4‑Mavzu: Kompaniya holatining tahlili Reja


-Rasm. Kompaniya strategiyasini belgilovchi omillar



Yüklə 0,8 Mb.
səhifə7/12
tarix14.12.2023
ölçüsü0,8 Mb.
#177379
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
4 Mavzu Kompaniya holatining tahlili Reja

1-Rasm. Kompaniya strategiyasini belgilovchi omillar.
Tashkilot strategiyasi - kompaniyani turgan joyidan erishmokchi bo’lgan joyiga qanday kilib utkazish mumkin, degan masalani echish borasidagi yuriqnomadir. Odatda strategiya 4 xil darajada ishlab chidiladi:
-korporativ strategiya (kompaniya va uning faoliyat yo’nalishlari bo’yicha umumiy strategiya);
-ishbop strategiya (kompaniyaning xar bir yo’nalishi uchun strategiya);
-funktsional strategiya (kompaniyaning xar bir funktsional tuzilmasi uchun strategiya);
-amaliy strategiya (asosiy to’zilmalar: zavodlar, savdo shoxobchalari va bulimlar uchun).
Strategiyani ishlab chshchishning asosiy tashkiliy pogonalari
Strategiya fakat oliy raxbariyat mikyosidagina ishlab chiqilishi mumkin emas.
2-Jadval.
Firma strategiyasini ishlab chiqishning asosiy pogonalari

Uni ishlab chiqishning quyidagi to’rtta pog’onasini ajratib olish maqsadga muvofiqdir:
-korporatsiya mikyosi;
-bo’linmalar mikyosi;
-funktsional mikyos;
-kuyi pogona menejerlari (dala komandirlari).
Firmada strategiyani ishlab chiqish ierarxiyasi quyidagi jadvalda keltirilgan.
Strategiyani boshqarishda korxona vazifalarini shakllantirish korxo-naning mazmun-moxiyatini, uning faoliyat maydonini, kelajakdagi istiq-boli va rivojlanish yo’nalishlarini va uning boshqa raqobatchilardan farqini aniqlab olishga yordam beradi.
Xozirgi kunda milliy iktisodiyotimizning turli tarmoqlaridagi sanokdi korxonalardagina aniq ifodalangan korxona vazifalari mavjudligini ko’rishimiz mumkin. Tajriba shuni ko’rsatmokdaki, zamonaviy bokarish uslublari rivojlangan AQShda ham kompaniya va firmalar 60-70% gina o’z vazifalariga ega.
Vazifalarda barcha e’tibor ishlab chiqarilayotgan maxsulotga emas, balki iste’molchining talab va xoxish-irodasini kondirishga karatilishi lozim.
Keyingi boskich korxonaning uzoq muddatli maqsadlarini aniqlab olishga karatilishi kerak. Odatda, bunday uzoq muddatli maqsadlar aniq kursatkich va rakamlarni uz ichiga olmaydi. Ammo korxona uz oldiga kuyadigan uzoq muddatli maqsadlarni aniq va lunda bo’lishi hamda unga erisha olish muhim ahamiyatga ega bo’ladi. Maqsadlar korxonani muvafakkiyatini ta’minlovchi ikki asosiy natijada uz ifodasini topishi kerak bo’ladi. Bu korxonaning moliyaviy va strategik faoliyatiga karatilgan aniq natijalardir.
Korxonaning ko’p kirrali maqsadalari bir-biri bilan bog’liq holda bir maqsadga erishib, boshqa bir maqsadga etishishda uni o’zaro qo’llab-quvvatlashi zarur.
Biznes olamida muvaffakiyatga erishgan mashhur kompaniyalarning tajribalaridan ma’lumki, odatda korxonalar juda katta mikyosdagi uzoq muddatga
mo’ljallangan maqsadlarni o’z oldilariga qo’yadilar va unga erishish uchun 10-20 yil mobaynida ko’p kuch- mablag’larini sarf etadilar.
Masalan, O’zbekistonda mebel sanoatida samarali faoliyat olib borayotgan «Fayz-Xolding» kompaniyasining biznesdagi asosiy maqsadi uz xaridorlariga oddiy tovar sotish emas, balki ular kilgan xaridlaridan konikish kosil qilish, xakikiy foyda olish hamda xonadonga xursandchilik bagishlashga yordam berishdir. 11 ta ishlab chiqarish majmuasidan 5 ta kushma korxona va 14 ta savdo uylariga ega bo’lgan «Fayz-Xolding» kompaniyasi zamonaviy nemis texnologiyalari va strategax boshkarish uslublarini joriy etish natijasida maxsulot turini kengaytirib, oshxona mebeli, yumshok mebel, ofis mebeli, maktab mebeli va tibbiyot mebellarini ishlab chiqarishni yulga kuygan. Bunda kompaniya asosiy e’tiborni mebellarning qulayligiga, xavfsizligiga, yukori sifatliligiga, sotuvdan keyingi kafolatlar mavjudligiga va arzon narxlarda sotilishiga qaratmoqda.
Tashki muxitdagi strategiya omillarni tahlil etish korxonalarga bog’ lik bo’lmagan tashki omillarning istiqbolda rivojlanish yo’llarini va bu o’zgarishlar korxona strategiyasiga va uning faoliyatiga ta’sir eta olish darajasini aniqlash imkonini beradi. Umuman olganda, strategiya omillarni tahlil etishda maqsad tashki muxitdan kelib chikadigan xavf-xatar va qulay imkoniyatlarni odindan kura bilishdan va shu orqali korxonaning kuchli va zaif tomonlarini aniqlashdan iboratdir.
Ichki muxit tahlili korxonaning ichki resurs va imkoniyatlarini urganishni, uning xozirgi xolati, kuchli va zaif tomonlari hamda mavjud strategiya muammolarini aniqlashni kuzda tutadi. Ichki muxit tahlili korxonaning iktisodiy saloxiyatini, uni raqobatchi korxonalar bilan takkoslashni va bozordagi egal- lab turgan mavqeini to’g’ri talkin etish imkonini beradi.
Masalan, «Uzbekengilsanoat» uyushmasi tarkibiga kiruvchi «Kosonsoy-Tekmen» kushma korxonasi, «Anteks», «Buxoroteks», «Kashteks» hissadorlik jamiyatlari eksport strategiyasini shakllantirishda Evropa hamjamiyagi davlatlari, Rossiya, Turkiya va Slovakiya kabi davlatlarning bozorlarini o’rganib chikib, respublikamizning paxtasi tolasidan tayyorlangan yukori sifatli gazlama va matolar
hamda tayyor kiyim-kechak maxsulotlariga talab kattaligini aniqlashgan. Olib borilgan taxdillar natijasida bu bo- zorlarni uta yukori sifatli va xalkaro standartlarga javob bera- digan maxsulotlar bilan egallash mumkinligi xakida ijobiy xu- losaga kelingan.
Bugungi kunda engil sanoat tarmogidagi korxonalar maxsulotlarini xalkaro sifat standarta «ISO-9000» talablariga javob beradigan darajaga etkazish, korxonaga eng zamonaviy texnologiya- larni jalb etish, yangi turdagi kiyim-kechak va xo’jalik uchun zarur bo’lgan boshka tayyor maxsulotlarni ishlab chiqarish va ishlab chiqarish laboratoriyalarini xom ashyo sifatini tekshiruvchi zamonaviy dastgohlar bilan jixozlashga karatilgan keng kamrovli strategiyani amalga oshirilmokda.
Strategiyani amalga oshirish eng murakkab va uzoq vaxt mobayni- da olib boriladigan jarayon bo‘lib, korxonaning istiqboldagi maqsadlarini ruyobga chiqarishi, asosan mana shu boskichda xal etaladi.
Belgilangan strategiya chora-tadbirlarini amalga oshirishga karatilgan vazifa menejerlar tomonidan korxonaning barcha resurslari va muljal-langan maqsadlari o’rtasida o’zaro monandlik va uyg’unlikni ta’minlashni talab etadi.
Strategiyani amalga oshirish uni ishlab chiqishga nisbatan ancha ogir vazifa. U menejerlardan sabr-toqat, kuchli iroda va jiddiy mas’uliyatni talab etadi. Bu boskichda xar qanday biznes reja va muljallangan maqsadlar amaliy jixatdan ruyobga chiqishi yuzasidan xakikiy kurikdan utkaziladi. Misol uchun, respublikamizda 2001 yilda chet el investitsiyalari ishtirokidagi tugatilgan 174 ta korxonalarning aksariyatida moddiy resurslar bilan belgilangan strategiya o’rtasida uygunlikni ta’minla-maslik, jalb etilishi kerak bo’lgan moliyaviy mablag’larni to’g’ri hisob-kitob qila olmaslik, hamkorlar tomonidan majburiyatlarni tulaligicha ba- jarmaslik hamda korxona imkoniyatlarini xaddan tashkari yukori baholab yuborish xolatlari tashkilotlarni o’z faoliyatlarini to’xtatishga olib kelgan.
Belgilangan strategiyami amalga oshirishdagi muhim omil uni bajarilishini tulakonli ta’minlash uchun barcha zarur shart- sharoitlarni tashkil etishni kuzda
sentyabridan faoliyat olib borayotgan Daewoo Unitel kompaniyasi, xozirgi kunda 50 mingdan ortik abonentlarga ega bo‘lib, O’zbekistonda eng zamonaviy uyali aloka xizmatini kursatuvchi kompaniyaga aylandi. Uning O’zbekistonda eng muvaffakiyatli biznesni olib boruvchi 1-rakam- dagi kompaniyaga aylanishi, yukori sifatli kommunikatsiya xizmat- larini kursatishi va kompaniyaning barcha xodimlari tomonidan iste’molchilar haqida doimo qayg’urish maqsadlarini ko’zlab amalga oshirayotgan strategiyasi tufayli, kompaniya respublikada uyali aloqa xizmati bozorida 30% dan ortiq ulushga erishishga muvaffaq bo’ldi.
Strategiyani muvaffakiyatli amalga oshirishda uni tanqidiy nuqtai nazardan baholash zarur bosqich bo’lib, bunda olib borilayotgan siyosat ko’zlangan maqsadga muvofik kelmay kolsa, bu xolat chukur taxdil etilib, strategiyaga tegishli o’zgarishlar kiritib boriladi.
Strategiyani maqsadli amalga oshirish to’xtovsiz jarayon bo‘lib, uni amalga oshirilishini doimo baholab borish strategik boshkarishning zarur elementlariga kiradi.
Tashki yoki ichki muxitda vujudga keladigan yangi shart-sha- roitlar kompaniya strategiyasi o’zgarishiga olib kelishi mumkin. Misol uchun, «Sovplastital» kushma korxonasi uz faoliyatining ilk davrida fakat plastmassadan tayyorlanadigan 10 xil turdagi sun’iy gul maxsulotlarini ishlab chiqargan. Yillar davomida olib borilgan doimiy izlanish va bozorni chukur tahlil etish hamda zamonaviy texnologiyalarni urganish natijasida kushma korxona plastmassa, rangli shisha, chinnidan tayyorlanadigan maxsulotlar va xalk iste’moli mollarini ishlab chiqaruvchi Markaziy Osiyodagi eng yirik korxonalardan biriga aylandi. Hozirga kunda korxona 30 dan ortiq mamlakatlarga o’z mahsulotlarini eksport qilmoqda. Bunga «Sovplastital» qo’shma korxonasi bozorda yuz berayotgan o’zgarishlarni vaqtida va tezlik bilan tahlil etib, bozorning yangi talablariga mos keladigan aniq strategik boshqarishni joriy etish orqali erishdi.
Biznes muxitida shart-sharoitlar biznes faoliyatini o’zgartirishni, uzoq muddatli maqsadlarga qo’shimchalar kiritishni yoki kelajakda strategik yo’nalishga yangicha yondashuvni taqozo etishi mumkin. Ko’zlangan maqsadlar kompaniyada mavjud imkoniyatlardan ancha yuqori bo’lishi yoki kelajakdagi istiqbollarga ma’lum darajada mos tushmay qolishi mumkin.
Strategik boshqarish doimiy amalga oshiriladigan jarayon bo‘lib, kompaniya strategiyasiga baho berish va unga tegishli o’zgartirishlarni kiritish bu jarayonning ham yangidan boshlanishi, ham yakuniy boskichi sifatida e’tirof etiladi.
Tashkilot maqsadli muljallarsiz faoliyat yurita olmaydi. Tashkilot faoliyatining maqsadli yo’nalishi birinchi navbatda uning faoliyati odamlarning turli guruxlari manfaatlarining ta’siri ostida bo’lishi bilan bog’liq. Tashkilotning maqsadi ta’sischilar, xodimlar, xaridorlar, hamkorlar, mahalliy jamoa va butun jamiyat kabi insonlar manfaatlarini aks ettiradi.
Tashkilot faoliyatidagi maqsadli negizning ikki asosiy tarkibiy qismlari ajratiladi: vazifa va maqsadlar. Vazifa keng ma’noda tashkilot mavjudligining falsafasi, mazmuni sifatida, tor ma’noda esa tashkilot nima uchun faoliyat yuritayotganligi haqida shakllangan, batafsil ma’no, tasdiq sifatida tushuniladi. Yaxshi shakllangan vazifa mo’ljallar, faoliyat sohalari, tashkilot falsafasi, faoliyatni amalga oshirish imkoniyat va usullari, tashkilot imijining izohini o’z ichiga oladi.
Tashkilot maqsadlari ma’lum muddatdan keyin u erishishga harakat kiluvchi aloxida parametrlarning aniq xolatini tasvirlaydi. Maqsadlar uzoq va qisqa muddatli bo’ladi. Maqsadlar ba’zi zaruriy talablarga javob berishi lozim: ular erishish mumkin bo’lgan, egiluvchan, o’lchanadigan, aniq, moslashtiriluvchi va kabul kilinishi mumkin bo’ladigan bo’lishi kerak.
Strategiyani tanlash va amalga oshirish strategik boshqaruvning asosiy qismlari hisoblanadi. Strategik boshqaruvdagi strategiya tashkilot rivojining uzoq muddatli sifatli aniqlangan yo’nalishi sifatida tushuniladi. Starategiyani tanlash tashkilotdagi vaziyatga bog’liq. Birok strategiyani tanlashda ma’lum yondashuvlar mavjud.
Strategiyani tanlash firma faoliyatiga bog’liq bo’lgan uchta masalani xal qilishga bog’liq:
 ma’lum biznesni tugatish;
 ma’lum biznesni davom ettirish;
 ma’lum biznesga o’tish.

Tanlangan strategiyani baholash quyidagi yo’nalishlar bo’yicha amalga oshiriladi:


Strategiya firma maqsadlariga erishilishiga olib keladimi?
Tanlangan strategiya muhim xolat va talablarga mos keladimi?
Tanlangan strategiya firma potentsial va imkoniyatlariga mos keladimi?
Strategiyadagi risk o’zini oqlaydimi?
Xulosa shuki, strategik boshqaruv murakkab xarakterga ega va ko’p omillarning xisobga olinishini talab qiladi. Shu byalan birga, u firmaning ba’zi muammolarini va ularni echish usullari tuplamini anixlaydi. Strategiya bo’lish uchun bu tuplam tizimga aylanishi lozim.

Yüklə 0,8 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin