DƏrs 1 alman diLİNİN ƏLİfba sistemi



Yüklə 137,94 Kb.
səhifə2/5
tarix18.05.2020
ölçüsü137,94 Kb.
#31236
növüDərs
1   2   3   4   5
ALMAN DILI QRAMATIKASI


Alman dili işarə əvəzliklərinin hallanması və ya onlardan sonra sifətlərin işlədilməsi qaydası müəyyən artikllərin hallanması və ya onlardan sonra sifətlərin işlədilməsi ilə tam eyniyyət təşkil edir. Yəni 


der = dieser/jener,
die = diese/jene,
das = dieses/jenes,
və cəmdə
die = diese/jene 

Bir neçə misallar göstərək: 

der junge Mann    və ya dieser junge Mann  və ya jener junge Mann
die schöne Frau    və ya diese schöne Frau  və ya jene schöne Frau
das kleine Kind     və ya dieses kleine Kind  və ya jenes kleine Kind

cəmdə isə


die jungen Männer və ya diese jungen Männer və ya jene jungen Männer

İşarə əvəzlikləri də eyni ilə təkdə və cəmdə müəyyən artikllər kimi hallanır. Yəni işarə əvəzliklərinin hallanması haqqında məlumat almaq üçün müəyyən artikllərin hallanmasını təkrar etmək yetərlidir. Sadəcə müvafiq müəyyən artikllərin yerinə işarə əvəzliklərini qoyun.


DƏRS 2.3

ALMAN DİLİNDƏ YİYƏLİK ƏVƏZLİKLƏRİ

 

die Possessivpronomen


Bu dərsimizdə alman dili yiyəlik əvəzliklərinin öyrənilməsinə başlayırıq. Alman dili yiyəlik əvəzliklərini başa düşə bilmək üçün gəlin əvvəlcə azərbaycan və alman dili yiyəlik əvəzliklərinin qarşılıqlı cədvəlinə nəzər salaq.



təkdə


mənim 


mein

təkdə


sənin 


dein

təkdə


onun
kişi

sein

təkdə


onun
qadın

ihr

təkdə


onun
orta 

sein

cəmdə


bizim 


unser

cəmdə


sizin 


euer

cəmdə


onların 


ihr

hörmət mənasında


Sizin 


İhr

Alman dili yiyəlik əvəzliklərinin başa düşülməsində azərbaycanlılar üçün ən çətin məqam odur ki, azərbaycan dilində cins kateqoriyası yoxdur. "Mənim", və ya "sənin", deyərkən uyğun olaraq birinci və ya ikinci şəxsin təkinə, yəni mənə və ya sənə aid olan canlı və cansızlar başa düşülür. Alman dilində isə cins kateqoriyası vardır və bu kateqoriya həm canlılara, həm də cansızlara aiddir. Ona görə də yiyəlik əvəzliklərinin sonlugları da təkdə təxminən qeyri müəyyən artikllərdə olduğu kimi cinslərdən asılı olaraq müxtəlif olur.


Bizim yuxarıdakı cədvəldə gördüyümüz yiyəlik əvəzlikləri bizə məxsus olan şeylərin təkdə kişi və ya orta cinsə aid olduğu hallar üçün doğrudur. Amma bizə məxsus olan şeylər təkdə qadın cinsinə aid olduqda və ya cəmdə olduqda yiyəlik əvəzliklərinin sonuna əlavə olaraq     "-e",     sonluğu artırılır. Yəni yiyəlik əvəzlikləri belə olur:

təkdə


mənim 


meine

təkdə


sənin 


deine

təkdə


onun
kişi

seine

təkdə


onun
qadın

ihre

təkdə


onun
orta 

seine

cəmdə


bizim 


unsere

cəmdə


sizin 


eu(e)re

cəmdə


onların 


ihre

hörmət mənasında


Sizin 


İhre

Onu da bilməliyik ki, yiyəlik əvəzlikləri azərbaycan dilində olduğu kimi alman dilində də şəxs əvəzliklərinin yiyəlik halı kimi, yəni Genitiv halı kimi qəbul edilir. Bu isə o deməkdir ki, yiyəlik əvəzliyinin başlanğıcı şəxs əvəzliyidir.


Yiyəlik əvəzlikləri əsasən ismlərlə birlikdə və onların əvvəlində gəlir. Təkdə qeyri müəyyən artikl, cəmdə isə müəyyən artikl kimi hallana bilir, yəni hallar üzrə dəyişir. Gəlin yiyəlik əvəzliyinin hallanmasına da cədvəl şəklində müraciət edək.

Əgər məxsus olan şey təkdə kişi cinsli olarsa, o zaman:



                                           təkdə                                            

                         cəmdə                            




Nom.
Gen.
Dat.
Akk.

mein
meines
meinem
meinen

dein 
deines 
deinem 
deinen 

sein
seines
seinem
seinen

ihr
ihres
ihrem
ihren

sein
seines
seinem
seinen

unser
unseres
unserem
unseren

ihr
ihres
ihrem
ihren

euer
eures
eurem
euren

İhr
İhres
İhrem
İhren

Əgər məxsus olan şey təkdə orta cinsli olarsa, o zaman:



                                           təkdə                                            

                         cəmdə                            




Nom.
Gen.
Dat.
Akk.

mein
meines
meinem
mein

dein 
deines 
deinem 
dein 

sein
seines
seinem
sein

ihr
ihres
ihrem
ihr

sein
seines
seinem
sein

unser
unseres
unserem
unser

ihr
ihres
ihrem
ihr

euer
eures
eurem
euer

İhr
İhres
İhrem
İhr

Əgər məxsus olan şey təkdə qadın cinsli olarsa, o zaman:



                                    təkdə                                            

                  cəmdə                            




Nom.
Gen.
Dat.
Akk.

meine
meiner
meiner
meine

deine 
deiner 
deiner 
deine 

seine
seiner
seiner
seine

ihre
ihrer
ihrer
ihre

seie
seiner
seiner
seine

unsere
unserer
unserer
unsere

ihre
ihrer
ihrer
ihre

eure
eurer
eurer
eure

İhre
İhrer
İhrer
İhre

Əgər məxsus olan şey cəmdə olarsa, o zaman:



                                       təkdə                                            

                    cəmdə                            




Nom.
Gen.
Dat.
Akk.

meine
meiner
meinen
meine

deine 
deiner 
deinen 
deine 

seine
seiner
seinen
seine

ihre
ihrer
ihren
ihre

seie
seiner
seinen
seine

unsere
unserer
unseren
unsere

eure
eurer
euren
eure

ihre
ihrer
ihren
ihre

İhre
İhrer
İhren
İhre



DƏRS 2.4

ALMAN DİLİNDƏ SUAL ƏVƏZLİKLƏRİ

Bu dərsimizdə alman dili sual əvəzliklərinin öyrənilməsinə başlayırıq. Alman dili sual əvəzliklərini başa düşə bilmək üçün gəlin əvvəlcə azərbaycan və alman dili sual əvəzliklərinin qarşılıqlı cədvəlinə nəzər salaq.



kim 
canlılar üçün

wer


cansızlar üçün

was

Digər əvəzliklər kimi sual əvəzliklər də bütün hallar üzrə hallanır. Gəlin bu əvəzliklərin hallanması ilə tanış olaq.



Nominativ:    wer                   was
Genitiv:         wessen              wessen
Dativ:            wem                  wem
Akkusativ:    wen                   was













DƏRS 2.5

ALMAN DİLİNDƏ NISBI ƏVƏZLİKLƏRİ

 

RELATIVPRONOMEN


Nisbi əvəzlik anlayışı azərbaycan dilinə aid olan əlamət deyil. Rus dilində və bəzi digər dillərdə buna daha çox rast gəlinir. Nisbi əvəzliyin nə olduğunu başa düşmək üşün azərbaycan dilində kobud da səslənsə, bir cümləyə müracitə edək.



Kişi, hansı ki oturur, bizim firmada işləyir.

Bu cümlədə hansı ki oturur hissəsində hansı ki nisbi əvəzlikdir. Azərbaycan dilində isə bu cümlənin düzgün forması belə olardı:



Oturan kişi bizim firmada işləyir.

Gördüyünü kimi azərbaycan dilində bu fikir feli sifətlə- oturan sözü ilə ifadə edilir. Bəs nisbi əvəzliklər alman dilində nə ilə ifadə edilir?

Alman dili nisbi əvəzliklər cinslərə uyğun olaraq təkdə və həm də cəmdə möcud olmaqla 2 vasitə ilə ifadə edilə bilir:

1. müəyyən artikillərlə
der (kişi cinsi)
das (orta cins)
die (qadın cinsi)

die (cəmdə) 



2. sual sözü olan


welcher (kişi cinsi) 
welches (orta cins)
welche (qadın cinsi)

welche (cəmdə) ilə. 

İndi isə hər iki vasitədən istifadə edərək yuxarıda verilən nümunə cümləni alman dilinə tərcümə edək:

Azərbaycan dilində:
Kişi, hansı ki oturur, bizim firmada işləyir.
Oturan kişi bizim firmada işləyir.

Alman dilində:


Der Mann, der sitzt, arbeitet bei unserer Firma.
Der Mann, welcher sitzt, arbeitet bei unserer Firma.

Alman dilində nisbi əvəzliyin hər iki vasitəsi mümkün olsa da daha çox artikl formasından istifadə edilir.


der (kişi cinsi)
das (orta cins)
die (qadın cinsi)

die (cəmdə)

İndi isə aşağıdakı cədvəldə TƏKDƏ müəyyən artikllərlə nisbi əvəzliklərin artikl vasitəsi ilə ifadə edilən formalarının hallanması qaydasına baxaq. Bu zaman GENİTİV halda artikllərlə nisbi əvəzliklərin fərqinə xüsusi fikir verin. Digər hallarda heç bir fərq yoxdur.



təkdə müəyyən artikl

Nominativ     der            das                 die 


Genitiv          des            des                 der
Dativ             dem           dem                der
Akkusativ    den            das                 die

təkdə nisbi əvəzlik

Nominativ     der            das                 die 


Genitiv          dessen     dessen           deren 
Dativ             dem           dem                der
Akkusativ    den            das                 die

Cəmdə isə bu fərq GENİTİV və DATİV hallarındadır.



cəmdə müəyyən artikl

Nominativ     die


Genitiv          der 
Dativ             den 
Akkusativ     die 

cəmdə nisbi əvəzlik

Nominativ    die 


Genitiv          deren 
Dativ             denen 
Akkusativ    die

Yüklə 137,94 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin