Esmira Fuad (Şükürova) Güney Azərbaycanda 2013-cü ilin ədəbi yekunları



Yüklə 142,9 Kb.
səhifə2/5
tarix28.01.2017
ölçüsü142,9 Kb.
#6542
1   2   3   4   5
 Ur-mu Turuz sitəsində yayımlanmışdır.

Çağdaş Güney Azərbaycan ədəbiyyatının məhsuldar yaradıcılığa malik nümayəndələrindən biri olan Ramin Cahangirzadə III cildlik “Peşələr” və “Ailələr” adlı uşaq şeir məcmuəsini hazırda çapa təqdim etmiş, “Doymuram səni içməkdən” (yeni satirik şeirlər), “Mayallaq” (satirik nəsr əsərləri), “Minimal satirik şeir və nəsr əsərləri” - I və II cild, həmçinin uşaqlar üçün yazdığı “Sel qızı”, “Nazlı”, “Əlifba”, “Dörd fəsil”, “Xallı və allı”, “Qarışqam”, “Rəqəmlər”, “Boyalar”, “Çiyələk”, “Elay və İlkay”, “Heyvanlar” (3 cilddə), “Küçə”, “Tiraxtur basdı qaza”, “Dörd fəsil” adlı şeir, “Orxan və mani” adlı hekayə məcmuələrini isə nəşr üçün hazırlamışdır. Güneydə "uşaqların böyümə və inkişaf, xəyal, duyğu, düşüncə və duyarlılıklarına, zövqlərinə əyilərkən əylənmələrində iştirak etmək məqsədiylə reallaşdırılan çocuksu bir ədəbiyyat"a son dönəmlərdə marağın bu dərəcədə artması və inkişafının təminilə bağlı çalışmalar üzərinə Nadir Əzhərinin yazdığı fikirlərin tam bir gerçək olduğunu yansıdır: “İndiki vaxtda, gözəl bir kitabçı dükanına girən bir uşaq böyük bir ehtimalla istədiyi kitabı tapa bilər. Şəkilli, rəsimsiz macəra romanları, pəri nağılları və əfsanələr, fantastik, özyaşam əhvalatları, tarix kitabları, təbiətlə əlaqədar kitablar, şeirlər, qısaca, yer üzündə var olan hər şeylə əlaqədar düzinlərlə kitab rəfləri doldurar. Bu gün kitab oxuyan uşaq sayı köhnəsinə görə çox artdı. Kitab satın almağa gücü çatmayan uşaqlar üçün Xalq kitapxanalarının uşaq kitabları hissəsindən davamlı olaraq borc kitab alına bilər. Bir çox məktəbin da öz xüsusi kitabxanası vardır. İndiki vaxtda uşaq kitablarının həm təlimçi, həm də əyləndirici olmasına əhəmiyyət verilir. Amma köhnədən belə deyildi, üstəlik uşaqların oxuyacaq kitab tapmaları asan olmurdu. 18. əsrin əvvəlində yaşamış bir uşaqla bu mövzuda konuşa bilsəydiniz, oxumuş olduğu kitabların azlığına və bunların yalnız bir neçəsinin uşaqlar üçün yazılmış olmasına şaşardınız. Bundan 150 il əvvəlinə qədər kitab deyilincə, uşaqların ağılına, başdan sona yaxşı davranış qaydaları ilə dolu dərs kitabları gəlirdi. Təlimçi kitabların yanında uşaqlar üçün maraqlı, əyləndirici kitablar yazılmağa başlanalı çox olmadı (15). Xosrov Barışanın uşaqlar üçün yazdığı şeirlərinin toplandığıGözəl quşum” kitabından “Ulduz” adlı bir şeiri fikirlərimə söykək ola bilər:



Ehey...Ehey...Ay ulduz;
Yoldaşındır ay, ulduz.
Ulduz adlı bir qızam;
Adım sənə tay ulduz.

Tez-tez yanıb sönürsən;
Göz vurursan hey mənə.
Çıxsam əyər dağa mən;
Əlim çatar mı sənə?!

Nərdüvan qoyub dağa,
Mən səni dərəcəyəm.
Anama sonra səni
Hədiyə verəcəyəm.
Şairin şeiri, onun kimliyinin, yaşamının əks-sədasıdır...

"Gerçək şeirin, əsl sənət əsərinin öz varlığından başqa bir məqsədi yoxdur. Özündə başlar, özündə bitər. Bütün soyluluğu da buradan gəlir. Heç bir şey yox idi şeirdən öncə... Və şeir insanı yaratdı (15).”

Ümumiyyətlə, türk şeirində çeşidli qonu-mövzuların yer aldığını, klişe və standartlardan uzaq şeir olduğunu bilən çağdaş dövrün şairləri “insan” yaradacaq, ruhunu təlatümə gətirəcək şeirlər yazmaq üçün həyatın dibinə enir, məişətin alt qatını, insanın gündəlik həyatda yaşadıqlarını, getdikcə gəlişib inkişaf edən elmin, texnikanın yeniliklərini, hətta mətbəxdə baş verənləri belə, ütüsüz-boyasız, tamamilə yeni bir formada modern şeirə gətirirlər... Məhz bu baxımdan Dr.Hüseyn Süleymanoğlu “Bilimsəl”, Ziba Kərbasi “Nəfəs”, Nadir Əzhəri “Donuq şeir planı”, son zamanlar “Arəstə mücərrəd” adlandırdığı öz “Nano” şeirini yazaraq Güneydə dinamik inkişaf edən yeni şeirdə xüsusi tərz yaratmışlar... Deməli, bu gün Güney Azərbaycanın gənc şairləri “Avangard şeir”ə çox böyük maraq göstərirlər.

Həmin maraq bu gün Güney Azərbaycanda müqavimət-dirəniş ədəbiyyatının dinamik inkişafını büsbütün təmin edir. Düşünürəm ki, Azərbaycan türklərinin dil və kültürlərinə qarşı hücumlar davam etdikcə, Güney Azərbaycanda muqavimət ədəbiyyatı da inkişaf edəcək, yaşayacaqdır. Doğrudur, İranda Azərbaycan muqavimət şeiri hələ də bütünlüklə ayrılıq, həsrət, motivlərindən ayrılmayıb. Çünki hazırda dünyanın bir sıra ölkələrində mühacir həyatı yaşayan bəzi şairlərin doğma yurddan uzaqda vətən həsrətilə qələmə aldıqları şeirləri də, heç şübhəsiz, bu kateqoriyaya daxildir. Hadi Qaraçay, Əlirza Miyanalı, Əziz Səlami, Nuşin Musəvi, Türkan Urmulu, Dr.H.Süleymanoğlu, Ramin Cabbarlı və başqalarının həsrət şeirləri Vətəndən ayrılığın cövründən, qürbət acısından yaranmış ən bitkin poeziya nümunələridir...

Güney şair və yazarları ədəbiyyatı inkişaf etdirmək üçün ədəbi dərnəklərin fəaliyyətini də önəmli sayır və bu sahədə aktivlik nümayiş etdirirlər. Xiyov, Təbriz, Zəncan, Urmu, Sulduz, Tehran, Ərdəbil və s. kimi şəhərlərdə, İran İslam Mədəniyyət Nazirliyinin yerli şöbələrində ədəbi dərnəklər fəaliyyət göstərir. Məs:Təbriz şəhərindəki “Çağdaş Yazınsal Dәrnәk”də daha çox gənc şairlər toplaşır. Zəncanda isə Seyid Heydәr Bayat və qələmdaşları hәr hәftә “Füzuli gecәlәri” dәrnәyindә və yeni yaratdıqları “Qara Dәrnәk” adlı cәmiyәtdә klassik və modern әdәbiyyatla bağlı söhbәtlәr aparır, şeir məclisləri qurur, yeni şeirlərini oxuyurlar.

2013-cü ilin çap məhsullarından, internet resurslarında yer alan əsərlərdən də görünür ki, Güney Azərbaycanda bütün gücü ilə inkişaf edən milli poeziya və nəsrdə, eləcə də modern ədəbiyyatda bədii təcəssümün predmeti, yalnız gerçəkliklər, reallıqlar, həyatın diktə etdiyi əlahəzrət faktlardır. Faktlara söykənən ədəbiyyatda isə ilk olaraq yansıyan orijinallıq, təbiilik, özünəməxsusluq olur...

Modern şeirdə Şarl Bodlerin və Nazim Hikmətin açdığı cığırı yeni səpkili şeirləri ilə genişləndirən Ramin Cahangirzadənin ötən il ünvanıma göndərdiyi ömürlük-tərcümeyi-hal da məhz orijinallığı, yeni çalarları ilə diqqətimi çəkdi və bu nümunənin ömürlük yazma ənənəsində bir yenilik, ilk olduğu yansıyır. Əminəm ki, postmodernist şairi oxucuya daha yaxından tanıdan, onun iç dünyasını, xarakterini açan bu misralardan daha gözəl vasitə ola bilməz. Bu bir şeir parçasıdır, amma bu parçada “anasının iztırablarından boy atıb boylanan, Günəşdən çörəyi çıxan, bir əkinçi balası”nın-Ramin Cahangirzadənin kimliyi yansıyır:

Yekə - yekə cırmağıma baxmayın,

Çox da yekə deyiləm:

Boyum 165 sm, çəkim 60 kq,

Adım "Günəş tanrısının oğlu" anlamını daşısa da,

Günəş tanrısının oğlu deyiləm...

Sadəcə anamın iztırablarından boy atıb boylanan,

Günəşdən çörəyi çıxan, bir əkinçinin balasıyam.

Ayaqyalın bir uşaq idım.

Böyüyüb, böyüyüb,

Yekəlib, bu günə düşmüşəm…

İlan ilində dünyaya ayaq basdığım üçün

Dilimdən zəhər tökülür...

Hərdən sürətlə gedib Özümdən çıxsam da,

Çox da uzağa gedən deyiləm...

Tez qayıdıram özümə... (16)

Modern və postmodern üslubda yazdığı maraqlı şeirləri ilə oxucuların diqqətini çəkməyi bacaran Ramin Cahangirzadənin “Qarpızlanma” adlı yeni şeiri də 2013-cü ilin poeziya məhsuludur. Gənc şair bu şeiri ilin sonunda-dekabr (Aralıq) ayının 28-də FB səhifəsində paylaşmış, həm də bu şeirlə Azərbaycan xalqının Çillə bayramını da qutlamışdır... Haqqında bir az geniş bəhs açacağım əsərdə, göründüyü kimi, motiv ənənəvidir, amma ənənəviyə yanaşma metodu tamamilə yenidir. Yeni təfəkkürlü modernist şair “Qarpızlanma” şerini məhz Çillə gecəsində hər bir türkün evinə sevinc gətirən Çillə qarpızlarına, eyni zamanda bu uzun gecədə kimsəsiz, yalqız və yuvasız qusları, eləcə də yurdsuz, evsiz-eşiksiz qarındaşlarını da unutmayıb və bu orijinal əsəri onlara da həsr edib... Lakin şairin əsas hadisəyə münasibəti elə birinci bənddəcə, bıçağı çəkən kimi Çillə qarpızının cırhacırla kəsilməsi, rəngi qara olan qarpızlardan çıxan qırmızı suyun ürəkdən axan qana bənzədilməsilə bitir, sonra isə yaşadığı həyatın reallıqlarına söykənən fərdi düşüncə və yozumları sıralanır:



Pıçaq çək! Cırhacır düşəcək!
Bax! Qara qarpızların da ürəyindən
Qan süzüləcək!..(16)

Şair növbəti beytdə yaşadığı cəmiyyətdə mövcud olan naqisliklərə, “ağıllı”, işgüzar, iş bilən adam təsiri oyatmağı və bu yolla üzdə olmağı bacaran ləyaqətsiz insanlarda müşahidə etdiyi mənəviyyatsızlığa postmodernist münasibət bildirir və düzgün, açıq mövqe sərgiləyir:



Qoltuqlarında qarpız gəzdirənlər
Dünyanı qarpızla almaq istəyirlər...(16)

Göründüyü kimi, misralarda hədsiz lovğalanan yalançı işbazlar nəzərdə tutulur. Belə adamlar fərsiz, simasız, yaltaq insanlar tərəfindən o qədər tərif yağışına tutulur, “qoltuqlarına qarpız verilir” ki, onlar sanki qarpız kimi şişir və dünyanın ayaqlarının altında olduğunu sanırlar və hər şeyə yalan-palanla, küy-kələklə nail ola biləcəklərini düşünürlər. “Bir əldə iki qarpız tutmaq olmaz” ata sözünü yaxşı bilsə də, Ramin, əsl postmodernist-yenilikçi və əskici-klassik tərzlərin hər ikisini bir əldə tutmağı bacarır. Ancaq bu iki cəhətin vəhdətindən yeni təfəkkürün işığında yaranan fikrin mahiyyətinə varmaq o qədər də asan olmur. Görünür məhz bu səbəbdən Klement Qrinberq yazırdı ki, “Yüksək sənət yaratmaq adətən çətin və üzücü bir işdir, amma modernizmdə yüksək sənəti anlamaq yaratmaqdan da çətindir.”



Qarpızlanmağızı dilimləyib yedim
Keçəl olmaqdan qorxub
Qabığını yeməkdən çəkindim...(16)


Valter Benyaminin söylədiyi “Hər bir şəxs, hər bir şey, hər bir əlaqə mütləq şəkildə istənilən başqa bir şeyi mənalandıra bilər (14).” Ramin qarpızları müxtəlif yöndən mənalandıraraq demək istədiyi mətləbləri uğurlu ifadə etməyi bacarmışdır. O, “Qarpız satırsız…Qarpız alırsız… Heç bilirsizmi, alıb satdığınız qarpızlar öz içlərini yeyirlər?! - dediyində də haqlıdır, çünki bəzən qarpızları kəsərkən içinin boşalıb tumlarının töküldüyünə təsadüf edilir və bu bir qarpız-məhsul ömrüdür, kəsilmə vaxtı keçincə xarab olur. Amma bu sualla Ramin şeirin alt qatındakı məna haqqında fəhmlə düşünməyə yönləndirir oxucusunu: “Ey qoltuğu qarpızlılar, yalançı qəhrəmanlar, içi və başı boş siyasətçilər, qrafomanlar insanları, xalqı həmin boşluğa-heçliyə-bədbəxtliyə sürükləyirsiniz, çəkilin mənasız mövqeyinizdən!!!

“Müasir şeirdə miflə bu günün mistik möcüzələri, irreallıqla ən real həyat görüntüləri, zaman və zamansızlıq bir araya gəlir. Dünyanın obrazı yaranır və bu dünya obrazında Yer vətəndaşı şairin öz dünyasını seyr edirsən (diasportv.com).” Doğru fikirdir, Ramin son bənddə yenə də xalqının mifoloji görüşlərinə baş vurur, Qurban bayramı ilə bağlı səhnəyə Çillə qarpızlarını gətirir və onları qurban kəsib öz dünyasının sətiraltı mənzərəsini cızır: - Bəlkə bu qurbanlar qəbula keçər, Tanrı qara gecələrin uzunluğunu gödəldər və Güney xalqı azadlığına qovuşar!



Qarpızları qurban kəsdik
Çillə gecəsində
Bəlkə tanrı gecəmizi güdəltdi...(16)

Tədqiqatçı yazar Eyvaz Taha postmodernizmin universallığı car çəkən modernlik-dən baş qaldıraraq bütövləşdirici ideologiyalara qarşı yarandığını və ideologiyanın da dünyanı iki-xeyr və şər cəbhələrə böldüyünü, işığa, nura və zülmətə, qaranlığa dalan ikili bir vəziyyət yaradaraq bizlərlə onlar, yəni, inqilabla əks-inqilab arasında Berlin divarı çəkdiyini deyir. Ancaq postmodernizmin hər iki düşərgənin içində mozaikalara bənzəyən bir vəziyyət olduğunu vurğulayan yazar əks düşərgələrin bir-birindən o qədər də aydın cizgilərlə ayrılmadığını, marjinalla orijinalın sərhədlərinin pozulduğunu söyləyir: “Postmodernizm müəyyən bir ideologiya deyil, modernliyi kəskin tənqidlərlə qarşı-qarşıya qoymuş qeyri-sistematik və çoxşaxəli düşüncə, araşdırma və yaradıcılıq tərzidir. Fəlsəfədə, memarlıqda, musiqidə, ədəbiyyatda və siyasətdə ənənəvi ideologiya mərhələsini arxada qoymaqdır (17).”

İstiqlal, bağımsızlıq uğrunda mübarizə onların şeir və poemalarında ana xətdir. Çünki “hər bir millətin şərafətinin birinci şərti onun istiqlalıdır. Bir məsləkli iki adam, qardaş kimidir,” - deyirdi Ş.M.Xiyabani…

Qar yağanda ”Xoy”a, Qulaqlarım üşür, Bırnım ucu göynür, Şeir barmaqlarım ucunda buz bağlayır. Qanadları qırov bağlayan sərçələri düşünüb. ”Urmu”dakı qarğala-ra dən səpməliyəm”,- deyən Məsud Haray üçün bütün dərdlərin dərmanı adını böyük hərflərlə yazdığı Vətəndir. Bu Vətənin baş şəhəri olan Təbriz təkcə Məsud Haray üçün deyil, Hadı Qaraçay, Hümmət Şahbazi, Əziz Səlami, Rəsul Yunan, İsmayıl Ülkər, Nigar Xiyavi, Kiyan Xiyav, Nadir İlahi, Huşəng Cəfəri, Seyid Heydər Bayat, Nadir Əzhəri, Mir Cəlil və Mir Camal Hüseynilər, Bəhruz Sədiq, Dr.Hüseyn Suleymanoğlu, Məsud İslamı, Səid Muğanlı, qəzəl şairi Baraz, Duman Ərdəm, Aydın Araz, Məlihə Əzizpur, Səkinə Həsənpur, Ramin Cahangirzadə, Rza Ehsani, Elşən Böyükvənd, Əli Daşqın, Ədalət Duman, Maral Təbrizli, Əfsanə Sulduzlu, Rüqəyyə və Həsən Səfərilər, Elvar Qulivənd, Rüqəyyə Kəbiri, Ülkər Ucqar, Ramin Cabbarlı, Türkan Urmulu, Xosrov Barışan, Murtuza Səlmani, Bəhmən Ərk, Saleh Səccadi, Məhəmməd Azərşin, Lalə Cavanşir, Ziba Kərbasi, Alma Muğanlı, Vahid Tələt, Solmaz Məhəmməd Rizayi, Qadir Cəfəri, Ayman Quluzadə, Behruz Sədiq, Bəxtiyar Muğanoğlu, Ərgin və b. üçün də müqəddəs bir məkan, ictimai-siyasi hadisələrin, milli azadlıq uğrunda aparılmış savaşın, inqilabların beşiyidir... Təbriz onlar üçün bütün Azərbaycan deməkdir, Azərbaycan isə Təbriz!!! Şeirlərində Pekin, Paris, London, Frankfurt və İstanbul kimi şəhərlərlə qiyaslanan Təbrizin tarixi yerlərindən, siyasi və mədəni hadisələrin mərkəzi olmasın-dan, xarici müdaxilələr, daxili çəkişmələr üzündən əsrlərdən bəri yaşadığı acılı-şirinli günlərindən bəhs etmək hər bir şairin sanki baş görəvidir. Sevgi şeirlərində belə Təbriz əsas obraz kimi canlanır, ürəyi yaralı, ağaclarının kökü qanla suvarılmış, “dodaqları” qanlı, ötəri sükutundan darıxan, səbrsizləşən Təbriz:



Bax, biz Təbrizik,

Sevgi havasıyla erkən oyanmış

Buludlar bulvarlarını baharlandırmış

Bizdə bitən iydə ağaclarının kökü qandadır,

Dodaqlarımızın belə kökü qanda...

Biz Təbrizik, Səssizik,

Darıxırıq... (Kiyan Xiyav:"Təbriz və biz-ikili yalnızlıq” poemasından)

“Yəhudilər bütün haqlarına qovuşmadıqca heç bir fransız hür-azad ola bilməz, Fransada, yaxud dünyanın harasındasa bir yəhudi, həyat və ölüm qorxusu içində titrədikcə, heç bir fransız özünü güvəndə hiss edə bilməz (18.s.16). Bu gerçək Güney şairlərinin əksər şeirlərindən alov dilimləri tək şahə qalxır... Əslində, “gülləri solduran özü gülə bilməz, ya da, qonşusu aç olan yata bilməz...” həqiqəti də unudulmamalıdır. Bu həqiqəti anlamayanlar başqa xalqların azadlığına, bağımsızlığına xor baxır, milli haqlarına sahib çıxırlar. Kiyan Xiyava: “Həyata tapşırın sevməsin məni, mən çoxdan adaxlamışam ölüm qızını!..” kimi misraları yazdıran da elə xalqının varlığına bu xorbaxma, milli kimliyinin əsarət altında xırpalanmasıdır.

Bu gün Güney Azərbaycanın çağdaş şairləri, yaradıcı gənclik “Füzulinin, Əliağa Vahidin qəzəllərilə deyil, birbaşa Əlirza Nabdil Oxtayın, Nazım Hikmətin, eləcə də dünya miqyasında tanınmış, mənimsənmiş şeir, poeziya dəyərlərinin qapısından girərək (H.Qaraçay)” şeir, poema, yaxud hekayə-öykü, roman yazmağa başlayırlar. “Dünyada dinsiz-imansız dinçilərdən savayı, heç nədən, heç kimsədən qorxmadan” söz meydanında Vətən naminə, azad Təbriz uğruna savaşırlar:

Yazmaqdan yorulmaram
Yazmamaqdan boğularam...

Düşündüm ki, sən varsan,

Umudum var, ey Vatan!

-deyib Vətəni son umudu sayan Məsud Harayın əsir Vətəninin haraylarını eşidib ürəyi şan-şan olanda, hərdən şiddətlə darıxanda, yer kürəsinin, mavi göyün kiçildiyini, hətta bir-birinə girdiyini düşünən anlarında yer kürəsinin kiçildiyinə, mavi göylərin daralmasına görə sevdiyinin darıxmasını istəmir! “Dünyalar içimdə” şeirində bütün varlığı içinə daşıyıb dərdinə üzüləndə qızı Burla Xatunun üzünə baxıb gülümsəməsi yeganə təsəllisi olur, lakin gizli göz yaşları yenə də içindəki daim təlatümlü, dalğalı dənizə axır:

Dünyalar içimde,yoxsa Dünyalar içindəyim?
Üzgünüm, yoxsa üzüntülüyüm.
Sevgilim: -Bunlari dilə gətirməsən, şirinləşir həyat deyir.
Necə ki, acı bibərlər içinde, acı-şirin bibər axtarışı kimidir.
Və qızım üzümə güləndə gülür dünya üzümə, öylə ki,
Az qalır göz yaşlarıma boğulam içimdə... (19)

İnsanın həyata bağlılığı, ümumiyyətlə, inamların, ümidlərin və arzuların üzərində qurulur, arzular insanın sabaha açılan qol-qanadı, həyatıdır. Bu həyata olan ümid isə insanın qəlbində son nəfədək yaşayır. “Ümid sonda ölur” atalar sözü də bu məsələdən qaynaqlanaraq yaranmışdır. Lakin Məsud Haray üçün son ümid Vətəndir və bu, onun üçün olduqca əziz, qiymətlidir, lap özü kimi, görən gözü kimi... Şair məhz bu nədənlə də: “Umudumu, kimsənin əlinə verməm, qoluna bağlamam, mən umudumu içimdə, özüm kimi, gözüm kimi saxlaram”, deyir... "Miqren” şeirində “Səni düşündüyümdə, miqrenim başlar, səni düşünməyəndə də. Sən miqrenimsən, mən də sənin dəlin Vətən,-deyərək Vətən üçün dəli olmağın belə mümkünlüyünü hayqırır. “Qara bulut” şeirində Günəş olmasa da, qara buludların bağrını çatladacaq qədər işıldaya, nur saça bilir:



Arzılarım geniş, Xıyavanlar darısqal,
Küçələr isə Pişik yolağı
Burada səni gəzmək,
Burada səni bulmak
Burada səni yaşamaq o qədər zor ki
Arzılarım kiçilir, könlüm xəncərlə biçilir,
inciyir, Vətən!. (19)

Qəlbi Vətənin bağımsız, azad günlərini görmək yanğısı ilə yanıb-tutuşan Məsud dərdin məngənəsində nəfəsi darala-darala bayatı çağırır, analarımız, nənələrimiz, dədə-babalarımız-ulularımız… qürbət acısı yaşayan bir çox qərib soydaşlarımız kimi:



Dağ üstə dağ olardım
Köyneyi ağ olardım.
Vatan özgürlüyündə
Ölməyib sağ olardım.(19)


Möhsin Kondrinin də “Vətən” adlı şeirində Vətən sevdasının dərinliyində batma-maq oxucunun əlində deyil:

Ana yürəğidir, əkmək yarısıdır vatan...
vatan, aşımız,
işimiz, tasamız, toprağımız 
çakıl taşımızdır vatan...
vatan sevgimiz, sevdamız, sevincimiz, kayğımız
uğruna kavgamızdır vatan…
vətən amacımız, tutkumuz, ülkümüz,

yazılmamış öykümüz
əbədi yurdumuz vatan...
vatan damarlarımızda dolaşan kan
ay yıldızlı bayrakla donatılan
gölgəsində yattığımz yerdir Vatan...

Şəhər elementlərinin bol-bol sirayət etdiyi modern şeirin bir qanadı məhz şəhərlərin tarixinin və bu günkü inkişafının yaratdığı qeyri-ənənəvi mənzərənin bədii təsviri önəmli yer tutan poemalardır. Bu tendensiya son dövr yaradıcılığının ana xətti kimi yansıyan Kiyan Xiyavın “Təbrizin saatı səkkiz”, “Tanqosuz Təbriz”, “Təbriz və biz-ikili yalnızlıq” poemalarında da izlənir. Bu gün Güney Azərbaycan poeziya və nəsrinə dünya ədəbi, estetik-fəlsəfi fikir cərəyanlarının etkisi göz önündədir. Bu təsir həm ənənəvi-realistik, həm lirik-romantik üslublarda qələmə alınan, həm də modernizm təmayüllü əsərlərdə özünü göstərir. Quzey Azərbaycanda şairlər bu gün poema janrına niyə müraciət etmir, yaxud bu janrda nə üçün az əsərlər yazılır?-kimi suallar üzərində düşünülürsə, Güneydə bu problem yoxdur. Təkcə Kiyan Xiyav son illərdə bir-birindən maraqlı 10-dan çox poema qələmə almışdır. “Aman sevgilim!”, “Faciə (avtobioqrafiya)”, “Hopbul-hop”, “It bayramında qartal ardınca”, “Ölüm-dirim savaşında”, “Gömülmüş bir şəhər içində, yalnız”, “Bir yaşarı, bir öləri torpaqda”, “Şallaq sevgisi” kimi epik təsvirli poemalarında Təbriz dünyası yaradan və yurddaşlarının qan yaddaşını oyatmaq üçün çaba göstərən K.Xiyav yeknəsəklikdən qaçır. Mövzu, motiv, bədii hədəf baxımından oxşar olan bu iri həcmli əsərlərə ucalardan uca bir türkçülük ruhu hakimdir. Masmavi göylərin rəngini özünə simvol seçən Türkün rəngi mavidir və turançı, türkçü Kiyan bəyin gözü ilə baxdıqda bu rəng bütün yabançı rənglərdən gözəl və dəyərlidir...



Didərgin gedən bir qatar göyərçin düşünürəm

Onlarla gen- geniş bir mavilikdəyəm...

Qonacaq bir yerim olmasa belə.

Mavi, mavi, bizimki mavidir, gülüm,

Türklüyün rəngi mavidir,

Göy Tanrı deyib göyə, günəşə tapınıb əski türklər...

Dəyər bütün yabancı boyalara...

Dünyaya səpələnmiş türkləri və bir-birindən ayrı salınmış türk yurdlarını “Didərgin gedən bir qatar göyərçin”ə bənzədən Kiyan Xiyavın "Təbriz və biz-ikili yalnızlıq" poemasından gətirdiyimiz bu örnəkdən də göründüyü kimi, həqiqətən şeir “kölgəni rəqsə çağıran bir səsdir (Karl Sandburq)...” Şair və qəhrəman eyni kökdəndir, şairin təsvir etdiyini qəhrəman həyata keçirir (Alfons de Lamartin), həqiqəti onun məhz lirik və epik təsvirlərin balansını yaratdığı poemalarında ən ali səviyyədə qorunur. Bu poemalarda tarixi köklərimizə qayıdışa, özünüdərkə çağırış, əzmkarlıq, üzləşilən acılara sinəgərmə, düşmənin qarşısında sınmama, nə zamansa qalib gəlmək və ali məqsədə çatmaq inancı, mübarizlik ruhu əsas götürülüb və inqilablar beşiyi, mədəniyyət mərkəzi qədim şəhər müqəddəs bir varlıq-kult kimi təqdim olunur:



Biz bitik yatağında yatanlarıq

Oyanınca bir başa Təbrizə çıxırıq.

Soyuq havaların isti anılarında

Bir- birimizi düşünmək olur yaşamaq...

Yaşamaq örnəyin evin eyvanından

Təbrizə boylanmaqdır...

Poemalarında Türklüyün tarixinin dərin qatlarına enən, yeddi Türk elinin-Türküstanın canavar xislətlilər tərəfindən hazırkı parçalanmış, təklənmiş, işğala, əsarətə məruz qoyulmuş və çarəsiz duruma salınmış mənzərəsinə soyuqqanlılıqla baxa bilmir. Təbriz kimi ulu şəhərin o möhtəşəm tarixinin sanki gömüldüyünə, bir vaxtlar bütün dünyaya meydan oxuyan bir xalqın çağdaş varislərinin yalnızlığına ağlayır:




Yüklə 142,9 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin