ÜNİte 3 Diabetes Mellitus'ta Beslenme



Yüklə 77,8 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix25.12.2016
ölçüsü77,8 Kb.

ÜNİTE 

 

3

Diabetes Mellitus'ta

Beslenme

 

  



Bu üniteyi çalıştıktan sonra,

Diabetes mellitus hakkında genel bilgi edinecek,



Beslenmenin diabete etkisini,

Diabetes mellitusta nasıl bir diyet uygulamak gerektiğini öğrenmiş olacaksınız.



 

Genel Bilgi



Beslenmenin Diabetes Mellitus Oluşumuna Etkisi 

Diabetes Mellitus Klinik ve Laboratuvar Bulguları



Diyet Tedavisi ve Yasak Yiyecekler 

Diyet Tedavisinin Temel Unsurları Tip 1 



Diabetes Mellitus ve Diyet Tedavisi 

Özet 


Değerlendirme Soruları

Kavram Dizini



Başvurulabilecek Kaynaklar

Tüm diabet kitaplarında beslenme ile ilgili geniş yer verildiğini göreceksiniz. Bu 



nedenle daha geniş bilgi edinmek isterseniz diabet kitaplarına başvurunuz.

-   1 9 1   -



Amaçlar

İçindekiler

Öneriler

1. DİABETES MELLİTUS, GENEL BİLGİ

Hücre enerjisinin büyük bir kesimini glikozdan karşılar. Glikoz hücreye değişik yollarla

alınmaktadır. Glikozun hücreye girmesinde en önemli etmen insülindir. 

İnsülin bir hormondur. Pankreasın beta hücrelerinden salınır. Dokuz rakamına (9) benzer

yapıda olan ilk yapısı, değişerek insülin oluşur ve granül halinde hücrede depo edilir.

Kanda belirli düzeyde olan insülin, kan şekerinin yükselmesiyle artarak, şekerin hücre içine

girmesini sağlar. Normal bir kişide ne kadar ağır yemek yenirse yensin, kan şekeri uzun

süre yüksek kalabilir, ancak hiçbir zaman 140 mg/dl üstüne çıkmaz.

Pankreastan salgılanan, kan şekerinin kullanılmasını düzenleyen insülin hormonunun

yetersizliğinde diabetus mellitus (şekerli diabet) ortaya çıkar.

* Çocuklarda daha sık görülen tip (TİP 1 DİABET), jüvenil tip diabet olarak da

tanımlanmakta idi ve esas patoloji insülin azlığıdır.

* İnsülin yetersizliğinden daha ziyade, hücrelerde glikozun aktif alımında hücre zarındaki

alıcı (reseptör) yetersizliği olan tip (TİP 2 DİABET), erişkinlerde daha çok görülen tiptir.

Diabetes mellitusun belirgin olmasında etken olanlar:

- Gebelik ve sık doğumlar,

- İnfeksiyonlar,

- Uzun süre kortikosteroid, diüretik, doğum kontrol hapı kullanılması,

- Fiziksel ve psikolojik travmalar,

- Yaşantı, yaş, meslek,

- Obesite (şişmanlık),

- Heredite,

- Bazı özel doku antijenlerini taşıma sayılabilir.

 

İ n s ü l i n   n e d i r ?



D i a b e t e s   m e l l i t u s ' u   a ç ı k l a y ı n ı z .

D i a b e t e s   m e l l i t u s   t i p l e r i n i   a n l a t ı n ı z .

D i a b e t e s   m e l l i t u s u n   b e l i r g i n l e ş m e s i n e   n e d e n   o l a n l a r ı   b e l i r t i n i z .

-   1 9 2   -



?

2. BESLENMENİN DİABETES MELLİTUS 

     OLUŞUMUNA ETKİSİ

Şişmanlık: Şişmanlık ve diabet arasında yakın bir ilişki bulunmuştur. Şişmanlık (obesite)

durumunda hücrelere şeker alımı insülin varlığında bile zorlaşmaktadır. Reseptör etkisizliği

oluşmaktadır. Kişi zayıflayınca düzelmektedir. Bu nedenle Tip 2 diabette hasta mutlaka

normal kilosunda tutulmalıdır.

Diyetteki şeker oranı: Basit şekerlerin (monosakkarit) fazla tüketilmesi diabet oluşumunu

arttırmaktadır. Glikoz doğrudan insülin yapımı üzerinde uyarıcı olmaktadır. Bu nedenle

insülin depo ve/veya yapımı kısıtlı ise, fazla şeker alımında hiperglisemi gözlenebilir.

Posa: Diyet posasının az olduğu durumlarda hiperglisemi gözlenmiştir.

Yağ asitlerinin, sodyum tuzlarının fazla alınması, vitamin yetersizliği, kan şekerini

yükseltmektedir.

Çocuklukta geçirilen ağır malnütrisyon pankreas harabiyeti oluşturarak diabet riski

oluşturmaktadır.

 

O b e s i t e   i l e   d i a b e t e s   m e l l i t u s   ( T i p   2 )   a r a s ı n d a k i   i l i ş k i y i   a ç ı k l a y ı n ı z .



F a z l a   ş e k e r l i   g ı d a   i l e   d i a b e t   i l i n t i s i   n e d i r ?

H i p e r g l i s e m i   i l e   p o s a l ı   g ı d a   a l ı m ı   a r a s ı n d a   i l i ş k i   v a r   m ı d ı r ?

K a n   ş e k e r i n i   y ü k s e l t e n   d i ğ e r   g ı d a l a r ı   b e l i r t i n i z .

M a l n ü t r i s y o n   s o n u c u   d i a b e t   g e l i ş e b i l i r   m i ?

3. DİABETES MELLİTUS KLİNİK ve LABORATUVAR 

     BULGULARI

Diabetes mellitusun bazı klinik bulguları:

- Polifaji (çok yemek yemek),

- Polidipsi (çok su içmek),

- Poliüri (çok idrara çıkmak),

- Kilo kaybı (çok yemeğe karşın), kuvvet azalması,

- Ağız kuruluğu,

-   1 9 3   -



?

- Bulanık görme,

- Deri infeksiyonu ve kaşıntı, yara iyileşmesinde gecikme,

- Baş ağrısı, halsizlik,

 - Erkeklerde iktidarsızlık (impotans) görülür.



Laboratuvar bulguları: 

100 ml kanda normalde AKŞ (açlık kan şekeri) 70-90 mg'dır. Yaş ilerledikce 100-120 mg/dl

normal sayılabilir. Bu değerin üstünde ise hiperglisemi denir.

Şeker yükleme testi yapıldığında, kan şekeri iki saat içinde normal düzeye inemez ve

genellikle 140 mg/dl üstündedir.

İdrarda şeker çıkmasına ise glikozüri denir.

  

D i a b e t u s   m e l l i t u s u n   k l i n i k   b u l g u l a r ı   n e d i r ?

D i a b e t i n   l a b o r a t u v a r   b u l g u l a r ı   n e d i r ?

 

4. DİABETES MELLİTUS KOMPLİKASYONLARI

Diabetes Mellitusun Komplikasyonları:

İnfeksiyonlar,

- Damar bozuklukları (vasküler sorunlar),

- Gangrenler (özellikle ayak parmak uçlarında),

- Retinopati (göz dibinde özellikle damarsal sorunlara bağlı olmak üzere),

- Nefropati (vasküler sorunların sonucu olarak),

- Nöropati,Sindirim sistemi bozuklukları,

- Ürogenital sistem bozuklukları,

- Diabetik ketoasidoz,

- Koma (hiperglisemi, ketoasidoz),

- Hipoglisemi koması.

-   1 9 4   -



?

D i a b e t e s   m e l l i t u s u n   k o m p l i k a s y o n l a r ı n ı   s a y ı n ı z .

 

5. DİYET TEDAVİSİ ve YASAK YİYECEKLER

Tedavi ilkeleri:

- Diabet eğitimi,

- Diyet tedavisi konusunda eğitim,

- İlaç tedavisi,

- Fiziksel aktivite ve egzersiz,

- Psikolojik durumun düzeltilmesidir.

Diyet tedavisinin temel unsurları:

- Hasta olması gereken kiloya gelecek şekilde kalorisi ayarlanır.

- Diyet enerjisinin %40-50'si karbonhidrattan, %30-35'i yağlardan, %15'i proteinden

gelecek şekilde ayarlanır.

- Basit şekerler (monosakkaritler) yasaklanır.

- Vitaminler ve mineraller yeterince verilmelidir.

- Diyette yeterli posa bulunmalıdır.

- Diyet 6-7 öğünde düzenlenmelidir.

Yasak yiyecekler:

- Şeker ve tatlılar.

- Pasta, kek, kurabiye gibi yiyecekler.

- Alkollü içecekler, meşrubatlar.

- Hazır gıdalar.

- Sucuk, pastırma, salam gibi yiyecekler, krema ve soslar.

- Yağda kızartmalar.

- Kuruyemişler.

-   1 9 5   -

?


 

D i a b e t   t e d a v i s i n i n   t e m e l   i l k e l e r i   n e l e r d i r .

D i a b e t t e   d i y e t   y a k l a ş ı m l a r ı n ı n   t e m e l l e r i   n e l e r d i r .

D i a b e t t e   g e n e l   o l a r a k   y a s a k   y i y e c e k l e r   n e l e r d i r .

6. TİP 1 DİBETES MELLİTUS ve DİYET TEDAVİSİ

Tip I diabetli hastalar dışarıdan insülin verilerek tedavi edilirler.

Genellikle ketoasidoz ve koma ile gelen çocuğa şuuru açılıncaya kadar kısa etkili insülin ve

sıvı verilir. Yeterince damardan sıvı verilmeyen kişilerde insülin hücreye ulaşamadığı için

etkisi gözlenemiyecektir. Şuuru açılmaya başlayınca ağızdan sulu yiyecekler verilir. Bu

durumda genellikle kalori dört eşit öğüne bölünerek hazırlanır. Limonata, meyve suyu,

şekerli süt ilk altı saatte verilen gıdalar olabilir.

İkinci altı saatte katı fakat yumuşak sulu diyete geçilir. Normal diyetteki kurallar uygulanır.

Hasta insülin almaya devam etmelidir.

Hastanın kan şekeri devamlı kontrol edilir.

Kısa etkili insülin öğünlerden hemen önce (4 defa, 6 saat ara ile) yapılır.

Bu insülinler gıdanın sindirimi içindir. Arkadan beslenilmez ise insülin yapmanın anlamı

yoktur ve hasta hipoglisemiye girer.

Uzun etkili insüline başlandığında kalori 6 öğüne bölünür. 



Kalori:

* Genellikle;

- %20 sabah,

- %20 öğle yemeği,

- %30 akşam yemeği,

- %30 ara öğünler (3 defa %10'ar ara öğün)olacak şekilde bölünür. Hastanın ara öğünleri

önemlidir.

*veya diğer bir uygulama; 

- %20 sabah, 

-   1 9 6   -



?

- %35 öğle, 

- %30 akşam ve 

- %15 yatmadan önce verilir.

Çoğunlukla insülin iki dozda uygulanır. Hipoglisemi takibi yapılmalıdır.

 

T i p   1   d i a b e t t e   k e t o a s i d o z d a n   ç ı k a n   b i r   ç o c u ğ a   n e l e r   v e r i l i r .

K r i s t a l i z e ,   k ı s a   e t k i l i   i n s ü l i n   a l a n   ç o c u ğ u n   d i y e t i   n a s ı l d ı r .

U z u n   e t k i l i   i n s ü l i n   a l a n   k i ş i n i n   d i y e t i   k a ç   ö ğ ü n d ü r .

6   ö ğ ü n   d i y e t   y a k l a ş ı m ı n d a   ö ğ ü n l e r i n   k a l o r i   d a ğ ı l ı m l a r ı   n a s ı l d ı r .

Hücre enerjisinin büyük bir kesimini glukozdan karşılar. Glikoz hücreye değişik yollarla

alınmaktadır. Glikozun hücreye girmesinde en önemli etmen insülindir. İnsülin bir

hormondur. İnsülin hormonunun yetersizliğinde diabetes mellitus (şekerli diabet) ortaya

çıkar. Bir metabolizma hastalığıdır.

Başlıca iki tipi vardır.

Çocuklarda daha sık görülen tip (TİP 1 DİABET), jüvenil tip diabet olarakta tanımlanmakta

idi ve esas patoloji insülin azlığıdır. 

İnsülin yetersizliğinden daha ziyade, hücrelerde reseptör yetersizliği olan tip (TİP 2

DİABET), erişkinlerde daha çok görülen tiptir.

Beslenmenin diabetes mellitus oluşumuna etkisi: şişmanlık, diyetteki şeker oranı, posası

az gıdalar, yağ asitlerinin , sodyum tuzlarının fazla alınması, B6 vitamin yetersizliği, ağır

malnütrisyon, pankreas harabiyeti oluşturarak risk oluşturmaktadır.

Diabetes mellitusta diyet tedavisi ve yasak yiyecekler: 1- Hasta olması gereken kiloya

gelecek şekilde kalorisi ayarlanır, 2- Diyet enerjisinin %40-50'si karbonhidrattan, %30-35'i

yağlardan,       %15'i   proteinden   gelecek   şekilde   ayarlanır,     3 - Basit   şekerler   yasaklanır,

4 - Vitaminler   ve   mineraller   yeterince    verilmelidir,   5 - Diyette   yeterli   posa   bulunmalıdır,

6 - Diyet 6-7 öğünde düzenlenmelidir. 

-   1 9 7   -

?

Özet


Yasak yiyecekler; 1- Şeker ve tatlılar, 2 - Pasta, kek, kurabiye gibi yiyecekler, 3 - Alkollü

içecekler, meşrubatlar, 4 - Hazır gıdalar, 5 - Sucuk, pastırma. salam gibi yiyecekler, krema

ve soslar, 6 - Yağda kızartmalar, 7- Kuruyemişler.

Tip 1 diabetes mellitus ve diyet tedavisi:

Ketoasidoz ve koma ile gelen çocuğa şuuru açılıncaya kadar kısa etkili insülin ve mayi

verilir. Şuuru açılmaya başlayınca ağızdan sulu yiyecekler verilir. Bu dönemde genellikle

kalori 4 eşit öğüne bölünerek hazırlanır. Limonata, meyve suyu, şekerli süt olabilir  (ilk 6

saatte). Takiben, katı fakat yumuşak sulu diyete geçilir. Normal diyetteki kuralları uygulanır.

Kısa etkili insülin öğünlerden hemen önce yapılmalıdır. Bu insülinler gıdanın sindirimi

içindir. Arkadan beslenilmez ise insülin yapmanın anlamı yoktur ve hasta hipoglisemiye gi-

rer. Uzun etkili insüline başlandığında kalori altı öğüne bölünür.

Genellikle kalori; %20 sabah, %20 öğle, %30 akşam,  %30 ara öğünler (3 defa %10'ar ara

öğün) olacak şekilde bölünür. Hastanın ara öğünleri önemlidir. 

Çoğunlukla insülin iki dozda uygulanır. Hipoglisemi takibi yapılmalıdır.

 1. Yanlış olanı işaretleyiniz.

A) Tip 1 diabetes Mellitus, çocukluk çağında daha sık görülmekte olup, esas sorun

insülin azlığından kaynaklanmaktadır. 

B) Gerek Tip 1, gerek Tip 2 diabetes Mellitusta infeksiyon hastalıkları  sık olarak

gözlenir.

C) Tip 1 ve Tip 2 diabetes Mellitus hastalarının tedavisinde mutlaka insülin kullan-

mak gerekmektedir. 

D) Tip 2 diabet hastalığı olan şişman bir kimsede kan insülin düzeyi normal bir

kişiye göre daha yüksek olup, bu hastalara perhiz uygulanıldığında kan şekeri nor-

mal düzeye iner.

E) Diabetes Mellitus hastalığında hastaya gerekli kalorisini karşılayacak şekilde di-

yet ayarlanır.

-   1 9 8   -



Değerlendirme Soruları

Ketoasidoz :  Kan şekerinin düşmesiyle hücrelerimiz yeterli enerjiyi sağlayamamakta, bu

durumda  yağ dokularını yıkarak  kanda  keton  cisimcikler  ortaya çıkmakta ve asidoz

oluşmaktadır. Bu tabloya ketoasidoz demekteyiz.

AKŞİT, M.A.; Neonatolojiye Giriş, Program, Projelendirme, Uygulama Yaklaşımları.

Anadolu Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, 1989.

BAYSAL,  A.; Beslenme.   Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 1985.

BAYSAL, A., GÜNEYLİ, U., BOZKURT, N., KEÇECİOĞLU, S., AKSOY, M.; Diyet El Ki-

tabı. Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 1983.

BEHRMAN, R.E., VAUGHAN, V.C.;  Nelson Textbook of Pediatrics. 13th ed.,  W.B. Sa-

unders Company, Philadelphia, 1987.

DE GROOT, L.J.;  Endocrinology. 2 th  Edition by WB Saunders Company, 1989. 

DİYETİSYENLER DERNEĞİ;  Besinlerin Bileşimleri.  Türkiye Diyetisyenler Derneği

Yayını, Ankara, 1985. 

FEBIGER, L.; Joslins Diabetes Mellitus.  1985.

GÖRPE,  A., GÖRPE,  U.; Pratik Endokrinoloji. Ermete Matbaası, 1987.

GUYTON, A.C.; Textbook of Medical Physiology.  W.B. Saunders Company, Philadelp-

hia, 1981.

 HATEMİ, H.;  Diabetes Mellitus. Yüce Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş. Tıp Kitapları Dizisi,

1988.


Medical Clinics of North America. Volume 72 , Number 6 , WB Saunders Company, 1988.

Medical Clinics of North America,  Number 1,1989.

NOYAN, A. ; Fizyoloji ders kitabı. 5. Baskı , Ankara,  1988.

SELBACHER, K.J., ADAMS, R.;  Harrison's Principles of Internal Medicine. 12 th Editi-

on  by Mc Graw Hill Book Company, 1991.

SENCER, E.; Endokrin ve Metabolik Hastalıklar. Sermet Matbaası, 1976.

SENCER, E.; Beslenme ve Diyet.    İstanbul, 1991.

WILLIAMS, R.H.; Williams Textbook of Endocrinology. 7 th by WB Saunders Company,

1985.


WYNGAORDEN, J., SMITH, L.H.; Cecil Textbook of Medicine. 18 th Edition by WB Saun-

ders Company, 1988.

YENSON, M.; İnsan Biokimyası Sermet Matbaası, Kırklareli, 1984.

-   1 9 9   -



Kavram Dizini

Başvurulacak Kaynaklar


Yüklə 77,8 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə