Reja: kirish asosiy qism


Sohibqiron Amir Temur ulug` zot sifatida



Yüklə 281,5 Kb.
səhifə2/9
tarix22.05.2023
ölçüsü281,5 Kb.
#119590
1   2   3   4   5   6   7   8   9
AMIR TEMUR VA TEMURIYLAR SULOLASI DAVRIDA OILA TARBIYASI

1.Sohibqiron Amir Temur ulug` zot sifatida.

Ma`lumki, Sohibqiron Amir Temur qalamiga mansub "Temur tuzuklari" asari buyuk bobokalonimiz tarixini o`rganishdagi asosiy manbalardan biri hisoblanadi. Ushbu asar- siz Sohibqiron va uning davri haqidagi bilimlarimiz sayoz bo`lib qolar edi. Sohibqiron bobomiz shunday degan ekanlar "Yozilgan narsa avlodlar xotirasida qilingan ishdan ham uzoqroq yashaydi". Shu hikmatning isboti o`laroq, "Temur tuzuklari" ne-ne taloto`plarni boshdan kechirib, avlodlarga etib keldi. Ma`lumotlarga ko`ra, bu asarning asl nusxasi turkiy tilda yozilgan. Ammo bizning davrimizga qadar uning fors tilidagi nusxalari saqlanib qolgan. Ushbu nodir asar o`tgan asrning 60-yillarida sharq tillarining bilimdoni Alixonto`ra Sog`uniy tomonidan o`zbekchaga mahorat bilan o`girilgan. O`sha tahlikali zamonda "Temur tuzuklari"ni xalqqa qaytarish - qilich tig`iga barmoq urishdek xatarli edi. Buning uchun chinakam temuriy jasorat va jur`at lozim edi.
Ajdodlari asli andijonlik to`ralardan bo`lgan Alixonto`ra Sog`uniy Bolosog`un shahrida, Shokirxonto`ra xonadonida 1885 yil 21 martda dunyoga kelgan. "Sog`uniy" taxallusi Bolosog`un shahri nomidan olingan.
Diniy va dunyoviy ilmlarni chuqur egallagan. O`ttizinchi yillarga kelib, Sharqiy Turkistonga o`tib ketadi. U yerdagi milliy-ozodlik harakatiga boshchilik qiladi. 1944 yil 12
noyabrda Sharqiy Turkiston jumhuriyati e`lon qilinib, Sog`uniy muvaqqat inqilobiy hukumat raisligiga saylanadi. Milliy qo`shin tashabbuskori bo`ldi va unga qo`mondon etib tayinlandi. Ulkan g`alabalari evaziga Alixonto`ra Sog`uniy marshal unvoniga sazovor bo`lgan. Taqdir taqozosi ila Alixonto`ra Sog`uniyning so`nggi 30 yillik umri Toshkentda o`tdi.
Ahmad Donishning "Navodir ul-vaqoe", Darvesh Ali Changiyning "Musiqa risolasi" shuningdek, "Temur tuzuklari" kabi asarlar Sog`uniy hazratlarining tarjimasi orqali xalqimizga yetib bordi. U "Devoni Sog`uniy" she`riy to`plami, "Shifo ul-ilal" ("Xastaliklar davosi"), "Asosul islom" ("Islom asoslari"), "Turkiston qayg`usi" asarlarining ham muallifidir. Ayniqsa, islom olamida katta shuhrat qozongan "Tarixi Muhammadiy" asari orqali Sog`uniy hazratlarining nomi mangulik daftariga yozilganligi shubhasiz. Shu o`rinda ko`pchilikning diliga bir savol keladi: "Nega shu paytga qadar Alixonto`ra haqida hech narsa bilmaganmiz?" Negaki, mustabid tuzum bundan manfaatdor emasdi, millatimiz ulug`larini tan olish - ular uchun mag`lubiyatga teng edi. Buyuk Istiqlol o`z ulug`larimizni tanish va ular hayotini o`rganish imkoniyatini berdi.
O`sha qaltis zamonda "Temur tuzuklari"ni tarjima qilish hazrat Sog`uniyga nima uchun zarur bo`lgan edi? Bu haqda alloma faxr bilan shunday so`zlarni yozganlar: "Ulug` bobomiz sohibqiron Amir Temur hazratlarining "Temur tuzuklari"ni o`z merosxo`rlari - kelajak bo`g`inlarimizga asliday qilib qaytardim. Inshoalloh, bu kitob nashr qilinib, ko`pchilik xalqimizga yetib boradi va ular ongida kimlar naslidan ekanligini bildirib, shonli-sharafli Vatanining haqiqiy tarixidan bir lavha bo`lib xizmat qiladi". Hatto, yuz bergan mushkulotlar ham 80 yoshdan oshgan nuroniy zotni ahdidan qaytara olmaydi. Chunonchi mashaqqatli tarjima yakunlangan kunlarning birida kelgan mehmon qo`lyozmaga qiziqib qolib, o`qishga so`rabdi. Alixonto`ra mehmonning yuzidan o`tolmay qo`lyozmani qo`liga beribdi. Ertasi u kishi kelib, qo`lyozma yo`qolganini, parishonxotirlikda taksida qoldirib ketganini aytibdi. Hammalari Toshkentdagi barcha taksi-motor parklariga borishib, kitobga katta suyunchi belgilashibdi. Ammo qo`lyozma topilmabdi. Shundan keyin Alixonto`ra to`rt oy deganda boshqatdan tarjima qilibdi.
Xullas, 1967 yilda "Guliston" oynomasida "Temur tuzuklari"ning chop etilishi, bulutsiz osmonda chaqin chaqqandek favqulodda voqea bo`ldi. Sho`ro ma`murlari jurnalda "Temur tuzuklari"ning oxirgi qismi chop etilishiga ham toqat qilolmay, uni to`xtatib qo`yadilar.
"Tuzuklar"ning bosilishidan tug`ilgan vahimalar bosilmay turiboq, Tojikistonda chiqadigan "Sadoi Sharq" jurnalida o`zini "olim" sanovchi ikki kimsaning maqolasi bosiladi. Maqolada "Tuzuklar"ga nisbatan g`arazli va o`ta kaltafahmlarcha salbiy munosabat bildirilgan edi. Bu maqola "Guliston" jurnaliga jiddiy ayblar qo`yayotganligi sababli, jurnal xodimlari uni hazrat Sog`uniyga ko`rsatishga majbur bo`ladilar. Alloma maqolani jim tinglaydida, javobiga bir haftadan so`ng kelishlarini tayinlaydi. Aytilgan vaqtda jurnal xodimi kelib, hazrat Sog`uniy yozgan javob xatini oladi. "Oltin kitob himoyaga muhtoj emas, ammo..." deb nomlangan ushbu javob, ta`bir joiz bo`lsa, temuriy zarbaning ilmdagi aksi edi! O`n bir varaqli, keskin va fosh etuvchi javobni bitishda yuzlab noyob ilmiy manbalardan foydalanilgan edi. Javob xati ushbu bayt bilan nihoyalangan:

Yüklə 281,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin