To’plam haqida tushuncha. To’plamlar ustida amallar. To'plam haqida tushuncha


Qisqa ko’paytirish formulalarining umumlashmalari. Ko’phadlarni bo’lish



Yüklə 376,92 Kb.
səhifə16/19
tarix11.12.2022
ölçüsü376,92 Kb.
#73917
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19
diskret (1)

Qisqa ko’paytirish formulalarining umumlashmalari. Ko’phadlarni bo’lish.




Qisqa ko'paytirish formulalarining umumlashmalari. Agar ko'phadni ko'phadga ko'paytirish qoidalaridan foydalanib, zarur soddalashtirishlarni bajarsak, quyidagi formulalar hosil bo'ladi:


(x±a)2 = x2±2ax + a2,
(x ± a)3 =x3 ± 3x2a + 3xa2 ± a2, (x + a)(x- a) = x2- a2,
(x + a) (x2 - ax+ a2)=- x3 + a3 (x - a)(x2 + ax + a2) = x3-a3
(x + y + z)2 = x2 + y2 + z2 + 2xy + 2xz + 2yz

va hokazo.


Endi x + a ikkihadni m natural ko'rsatkichli darajaga ko'tarish qonuniyati bilan tanishamiz. Shu maqsadda (x + a), (x+a)2, (x + a)3, (x+a)4 va hokazo darajalarga ko'tarishlarni bajarib, hosil bo'lgan yoyilmaning koeffitsi-entlarini kuzataylik:
(x+a)1 =1x+ 1a, (x+a)2=1x2 + 2ax+ 1a2,
(x + a)3 = 1x3 + 3x2a + 3xa2 + 1 a3

Yoyilmalardan bosh koeffitsientlar 1 ga tengligini ko'ramiz. Oxirgi ko'phadni x + a ga ko'paytirib,


(x + a)4 = 1x4 + 4x3a + 6x2a2 + 4a3x + 1a4 ni hosil qilamiz. Shu kabi,
(x + a)5 = 1x5 + 5x4a + 10x3 a2+ 10x2 a3 + 5xa4 + 1a5 va hokazolarni hosil qilamiz.
(x+ a)" uchun quyidagiga ega bo'lamiz:
  1. yoyilmadagi barcha hadlarning soni x+a ikkihad ko'tarilayotgan daraja ko'rsatkichidan bitta ortiq, ya'ni hadlar soni n + 1 ga teng;


  2. x o'zgaruvchining ko'rsatkichi n dan 0 gacha 1 taga ketma-ket kamayib, a o'zgaruvchining darajasi esa 0 dan n gacha ketma-ket o'sib boradi. Har bir hadda x va a ning darajalari yig'indisi n ga teng;

  3. yoyilma boshidan va oxiridan teng uzoqlikdagi had-larning koeffitsientlari o'zaro teng, bunda birinchi va oxirgi hadlarning koeffitsientlari 1 ga teng;

  4. (x+a)0 , (x+ a)1, (x+a)2 , (x+a)3 , (x+a)4 , (x+a)5 va (x + a)6 yoyilmalari koeffitsientlarini uchburchaksimon ko'rinishda joylashtiraylik:

Har bir satrning koeffitsienti undan oldingi satr qo'shni koeffitsientlari yig'indisiga teng (strelka bilan ko'r-satilgan).
Koeffitsientlarning bu uchburchak jadvali Paskal uchburchagi nomi bilan ataladi. Undan foydalanib, (x+a)6 = = x6 + 6x5a + 15 x4a2 + 20 x3a3 + 15 x5a + 6xa5 + a6 ekanini ko'ramiz.
n ning katta qiymatlarida Paskal uchburchagidan foy-dalanish ancha noqulay. Masalan, n = 20 da hisoblash uchun dastlabki 19 qatorni yozish kerak bo'lardi.Umumiy holda ushbu Nyuton binomi formulasidan foydalaniladi:


Ko'phadlarni bo'lish. Bir o'zgaruvchili A(x) va B(x) ko'phadlar uchun
tenglik o'rinli bo'ladigan Q(x} ko'phad mavjud bo'lsa, A(x) ko'phad B(x) ko'phadga bo'linadi (yoki qoldiqsiz bo'linadi) deyiladi. Bunda v4(x) ko'phad bo'linuvchi, B(x) ko'phad bo'luvchi, Q(x) ko'phad esa bo'linma deyiladi.
ayniyatdan, ko'phadning ko'phadga (qoldiqsiz) bo'linishini va bo'linma ko'phadga tengligini ko'ramiz.
Butun sonni butun songa (butun) bo'lish amali kabi,ko'phadni ko'phadga qoldiqsiz bo'lish amali hamma vaqt ham bajarilavermaydi. Shu sababli ko'phadni ko'phadga qoldiqsiz bo'lishga nisbatan yanada umumiyroq bo'lgan amal —ko'phadni ko'phadga qoldiqli bo'lish amali kiritiladi.
A(x) ko'phadni B(x) ko'phadga qoldiqli bo'lish deb, uni quyidagicha ko'rinishda tasvirlashga aytiladi:

(2) tenglikdagi Q(x) va R(x) lar bit o'zgaruvchili ko'phadlar bo'lib, R(x) ko'phadning darajasi B(x) ko'phadning darajasidan kichik yoki

Yüklə 376,92 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin