( -havanın sıxlığı g-sərbəstdüşmə  təcili) olduğundan 

hündürlüyün dh qədər  dəyişməsi zamanı  təzyiq dp=-

gdh olur. Burada, 

   olduğundan

 

olur.Genişlənmə prosesi adiabatik olduğundan təzyiqlə temperatur arasındakı asılılığı ifadə edən adiabat tənliyinə görə, 



   düsturunu loqarifmalasaq,  

ln

1



ln

 

Bu ifadəni differensiallasaq,  



1

1



 

1

 



1

 

Burada



,

,

   



9.81

   


,

28.88 


və   

8.31 


ə ə ə

    olduğundan, 

9.8

ə ə ə

 

 

Mətn daxilində qeyd etdiyimiz kimi, isti hava kütləsi yuxarı qalxarkən adiabatik genişləndiyindən soyuyur və bu səbəbdən 

temperatur  alınan bu qiymətdən bir qədər də aşağı düşür. 

 

 

 



 

 

II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

69 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

POLİMER-SU İKİFAZALI SİSTEMLƏRİ 

 

Həbibə  ŞİRİNOVA 

Bakı Dövlət Universiteti 



h.shirinova@mail.ru 

AZƏRBAYCAN 

 

Biotexnalogiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə insan həyatının keyfiyyətini artırmaq məqsədilə gen mühəndisliyi, 



molekulyar biologiya sahəhərində yeni yeni bioloji məhsullar istehsal olunur(proteinlər,zülallar, harmonlar, antibiyotiklər) 

ki, onların da çoxu qarışıq, məhlul halındadır. Belə sistemləri ayırmaq, təmizləmək üçün müxtəlif metodlardan istifadə 

olunur. P.O.Albertson tərəfindən  işlənmiş olan ikifazalı sulu polimer sistemləri də belə vasitələrdən biridir. İki fazalı sulu 

polimer sistemleri vasitəsilə ayırma metodu digər metodlarla müqayisədə daha səmərəlidir. Metodun üstünlükləri ondan 

ibarətdir ki, qeyri-stabil biomolekulların fazalar arası paylanmasi zamanı onlar üçün əlverişli  şərait yaradaraq 

denaturasiyaya uğramasına və ya hər hansı formada modifikasiya olunmasına imkan vermir. İki fazalı sistemin eyni 

zamanda mövcud olan fazalarının hidrofobluqları  fərqləndiyindən paylanan maddənin-zülal molekullarının fazalardan 

birində toplanması baş verir. Maddələrin ikifazalı sistemin fazaları arasında qeyri-bərabər paylanması  nəticəsində proses 

sürətli gedir və böyük həcimdə təmiz maddənin hasilatının əldə olunmasına imkan verir.  

İkifazalı sulu polimer sistemləri çox geniş  tədbiq imkanlarına malik olsa da, bu sistemlərdə  fazaəmələ  gəlmə 

prosesinin molekulyar aspektləri tam araşdırılmamışdır. Bu sistemlərin əsas xuüsusiyyəti ondan ibarətdir  ki, fazaların hər 

birində 80% - 95% -ni su təşkil edir və su mühiti biomolekulların, hüceyrə hissəciklərinin nativ xassələrinin qorunmasında, 

mühüm rol oynayır. Polimer-su ikifazalı sistemləri iki müxtəlif tip polimerin sulu məhlullarının və ya polimerin sulu 

məhlulu və duzun sulu məhlulunun qarışığında alınır. Faza əmələgətirən komponentlərin konsentrasiyanın müəyyən kritik 

qiymətlərindən böyük qiymətlərində fazalara ayrılma prosesi baş verir. Fazalara ayrılma prosesinə temperaturun və 

polimerin molekulyar kütləsinin dyişməsi təsir gostərir. Bu zaman kəskin sərhədlə ayrılan fazalar meydana gəlir. Sistemin 

fazaları polimer (polimer və ya duz) tərkibinə görə fərqlənir və  fazaların hər biri fazaəmələgətirən komponentlərdən hər 

hansı biri ilə  zənginləşmiş olur. İki polimerin sulu məhlullarının qarışığında fazalara ayrılma sistemdə müxtəlif struktura 

(hala) malik suların əmələgəlməsi hesabına baş verir. Müxtəlif su strukturları su molekulları arasındakı hidrogen rabitələri 

hesabına yaranır. Hidrogen rabitələrinin sayının, istiqamətinin dəyişməsi müxtəlif su strukturunun yaranması deməkdir. Bu 

zaman əmələ gəlmiş fazalar bir-birindən hidrofobluqlarına görə fərqlənir ki, bu da başlıca olaraq fazaların ion və polimer 

tərkibinin müxtəlifliyi ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, iki fazalı sitemi yalnız konkret termodinamik uyuşmaz polimer cütləri 

əmələ  gətirə bilər və bu polimer cütləri ilk dəfə P.O.Albertsonun monoqrafiyasında göstərilmişdir.  Bəzi müəlliflər iddia 

edirlər ki belə ikifazalı sistemin yaranmasında  əsas rolu polimer və ya polimer-duz cütü oynayır. Başqa sözlə, iki polimer 

və ya polimer duz cütü hər hansı həlledicidə ikifazalı sistem verirsə bu proses digər həlledicilərdə də müşahidə olunacaqdır. 

Lakin son zamanlar B.Yuriyeviç, E.Məsimov və digərləri tərəfindən fazaəmələgəlmə prosesində suyun helledici rola malik 

olması haqqında hipoteza irəli sürülmüşdür. 

Təqdim olunan işdə Flori-Xaqqinsin məhlulların kvazikristallik modeli üzərində qurulmuş nəzəriyyəsinə əsaslanaraq 

polimer-həlledici və polimer-polimer qarşılıqlı  təsir parametrlərini hesablanmışdır.  χ – Flori qarşılıqlı  təsir parametrinin 

hesablanması üçün PEQ-dekstran-su sistemi ücün ikifazalı sistemlərin  əsas xarakteristikalarından olan hal diaqramları 

qurulmuş  və birləşdirici xəttin meyl bucağının tangensi qurulmuşdur. Adətən hal diaqramları P, V, T koordinantlarında 

təsvir olunur. Lakin ikifazalı sulu polimer sistemləri üçün hal diaqrami olaraq polimerlərin konsentrasiyasından ibarət 

koordinant sistemində qurulan  bimodal əyriləri  təklif olunmuşdur. İkifazalı sistemin binodalı bu koordinant sistemində bir 

fazalı homogen oblastı ikifazalı hetorogen oblastdan ayıran nöqtələrin həndəsi yeridir. Başqa sözlə, sistemin binodalı onun 

minimum enerjiyə malik olduğu halı təsvir edir və bu əyri hər bir cüt( polimer-polimer və ya polimer –duz cütü) və həlledici  

üçün stabildir.  Ədəbiyyatda bimodal əyriləri ilə yanaşı spinodal əyrilərinə  də rast gəlir. Bu əyrilər metostabil halları 

göstərir, belə ki, bu əyrilər daxilində tərkibin və konsentrasiyanin sonsuz kiçik dəyişməsi spinodalın pozulması nəticəsində 

fazalara ayrılmaya səbəb olur. İkinci xarakteristika olan birləşdirici xətt üzərində götürülmüş istənilən noqtəyə uyğun 

sistemin eyni zamanda mövcud aşağı və yuxarı fazalarının polimer tərkibi eynidir, bu fazalar yalnız həcmləri ilə fərqlənir.  

Fazaların həcmləri və sixlıqları ölçülmüş, işçi düsturda yerinə yazılaraq qarşılıqlı təsir parametri hesablanmışdır. 

 

 

 



 

II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS 

70 


 Qafqaz University                         

          18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

ΦCAS (F0 IA) ULDUZUNUN KİMYƏVİ TƏRKİBİNİN  TƏYİNİ 

 

Cəfər QULUZADƏ Z.A.SƏMƏDOV, Ə.M. XƏLİLOV, Ülkər  QƏDİROVA 

Bakı Dövlət Universiteti 



ckulizade@mail.ru, ulkergadirova@gmail.com 

AZƏRBAYCAN 

Ulduzların kimyəvi tərkibinin təyini onların təkamülü nöqtəyi nəzərdən  əhəmiyyətli məsələdir. Kimyəvi tərkibin 

təyinin  ən dəqiq üsulu model üsuludur. Bu işdə  φCas (F0 Ia)ulduzunun kimyəvi tərkibi model üsulu ilə  təyin olunur və 

ulduzun atmosferində mikroturbulentlik analiz olunur. Mikroturbulentliyin ümumi qəbul olunmuş fiziki nəzəriyyəsi hələki 

yoxdur. Beləliklə mikroturbulentliyin analizi iki səbəbdən mühümdür: birinci, kimyəvi tərkibi təyin etmək üçün, ikinci, bu 

hadisənin təbiətini aydınlaşdırmaq üçün.  

Mikroturbulent hərəkət sürətinin təyininin ən müasir və dəqiq üsulu atmosfer modelləri üsuludur. Bu üsul hər hansı 

elementin atom və ionunun geniş ekvivalent enlikli diapozona malik çoxlu sayda xətlərinin tədqiqinəəsaslanır. 

Mikroturbulent hərəkət sürətinəξ

müxtəlif qiymətlər verərək hər bir xətt üçün onun ölçülmüş ekvivalent eninə  W



λ

 görə 


uyğun elementin miqdarı lgε hesablanır vəξ

t

 üçün müəyyən qiymət seçilir, belə ki, ξ



t

-nin seçilmiş bu qiymətində lgε-nın 

W

λ

-nın artması ilə sistematik dəyişməsi müşahidə olunmur. Başqa sözlə, müxtəlif intensivlikli xətlərə görə  təyin olunan 



miqdar lgε eyni olmalıdır. 

Qeyd etdiyimiz kimi, mikroturbulentliyin dəqiq tədqiq etmək üçün hər hansı atom və iona məxsus geniş ekvivalent 

enliklər diapazonunu əhatə edən çoxlu sayda xətlər olmalıdır. φCas ulduzunun spektrindəən çox müşahidə olunan  xətlər 

FeI-ə məxsus xətlərdir, həmçinin bu xətlərin osillyator gücləri daha dəqiq təyin edilmişdir.  

φ Cas ulduzu üçün T

eff


=7300±200K, lgg=0.25±0.2 parametrli model seçilir və bu model əsasında mikroturbulent 

hərəkət sürətinin müxtəlif qiymətlərində lgε(FeI) miqdarı hesablanmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, ancaq ξ

t

=14km/san 



olduqda  lgε ilə W

λ

 arasında korelyasiya olmur (Şəkil1).  



 

 

Şəkil 1. ξ



t

=14km/san olduqda lgε(FeI)-in W

λ

-dan aslılıgı. 



 

Beləliklə, baxılan ulduzun atmosferində mikroturbulent hərəkət sürəti üçün təyin edilmişdir:  

ξ

t

=14 ± 1 km/s 



Kimyəvi tərkibin təyininin  ən dəqiq üsulu sintetik spektrlərin hesablanmasına  əsaslanır. Ancaq əksər hallarda 

ulduzların kimyəvi tərkibi daha sadə üsul ilə - spektrdə xətlərin ekvivalent enliklərini analiz edərək təyin olunur. Belə ki, 

lgε-na müxtəlif qiymətlər verməklə baxılan xəttin nəzəri ekvivalent enlikləri hesablanır və müşahidə ekvivalent enliklə W

λ

 



müqayisə olunur. Nəzəri hesablanmış ekvivalent en müşahidədən ölçülmüş ekvivalent enliklə üst-üstə düşən hala uyğun lgε 

təyin olunur. Beləliklə, məsələ, bir neçə lgε üçün ekvivalent enliklərin hesablanmasına  əsaslanır. Bu məqsədlə bir çox 

rəsədxanalarda xüsusi kompüter proqramları mövcuddur. Məsələn  ən geniş istifadə olunan proqramlardan biri Kuruç 

tərəfindən yaradılan WIDTH proqramıdır. Krım astrofizika rəsədxanasında onun analoqu DASA proqramıdır . Bu proqram 

vasitəsi ilə lgε-nun üç qiyməti üçün hər bir xəttin ekvivalent eni W

λ

hesablanır, sonra interpolyasiya üsulu ilə müşahidə 



ekvivalent enliyə uyğun miqdar lgε təyin olunur.  


Yüklə 10,69 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   144




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin