MÜNDƏRİcat giRİŞ



Yüklə 1,2 Mb.
səhifə5/7
tarix22.07.2017
ölçüsü1,2 Mb.
1   2   3   4   5   6   7
    Bu səhifədəki naviqasiya:
  • ANKET

Bütün bu cavabları ümumiləşdirərək, israr etmək olar kı, gənclərin qadınların şəxmsi həyatı ilə bağlı yönümləri daha çox müasirlik və liberallıq, nəinki mühafizəkarlıq, təməlçilik və ənənəvi dəyərlərə istiqamətlənmişdir. Bununla yanaşı xüsusən kişi respondentlərin cavablarında qadınların fərdi davranışı üzərində müəyyən nəzarətin lazımlığı sezir:



Cədvəl 43.


Qadın yoldaşının icazəsi olmadan qonşulara baş çəkə bilər?


cins

kişi

qadın

%

%

qəti razı deyiləm

24.3

10.3

razı deyiləm

24.3

17.9

tam razı deyiləm

22.6

23.4

razıyam

23.5

41.0

tam razıyam

5.2

7.3

Oxşar vəziyyət qadınların ictimai yerlərdə davranışı, əmək fəaliyyəti, xidməti irəliləyiş, və nəhayət karyera qurmuş qadının elita nümayəndəsi sayılması iddialarına münasibətlə bağlıdır. Burada da respondentlərin rəyində tolerantlıq meylləri üstün olmuşdur.


Cədvəl 44.


Aşağıdakı iddialara

Sizin fikiriniz:


1- qəti razı deyiləm

2 - razı deyiləm

3 - tam razı deyiləm

4 -razıyam

5 - tam razıyam

%

%

%

%

%

q2_1. Qadınların yalnız kişilər işlədiyi yerlərdə işləməyə başlaması yaxşıdırmı

13.9

18.4

28.5

32.0

7.3

q2_2. Kişilərin yalnız qadınlar işlədiyi yerlərdə işləməyə başlaması yaxşıdırmı

12.5

26.8

26.2

29.4

5.2

q2_3. Azərbaycan qanunları cins bərabərliyi prinsiplərinə riayət edir

8.4

24.4

24.7

34.6

7.9

q2_4. Cinsi bərabərlik prinsipləri daimə pozulur

6.3

18.8

34.7

32.0

8.2

q2_5. Karyera qurmuş qadın yüksək qiymətə layiqdir

2.4

4.7

13.4

33.9

45.7

Cavabların paylanmasından məlum olur ki, qadınların kişi kollektivinə və ya kişinin qadın kollektivinə qoşulması nəkəskin etiraz, nə də ki qəti razılıq hissi döğurur, əvəzində daha çox tərrədüddlə müşahidə olunur (ən çox «yumşaq» razılıq və narazılıq cavabları qeyd olunmuşdur). Respondentlərin hər üç nəfərdən birinin (32,8%) fikrincə Azərbaycan qanunları tam həcmdə cins bəbrabərliyi prinsipinə riayət etmir. Sonuncu mülahizənin mütləq tərəfdarlar əksəriyyəti toplaması isə göstərir ki, əslində karyera qurmuş kişilər də yüksək qiymətə layiq olduğundan, ümumiyyətlə karyeranın zirvəsi – yüksək vəzifələrin dəyər məzmunu daşıması respondentlrin şüurunda yer almağından xəbbər verir. Bu vəzifələr – əmanət olaraq xalqa xidmət vasitəsi deyil, hakimiyyətə çatmaq və mənafelərini qorumaq vasitəsi kimi tətbiq edilə bilər.


Digər ictimai davranış və sosial dəyər nümunəsi kimi rəsmi nigah qeydiyyatının dini nigah (kəbin) qeydiyyatı ilə müqaisə edilməsindən ibarət olmuşdur. Respondentlərin əksəriyyəti (59,7%) hesab edir ki, diin nigah rəsmi nigahı əvəz etməməlidir, 14% buna ehtiyac olduğunu bildirmişdir,26% tələbə-respondentlər isə cavab verməkdə çətinlik çəkərək, məsələdə səriştəsi olmadıqlarını ifadə etmişdilər.
Cədvəl 45.


Sizin fikrinizcə, vətəndaş nigahın qeydiyyat prosedurasını dini nigah (kəbin) əvəz edə bilərmi?

Tezlik

Faiz

Toplanma faiz

1 = bəli

71

14.3

14.3

2 = xeyr

296

59.7

74.0

3 = mən bilmirəm

129

26.0

100.0

Total

496

100.0


Gənclərin həyatında təhsili davam etdirmək və tamalayaraq əmək fəaliyyətinə başlaması ilə yanaşı mühüm dəyişiklər sferası onun nigah bağlayaraq ailə qurmasıdır və burada vacib göstərici kimi evlənmənin arzuolunan yaş həddi həm kişilər, həm qadınlar üçün respondentlər tərəfindən qiymətləndirilmişdir. Qeyd edək ki, qadınlar üçün ailə qurmağın optimal yaş həddlərini respondentlərin 92,1% 18-25 diapazonunda təyin etmişdilər, özüdə 25 yaşı – kritik son hədd kimi qeyd etmişdilər. Yalnız 6,7 % respondent 25 yaşdan sonra ailə qurmağı məqsədəuyğun saymışlar. Kişi respondentlərin 26%, qadın respondentlərin isə yalnız 8% qadınların ailə qurmasının optimal dövrünü 20 yaşadək olmasını təyin etmişdilər.


Cədvəl 46.


Qadının ailə həyatı qurmaq üçün optimal yaşı?

Tezlik

Faiz

Toplanma

faiz


<=20

71

14.3

14.3

21-25

392

79.0

93.3

>=26

33

6.7

100.0

Cəmi

496

100.0


Kişilərin optimal ailə qurmaq yaş həddləri respondentlərin cavablarında iki intervalı əhatə edir: 21-25 yaşda erkən evlənmək (37,7%) və nisbətən yetkin 26-30 yaşda – (54,8%). Beləliklə, müqaisə göstərir ki, oğlanların ailə qurmaq üçün digər amilləri dəyişməmək şərti ilə ailə qurmaq şansları öncədən qızların ailə qurmaq şanslarından yüksəkdir.



Cədvəl 47.

Kişinin ailə həyatı qurmaq üçün optimal yaşı?

Tezlik

Faiz

Toplanma faiz

<=20

8

1.6

1.6

21-25

187

37.7

39.3

26-30

272

54.8

94.2

>=31

29

5.8

100.0

Cəmi

496

100.0


Qeyd edək ki, qadın respondentlərin 59,7% kişilərin 26-30 yaş dövrünü optimal evlənmə dövrü sayırlar (kişilərin 45%), amma 47% kişi respondentləri bunu kişilərə daha tez, 21-25 yaşında etməyi tövsiyyə edirlər.


Yeni nəsillərin yaşlı nəsillərlə müqaisə edilməsi, yeniləşmə ab-havasının göstəricisi kimi, valideynlərin ailə həyatına bənzərliyi nümunəsində araşdırılmışdır. Respondentlərin ən böyük qrupu (41,3%) istəməzdilər ki, valideynlərinin ailə həyatını təkrar etsinlər, 31,3% tələbələrin bunun arzusunda olduqlarını bildirmişdilər, qalan 27,4% respondent fikir bildirməkdə çətinlik çəkmişdilər.
Cədvəl 48.

Siz istərdinizmi ki, Sizin ailə həyatınız öz valideynlərinizin ailə həyatına bənzəsin?

Tezlik

Faiz

Toplanma faiz

bəli

155

31.3

31.3

xeyr

205

41.3

72.6

cavab verməyə çətinlik çəkirəm

136

27.4

100.0

Cəmi

496

100.0


Maraqlıdır kı, kişi-respondentlərdən 40,4% atasının ailə həyatını təkrarlamaq istəmişdilər, qadın-respondentlərin isə yalnız 26,7% analarının ailə həyatına nümunə kimi baxmışdılar.


Yeni nəsl nümayəndələri ailənin övladı kimi, hərəkət etməkdə müxtəlif məhdudiyyət-lərlə üzləşirlər. Bunların bir qismi vacib sayılan valideyn nəzarəti silsiləsindən olduğu halda, digər qismi lüzumsuz süıla bilər. Bununla əlaqədar verilən suala aşağıdakı cavablar alınmışdır.
Cədvəl 49.

Valideynlərinizin evində Siz hansı hərəkət növlərində məhdud olunurdunuz?


Tezlik

faiz

Toplanma faiz

qadağalar

273

55.0

55.0

təhdid

16

3.2

58.3

döyülmə

16

3.2

61.5

digər

27

5.4

66.9

heç bir məhdudiyyət yoxdur

164

33.1

100.0

Total

496

100.0


Cədvəldən göründüyü kimi, gənclərvalideyn evində ən çox müxtəlif qadağalarla rastlaşırlar (55%), digər təsir növləri (təhdid, döyülmə və s.) az olsa da rast gəlir (üst-üstə 12%-dək), hər üç respondentdən təxminən biri isə (33,1%) hesab edir ki, ailə üzvləri tərəfindən onların davranışına heç bir məhdudiyyət yoxdur. Qadağaları daha çox qızlar (59,1%), nəinki oğlanlar (47%) hiss edirlər.


Respondentlərə kişilərin qadına qarşı ehtimal edilən zorakılığına münasibəti aşağıdakı kimi məlum olmuşdur.

Cədvəl 50.

Din kişinin qadına qarşı törədə biləcək zorakılığı qınamayır


tezlik

faiz

Toplanma faiz

qəti razı deyiləm

292

58.9

58.9

razı deyiləm

113

22.8

81.7

tam razı deyiləm

60

12.1

93.8

razıyam

16

3.2

97.0

tam razıyam

15

3.0

100.0

Cəmi

496

100.0




C. İctimai həyatda iştirak
Tələbələrin ictimai fəallığı onların müxtəlif təşkilatların işində üzv və ya könüllü kimi iştirakı ilə bildirilir. Sorğuya əsasən respondentlərin 30,2% təşkilat və ya qrup üzvüdür.

Cədvəl 51.

Siz hansısa bir təşkilatın və yaxud qrupun üzvüsünüzmü?

tezlik

faiz

Toplanma faiz

1 = bəli

150

30.2

30.2

2 = xeyr

346

69.8

100.0

Total

496

100.0



Bunlardan ən çoxu (50,7%) siyasi partiya üzvü, 14,7% QHT üzvü, və 13,3 % həmkarlar üzvü kimi ictimai fəaliyyət göstərirlər.
Cədvəl 52.

Əgər bəli, onda hansının?

tezlik

faiz

Əhəmiyyətli faiz

Toplanma faiz

Siyasi partiya

76

15.3

50.7

50.7

Qeyri dövlət təşkilatı

22

4.4

14.7

65.3

Qadın

8

1.6

5.3

70.7

Digər QHT (qeyd edin)

5

1.0

3.3

74.0

İşgüzar Assosiasiya

4

0.8

2.7

76.7

Dini Qruplar

4

0.8

2.7

79.3

Həmkarlar

20

4.0

13.3

92.7

Digər (qeyd edin)

11

2.2

7.3

100.0

Cəmi

150

30.2

100.0



Cavabsız

346

69.8





Total

496

100.0





İctimai fəallıq daha çox yeni tələbəliyə başlayan gənclərə (qızlar və oğlanlar eyni dərəcədə) xasdır (36,5%), sonradan o, səngiyərək yuxarı kurslarda 18,7% qədər yenir. Magistratura və sonrakı təhsil pillələrində rast gələn ictimai fəallıq zənn etmək olar kı, bir qədər geniş (yalnız universitet məkanında deyildir) xarakter daşımağa başlayır.
Cədvəl 53.


Siz hansısa bir təşkilatın və yaxud qrupun üzvüsünüzmü?


Tədris səviyyəsi

aşağı kurs

(1-2)


orta

(3-4)


yuxarı

(4-7)


maqistratura və &

%

%

%

%

1 = bəli

36.5

27.3

18.7

26.7

2 = xeyr

63.5

72.7

81.3

73.3

Qadınların ictimai müstəqilliyi və statusu ilə bağlı respondentlərə təklif edilən bir neçə mülahizələrlə bağlı aşağıdakı nəticələr əldə edilmişdir:


1. «Parlamentdə qadınların sayı kifayəd qədər deyil» – yarıdan çox respondent - 53,5% -bu fiuirlə razı olduqdarını, 21,3% - neytral mövqe tutduqlarını bildirmişdilər. Həqiqətən, ölkə parlamentində qadınların az təmsil olunması onların daha böyük tərkibdə və daha səmərəlifəaliyyətinə doğru müəyyən gözləmələr yaradır.
2. «Parlamentdə qadınların daha çox təmsil edilməsi üçün kvotaların irəli çəkilməsi» – tezisi ilə 51,8% -razı olduqlarını, amma 30,8%- narazı olduqlarını bildirmişdilər, bu isə görünür, arzuolunmaz demokratik mədhudiyyətlərlə bağlıdır və həmdə bunun müsbət nəticəsi avtomatik təmin olunmamışdır.
3. «Siyasət - kişi işidir, ona görə də qadınların siyasət ilə işi olmamalıdır» – respondentlərin 67,2% bu fikurlə narazı olduqlarını, yalnız 14,7% razı olduğunu bildirmişdilər. Prinsipcə gənclərə, görünür, çoxlu presedentlər tanışdır ki, qadınların siyasi liderliyi müsbət imic doğurmuşdur.
4. «Qadınlar təkcə qeyri hökümət təşkilatlarında iştirak edə bilərlər» – respondentlərin 77,2% bu iddia ilə razılaşmaması, və cəmi 10,5% respondentin bununla razı olması göstərir ki, heç bir əsas yoxdur ki, yalnız qadınlar və yalnız QHT-lərdə fəaliyyət göstərə bilsinlər.
5. «Dövlət strukturlarında peşəkar iş üçün biliklər daha vacibdir, nəinki cins» tezisi mütləq tərəfdaş əksəriyyəti - 84,1%- razı olanlları toplaya bilmişdir.
6. «Qadınların siyasi partiya və təşkilatlarda iştirakı məhdud və ya qadağan olunmalıdır» - bu, əslində antidemokratik şüar olduğundan buna 72,3% haqlı olaraq narazı olduqlarını bildirmişdilər.
7. «Bizim mentalitetimizə uyğun olaraq qadın ictimai həyatda yoldaşının icazəsi olsa aktiv ola bilər» müddəası respondentlərin fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. Respondentlərin 29% hesab edir ki, bu düzgün tezis deyildir, 22.8% - bunun düzgün olub-olmaması barədə qəti qənaətə gəlməmişdir, və nəhayət 48,2% respondentlər bu tezislə razılaşırlar, görünür, bunu qadın isməti, ailə ləyaqəti və digər milli-mənəvi dəyərlərlə bağlayırlar ki, onların qorunmaması həqiqətən qəfləti nəticələrə gətirə bilər.
8. «Vacibdir ki, qadınların səsi onların həyat yoldaşlarından asılı olmayaraq sərbəst eşidilsin» - burada da sorğuda iştirak edən gənclərin 24,5% bununla razı olmayanda, çox guman kı, ya hesab edirlər ki, bu absurddur ki, fəallıq üçün icazə alınsın, və ya bunun həqiqətən yolverilməz olduğunu təsdiq edirlər, Gənclərin 23.9% bu fikirlə nə razı nə dənarazıolduqlarını qeyd etmişdilər, əksər isə (51,6%) bu tezisi dəstədiklərini işarə etmişdilər.
Beləliklə, tələbə-gənclərin fikrincə ölkəmizdə qadınların hüquqları, ictimai fəallıq imkanları və nəhayət, real ictimai qüvvə kimi konsolidasiya olmağı ilə bağlı müəyyən problemlər vardır ki, onların tədricən həll edilməsi ardıcıl qadın siyasəti çərçivəsində həyata keçirilə bilər.
Qadın və kişinin ailədəki statusları və qarşılıqlı münasibətlərinə dair bir sıra yönumlərin tələbə gəncləri trəfindən necə qarşılanmasını yoxlamaq üçün onlara aşağıdakı dörd tezis təqdim edilmişdir və aşağıdakı dəyərləndirmələr əldə olunmuşdur:
1. «Ev işini tam olaraq və ya təxminən hamısını qadın etməlidir» - sorğuda iştirak edən tələbələrin 42,9 % bu fikirlə razı olmamışdı, 26,4% isə əksinə razı olmuşdular.

2. «Qadın öz fikrini ailədə deyə bilər, nəinki camaat qarşısında» - bununla razılaşmayanlar (32,4%) razılaşanlardan (47,2%) bir qədər azdırlar. Razı olmayanlar sırasında qadınların nisbi çəkisi (39,5%) daha çoxdur nəinki kişilərin (17,1%) .


3. «Kişi ailə başçısı olmalıdır və hər şeyi özü həll etməlidir» - bu tezisin qiymətləndirilməsi demək olar ki, respondentləri üç təxminən eyni ölçüdə olan qrupa bölmüşdür: 31,8% 30% 38,2% - razı olmayanlar, nisbətən və tam razı olanlardır.
4. «Kişi qadının məsləhətinə qulaq asmamalıdır» - bu riskli ifadə mütləq əksəriyyət - 73,4% respondentlərin etirazına səbəb olmuşdur. Yalnız 9,4% respondent bu iddianı dəstəkləmişdir. Maraqlıdır ki, kişilər arasında bu fikirlə qəti razı olmayanlar yalnız 21,5%-dirsə, qadınların yarıdan çoxu (52,2%) qəti razı olmamışdılar.
Gənclərin «gender» məfhumunu nə dərəcədə anlamışdılar, ona hansı mənaları verirlər?

Cədvəl 54.

"Gender" anlayışının nə olduğunu bilirsinizmi?

Tezlik

Faiz

Toplanma faiz

bəli

221

44.6

44.6

xeyr

106

21.4

65.9

az təsəvvürüm var

169

34.1

100.0

Total

496

100.0



Respondentlərin 44,6% bu anlayışı bildiklərini göstərmişdilər, 21,4% - tam bilmədiklərini və 34,1% təsəvvürlərin az olmasını qeyd etmişdilər. Təhlil göstərir ki, oğlanlar və qızlar arasında bilik səviyyəsində fərqlər əhəmiyyətsizdir, yalnız azərbaycan bölməsində oxuyan tələbələr (50,4%) bir qədər rus bölməsində oxuyan tələbələrdən (37%) daha çox bu anlayışı mənimsəmişdilər. Bakalavr pilləsinin 3-4 kurslarında oxuyan tələbələr digər qruplardan (1-2 kurs və ya təhsili 4 ildən çox tələb edən ixtisaslarda) «gender» anlyışını daha yaxşı mənimsəmişdilər.


Böyük fərqlər ixtisasqrupları arasında müşahidə olunur. Belə ki, «Təbiət, dəqiq və texnika elmləri» istiqaməti üzrə bilənlər 32,2%-dir, «Hümanitar (pedaqoqika, dil, jurnalistika, kitabxana) elmlər» istiqamtində – 37,7%, lakin «İctimai (tarix, hüquq, sosiologiya) elmələr» istiqamətində bu göstərici 55,2%-ə çatmışdır.
Beləliklə, tələbələrin böyük bir hissəsinin «gender» anlayışı və onunla bağlı digər məfhumları məniməsəməsinə obyektiv tələbatı vardır. Bu xüsusən təbiət fənləri və mühəndislik ixtisasları üzrə oxuyan tələbə kontingentinə aiddir.
Diaqram 8.



Diaqram 9.

Sorğunun sonunda gender bərabərliyi probleminin işıqlandırılması və təbliğində müxtəlif media növlərinin rolu tələbələrin gözü ilə işıqlandırılmışdır. Qeyd edək ki, respondentlərin fikrincə, televiziyanın ənənəvi olan aparıcı roluna (30,8%) bu mövzuda rəqabət təşkil edən internet (27,4%) çıxış etmişdir. Bu məhz daha çox istifadəçi mövqeyidir, və təbii ki, gənclər getdikcə daha çox internetdən müxtəlif məqsədlər üçün (o cümlədən, təhsil almaq üçün) bəhrələnməyə çalışırlar.


Cədvəl 55.

KİV-nin hansı növləri müasir gender bərabərliyi problemlərini daha açıq əks etdirir?

Tezlik


Faiz


Toplanma faiz

qazetlər

21

4.2

4.2

radiyo

19

3.8

8.1

televiziya

153

30.8

38.9

internet

136

27.4

66.3

qeyd etdilən heç bir növ

167

33.7

100.0

Total

496

100.0


Beləliklə, gender problemlərini gənclər arasında daha geniş yayılmasında internetin daha geniş imkanlarından (saytlar, forumlar, çatlar, müntəzəm abünələr və s.) istifadə etmək məqsədəuyğundur.


Fəslin nəticələri


  1. Universitet məkanında gender iqliminin əsas və fəal daşıyıcılarından biri tələbə kontingentidir. Tələbələrin öz arasında, müəllimlərlə münasibətlərində, təhsil iştirakçılarının davranışı üzərində gündəlik müşahidələrində gender amillərinin təzahürlərinin özünəməxsusluğu araşdırılmışdır.

  2. Məlum olmuşdur ki, ali təhsilə çıxışlarda ailə tərəfindən oğlanlar üçün bir qədər üstünlüklər yaradılır, lakin bu, əsasən xüsusi hallarda tətbiq edilir, ümumən fərqlər əhəmiyyətsizdir.

  3. Təhsil ocağının və ixtisasın seçilməsində gənclər tam sərbəst deyildilər, lakin valideyn nümunəsi və məsləhəti daha çox müsbət rol oynayır.

  4. Bir çox tələbələr (həm qızlar, həm oğlanlar) ixtisas seçiminin güclü motivi olduğunu təsdiq etməyə çətinlik çəkirlər.

  5. Ali təhsil sisteminin məhsulundan (bilik, bacarıqlar peşə kvalifikasiyası) qızların səmərəli bəhərələnməsi oğlanlara nisbətən bir qədər problemli görünür, bir çox ixtisaslar üzrə qızlar oğlanlara yaxın gələcəkdə rəqabət təşkil edə bilməyəcəklər.

  6. Müasir azərbaycan ailəsi gənclər üçün (və daha çox qızlar üçün) bir qədər komfortluğunu itirməkdədir, qızlar analarının ailə həyatını təkrarlamaq istəmirlər, oğlanların cavablarında bu bir qədər az müşahidə olunur.

  7. Qadınların həquq və azadlıqlarının geniş çeşidi üzrə tələbə gənclərin baxışları çox mütərəqqi və demokratikdir. Onlar ağlabatan dərəcədə qadınlar üzərində nəzarətin də «yumuşaq» formasını məcbul sayırlar.


5. ÜMUMİLƏŞDİRMƏ: QƏNAƏTLƏR VƏ TƏKLİFLƏR
Tədqiqatın iki əsas obyekti vardır: universitet sistemində elmi-pedaqoji fəaliyyət aparan müəllim-professor heyəti və müxtəlif pillələrdə təhsil alan tələbə gənclər kontingenti. Onlar birlikdə universitet məkanında gender iqliminin formalaşması və təkamülü yollarının təyin edilməsində iştirak edirlər və bu səbəbdən gender iqliminin dəyərləndirilməsində müfəssəl informasiya mənbəi sayıla bilərlər.
Universitet mühitində gender problemləri universitet-müəllim, universitet-tələbə, müəllim-müəllim, tələbə – tələbə və müəllim-tələbə-müəllim münasibətlərini əhatə edir və sistem şəkilində mərhələli silisilə tədqiqatın keçirilməsinə ehtiyac vardır. Hazırki tədqiqatı həmin silsilənin başlanğıcı və sınaq-yooxlama tədqiqatı hesab etmək olar, çünki bu səpkidə universitet məkanında gender iqlimi
Azərbaycanda ilk dəfə həyata keçirilmişdir.

Gender problemlərinin təhsil sistemində özünəməxsus təsirləri və geniş sosial mühitdən gələn təsirlər universitet məkanında gender iqliminin dəyişmə dinamikası və qanunauyğunluqların ayırd edilməsini aktual nəzəri-praktiki məsələyə çevirmişdir.


Tədqiqat qeyd edilən səpkidə müəllimlərin və tələbələrin rəyləri və mülahizələri əsasında ölkənin ali təhsil sistemində sadə olmayan və çox vaxt uzaq nəticələri bəlli olmayan prosesləri izləməyə, və mövcud gender münasibətləri ab-havasının, gender bərabərsizliyinin ali təhsildəki təzahürlərinin mənzərəsini yaratmağa imkan vermişdir.
Qeyri-ənənəvi elmi yanaşma olan gender baxışı ali təhsilin problemlərinə yeni cəhətlərin açıqlamasına müvəffəq olmuşdur. Məlum olmuşdur ki, məhz təhsil sistemində dəyərlər sisteminin transformasiyası bir sıra gözlənilməz və hərdən ciddi neqativ nəticələrə gətirib çıxarır. Bunlar aşağıdakı tədqiqat nəticələrində ümumiləşdirilmişdir və onların əsasında tövsiyyələr irəli sürülmüşdür:


    1. Universitet məkanında gender iqlimi müəllim heyətinin formalaşdırdığı statuslar tarazılığı ilə müəyyən edilir: kişi-müəllimlər daha çox tədqiqatçı-alim, qadın-müəllimlər isə daha çox peşəkar pedaqoq statusunun daşıyıcısı kimi çıxış edirlər;




    1. Araşdırma nəticəsində təsbit etmək olar ki, Azərbaycanın universitet məkanında gender iqlimi demokratiklik və tolerantlıqla xarakterizə olunur.




    1. Bazar münasibətləri və liberallaşma istiqamətində davam edən ictimai transformasiya ali təhsilin komersiyalaşmasını gücləndirər, getdikcə daha çox təzadlar törədə bilər və bu gender iqliminə mənfi təsir edə bilər.




    1. İctimai transformasiya (belə desək, keçid dövrü) dəyərlər sistemində terminal (aksçioloji) və instrumental (vasitə) dəyərlər balansını pozaraq bir sıra hallarda vasitə-dəyərləri ön plana çəkmişdir. Ali təhsil bir çox halda həm müəllim fəaliyyəti, həm tələbənin tədris fəaliyyətinin məqsədlərini bir qədər təhrif etməyə başlamışdır.




    1. Dəyərlərin liberallaşması getdikcə maddiyyət və nəticəlilik meyarlarını ön plana çəkəcək və bu da universitet məkanında rəqabət və mübarizə (o cümlədən cinslərarası) meyllərini gücləndirəcəkdir.




    1. Vaxtı ilə yüksək sosial nüfuza malik olan ali məktəb müəllim peşəsi hazırda statusunu itirərək (aşağı əmək haqqı, tədris prosesində təsir nüfuzu və s.) universitet məkanında müəyyən dərəcədə autsayder mövqeyinə düşmək, müəllim nüfüzuna ən böyük təsir isə ali təhsilin əslində komersiyalaşması nəticəsində olmuşdur.




    1. Tələbələrin universitet, peşə və ixtisas seçimində sözsüz ki gender izi vardır. Qızlar daha çox bəyəndiyi, maraqlı və faydalı peşə üzrə mütəxəssis olmaq istəyirlər, oğlanlar isə daha çox faydalı, nüfuzlu, karyera perspektivi olan ixtisasları seçirlər.




    1. Həm oğlanları, həm qızları ali təhsilə yiyələnməkdə intellektual sahəyə mənsub olmaq, bilikli və erudisiyalı müasir şəxsiyyətə çevrilmək istəyi və motivi onların təhsil məkanında davranışını təyin edir.




    1. Universitet məkanında komersiyalaşma meylləri bir çox aspektləri əhatə etməyə başlayacaqdır: müəllimlərin tələbə üçün müasir və aktual biliklərə yiyələnməkdə faydalı olmaları üzrə rəqabət, təhsil prosesində səmərəli davranış vasitəsilə maksimum bilik və qabiliyyətə yiyələnmək, mütəxəssis bazarı ilə daha sıx qarşılıqlı əlaqələr yaratmaq və artan tələbkarlığa cavab verməyə daima hazır olmaq - bunlar qadın-müəllimlərin də rəqabətqabiliyyətli olmasını diqqət mərkəziinə çəkəcəkdir.




    1. Təhsil mühitinin və o cümlədən ali təhsil məkanın feminizasiya prosesi doyma nöqtəsinə çatmaq üzrədir: bu sahənin nüfuzu yüksəlmə dövrünə çıxdıqca, kişilərin «qayıdış» meylləri güclənəcəkdir. Guman edilir ki, növbəti mərhələdə universitet məkanında yeni nəsl bilik və texnologiya daşıyıcıları olan müəllimlərlə ənənəvi müəllimlər arasında rəqabət güclənəcəkdir, burada kişi-müəllimlərin üstünlükləri onların mobilliyi və texnokratlığından irəli gələcəkdir.




    1. İndiki universitet məkanında müəllim-tələbə münasibətlərində utilitar meyllərin güclənməsi təlim prosesinin və təhsilin nəticələrinin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir: nə qədər ki, qadın-müəllimlər bu meyllərdən kənar olmağa çalışırlarsa bu onların nüfuzunun artmasına xidmət etmiş olar.



Təkliflər


  1. Universitet məkanında gender münasibətlərinin davamlı silsilə tədqiqat proqramını hazırlamaq və tətbiq etmək;

  2. Daha çox təbiət, dəqiq və texniki elmlər istiqamətlərini əhatə edən universitetlər-də gender problelmlərinin praktika və nəzəriyyəsinin elmi-pedaqoji fəaliyyətə daxil edilməsi üzrə tədbirlər silsiləsini hazırlamaq və həyata keçirmək;

  3. Universitet məkanı və ali təhsil sisteminin gender nöqteyi nəzərindən yeniləşmə problelmlərinin araşdırılması və müzakirəsi üçün müvafiq elmi-nəzəri (elmi-praktiki) konfrans təşkil etmək;

  4. Tədqiqatın nəticələrini təkcə monoqrafik deyil, həm də gənclər üçün münasib ola bilən populyar broşüra formasında nəşrini və yayılmasını təşkil etmək;

  5. Tədqiqatın nəticələrini gender problemləri üzrə tədris proqramları və kurslar, habelə dərs vəsaitlərinə daxil olunması imkanlarını araşdırmaq və realizə etmək;

  6. Dövlətin inkişaf etdirdiyi qadın və gənclər siyasət proqramları üzrə nəzərdə tutulmuş tədbirlərdə bu təhlildən irəli gələn qənaətlərin nəzərə alınmasına çalışmaq;

  7. Ailə və demoqrafiya problemlərilə bağlı ölkədə aparılan tədqiqat və araşdırmalarda gender yanaşmalarını səmərəliliyini təbliğ etməklə tətbiqinə nail olmaq.

6. ƏLAVƏLƏR
tələbələr arasında sorğu aparmaq üçün

ANKET

Qarşınızdakı anket tələbələrin seçimini və üstünlük verdiyi məqamları, habelə onların gender təsəvvürlərini əhatə edən suallardan təşkil olunmuşdur. Sualları diqqətlə oxuyun və öz javab variantınızı seçin (dairəyə alın).

Yaşayış yeri __(şəhər, rayon)

Ali təhsil müəssisəsi____(adı)

Fakültə _(adı)

İxtisas ____________________________________________________________________________

Təhsil aldığı il _____________________________________________________________________

Bölmə


a) azərbayjan

b) rus


Jins

a) kişi


b) qadın

Yaşı ______________________________________________________________________________


Daimi sakin _______________________________________________________________________
Ailə vəziyyəti

a) subay


b) ailəli
Maddi vəziyyəti

a) yaxşı


b) orta

v) ortadan aşağı



I blok: Təhsil

 

1. Hansı təhsil səviyyəsi kifayətdir: (Qızlar üçün)

 

1

ibtidai

2 natamam orta

3

tam orta

4

PTU

5

xüsusi orta

6

ali

 

6.1

bakalavr

6.2

magistratura

Qızlar üçün

 

 

 

 

 

 

 

Oğlanlar üçün

 

 

 

 

 

 

 



2. Ailədə ali təhsil almaqda kimə üstünlük verilir? (çətin maddi şəraitdə)

  • daimə ___________________________

  • çətin maddi şəraitdə ________________

  • oğula

  • qıza

  • eynidir


Əgər oğula, onda niyə:

  • oğlan – gələjəkdə ailəni dolandırmalıdır

  • oğlan oxumalı, onun yaxşı ixtisası olmalıdır

  • gələjəkdə oğlan jəmiyyətə və digər insanlara daha çox fayda gətirəjək

  • oğlanlar qızlardan daha qabiliyyətli, məqsədə doğru istiqamətlənəndirlər

  • qız ərə gedəjək, evə, uşaqlara baxajaq

  • kişi – ailə başçısıdır

  • başqa səbəb ____________________________________________________________________

3. Qızların ali təhsilli olması vajibdirmi?

  • bəli

  • xeyr


Əgər xeyr, onda niyə:

  • ərə gedəjək, təsərrüfat və uşaqlarla məşqul olajaq

  • orta təhsil kifayətdir

  • əri işləməyə qoyməyajaq

  • qızların çoxu ali məktəbi bitirdikdən sonra iş tapa bilmirlər

  • əri saxlayajaq

  • ailə üçün bu əlavə xərjdir

  • digər səbəb ______________________________________________________________________

- javab verməyə çətinlik çəkirəm
4. Ali məktəbə nə üçün qəbul olmusunuz?
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə