Fakultə : «Əmtəəşünaslıq» Ixtisas : Istehlak mallarının ekspertizası və marketinqi


Asbest-sement məmulatı istehsal etmək üçün portlandsement



Yüklə 381,83 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/5
tarix28.04.2017
ölçüsü381,83 Kb.
1   2   3   4   5

Asbest-sement məmulatı istehsal etmək üçün portlandsement.  

Müəyyən  tərkibli  portlandsement  klinkerinin  lazımi  miqdar  gipslə  birlikdə 

üyüdülməsi  yolu  ilə  asbest-sement  məmulatı  üçün  portlandsement  alınır.  Həmin 

sementin markaları: 400 və 500-dür. 

Asbest-sement  məmulatı  üçün  portlandsementdən  hazırlanan  nümunə 

tircikləri  əyilməyə  və  sıxılmaya  sınadıqda  möhkəmlik  hədləri  1-ci  cədvəldə 

göstərilən kimi olmalıdır. 

Cədvəl 1. 

Asbest-sement məmulatı üçün portlandsementin əyilmədə  

və sıxılmada möhkəmlik hədləri 

 

Sement markaları 

Möhkəmlik həddi, kQ/sm

2

 ilə, ən azı 

əyilmədə 

sıxılmada 

7 gündən sonra 

28 gündən sonra 

28 gündən sonra 

400 


500 

40 


45 

55 


60 

400 


500 

 

Portlandsementin klinkerində sərbəst əhəng – 1%-dən, MgO – 5%-dən, C

3



– 8%-dən çox, C



3

S  isə 50%-dən az olmamalıdır.  Hazır sementdə SO

3

 – 1,5%-dən 



24 

 

az və 3,5%-dən çox olmamalıdır. Bu sementin tutma başlanğıcı 1 saat 30 dəq-dən 



tez,  tutma  sonu  isə  12  saatdan  gec  olmamalıdır.  Sement  nümunəsini  008№-li 

ələkdən keçirdikdə azı 8,5%, çoxu isə 94% keçməlidir. 



Tamponac portlandsementi.  

Tampotaj  sementi  portlandsementin  bir  növü  olub,  çoxlu  miqdar  su  ilə  tez 

bərkimək  və  ilk  zamanlar  yüksək  möhkəmlik  əldə  etmək  qabiliyyətinə  malikdir. 

Adi portlandsementdən fərqli olaraq tamponaj sementində C

3

A çox olur. Tamponaj 



sementi neft və qaz quyularını sementləmək üçün işlədilir. 

Tamponaj sementi «soyuq» və «isti» quyular üçün iki növə bölünür.  

Bu  sementdən  hazırlanan  40x40x160  mm  ölçülü  tipciklərin  2  bərkidikdən 

sonra  əyilmədə  möhkəmlik  həddi  «soyuq»  quyular  üçün  22

o

C  temperaturda  –  27 



kQ/sm

2

-dən, «isti» quyular üçün 75



0

C-də 62 kQ/sm

2

-dən az olmamalıdır. 



 

Alüminat sementi və genişlənən sementlər 

 

Alüminat  sementi  tərkibində  çoxlü  alüminat  olan  xammalla  əhəng  daşı 

qarışığının  əriyənə  və  ya  laxtanana  qədər  yandırılmasından  və  sonra  narın 

üyüdülməsindən alınan tezbərkiyən hidravlik yapışdırıcı maddədir. 

Alüminat  sementi  hazırlamaq  üçün  əsas  xammal  voksit  və  əhəng  daşıdır. 

Voksitin  tərkibində  80%-ə  qədər  alüminium  oksidi  vardır.  Voksit  başlıca  olaraq 

alüminium  istehsalında  istifadə  olunur.  Əhəng  daşı  təmiz  olmalıdır,  bunun 

tərkibindəki zərərli qarışıqlar 2-3%-dən çox olmamalıdır.  

Alüminat  sementi  əritmə  üsulu  ilə  istehsal  olunduqda  xammal  1450

0

C-yə 



yaxın temperaturda, laxtalaşma üsulunda isə 1250-1350

0

C temperaturda yandırılır. 



Alüminat sementi almaq üçün ölkəmizdə daha sadə yeni bir üsul təklif edilmişdir. 

Bu  üsul  üzrə  voksit  filizi,  əhəng  daşı  və  metal  qırıntılarından  ibarət  müəyyən 

nisbətli  qarışıq  domna  sobasında  əridilir.  Bu  zaman  domna  sobasından  çuqun  və 

nosa  alınır  ki,  həmin  nosa  alüminat  sementinin  klinkeridir.  Bu  üsul  prof. 

V.N.Yunq, S.M.Poyak, V.V.Serov və A.M.Kuznetsov təklif etmişlər. 


25 

 

Alüminat  sementinin  tərkibi  portlandsementdən  çox  fərqlidir.  Həmin 



sementin  tərkibində  35-55%  alüminat,  35-45%  kalsium  oksidi  və  ancaq  5-10% 

silisium  oksidi  vardır.  Alüminat  sementində  ona  əsas  aktivlik  qabiliyyəti  verən 

birləşmə birkalsiumlu alüminatdır (CaOAl

2

O



3

). Bundan başqa sementin tərkibində 

ikikalsiumlu silikat (2CaOSiO

2

) və qalenet (2CaOSiO



2

Al


2

O

3



) vardır. 

Alüminat  sementini  su  ilə  qarışdırdıqda  birkalsiumlu  alüminat  suyu  ilə 

birləşərək aşağıdakı reaksiyaya girir: 

 

2(CaOAl



2

O

3



)+11H

2

O=2CaOAl



2

O

3



8H

2

O+2Al(OH)



3

 

 



Alınan  2CaOAl

2

O



3

8H


2

O  bərkimiş  alüminat  sementinin  əsas  tərkib 

hissəsidir. 

Alüminat  sementinin  hidratasiyasından  alınan  kolloid  kütlələr  az  müddət 

içərisində  sıxlaşmaq  və  kristallaşmaq  qabiliyyətinə  malik  olduğuna  görə,  həmin 

sement  tezbərkiyən  və  hətta  bir  gündən  sonra  yüksək  möhkəmlik  əldə  edən 

yapışdırıcıdır. 

Alüminat  sementinin  tərkibində  üçkalsiumlu  alüminat  yoxdur  və  bərkimə 

zamanı sərbəst halda əhəng ayrılmır. Beləliklə, alüminat sementinin tərkibində, adi 

portlandsementin korroziyasına səbəb olan, üçkalsiumlu alüminat və sərbəst əhəng 

yoxdur.  Buna  görə  də  alüminat  sementi  sulfatlı,  dəniz  və  başqa  minerallı  suların 

təsirinə tamamilə davamlıdır. 

Alüminat sementi bərkidikdə çoxlu (60-90 kkal/kq) istilik ayırır. Qış zamanı 

beton  işləri  apardıqda  bu  istiliyin  ayrılması  çox  əlverişlidir.  Əksinə,  böyük 

konstruksiyaları  betonladıqda  və  xüsusilə  yay  zamanı  iş  görüldükdə  həmin  istilik 

təhlükəlidir.  Buna  görə  də  alüminat  sementini  kütləvi  tikililərin  betonlaşmasına 

işlətmək məsləhət deyil. 

Alüminat sementi tezbərkiyən yapışdırıcı maddədir və bir gündən sonra belə 

yüksək möhkəmlik əldə edir. 3 gündən sonra onun möhkəmliyi tədricən artır. 


26 

 

Alüminat sementinin  markaları: 400, 500  və 600-dür.  Həmin  markalar bərk 



konsistensiyalı məhluldan hazırlanan üçgünlük nümunələrin sıxılmada möhkəmlik 

həddidir.  Həmin  nümunələrin  24  saatdan  sonra  sıxılmada  möhkəmlik  həddi  400 

markalar  üçün  350  kQ/sm

2

-dən,  500  markalı  üçün  450  kQ/sm



2

-dən,  600  markalı 

üçün isə 500 kQ/sm

2

-dən az olmamalıdır. 



Alüminat  sementinin  tutma  başlanğıcı  30  dəq-dən  tez,  sonu  isə  12  saatdan 

gec olmamalıdır. 

008№-li  (1  sm

2

-də  4900  deşikli)  ələkdən  keçirildikdə  qalın  10%-dən  çox 



olmamalıdır. 

Alüminat sementinin sıxlığı və su keçirməmə qabiliyyəti daha yüksəkdir. 

Alüminat  sementini  portlandsementlə  və  ya  əhənglə  qarışdırmaq  olmaz, 

çünki  bu  zaman  onun  möhkəmliyi  kəskin  surətdə  azalır.  Uzun  müddət  (6-12  ay) 

saxladıqda möhkəmliyi cüzi azalır. 

Alüminat  sementi  başlıca  olaraq  tez  bir  zamanda  istismara  veriləcək  beton 

və  dəmir-beton  konstruksiyalarda  istifadə  edilir.  Bundan  başqa,  həmin  sement 

avariya  işlərində,  qış  zamanı  aparılan  beton  işlərində  və  ümumiyyətlə  minerallı 

sularda  qalacaq  konstruksiyalarda  işlədilir.  Istiliyə  davamlı  beton  hazırladıqda 

alüminat sementi ən əsas yapışdırıcı maddədir. 

Nəzərdə  tutmaq  lazımdır  ki,  temperaturun  artırılması  alüminat  sementinin 

bərkiməsinə  mənfi  təsir  edir.  Buna  görə,  alüminat  sementiindən  hazırlanan  beton 

məmulat  bərkidikdə  temperaturu  25

o

C-dən  artıq  olmamalıdır.  Bərkiməni 



tezləşdirmək üçün buxarlandırmadan istifadə etmək olmaz. 

Alüminat  sementi  ən  bahalı  yapışdırıcı  maddədir,  çünki  onun  istehsalında 

qiymətli xammal olan boksitdən istifadə olunur.  

Gips-alüminatlı genişlənən sement.  

Məlumdur  ki,  kifayət  qədər  nəmlik  olmadıqda  bütün  sementlər  tutduqda  və 

bərkidikdə müəyyən qədər yığılır. Sementin yığılması nəticəsində konstruksiyanın 

və  ya  birləşmə  yerinin  monolitliyi  pozulur.  Bu  nöqsanı  aradan  qaldırmaq  

məqsədilə yığılmayan və ya genişlənən sementlər təklif edilmişdir. 


27 

 

Gips-alüminatlı  genişlənən  sement  tezbərkiyən  hidravlik  yapışdırıcı  maddə 



olub,  yüksək  alüminatlı  domna  posaları  ilə  təbii  iki  sulu  gips  daşının  birlikdə 

üyüdülməsindən və ayrı-ayrı üyüdülərək diqqətlə qarışdırılmasından alınır. 

Gips-alüminatlı  genişlənən  sement  suda  bərkidikdə  genişlənmə  xassəsinə 

malikdir; havada bərkidikdə isə yığılmayan olur və ya suda bərkidiyinə nisbətən az 

genişlənir. 

Gips  alüminatlı  genişlənən  sementin  markaları  400  və  500-dür.  Həmin 

sementdən  hazırlanan  kub  nümunələrinin  sıxılmada  möhkəmlik  həddi  3  gündən 

sonra  tapılır  və  müvafiq  olaraq  24  saatdan  sonrakı  möhkəmlik  həddi  350  və  450 

kQ/sm

2

-dən  az  olmamalıdır.  Sementin  28  gündən  sonrakı  möhkəmlik  həddi 



üçgünlük möhkəmlik həddindən az olmamalıdır. 

Gips alüminatlı sementin tutma başlanğıcı  22 dəq-dən tez, tutma sonu  isə 4 

saatdan gec olmamalıdır. 

Sement  nümunəsinin  008№-li  ələkdən  keçirdikdə  qalıq  10%-dən  çox 

olmamalıdır.  

Gips  alüminatlı  genişlənən  sementdən  hazırlanan  40x40x160  mm  ölçülü 

nümunələri  hazırladıqdan  1 saat sonra suya saldıqda  xətti  genişlənməsi:              1 

gündən  sonra  0,15%-dən  az,  28  gündən  sonra  3,30%-dən  az,  1%-dən  çox,  birinci 

üç gün suda, sonra 28 günə qədər havada bərkidikdə – 0,10%-dən az olmamalıdır. 

Gips  alüminatlı  genişlənən  sement  su  keçirməməlidir.  Təmiz  sement 

xəmirindən  hazırlanan  nümunələri  10  atm  təzyiq  altında  sınadıqda  su  sızma 

əlamətləri  müşahidə  olunmamalıdır.  1:3  nisbətli  sement  məhlulundan  hazırlanan 

nümunələr 3 gündən sonra 10 atm təzyiq altında suyu keçirməməlidir. 

Həmin  sementin  genişlənməsinin  fiziki-kimyəvi  mahiyyəti  onun  tərkibində 

kalsiumun  hidrosulfoalüminatının  əmələ  gəlməsidir.  Buna  görə  də  genişlənən 

sementdən hazırlanan məmulat sıx quruluşlu və tamamilə se keçirməz olur. 

Genişlənən  sementlər  tikintilərin  hidroizolyasiyası,  yığma  konstruksiyaları 

birləşdirmək,  qurğuşun  əvəzinə  boruları  birləşldirmək,  su  neft  məhsullarını 

keçirməyən çənlər düzəltmək və s. üçün müvəffəqiyyətlə tətbiq olunur. 


28 

 

Aktiv mineral maddələr 

 

Əhəngə  qarışdırdıqda  ona  suda  bərkimə  qabiliyyəti  verən  narın  üyüdülmüş 



təbii və ya süni maddələrə aktiv mineral əlavələr (hidravlik əlavələr) deyilir. Aktiv 

əlavələri  adi  portlandsementə  qarışdırdıqda  bərkimə  zamanı  əmələ  gələn  sərbəst 

əhənglə birləşir, onu suda həll olmayan kalsium silikatı halına keçirir və beləliklə, 

sementi minerallı suların təsirinə davamlı edir. 

Aktiv əlavələr, təklikdə bərkimə qabiliyyəti olmayan (vulkan tufları, süngər, 

diatomit, trepel, qlinit və s.) və təklikdə bərkimə qabiliyyəti olan (tez soyudulmuş 

əsas və turş domna posaları) iki qrupa bölünür. 

Aktiv  mineral  əlavələr  çox  qədim  zamanlardan  məlum  olan  maddələrdir. 

Qədim Romanın dəniz tikintilərində püskürülmüş suxurlara putsolan torpağı əlavə 

edilmişdir.  Buna  görə  də  əvvəllər  bütün  təbii  aktiv  əlavələrə  çox  zaman  putsolan 

adı verilirdi. 

Aktiv mineral əlavələr təbii və süni olaraq iki qrupa bölünür. 

Təbii aktiv əlavələr çöküntü və püskürülmüş suxurlardan olur. 

Çöküntü  suxurlardan  olan  əlavələrə  diatomit,  trepel,  opoka  və  qliyejlər 

aiddir. 

Diatomit  yumşaq  çöküntü  suxur  olub,  tərkibi  başlıca  olaraq,  amorf  halda 

silisiumdan ibarətdir. 

Trepel  yumşaq  çöküntü  suxuru  olub,  bunun  da  tərkibi  əsasən  amorf  halda 

silisiumdan ibarətdir.  

Opoka,  məsaməli  və  möhkəm  suxur  olub,  tərkibi  əsas  narın  dənəli  amorf 

silisiumdan ibarətdir. 

Qliyejlər,  kömür  laylarında  əmələ  gələn  yeraltı  yanğınlar  nəticəsində  gil 

suxurlarının yanmasından əmələ gəlmişdir.  

Püskürülmüş  suxurlardan  vulkan  külü,  tuf,  süngər,  vitrofir  və  traslar 

məşhurdur. 


29 

 

Vulkan küllərinin tərkibi başlıca olaraq aluüminium silikatlardar ibarət olub, 



çox  zaman  dənəvər  halda  rast  gəlir.  Bunlardan  Nalçik  vulkan  külünü, 

Azərbaycanda olan birsıra vulkan küllərini göstərmək olar. 

Vitrofirlər əsasən tünd vulkan şüşəsindən ibarətdir. 

Traslar  vulkan  tuflarının  metamorfik  növlüsüdür.  Quruluşu  çox  sıx  və 

tərkibində amorf silisium vardır. Yüksək keyfiyyətli tras Krımda (Qaradağ trası) və 

Azərbaycanda (Tovuz trası) vardır.  

Süni  aktiv  əlavələrdən  ən  çox  işlədilənləri  tez  soyudulmuş  domna  posaları, 

belit (nefelin) şlamı və yanacaq külləridir. 

Tez  soyudulmuş  domna  posaları  çuqun  əridikdə  alınan  tullantılardır  ki, 

tərkibi silikat və alüminium silikatlardan ibarətdir və tez soyudulmaq yolu ilə xırda 

dənəli hala gətirilir. 

Domna  posasının  tərkibi  filizin,  yanacağın  və  əhəng  daşının  əriməsi 

nəticəsində alınan gil, əhəng və başqa qatışıqlardan ibarətdir. 

Domna posasının kimyəv tərkibi başlıca olaraq CaO, SiO

2

, Al


2

O

3



, Fe

2

O



3

 və 


MgO-dan ibarətdir. Beləliklə, posanın tərkibi portlandsementə çox yaxındır. 

Domna posasını tez soyutmaq üçün yaş və yarımquru üsul tətbiq olunur. 

Posanı  yaş  üsulla soyutduqda onu domna  sobasından  nazik cərəyan  halında 

su  ilə  doldurulmuş  hovuzlara  doldururlar.  Posa  burada  tez  soyuyur  və  dənələr 

halına keçir.  

Bu üsulla posanın tez soyudulması çox sadə olmaqla bərabər, posa çox nəm 

(15-40%)  alınır  və  üyütmədən  qabaq  qurudulmasına  çoxlu  istilik  tələb  olunur  ki, 

bu da həmin üsulun ən böyük nöqsanıdır. 

Yarımquru üsulla soyuduqda əridilmiş posa, novdan fırlanan pərli barabanın 

üzərinə  tökülür.  Həmin  nova  4-5  atm  təzyiq  altında  az  miqdar  su  verilir.  Bu  su 

buxarlandıqda  posanı  kəskins  urətdə  soyudur  və  onu  yarımbərk  hala  keçirir. 

Fırlanan barabanın pərləri isə posanı xırdalayır və 20-25 m məsafəyə tullayır, posa 

hissəcikləri havada soyuyur. Bu üsulla posanın nəmliyi az, ancaq 2-10% olur. 


30 

 

Bişirilmiş gil məmulatları müəyyən temperaturda bişirilmiş və üyüdülüb toz 



halına gətirilmiş aktiv əlavələrdir. 

Bu  əlavələrdən  ən  sadəsi  kərpic  sınıqları  və  ümumiyyətlə  gil  məmulatı 

istehsalından  alınan  qırıqlardır.  Üyüdülmüş  kərpic  sınıqlarından  çox  qədim 

zamanlardan bəri istifadə olunur, lakin aktivliyi az olduğundan çox tətbiq edilmir. 

Təcrübələrlə  müəyyən  edilmişdir  ki,  gili  müəyyən  temperaturda  bişirdikdə 

aktivliyi  daha  yüksək  olur.  Adətən  bu  məqsədlə  gili  650-800

0

C-də  bişirirlər. 



Optimal temperaturda bişirilib toz halına gətirilmiş gilə qlinit deyilir. 

 

Putsolanlı sementlər 

 

Bu  qrup  hidravlik  yapışdırıcı  maddələrə  portlandsement  klinkerinin,  yaxud 



əhəngin  aktiv  mineral  əlavələrlə  birlikdə  üyüdülməsindən  və  ya  onların  hər  birini 

ayrıca  üyüdüb  sonra  mükəmməl  surətdə  qarışdırılması  yolu  ilə  alınan  sementlərə 

aiddir.  Həmin  sementlər  ucuz  və  yaxşı  keyfiyyətli  olduqları  üçün  onların 

istehsalına çox diqqət verilir və ildən-ilə artırılır. 



Putsolanlı portlandsement.  

Sement  klinkeri  ilə  aktiv  mineral  əlavənin  bir  yerdə  üyüdülməsindən  və  ya 

həmin  materialları  qabaqcadan  narın  üyütdükdən  sonra  mükəmməl  surətdə  bir-

birinə  qarışdırılmasından  alınan  hidravlik  yapışdırıcı  maddəyə  putsolanlı 

portlandsement  deyilir.  Sementin  tutma  sürəti  tənzimləmək  üçün  həmin  qarışığa 

3%-ə  qədər  iki  sulu  gips  əlavə  olunur.  Çox  zaman  aktiv  əlavə  olaraq  trepel, 

diatomit, süngər, tras, tuf və s. işlədilir. 

Putsolanlı  portlandsement  adi  portlandsementdən  daha  açıq  rəngli  olur. 

Aktiv əlavə yumşaq olduqda sementin həcm çəkisi nisbətən az – 850-1150 kq/m

3



xüsusi çəkisi 2,8-2,9 q/sm

3

 olur.  



Eyni 

miqdar 


sement 

götürdükdə 

putsolanlı 

portlandsement 

adi 

portlandsementə  nisbətən  daha  çox  sıx  xəmir  əmələ  gətirir  və  buna  görə  belə 



sementdən  hazırlanan  məhlul  və  betonlar  özündən  az  su  ukeçirir.  Normal  xəmir 

31 

 

almaq üçün putsolanlı portlandsementə 30-40%, yəni portlandsementdən daha çox 



su qatmaq lazım gəlir. 

Putsolanlı  portlandsementin  narınlığı,  tutma  sürəti,  həcmini  bərabər  surətdə 

dəyişdirməsi  adi  portlandsementinki  kimi  olmalıdır,  lakin  bu  sementin  tutması 

daha tədricən olur. 

Putsolanlı portlandsementin markaları: 200, 300, 400 və 500-dür. 

Putsolanlı portlandsementin birinci gün və həftələrdə möhkəmliyinin artması 

adi  portlandsementinkinə  nisbətən  tədricən  gedir.  Lakin  zaman  keçdikcə 

möhkəmliklər  arasındakı  fərq  yavaş-yavaş  azalır  və  6  ay  keçdikdən  sonra 

putsolanlı portlandsement əlavə qatılmamış sement kimi möhkəmliyə malik olur. 

Bərkimə  zamanı  putsolanlı  portlandsement  adi  sementə  nisbətən  daha  az 

istilik  ayırır.  Bu  hal  kütləvi  tikintiləri  betonladıqda  çox  əlverişlidir,  lakin  qış 

zamanı beton işləri apardıqda onu süni surətdə qızdırmaq lazım gəlir. 

Aşağı  temperaturun  putsolanlı  portlandsementə  təsiri,  adi  portlandsementə 

olan  təsirindən  daha  güclüdür.  Müsbət  10

0

C-dən  aşağı  temperaturda  həmin 



sementin  tutması  və  bərkiməsi  mühüm  dərəcədə  yavaşıyır.  Buna  görə  həmin 

sementi soyuq vaxtlarda işlətmək məsləhət deyildir. 

Putsolanlı  portlandsementə  yüksək  temperaturun  təsiri  portlandsementdən 

daha  güclüdür.  Bu  xassəsinə  görə  putsolanlı  portlandsementdən  hazırlanan 

məmulatı avtoklavlarda buxarlandırmaq məsləhət görülür. 

Putsolanlı 

portlandsementin 

özündən 


su 

keçirməsi 

adi 

portlandsementinkindən  azdır.  Götürülən  əlavə  aktiv  olduqca,  bu  xassə  daha 



yüksək olur. 

Putsolanlı portlandsementin şaxtaya davamlılığı adi portlandsementinkindən 

azdır.  Buna  görə  də  belə  sementi  su  hopan  və  suyun  səviyyəsi  dəyişilən  şəraitdə 

işlətmək olmaz. 

Putsolanlı portlandsementi beton və dəmir-beton konstruksiyalar düzəltdikdə 

və  yığma  inşaat  məmulatı  hazırladıqda  işlədirlər.  Ümumiyyətlə,  putsolanlı 



32 

 

portlandsementi  yüksək  fiziki-kimyəvi  davamlılıq  tələb olunan  və  bərkiməsi  üçün 



nəm şərait yaradılan yerlərdə işlətmək məsləhətdir. 

Sulfatlara davamlı putsolanlı portlandsement.  

Bu  adi  putsolanlı  portlandsementdən  sulfatlara  daha  davamlı  olması  ilə 

fərqlənir.  Həmin  sementi  hazırlamaq  üçün  klinkerdə  üçkalsiumlu  aluminatın 

miqdarı 8%-dən çox olmamalıdır. 

Sulfatlara  davamlı  putsolanlı  portlandsementdə  püskürülmüş  suxurlardan 

olan  əlavələrin  və  ya  qliyejin  miqdarı  25%-dən  az  və  40%-dən  çox,  çöküntü 

suxurlardan olan əlavələrin miqdarı 20%-dən az, 30%-dən çox olmamalıdır. Həmin 

sementin  markaları  200,  300  və  400-dür.  Bu  sementi,  sulfat  aqressiv  mühiti 

şəraitində, su altında  və  ya  yer altında olan beton  və dəmir-beton konstruksiyaları 

hazırlamaq üçün işlədirlər. 



Əhəng putsolan sementi.  

Əhənglə  aktiv  mineral  əlavənin  birlikdə  üyüdülməsindən  və  ya  həmin 

materialların qabaqcadan üyüdülərək mükəmməl surətdə qarışdırılmasından alınan 

hidravlik  yapışdırıcı  maddəyə  əhəng-putsolan  sementi  deyilir.  Belə  sementin 

tərkibi  10-30%  əhəngdən  və  70-90%  əlavədən  ibarət  olur.  Tutma  vaxtını 

tənzimləmək  üçün  üyütmə  və  qarışdırma  zamanı  ona  5%-ə  qədər  gips  və  ya 

portlandsement əlavə olunur. Əhəngi sönmüş və ya sönməmiş halda götürmək olar. 

Əhəng-putsolan  sementi  hazırlamaq  üçün  trepel,  diatomit,  süngər,  opoka, 

tras  və  tuflardan  istifadə  oluna  bilər.  Qlinit  işlədildikdə  sementə  əhəng-qlinit 

sementi, yanacaq külləri istifadə olunduqda əhəng-kül sementi deyilir. 

Əhəng-putsolan  və  ya  əhəng-qlinit  sementlərinin  markaları  50,  100  və  150, 

əhəng-kül  sementininki  25  və  50  olur.  Bu  sementlərin  markası,  1:3  nisbətli  bərk 

konsistensiyalı  məhluldan  hazırlanan  nümunələri  28  gündən  sonra  sıxılmada 

möhkəmlik  həddini  tapmaqla  müəyyən  edilir.  Nümunələri  7  gün  nəm  şəraitdə  və 

21 gün suda saxlayırlar. 

 

 



33 

 

Posalı sementlər 

 

Posalı sementlər qrupuna tez soyudulmuş  domna posası  ilə  portlandsement, 



əhəng, gips və s.-nin qarışığından hazırlanan hidravlik yapışdırıcı maddələr aiddir. 

Bir sıra  mühüm  üstünlüklərinə  görə belə sementlərin  istehsalına  böyük əhəmiyyət 

verilir və buna görə də posalı sementlərin istehsalı bütün sementlərin 30%-ni təşkil 

edir. 


Posalı portlandsement.  

Portlandsement  klinkeri  ilə  tez  soyudulmuş  domna  posasının  müəyyən 

nisbətdə bir yerdə üyüdülməsindən və ya həmin materialların ayrılıqda üyüdülərək 

mükəmməl surətdə qarışdırılmasından alınan  hidravlik  yapışdırıcı  maddəyə posalı 

portlandsement deyilir. Həmin sementdə posanın miqdarı 30%-dən az və 60%-dən 

çox  olmamalıdır.  Tutma  sürətini  tənzimləmək  məqsədilə  5%-ə  qədər  gips  əlavə 

olunur. 

Posalı portlandsementin xassələri adi portlandsementdən çox az fərqlənir. 

Tökmə halda həcm çəkisi 1100-1300 kq/m

3

, sıxlaşdırılmış halda 1600 kq/m



3

 

və daha çox ola bilər. Xüsusi çəkisi 2,8-2,9 q/sm



3

-dür. 


Həmin  sementin  tutma  sürəti  posanın  kimyəvi  tərkibindən  və  klinkerlər 

posanın  nisbətindən  asılıdır.  Tutma  sürəti  adi  portlandsementin  tutma  sürətindən 

bir qədər azdır. Tutma başlanğıcı 4-6 saat, sonu isə 10-12 saatdır.  

Posalı portlandsementin markaları 200, 300, 400 və 500-dür. 

Posalı  portlandsement  tutduqda  və  bərkidikdə  çox  az  istilik  ayırır.  Bu 

xüsusiyyət  yay  beton  işlərində  əlverişlidirsə,  qış  işlərində  yaxşı  deyildir. 

Ümuimiyyətlə, posalı portlandsement teperaturun dəyişilməsinə çox həssasdır.  

Aşağı  müsbət  temperaturlarda  sement  çox  tədricən  tutur  və  bərkiyir, 

temperatur artdıqda isə bu proseslər tezləşir. Odur ki, həmin sementdən hazırlanan 

məmulatı buxara verirlər. 

Posalı  portlandsement  hazırladıqda  götürülən  klinkerdə  üçkalsiumlu 

alüminatın miqdarı 8%-dən az olarsa, alınan sement minerallı suların təsirinə daha 



34 

 

çox  davamlı  olur.  Bataqlıq  və  çirkli  sularda  rast  gələn  sərbəst  turşuların  təsirinə 



davamlı deyildir. 

Posalı  portlandsement  onun  içərisinə  qoyulan  polad  armaturla  çox  yaxşı 

yapışır,  ona  dağıdıcı  təsir  etmir.  Buna  görə  həmin  sementi  dəmir-beton 

konstruksiyalarda işlətmək mümkündür. 

 

 

 



 
1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə