Universitetin adı adau


Qeyri-müəyyən inteqralın xassələri



Yüklə 0,55 Mb.
səhifə2/8
tarix03.02.2022
ölçüsü0,55 Mb.
#52023
növüMühazirə
1   2   3   4   5   6   7   8
referat 4283

Qeyri-müəyyən inteqralın xassələri
Teorem 1. İki və ya bir neçə funksiyanın cəminin qeyri-müəyyən inteqralı onların inteqrallarının cəminə bərabərdir

. (1)



Teorem 2. Sabit vuruğu inteqral işarəsi xaricinə çıxarmaq olar, yəni olarsa, onda

. (2)

Qeyri-müəyyən inteqralı hesablayarkən aşağıdakı qaydaları nəzərə almaq faydalı olur.

Əgər olarsa, onda

1.

2.

3.

İnteqrallar cədvəli


1. ( ). (Burada və digər düsturlarda S ixtiyari sabitdir.)

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

11'.

12.

13.

13'.

14.


Mövzu 16. Qeyri-müəyyən iqteqralın tapılması üsulları

İnteqrallamanın əsas üsulları

1. Eyler əvəzləmələrinin köməyilə, həmçinin universal əvəzləmələrinin köməyi ilə inteqralları hesablamaq və geniş təhlil etmək.


Verilmiş inteqralı hesablamaq üçün, əgər mümkündürsə, bu və ya başqa üsullardan istifadə edərək onu cədvəl inteqralına gətirib hesablamaq lazımdır.

Daha vacib inteqrallama üsulları aşağıdakılardır: ayırma üsulu, dəyişəni əvəzetmə üsulu və hissə-hissə inteqrallama üsulu.

1. Ayırma üsulu. Bu üsulun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, inteq­ralaltı funksiya inteqralları asan hesablana bilən funksiyaların cəmi şəklində göstərilir, sonra isə hər bir inteqral ayrılıqda hesablanır.

2. Dəyişəni əvəzetmə, yaxud əvəzləmə üsulu. Tutaq ki, inteqralını tapmaq lazımdır və üçün ibtidai funksiyanın varlığını bilirik, lakin onu bilavasitə tapmağı bacarmırıq.

İnteqralaltı funksiyada

(1)

qəbul edərək dəyişəni əvəz edək; burada kəsilməz, törəməsi və tərs funksiyası olan funksiyadır. Onda . İsbat etmək olar ki,

(2)

bərabərliyi doğrudur. Burada belə hesab edirik ki, inteqralladıqdan son­ra bərabərliyinin sağ tərəfində t-nin yerinə onun (1) bərabərliyindən tapılmış x ilə ifadəsi yazılacaqdır.

3. Hissə-hissə inteqrallama. Tutaq ki, u v kəmiyyətləri


x-in diferensiallana bilən funksiyalarıdır. Onda məlum olduğu kimi uv hasilinin diferensialı

düsturu ilə hesablanır. Bu bərabərliyin hər iki tərəfini inteqrallamaqla



,

yaxud


alarıq. Axırıncı düstura hissə-hissə inteqrallama düsturu deyilir. Bu düsturu tətbiq etmək o halda əlverişlidir ki, verilən inteqralda inteqralaltı ifadəni udv kimi iki vuruğun hasili şəklində elə göstərmək mümkündür ki, dv diferensialına görə v funksiyasını tapmaq və inteqralını hesablamaq inteqralını bilavasitə hesablamaqdan asan olsun.



Kvadrat üçhədlinin daxil olduğu bəzi

funksiyaların inteqrallanması
I. Aşağıdakı inteqrala baxaq

.

Məxrəcdəki üçhədlini çevirib, kvadratlar cəmi və ya fərqi şəklində gös­tərək:



,

burada


işarə edilmişdir. -nın işarəsi sol tərəfdə duran ifadənin müsbət və ya mənfi, başqa sözlə üçhədlisinin köklərinin kompleks və ya həqiqi olmasından asılı olaraq götürülür .

Beləliklə, inteqralı

şəklini alır. Sonuncu inteqralda əvəzləməsini aparsaq, alarıq





Bu isə cədvəl inteqralıdır (11' və 12-ci düsturlara bax).

II. Nisbətən ümumi şəkildə olan

inteqralını nəzərdən keçirək. İnteqralaltı funksiyada eynilik çevirməsi aparaq:



Axırıncı inteqralı iki inteqralın cəmi şəklində göstərək və sabit vuruqları inteqral işarəsi xaricinə çıxaraq:



Burada ikinci inteqral inteqralıdır. Birinci inteqralda isə gəbul edərək dəyişəni əvəz edək, onda və



Beləliklə,



III. Aşağıdakı



inteqralına baxaq. I bənddəki çevirmələrin köməyi ilə bu inteqral aşağıdakı cədvəl inteqrallarından birinə gətirilir (cədvəldə 13' və 14 düsturuna bax):



olduqda , olduqda isə .

IV. İndi isə



şəklində olan inteqrallara baxaq. Bu inteqrallar II bənddəki çevirmələrə oxşar çevirmələrin köməyi ilə hesablanır. Doğrudan da,





Alınmış inteqrallardan birincinə əvəzləməsi tətbiq etsək onda və



.

İkinci inteqrala isə bu paraqrafın III bəndində baxmışıq.


Mövzu 17. Rasional kəsrlər. Sadə rasional kəsrlər və

onların inteqrallanması

  1. Rasional irrasinal ifadələrin inteqrallarını müəyyən etmək.

  2. Rasional kəsrin sadə kəsrlərə ayırması

  3. Sadə irrasionallıqların inteqrallanması


Yüklə 0,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin