İncelemeleri


  yəlim. yapışqan. çəsb.   tutuĢmaq



Yüklə 10,61 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə88/100
tarix25.03.2017
ölçüsü10,61 Mb.
#12339
1   ...   84   85   86   87   88   89   90   91   ...   100

3

yəlim. yapışqan. çəsb.  



tutuĢmaq

ka

 



1

tütüşmək. birbirin yaxalayıb savaşmaq

2

doslaşmaq.  



tutuĢmaq

ka

: girişmək. qarışmaq. ərmişmək.  



tutuz

ka

 

: buyruq. tovsiyə.  

tutuzmaq

ka

 : buyurmaq. tovsiyə edmək.  



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

874 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



tuvırmaq

ka

 : tavırmaq. qaldırmaq. tikmək.  - 



qulaq tuvırmaq: qulaq tikmək. 

atmaq. qulaq asmaq.   



tuvramaq

ka

  

: tavramaq. davranmaq. böyümək. quvvətlənmək. -  

tuvĢatmaq: çuvşatmaq

ka

. coşdurmaq. turşatmaq. qaynatmaq. 



- çaxır 

tuvĢatmaq. - sirkə qarnımı tuvĢatdı.  

tuy 



tuy



ka

 

tuz



ka

. toy. (


bax >

 

bodun

). bodun. boyun. boy

ka

. bozun



boyun. boyluq. el. xalq. millət. qovm.  



tuyaq  

: tuynaq. at tırnağı. heyvan dırnaqı.  



tuyaqlı  

: dırnaqlı.  



tuyar  

- duyar kimi olmaq: tuysuqmaq



ka

.  


tuyın  

: pinti. sıxıntılı.  



tuymaq 



duymaq

. qanmaq.  

tuysuq  



duysuq

. duyar duyan kimsə. ağıllı. hissili. qanar.  

tuysuqmaq  

: duyub qanışmaq. düşünüşmək.  



tuyturmaq  

: duyurmaq. anlatmaq. qandırmaq.  



tuyuq

ka

 

( y <> t ) bax > t



utuq

 



tuyun

ka

 



toyun

ka



1

köyün, elin böyüğü. tanınmış. mö'təməd. 

2

kətlərdə 

su bəkçi, su bəyi.  

tuz 

 



tuz

ka



duz



1

tuy


ka

 toy. (


bax >

 

bodun

). budun. boy

ka



bozun

boyun. boyluq. el. xalq. millət. qovm. 



2

uzlu, düzlü, 

duzlu: çıxarlı, doğru, dadlı. gözəllik. 

- duz yeri: duz kanı: tuzluq

ka



 



 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



875 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

tuzaq 





tuzağ

ka

 duzağ

(



<

 tuq: düğün). 



1

tutsaq. sırtmaq

6



kəmənd. 



qısmaq

ka



2

bir çeşit quş tuzağı. saçratqu. saçrıtqu

ka



3



səvqili. 

səvqi üçün söylənən söz. 

duzlu. gözəl. 



- əmləqıl indi duzaq

çaraqıl indi gözəl. - duzağı: gözəlim. - duzağın duzağına düşmə 



duzaq: gözəlin tələsinə düşmə gözəl. tuzaq qurmaq: pusmaq. 

anqdımaq


ka

anğdımaq

ka

. kəminmək. çevrəsini sarmaq. yaxalamaq 



üçün kələk yapmaq. 

4

yapqaq


ka. 

 

tuzaqı  

: tuzqıya. səvqil. tuzaq.  

tuzamaq: tuzlamaq.  

tuzğu  



tuzuq



duzluq

. tanışlıq, qonqçılıq sayqısıyla verilən, 

göndərilən yemək, pay.  

tuzqıya  

: tuzaqı. səvqili. gözəl.  



tuzqu 



duzqu



ka

ərməğan, hədiyə.  



tuzqulamaq

ka



duzqulanmaq



ərməğan, hədiyə edmək.  

tuzqun  

: ərməğan.  



tuzqurmaq

ka:


 

duzqurmaq. 

ərməğan vermək.  



tuzlamaq: tuzamaq.  

tuzluq 



duzluqtuzğu. tuzuq

. tanışlıq, qonqçılıq sayqısıyla verilən, 

göndərilən yemək, pay.  



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

876 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



tuzsuzlanmaq

duzsuzlanmaq

. isizlənmək

ka. 

ısızlanmaq



ka

. səvimsizləşmək. 

yaramazlaşmaq. sırtılmaq. şuluqluq edmək.  

tuzuq  



tuzğu



duzluq

. tanışlıq, qonqçılıq sayqısıyla verilən, 

göndərilən yemək, pay.  

tuzun 

: duzun. yumşaq. dadlı. 

duzunluğun qayıştım: qolayca 

davrandım.  



tuzunqul

ka



tuzunluq



tuznuluq



tuzluluq

. yumuşaqlıq.  

tuzunluq

ka



duznuluq



duzunqul

. duzluluq. yumuşaqlıq.  



tü  

 



ka. 

1

tük. qıl. saç. rəng. at tonu. 



2

tülük


ka

. boya. 


rəng. - 

nə tülük atdı o. - tüdəş: həmrəh. 



3

tel. - 


bir  saç: bir tel tük. 

 

tüb 



 



tüb

ka. 

tüp

. dip. asıl. kök. -  



tübiln

ka

  

: tübün. tüpün. nərsənin dibliyi, çör çöpü. buğda kəsmiyi.  

tüblü

ka

  

: tüplü. qəbir. 

tüplüyə dol: gora bat.  



tüblüq

ka

 

: köklü. əsalətli.  

tübün 

: tüpün. hər nərsənin təki. çör çöpü, tibliyi. buğda kəsmiyi.  



tübün

ka

 

: tüpün. hər nərsənin təki. çör çöpü, tibliyi. buğda kəsmiyi.  



tübünləmək 

: (


bit 

<

 met 


>

 

tib)

 

bütünləmək

 dibin aramaq. dibləmək. 

araştırmaq.  

tüdə

ka

 



düdə

. topluq. əğrim. imrəm. tuka. yığım

ka

. yığın. kümə. koma. 



püştə. yığılmış nə. izdiham.  

 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



877 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

tüdəĢ



ka

 



tüləĢ



türəĢ



1

qıldaş. bir türdən, qıldan, qılıqdan, cinsdən olan. 

birbirinə bənzəyən, oxşaş. 



2

tülüĢ

. tükləri boyaş, bir rəngdən. 



3

həmrəh.  



tüdüq 

: tütək. toqurqa

ka

. boru. qamış. yüyə. lülə. çaydan kimilərin 



əmziy.  

tüfək

ka

 

bax


 

>

 



tüvək

 

tüğün 



düğün

. qadaq



çətin. zor.  



tüq 

 



<>

 

tuq



dük



1

yumruq. dük. 

dük urmaq

yumruqlamaq. 

2

yığın. 


1.  

şu qədər. birkaç - 



düq minğ: neçə min. 

 



bir tüq: bir yığın. bir çox.  

duq min: neçə min.  

tuq min yarmaq: bir çoxlu para.  

- tükün boyası: tülük: tükə ilişik (mərbut) nərsələr.  

- bu at nə tülük: bu atın rəngi (tükünün rəngi) nə?.  

tüdəĢtülüĢ: tükləri boyaş, bir rəngdən.  



- tüq urmaq: yumruğu ilə yavaşçavurmaq·i.  

tüqan 



tükan 

qapıt

ka. 


kəpit. saku.  

tüqə

ka

 



tügə. düğə



1

tükə

. son. 


2

tingə

. iki yaşına girmiş dana.  



tüqəq 



tükək



ka



tüqrək

. (

<

 

tüq

). düğün. halqa. yük yüklətilirkən yükü 

sıxıştırmaya yarayan, ipə taxılan halqa, ipin ucuna vurulan 

düğün.  


DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

878 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



tüqəl

ka

 





tükəl



tüqlə



1

tamam. bütün. kamil. 

tükəl kişi. - tükəl qadın. - 

tükəl bilgə. 

2

büsbütün. yerli dibli. 

tükəlin al. - tükəl candan 

düşdü. - tükəl qapdı. 



3

sayacın, sayın topu. hesabın cəmi. 

 

tüqəmək

ka

 : 



tükəmək



tüggəmək



1

bitmək. tükənmək. qurtulmaq. 

- işim 

tükdi: bitdi. 

2. # 

yetmək. görmək. kafi olmaq. kifayət edmək. 

- aş 

qamuğqa tükədi: yemək hamıya çatdı. - bu az çağ, tamam işlərimizi 



tükəməz

- aş qamuğa tükədi. 

- bu yarmaq ikigünlük yeməyi 

tükəməz: qapsayamaz, yetməz. 

 

 



tüqənmək

tükənmək

. alqınmaq

ka. 

bitmək. yox olmaq. məhvolmaq. 



tükəmək

ka

. yetmək. kifâyət edmək.  



tüqətmək

ka

  

: tükətmək. bitirmək.  

tüqətmək

ka

: bitirmək.  



tüqlə 

bax



 

>

 



tüqəl. 

 

tüqləmək

ka

: dükləmək. yumruqlamaq.  



tüqlü 



tüklü

. tülük

ka. 


tülük yatım: içi tük döşək, yayqı. 

 

tüqlük

ka

 

tüqqül



tüqül

(

<



 tüq: qapalı). 

kor. 


tüklük gözlü: kor kimsə. 

 

tüqlünmək

ka

: düğümlənmək. düğülmək.  



tüqlüĢmək

ka



tüqqüĢmək

ka

. birbiriylə düğümlənmək.  



tüqmə

ka

 



tükmə

ka

 düğmə. boqmaq



ka

.  


tüqmək

ka

: düğmək. düğümləmək. bağlamaq.  



 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



879 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

tüqmələnmək



düğmələnmək

. tüvşəmək. tüqşəmək. tamuclanmaq

. - tüvĢə 

tüvĢə tari yapışmışdı annına.  

tüqmələnmək

ka

: düğmələnmək. ilgələnmək.  



tüqnəmək

ka

 : yara dağlamaq, düğümləmək.   



tüqrük 



tükrük

. sutuq. suduq

ka

.  



tüqrüĢmək: türüşmək

ka. 


dürüşmək. dürməkləmək.  

tüqsin

ka

 



tüksin

ka

 



1

dört qöşəli düğümlənən bir çeşit düğüm. 



2

xalqtan 


olup handan üç qat aşağı bulunan kişi.  

tüqĢəmək: tüvşəmək. düğmələnmək. tamuclanmaq

. - tüvĢə tüvĢə tari 

yapışmışdı annına.  

tüqü tüqü

tükü tükü

ka

. köpək küçüyü çağırmağa deyilən söz.  



tüqü 

: düyü. qurunc

6

. birinc.  



tüqül 



tüqlü. tüqqül

(

<



 tüq: qapalı). 

kor. 


tüklük gözlü: kor kimsə. 

 

tüqülqən

ka



tüqqülən

. duğünlənən. çatılan.  



tüqülmək: tüggülmək. düğümlənmək. tıxılmaq. girlənmək. 

- aş boğazda 



tügüldi.  

tüqümləmək

düğümləmək

. çiqlətmək. çıqrıtmaq

ka

. çiqinlətmək. əzib, 



döğüb, təpib, kiplətib bərkitmək.  

tüqün

ka

 





tükün

ka. 


düğün



1

tökün. dağlama. dağ döğün. 

2

il

ka. 



3

tuqun. 


çimri. çinis. 

4

cadu. 


5

düğüm. dağlama. dağ döğün.  



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

880 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



tüqünləmək 



düğünləmək

. tuğlamaq

ka



bağlamaq. qapatmaq. 

çiqtərmək

ka

. sıxışdırmaq:  



tüqünmək

ka

 



: düğümlənmək.  turulmaq

ka

. durulmaq. yorulmaq. 



tuqunmaq. usanmaq. bıqmaq. bezmək.  

tüqürmək

ka

: 



tükürmək

. sutramaq. sudramaq

su atmaq. sağurmaq



ka

sudmaq. sutmaq. suztürmək. tüpürmək. tüpürmək. sağurmaq



ka

sudmaq. sutmaq



 ka

. sudturmaq

ka. 

sutturmaq. suzmaq. 



sudramaq. süzmək. tüpürmək. sağurmaq. sudımaq. suzımaq. 



tükürtmək: sutturmaq. sudturmaq

ka



 



tüqüĢmək

ka

 

: düğümlətmək.  

tüqüz

ka

 



tüküz

ka. 


təküz

. atın alnındaki axıtma·. - - 



tilqüz at. alnında ağı 

olan at.   



tül 

 

: tor. (



<

 

tuğ

). pərdə örtük. 

tünlük tuğu: pəncərə, 

baca tıxacı. 

 

tülək

ka

  



1

ağzı qırıq saxsı. təsti. 

2

tük dəğişmə töktükləri sırası. qoyun 

qırxımı. - 

tülək yılxı. tükün tökən heyvan. 

 

tüləmək

ka

   

tülgəmək

. tükünü tökmək. - 

at tülədi

 

tüləĢ 



tüdəĢ

ka



türəĢ

. qıldaş. bir türdən, qıldan, qılıqdan, cinsdən 

olan. birbirinə bənzəyən, oxşaş.  



tülətmək

ka



dölətmək



1

quzulatmaq. doğurtmaq. 

1

yükün açdırmaq. 

ödətmək.  


 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



881 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

tülfir 





tülvir

ka

. qəlin odası tülü. örtü, pərdə.  



tülük

ka

  



1

tüklü. 


- tülük yatım: içi tük döşək, yayqı. 

2

ka



. boya. rəng. - 

nə 


tülük atdı o. 

3

tür. türlük. qılıq. qıl. xuy. təhər. qılıq. davraş. 

rəfdar. 

- ağır tülüklü kişi. - nə tülük kişidi. 



3

tükün boyası. tükə 

ilişik (

mərbut


) nərsələr. 

- bu at nə tülük: bu atın rəngi (tükünün 

rəngi) nə?. 

4

məxməlli


məxməri


. - tülük yasım: tüklü, pürüzlü, 

döşək.  


- tülüq yadım

ka

: tüklü yayqı, halı.  



- tülüq ərüq

ka

: aftalı.  



- tülkü üzümü: şuqlu

ka

.  



tülüĢ 

: türüş. türdəş. qıldış. qılış. xuydaş. iki nəyin birbirinə çəkişi, 

oxşaşı, tutarı. həmcins. 

tülüĢ kişilər.  



tülvir

ka

 



tülfir

. qəlin odası tülü. örtü, pərdə.  



tüm 



tüm

ka. 

düm



tum

. "

teyxa. bütün. tinik



6

" anlamında, söz bərkidici 

ilgəc

. - tüm qara. - tüm doru. düm ağ. - tüm tüz: düm düz. 



suvlanğ

ka

. düz. samqaf. dalı budağı olmayan ağac. qıvırcıq olmayıb 



düz olan saç.  

tümək

ka

 

: bağlamaq. - 



 ağzın. - qapını 

 

tümən

ka

 

: hər nəyi çoxu. 

tümən türlük sözlədi: bollu, qollu nərsədən 

qonuşdu. hər qıl sözlər, türlü tümən sözlədi. - tümən tümən. bək çox. 

tümən minq: min kərə min. - tümən minğ yarmaq: bir milyon para.  


DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

882 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



tümiləmək

ka



1

tümilənmək. timbildəmək. səkərək qoşmaq. 



2.  

dobalaqlamaq

.  

 

tümrüq



ka

 

dümrük


. qaval. çıldırma

6

. dəf.  



tümsə

ka

 

(uca hündür yer). 

tumas. tomas. minbər.  



tümüləmək 

: qatıb qarışdırmaq. şıllaqlamaq.  



tün 

 



tün

ka

. gecə. 


tünlə belə basdıq: hicuma keçdik. 

 

tünək 



1

daxili. şəxsi. xisusi. 



2

tinlan. tınlan. zindan. qamağ

6

. dusdax.  



tünək

ka

  

: tutsaq. türmə. həpisxana. zindan.  

tünəmək

ka

: gecələmək.  



tünər 



tünər



ik

ka



1

qarnqulu yer. sin. qəbir. 

tünərikə batmış: ölmüş. 



2

<>

 

toranıq

 

tünərik



ka

  

tünər



1

qarnqulu yer. qaranlıq. sin. qəbir. məzar. 

tünərikə 

batmış: ölmüş. 

2. <>

 

toranıq

 

tünərmək



ka

 : qaranlamaq. qararmaq. gecəlmək.  

tünətmək

ka

: qecələtmək.  



tünq 



tünğ

. qumqan

ka. 


su qabı. qumquma.  

tünqitmək

tünğitmək

ka



tünğütmək



1

dönqitmək. tənqitmək. döndərmək. 

munqitmək. 



2

əğmək. yuxarıya doğru yüksəltmək.  



tünqlüq 



tünğlüq

ka

. pəncərə. ocaq. baca kimi evdəki dəliklər.  



tünqĢü 



tünğĢü

ka

. tünğüş. tünüş (



<

 

tün

). şəmdan.  


 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



Yüklə 10,61 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   84   85   86   87   88   89   90   91   ...   100




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin