AZƏR (Poema) Yazılmışdır: 1920-1937



Yüklə 187.36 Kb.
səhifə4/4
tarix25.04.2017
ölçüsü187.36 Kb.
1   2   3   4

duymaq üzrəyəm yenidən,

Kirli, müsrü ləkələr.
Qorxun, azğın ləkələrdən qorxun,
Ev yıxan təhlükələrdən qorxun!

LALƏ


“H”

Şəhər qadınları “pənbəgül” deyə


Həpsi vurulmuşdu gözəl Laləyə.
Sisli dağların o eşsiz pərisi
Oxşar dururdu hər xəyalı, hissi.
Dadlı bir musiqi gülər səsində,
İlham izləri var hər cilvəsində.
Gözlərindən uçan bayğın kölgələr
Hər incə duyğudan pərəstiş dilər.
Yürürkən göyərçin rəqs edər kibi
Çırpındırır o hər yaralı qəlbi.

...Qədəhlər dolmuşdu, çalğı inlərdi,


Gözəl qız inləyən səsi dinlərdi.
Bütün gənclər ətrafına qondular,
Bu köy dilbərinə badə sondular.
İçmək istəmədi, israr etdilər.
Bir az içdi, həmən təkrar etdilər.
Ürpərdi tükləri bu ilk adımda
Duydu vicdanında acı bir səda.
Çox sürmədi dalğalandı nəşəsi,
Cəzb etdi hər kəsi nazı, işvəsi.

İçdilər... içdilər... Gözlər bayıldı,


Sinirlər gevşədi, qollar yayıldı.
Gecə keçmiş... “Artıq vaqıtdır” deyə
Səfa məclisinə vida etdilər,
Büllur qəhqəhələr saçıb getdilər.

Lalə də bir gənclə qol-qola çıxdı,


Əsrarlı gecəydi, hava açıqdı.
Bahar məhtabının səfası vardı,
Sevdalı busələr şən qızı sardı.
Ehtiras atəşi olunca kəskin,
Yaxdı ismətini dağ pərisinin.
Səfil bir odanın vəhşi qoynunda
Silinməz bir ləkə qaldı boynunda.

Səhər dan ulduzu gülərkən ona


Ruhunda qopdu bir acı fırtına.
Yataqda çırpındı, həmən bayıldı...
Yarın son imtahan idi, son yıldı.
O gəlmişdi ürfan həyatı görsün,
Köylərinə nurlu izlər götürsün.
O istərdi yoxsul, aciz və miskin
Qız-gəlinə doğru yollar göstərsin.
Fəqət imdi!?.. Həpsi-həpsi nafilə!..
İnsanlardan qaçıb endi sahilə.
Köpüklü dalğalar coşub çağlarkən,
Alovlar, zəhərlər axdı içindən.
Babası, annəsi, qarlı dağları,
Yavuz nişanlısı, yaşıl bağları,
Parladı bir röya kimi gözündə,
Dəhşətlər oynaşdı pənbə üzündə.
Günəş gülümsərkən Lalə də güldü,
Birdən-birə dalğalara gömüldü.
Görən balıqçılar imdadə qoşdu,
Əfsus!.. O bitmişdi, xəyal olmuşdu.

Cənazəni sardı arxadaşları,


Saçıldı gözlərdən inci yaşları.
Qız-gəlin soruşub maraq edərdi:
“Lalə nədən soldu, nə imiş dərdi?”
Azər dedi: “Lalə nəşədən soldu,
Dadlı şərab dalğasında boğuldu.”

Bu halda kinli bir səs


Üsyan etdi apansız,
Çevrilib baxdı hər kəs,
Şahin baxışlı bir qız.

“Xayır!” — dedi — “xayır!.. mən


Göz yaşı tökməm ona.
Onun bu zillətindən
Heyrət gəlir insana.

Bu hal əskidən bizə


Ən acı bir yadigar...
Qadınlıq çöküb dizə
Bir çox əsir oldular.

Şən saraylar keçmişdə


Bizi alıb-satardı.
Solub gözdən düşüncə,
Heçliklərə atardı.

Bütün dinlər, qanunlar,


Qadınlara xor baxdı.
Üsyan edincə onlar
Su yerinə qan axdı.


Bir çoxları nadanlıq
Pəncəsində sıxıldı.
Kimi olub qurbanlıq
Atəşlərə yaxıldı.

Lakin qadınlıq bu gün


Hər zənciri qırarkən,
Bu hal neçin?.. Bir düşün!
Heç də əfv etmədim mən.

Lalə şən bir çiçəkkən


Neçin solsun heç yerə?
Bunun zəifliyindən
Zillət gəlir bizlərə.

O sayğısız vəhşidən


Lalə öc almalıydı.
Əvət, onu qəhr edən
Əllər qırılmalıydı.

O kirli dırnaqlarda


Çox didildik, əlverir.
Yetər, bu gündən sonra
Qadınlıq deyil əsir.”

Qız köpürdükcə ondan


Eşləri örnək aldı.
O, Azərin ruhundan
Qopan bir teli çaldı.

MƏZARLIQDAN KEÇƏRKƏN...


“H”

Günəş gülümsərdi, insan ağlardı...


Azər çıxmış idi səhra seyrinə.
Qarşıda bir yaşıl məzarlıq vardı,
Hər daşı bənzərdi hicran şerinə.
Yaxında çırpınan soluq bir kölgə
Bir məzar önündə durub inlərdi:
O, gənc bir aşiqdi, küsmüş dirligə,
Azər maraq edib onu dinlərdi.

İştə mən sənə gəldim,


Bu gün çox şəndim.
Göz yaşlarımı sildim,
Dərdim yox mənim.

Artıq yetər, qalx, oyan!


Bütün çiçəklər,
Baş qaldırıb yataqdan,
Həp səni bəklər.

Bir eşq ilə yaşarkən


Sən atdın məni.
Vəfasız olsan da, mən
Unutmam səni.

Hər gün issız türbəndə


Bir az öldüm mən,
Olmazmı imdi sən də
Məni düşünsən...

Həyat gözəlmiş!.. Onda


Artıq yox gözüm.
Yer ver ancaq qoynunda,
İştə son sözüm...

Hənuz sıtmalı gəncin bitməmişdi fəryadı,


Birdən-birə əlində bir tapança parladı.
İntihar niyyətilə nişan etdi alnını,
Azər “hey, abdal!” deyə xırpaladı şaşqını.
Diksinərək bu səsdən düşdü əldən silahı,
Ölüdən fərqi yoxdu duyulmasaydı ahı.

Yavrum! — dedi — aç mənə, qəlbini kim qanatdı?


Zavallı dərdə gəldi, ah çəkərək anlatdı:
Şən bir sabah idi vuruldum ona,
Gözlərində mayıs röyası vardı.
Eşqimi inlərkən incə ruhuna
Başımda bir dəli sevdası vardı.

İpək saçlarını güllər öpərkən,


Hər sirrimi ona açıb tökdüm mən.
Bir bənövşə verdi mənə köksündən,
Ah, o qızda mələk ədası vardı.

Həmən bir baxışda aldı könlümü,


Üç bahar olur ki, çaldı könlümü,
Ən sonunda dərdə saldı könlümü,
Bir könül ki, min bir bəlası vardı.

Azər dedi:


O imdi bitmiş artıq,
Çox yazıq!..
Bir yarpaq kimi solmuş,
Çürümüş, torpaq olmuş.
Bərabər ölsən belə,
Ümid yox üzün gülə.
Hindin əski adəti


Yapsa da bu vəhşəti,
Haq düşünən bir insan
Xoşlanmaz bu oyundan.
Nəfsə qıyanlar aydın...
Ya xəstədir, ya çılğın.
Bu sərsəmlik çox zaman
Edər gənclikdə tüğyan.
İxtiyarlar ölümdən
Quşqulanıb titrərkən,
Sayğısız bir yığın gənc,
Bulur həyatı iyrənc,
İşlər durur nəhayət
Umulmaz bir cinayət.
Saqın mənə darılma,
Gözəl düşün, yanılma!

Ölüm var ki, həyat qədər dəyərli,


Həyat var ki, ölümdən də zəhərli...
Yaşamaq da xoşdur, ölmək də xoşdur,
Qayəsiz həyatda ölüm də boşdur.
Hər sönük eşq üçün üzülmək fəna,
Dar gəlməsin dünya genişkən sana.
Er-gec məzar alır bizi qoynuna,
Uyma, saqın, vaxtı gəlmədən ona.
Matəmlərə boğma sisli ömrünü,
Çalış da xoş keçir bu üç-beş günü.
“Ölüm də xoş...” dedim, qapılma hissə,
Böyük bir eşq üçün lazım gəlirsə,
Nəfsinə xor baxan bir qəhrəman ol,
Haqq üçün başından keçən insan ol!
“El üçün ağlayan göz kor olsa da”
İnanma, arxadaş! O boş bir səda!
Xayır, xudkam olub sapma dar yola,
Həp el üçün ağla, el üçün sızla!
Ağla demək - çarpış, vuruş deməkdir,
Ağlamaq insana miskinlik verir.
Bir eyilik yapsan issız yurduna,
Səadət pərisi gülümsər sana.
Haq da, həqiqət də göz önündədir,
Yer altında deyil, yer üstündədir.
Bəxtiyarsan, əgər çəkdiyin əmək,
Cahan sərgisinə versə bir çiçək.

DƏNİZ KƏNARINDA

“H”

Şətarətli bir mayısdı... Azər enmiş sahilə,



Zümrüd dalğaları seyrə dalmışdı.
Pək yaxında çoluq-çocuq vermiş də həp əl-ələ,
Şən kələbəklərdən örnək almışdı.
Sədəfli qumlar üstündə top oynardı oğlanlar,
Qızlar da bir yanda şərqi söylərdi.
Bir tərəfdə mürcüləyən beş-on sönük ixtiyar
Bir çığlığa qarşı nifrət eylərdi.

Qızların şərqisi


Səhər çağı gəzə-gəzə


Çıxmışdım erkən dənizə.
Günəş gülümsərkən bizə,
Dalğalar döndü almasa,
Sırma işləndi atlasa.

Ağ yelkənlər qanad açar,


Süzülüb naz ilə uçar,
Ənginlərə fərəh saçar.
Dalğaların çağıltısı
Salamlar eşsiz mayısı.

Fırtına yox, açıq hava...


Balıqçılar çıxmış ova,
Dalğaları qova-qova
Qatlanır hər üzüntüyə
Yalnız “ac qalmayım” deyə...

İxtiyarlar

— Artıq yetər.
— Çox oldunuz...
— Ah, yaramaz çapqınlar!
— Ey, mənə bax!
— Burax canım, söz anlamaz sapqınlar.
— Həya, ədəb, tərbiyə yox...
— Bax bu keçən qurnaza!?
— Qarışmış oğlan qıza.

İki-üç qadın

— Zəmanəniz zınqıldasın.
— Oğlan da, qız da azğın...
— Vaxtilə biz də gənc idik,


Böylə yapmadıq, saqın!
— Xayır, allah əsirgəsin!
Biz sayğısız deyildik,
Böyüklərin qarşısında həmən susduq, əyildik.
Bax o çimən yumurcağa!
— Burax, batsın, gəbərsin!
— Sizin qonşunun çocuğu...
— Ona çocuqmu dersin!?
Bizimkilər evdən çıxmaz.
— Mənimkilər də öylə...
— Üzmək də bir əyləncəmi ürək üzüntüsüylə?
Bir ixtiyar çılğın kimi həmən bağırdı, durdu:
— Ah! Həp gənclik azdı, çoluq-çocuq qudurdu.
Qızlar bu sözlərə qarşı sarsılaraq üzüldü,
Azər bunu seyr edərək qəhqəhələrlə güldü;
Günü keçmiş nasehlərə yaxlaşaraq “dur!” — dedi:
— Sizin tərbiyəniz artıq bu gün üçün əskidi.
Siz nəsiniz? Qorxu, zillət bayquşları... cümləniz,
Kəklik kimi başı qarda, quyruğundan xəbərsiz.
Bir-birinə qarışdırdı oğlanları, qızları,
Saqın! — dedi — dinləməyin teli qırıq sazları.
Hər sözə bel bağlayıb da məyus olmayın, xayır;
Duyduğunuz laqırtılar başdan-başa saçmadır.
Hər saçmaya aldanmayın “həq və həqiqət” deyə.
Onlar sizi sürükləyir sönüklüyə, heçliyə,
Əsrin yavruları olun... əvət, ancaq cəsarət,
Ancaq çəlik qollar verir insanlara səadət.
Çırpınış sükutdan gözəl, gülüş iniltidən xoş,
Günəş kölgədən uğurlu... çalış nura doğru qoş!
Çocuq düşə-düşə böyür, əzilməyən düzəlməz,
Miskinlərə, acizlərə cənnət pəyami gəlməz.
Bax, üzüyor ənginlərdə bir balıqçı yavrusu,
Balıq kimi oynar durur, bilməz dəniz qorxusu.
Yediyiniz balıq qədər sizdə yoxmudur hünər?
Toyuq kimi küməslərdə sönüb bitdiniz, yetər!
Artıq yetər, evinizin çəpərini aşmalı,
Qartal kimi geniş üfüqlərə doğru qoşmalı...

Bu halda bir şey gurladı, maraqlandı çocuqlar:


— Nədir bu səs?
Yıldırımmı?
— Hər nə varsa göydə var,
— Əvət, doğru...
Baxın iştə!
— Qos-qoca bir təyyarə...
— Kim bilir nerdən gəliyor, yolu hanki diyarə?

Azər dedi: mən bilirəm, bu qəhrəman yolçular,


Şərqə uçan bir karvan ki, buludları qamçılar.
İçlərində bəlkə sizlər kimi çocuqlar da var,
İştə, Qərbi atıb gəlmiş, yeni mühitlər arar.
Buzlu qütübləri aşar, əgər fürsət bularsa,
Bu gün-yarın yüksələcək heç şübhə yox ki, Marsa.
Hər qüvvətə üstün gəlir ancaq qorxusuz bəşər,
Cahan igid ərlərindir, qorxaq gözə çöp düşər.
Qorxu-sinsi bir mərəz ki, azar azar öldürür,
Nəşəsiz bir ömrü ancaq mübarizə güldürür.

VƏHŞİ QADIN

Yazın atəş sovuran sıtmalı, qızğın günəşi
Bir-birindən ayırırkən hər eşi,
Azər etmişdi yanıb örsələnən şəhrə vida
Nəfəs alsın da bir az dağlarda.
Tarlalardan, dərələrdən, təpələrdən keçərək,
Qaynaşan buzlu sulardan içərək,
Seyrə daldıqca yaşıllıqları eylərdi maraq,
“İştə cənnət” deyə heyran olaraq.
Duydu ormanlar içindən süzülürkən dilbər,
İncə, şaqraq və gözəl zümzümələr.
Ruzgar inlər də, edər səcdə yaşıl yarpaqlar,
Səs verir onlara şən irmaqlar.
Gülərək bir təpəcikdən sarı, vəhşi güllər,
Sallanır dalğalı, mor sünbüllər.
Bir yığın çingənə qonmuş da pınar başlarına,
Bu günün zövqünü satmaz yarına.
Əylənir, nəşələnir tozlu şəhərlərdən uzaq,
Dinləməzlər nə imiş qayğı, maraq.
Bir çox insanları sarsan acılar, fırtınalar
Onların şən çadırından qorxar.
Seyr edərkən bu gözəl lövhəyi dalğın Azər
Yeni bir səhnə açıb durdu kədər.

Qarşıdan bir acı səs yüksəldi,


Şaşıran gözlərə dəhşət gəldi.
Bir qadın çıxdı yaşıl çamlıqdan
Üz-gözündən yağaraq kin, üsyan,
Onu bulmuşdu çobanlar üryan,
Bənzəyir bayquşa, lakin insan.
Örtən ancaq o bürüşmüş cəsədi
Bir qarış kirli və yırtıq bezdi.
Hələ yırtıq səsi, vəhşi baxışı,
O baxışlardakı şimşək çaxışı
Çox düşündürdü tamaşaçıları,
Süzdü hər kəs onu altdan-yuxarı.
Soruyorkən ona “Kimsin? Nəçisin?”
Daş kəsilmişdi, bilinməz ki neçin?


Bir köylü

Bu qadın, bəlli, sağır ya dilsiz...


Qadın


(şaşqın və həyəcanlı)

Bir suçum yox, məni öldürməyiniz!

Köylü

Heç təlaş etmə, saqın, ağlama, biz


İnsanız, yırtıcı qaplan deyiliz.

Qadın


Nə bəla gəlsə də qaplanlardan,
Yenə mən qorxaram insanlardan.

İkinci köylü

Söylə, kimlər sənə qıymış böylə?

Qadın


Sorma, azğın bəşərin zülmilə
Bu keçən qovğada bəxtim döndü,
Var-yoxum yandı, çırağım söndü.
Çarpışırkən quduran millətlər
Bizi məhv etdi ağır dəhşətlər.
Atdılar atəşə dilsiz qızımı,
Südəmər yavrumu, şən yıldızımı.
Təkcə bir körpəcə oğlum qaldı,
Yolda canilər əlimdən aldı.
Parçalarkən onu... uf, yandı dilim!
Mən o gündən bəri insan deyilim.

... Susdu birdən-birə biçarə qadın,


Süzdü ətrafını şaşqın-şaşqın,
Yenə ormanlara qaçmaq dilədi.
Ona bir köylü həmən diş bilədi,
Yaxalarkən dedi: “Bir sərsəmə bax!
Kəndi həmcinsinə nifrət qılaraq
Yenə vəhşilərə mail görünür,
Onca insan daha qatil görünür.”
Gülərək söylədi Azər: “Əcəba
Haqlı kim? Bizmi, o biçarəmi ya!?
Ona tən etməyəlim xor baxaraq,
Bir həqiqətdir o, aydın-çılpaq...
Onu yaxmış bəşərin “mərhəməti!”
İştə hərbin acı bir aqibəti.
İştə on ildir o, insandan uzaq,
Çöldə vəhşilərə mənus olaraq
Yaşamış... yasdığı həp daş, torpaq,
Yaşamış töməsi həp ot, yarpaq.
Yenə xoş onca bu gün ormanlar,
Canavarlar, ayılar, qaplanlar.
Ona həmcinsidir ancaq düşman,
Oxudur vəhşiyə rəhmət insan”.
... Hər ağızdan coşaraq laf axını,
Köylülər sardılar ürkək qadını.
“Edəriz biz sənə yardım” dedilər,
Ən yaxın bir köyə əzm eylədilər.

Beş-altı gün aradan keçdi... Bir səhər Azər


Keçincə köydəki meydançadan toxundu ona,
Acı bir lövhə, bir tikənli xəbər.
“Vurun, vurun!” deyə kin püskürən beş-altı nəfər
Hücum edirdi o yurdsuz və kimsəsiz qadına,
Hər tərəfdən yağardı nifrətlər.

Tamaşaçılar

— Burax, yetər!
— Gəbər, alçaq!
— Yetər, burax!
— Suçu nə?
— Burax zavallını...
— Xırsızlıq eyləmişmi yenə?

Bir dükançı

Onu heç sorma, getdi var-yoxumuz.
Obur qadın, bir az ac qalsa, hər nə varsa çalır.
Əlində bir qocaman ətmək, iştə parçalayır.
O bir insan qılıqlı kirli donuz.

Azərin gözləri şimşək kimi birdən çaxaraq,


Dedi: “əl saxlayın, artıq yetişir sillə, dayaq.
Sizcə xırsızlara lazımsa cəza,
Doludur həp dünya.
Öylə xırsız bilirəm: çaldığı milyonlarla
Möhtəşəm, süslü salonlarda edərkən tüğyan,
Onu təhqir edən olmaz əsla!


Əzilir qarşı qoyan.
Varlı xırsızları alqışlayaraq hər kəs öyər,
Bəlkə heykəl də yaparlar adına.
“Çaldı bir parçacıq ətmək” deyə hər kölgə söyər,
Bəslənir kin bu səfil, ac qadına.
Ona xırsız deyən abdallara heyrət!.. Yalnız
Ac və yoxsuldu o dilsiz məxluq.
Əvət, ancaq suçu yoxsulluq... Onunçin haqsız...
Ən silinməz ləkədir yoxsulluq!”

KÖYDƏ


“H”

Köydə ikən Azər bir axşam çağı


Qəhvəxana qarşısında əyləndi.
İranlı bir dərviş əldə naçağı
“Hu, mədəd, ya Əli!” deyə söyləndi.
Bəhs edərək qədim əfsanələrdən,
Keçmiş ərəbləri öyüb dururdu.
Sonra “heçdir insan, heçdir nə görsən,
Heçdir cahan...” — deyə saçıb sovurdu.
Azər gülümsədi: Tühaf şey! — dedi,
Hərifin satdığı məta: heç, yalan...
Aldığı bir ovuc gümüş... hey, gidi!
Nə boldu bu köydə mövhumat alan!?
Bu sərsəridənsə, gözəl deyilmi
Əyləndirsə bizi saz aşıqları.
Var, dedilər, amma dayazdır elmi,
Söylədiyi sözlər həp çobanvarı.
Bu halda şən bir aşıq
Salamladı məclisi.
Sızlayınca saz artıq
Coşub durdu gur səsi.

Aşıq


Mən bir qartalam ki, zümrüd dağların
Çiçəkli qoynunda yaşıl yuvam var.
Gül bənizli, şahin baxışlı yarın
Könlümə saçdığı yeni ilham var.
Keçən qış bir maral izilə qoşdum,
Qaçırdım ovumu, ona qovuşdum,
Qafam döndü, sanki dəli, sərxoşdum,
Dedim: bir ovçudan sənə səlam var.
Gülümsərkən üzü, dodağı soldu,
Fırtınadan ürküb mənə soxuldu,
Sevişdik... ayrıldıq... artıq yox oldu,
O gündən sevdalı başda bəlam var.

Bu halda köy meydanında


Davul, zurna səsi coşdu.
Məclis dağıldı bir anda
Hər kəs gurultuya qoşdu.
Köydə dügün varmış deyə
Azər də çox maraq etdi.
Uydu qayğısız dəstəyə
Dügün şənliyinə getdi.
Bir tərəfdə qadın, erkək
Yallı gedər oynaşırdı,
Çoluq-çocuq gülüşərək
Arı kimi qaynaşırdı.
Şərqi söylər bir tərəfdə
Yosma qızlar, şən gəlinlər.
İgid ərlər bir tərəfdə
Sevdalı sözləri dinlər.
Bu sırada çalğı birdən
Ahəngini dəyişdirdi.
Bir pəhləvan qoşub həmən
Güləş meydanına girdi.
Hoplarkən önə, geriyə,
Balıq ətlər şişib durdu.
Mənə bir eş yoxmu, deyə
Hər kəsə meydan oxurdu.
Bu halda qalın gövdəli,
Soyunmuş bir köylü gəldi,
Əlinə dəymədən əli
Yenildi, həddini bildi.
Sonra gürbüz, çevik, əsmər
Bir gənc atıldı meydana,
Şaşa qaldı seyirçilər,
Eş deyildi çünki ona.
Beş-on məktəblidən başqa
Hər kəs bir az şübhələndi.
Köylülər bunu bir şaka
Sanır kimi həp əyləndi.
Çünki o bir müəllimdi,
Tanımayan yoxdu onu.
Bəkləməzdi kimsə imdi
Ondan bu qorxunc oyunu.
Könüllü gənc çox sürmədən
Döndü çevik bir qaplana,
Üstün gəldi şöhrət güdən
Ayı kimi pəhləvana.
Hərif sarsıldı, ansızın
Umulmaz bir zərbə yedi.
Əl çalaraq erkək, qadın


Çəlik qola “var ol!” dedi.
Gənc müəllim geyinərək
Gəldi Azərin yanına,
Üzr istəyib dedi: “Gerçək,
Bu hal uyğun deyil mana.
Nə etməli, el adəti...
Köyün başqa aləmi var,
Buna şəhər cəmaəti
Bəlli bir şey ki, yan baxar”.

Azər dedi: “Heç yanılma, dinlə məni,


El adəti ürkütməsin böylə səni.
Şəhərləri sıtma, vərəm sarmış bütün,
Hərəkət yox, qan yox, həpsi xəstə, ölgün...
Gecə-gündüz bülbül kimi həp qəfəsdə.
Günəş görməz, hava udmaz bir nəfəsdə.
Şəhər dursun, yaxındakı çox köyləri
Görənlərin ürpəniyor həp tüyləri.
Sıtmadan, pis xəstəlikdən çürümüşlər,
Onlarda yox sizlərdəki şən gülüşlər.
Onlarda yox sizlərdəki çevik bədən,
Onlarda yox əsər sizdəki şənlikdən.
Dəmin güləşməyə “əski adət” dedin,
Mən şaşırdım, bəlkə onu fərq etmədin.
Əski olsun, bu xoş adət ən mədəni,
Ən yaldızlı adətlərdən daha yeni...
Mənim ən çox dilədiyim sizlər için:
Sağlam bədən, sağlam sinir, sağlam beyin.
Dünya geniş bir meydan ki, heyvan, insan
Aman bulmaz çarpışmadan, vuruşmadan.
Hər kəs birər pəhləvandır o meydanda,
Birincilik qalır ancaq üst olanda.
Cahil-alim həp çarpışır, həp güləşir,
Meydanda tək qalmaq üçün pəncələşir.
İnsan var ki, gülüb dururkən qüvvətə,
Qarşı gəlsə məcbur olur itaətə.
Tutduğun yol böyük... Sən el rəhbərisən,
Bütün səslərdən üstündür sənin səsin.
Bağır, hayqır, can ver issız bucaqlara,
Bilgi nuru yağdır sönmüş ocaqlara.
Zəif biləklərdən çəlik qollar yarat!
Hər uyumuş beyinə bir qığılcım at!
Çalış bütün boşluqlar əzminlə dolsun,
Hər bataqlıq çiçəkli bir cənnət olsun.
Bilgi saçar hər qaranlıq yurda işıq,
Yalnız əmək verir bizə bəxtiyarlıq.”

SƏLMANIN SƏSİ

Oktyabr üçün
“H”

Hər günəşə vardım ləkəli gördüm,

Hər vicdana girdim kölgəli gördüm,
Parlaq imanları şübhəli gördüm,
Məgərsə hər cilvə bir xülya imiş.

Altun əsiridir həp irzü namus,


Yoxsullara gün yox, ya məhv ol, ya sus!
Hər kəs insanlıqdan dəm vurur, əfsus!
Həp yalan, təməlsiz bir sevda imiş.

Yaralı könlümü tikənlər deşdi,


Kimdən vəfa umdum qanımı içdi,
Cavan ömrüm fəryad içində keçdi,
Səadət əməli bir röya imiş.

“Ə”


Bunu Azər keçiyorkən duydu,
“Nə gözəl səs!” deyə dərhal uydu.
Çox maraq etdi, dərin zövq aldı,
Xilqətin şerinə heyran qaldı.
Sordu “kimdir əcəba?” — Bildiklər
“Bir yetim qız, adı Səlma” dedilər.
Öncə yoxsuldu, alıb bir makinə,
Çalışır, yardım edər annəsinə.
Tikiyor incə-ipək kömləklər,
Həm gözəl şərqi təğənnü eylər.
Sandı Azər görüyor bir röya,
Girdi çox sadə kiçik bir odaya.
Gəldi Səlma, gülərək əl verdi.
“Nə səadət!” deyə yer göstərdi.

(xəstəlikdən yeni qalxmış annəsinə işarətlə)

İştə annəm yeni qalxmış, baxınız,
Sağalıb həp sizi özlər yalnız.

Qonuşub içdilər azcıq qəhvə,


Yad deyildir əvət, Azər bu evə.
Bir zamanlar yağaraq dəhşətlər
İki biçarəyi etdikdə hədər,
Qurtuluş yolları bulmuş Azər,
Qoşaraq yardıma olmuş rəhbər.

Həsbhal eylədilər, söylədilər,


Gəldi həp xatirə keçmiş günlər.


Dedi Azər: “Nə çıxar keçmişdən,
Fəzlə bəhs etməyəlim bir heçdən.
Varsa ən doğru həqiqət, o “bu gün!”
“Bu gün”ün hökmünü öyrən də düşün!
Keçiyorkən məni cəlb etdi səsin,
Sözlərindən səni gördüm bədbin”.

Annəsi


Neyləsin, həp çalışır, zəhməti çox,
Yenə bir güldürəcək taleyi yox...
Güldü Azər dedi: “Tale nə demək!?
Yetişir olsa təşəbbüslə əmək!
Öncə kəşf etməlisən mənliyini,
Etsə məsud edər ancaq o səni.
Var hər insanda böyük istedad,
Onu bul, yoxsa nə yapsan bərbad...”
“Gedəlim, gəl!” — dedi gəl, izlə məni -
“Sənə Azər tanıdar taleyini”.
Uydu Səlma ona, qalxıb getdi,
Bu tühaf rəhbəri təqib etdi.
Keçdilər dar və geniş yollardan,
Vardılar bir evə... Azər o zaman
Göstərib bax dedi: “Yavrum! Burası
Möhtəşəm bir yapı, sənət yuvası.
Səndə var bülbülə bənzər bir hal,
Gəl bu əlhan ocağından feyz al!
Musiqi rəmzini öyrən, lakin
Gecələr evdə çalış ətmək için”.
Durdu Səlma...
Dedi: — Çox qız ləkələnmiş burada,
Bu mühit iştə çox azğın, hətta
Mələk olsam da görən tən edəcək,
Məni əxlaqı sönük zənn edəcək.
Dedi Azər:
— Sağır ol, dinləmə hər kölgəni sən,
İncəlir hər qabalıq sənətdən.
Bəşərin uyduğu əxlaq, adət
Bir yığın yıpramış ölgün hikmət.
Güldü Səlma, düşünüb haq verdi,
Aqibət ismini qeyd etdirdi.
Keçdi illər, dəyişib mövsümlər,
Yazın axşamdı... Yürürkən Azər
Daldı birdən-birə... munis, şaqraq,
İncə bir səs duyaraq etdi maraq.
Saparaq girdi şəhər bağçəsinə,
Buldu çox süslü, böyük bir səhnə.
Baxdı, səs yaz klubundan gəliyor,
Dalğalar nəşələnib yüksəliyor.

Səlmanın səsi

“H”

Hər gülşənə vardım, çiçəklər güldü,


Sevdalı bülbüllər səlamə gəldi.
Hər bəzmə uğradım, meylər töküldü,
Qədəhlər öpüşüb xuramə gəldi...

Almaslar, incilər qarşımda söndü,


Gözəllər yanımda xəyalə döndü.
Büllur qəhqəhələr susmuş göründü,
Susmuş kamançalar ilhamə gəldi.

Pərişan zülfümü dağıtdım üzə,


Sehr etdi hər teli sanki bir gözə,
Gördülər qarışmış gecə gündüzə,
Ölülər nəşədən qiyamə gəldi.

“Ə”


Baxdı Azər, coşaraq alqışlar,
Qadın, erkək qızı həp sarmışlar.
“Yaşa, var ol!” — deyə səs yüksəldi,
Töhfələr, süslü dəmətlər gəldi.
Qızda parlardı qürur, istiğna.
Qoşdu hər kəs kimi Azər də ona.
Dedi: “Təbrik eləyim gəl səni mən,
Sənə nerdən bu səadət bilsən?
Düşün əvvəlki səfalət dəmini!
İnqilab atəşi parlatdı səni.
İnqilab açdı sənin şəhpərini...”
Qız gülümsər kimi, şən rəhbərini
Öpdü ruhundakı şeriyyətlə,
Gözlərindən süzülən hörmətlə...

Üsyan


Azər düşünür, dalğa keçərkən...
Birdən-birə həp dalğalı, həp şən
Bir vəlvələ qopdu,
Bir fırtına, bir zəlzələ qopdu.
Sarmışdı bütün ölkəni heyrət,
Lakin...
Çox üzdə gülümsərdi şətarət,
Hər nəşəli gəncin
Ruhunda açılmışdı çiçəklər,


Coşmuşdu diləklər.
Bir yanda şəyəq dalğalı, nazəndə axınlar,
Qızlar və qadınlar
Oynar, sevinər, şənlik edərlər,
Həp pənbə dodaqlarda zəfər şərqisi gurlar.

Qızlar və qadınlar!..


Həsrətkən işıq aləmə onlar,
Zillətdə əsirlərcə bunalmış da əzilmiş,
Hürriyyəti ancaq yeni bilmiş...
Sıyrıldı günəş sisli buluddan
Hər kəs süzüyorkən onu heyran...
Parlarkən üfüqlər,
Birdən-birə çarşaflar atıldı,
Həp coşdu nütüqlər.
Erkəklərə meydan oxunurkən,
Onlar da qatıldı,
Çarşaf kimi, qalpaq da yox olsun... deyə birdən

Erkək və qadın dalğalanıb gurladı, coşdu,


Məbədlərə qoşdu.
Gənclik dedi: “Onlar da dəyişsin,
Məktəb və kütübxanəyə keçsin”.

Üsyan!..


Üsyan deyə hər gözdən, ağızdan
Bir nifrət uçardı.
Üsyan!..
Keçmişlərə, keçmişdəki adətlərə üsyan!
Hər üzdə təhəkküm izi vardı.
Üsyan!..
Məbədlərə, qalpaqlara, çarşaflara üsyan!..
Şaşğınlığa yox zərrəcə imkan.
Hər fəlsəfə, qanun dəyişirkən,
Bir nöqtədə dursan da düşünsən,
Məqbər yapacaqlar gəmiyindən.
Üsyan!..
Həp əski hürufata da üsyan!..
Üsyan!..
Həp köhnə xurafata da üsyan!..

Ətrafı süzən yaşları keçkin


Erkək və qadınlar buna şaşmış...
Çarşafların altında duyulmaqda qəzəb, kin,
Həp hövsələ daşmış...
— Bir bax nə rəzalət!..
Artıq nə həya qaldı, nə ismət!..
Gənclik azaraq, həddini bilməz,
Yox, yox bu çəkilməz.
— Hər gün bir oyun, bir yeni fitnə,
Məbədlə işin nə?!
— Mən tanrıya tapdım, nə vəzifən,
Mən etmədim əsla səni yoldan sapıyorkən...

Çarşaflar atılsın! - deyə əlbət


Namusa təcavüz eləyir, bəlli həqiqət.
Onlar köpürürkən...
Azər gülərək söylədi: “Sizdən
Heç bir yenilik ummadı bir kimsə, əzizim!
Bilməm bu köpürmək nəyə lazim?..
Yox, sizlərə aid deyil əsla çalınan saz,
Bəsbəlli, kötüklər aşılanmaz.
Yalnız yəşərən tazə fidanlar,
Az-çox yenilik zövqünü anlar.
Əcdadımızın adəti bəlli,
Hər haləti bəlli...
Lakin biz o adətləri atdıq,
Atdıq, bu gün artıq
Onlardakı əfsanəli şeylər,
Bizlərcə sönük uyquya bənzər.
Söz yox ki, bu gün gəncliyə baxsan,
Bir sel kimi hər an,
Sağlam, yeni məfkurələr izlər.
Bizlər!?.
Bizlərdəki adət də təbii,
Bunlaca sönük, yıpramış əski...
Bilməm ki, bu yorğun yürüyüşlə
Gənclik neçin uysun bizə, söylə!
Bizlər yeniləşsək belə, daim
Bir əskilik az-çox bizə hakim...
Ən doğru yol iştə!
Heç olmayalım onlara əngəl bu gedişdə.
Onlar qoşacaq, çarpışacaqlar,
Bir çox uçurumlar aşacaqlar.
Lazımsa cəhalətlə güləşmək,
Bir çarə var: ancaq yeniləşmək!..
Onlardakı himmət və mətanət
Qırbaclayacaq Şərqi nəhayət.
Onlardakı qüdrət və məharət
Er-gec verəcək xalqa səadət.
Onlar mədəniyyətlə günəşlər yaxacaqlar,
Keçmişlərə üstdən baxacaqlar.
Onlar güləcək, yüksələcəklər,
Həp yüksələcək, həp güləcəklər.
Onlar güləcək, güldürəcəklər,
Bizdən daha xoş gün görəcəklər!”
1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə