İncelemeleri



Yüklə 10,61 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə91/100
tarix25.03.2017
ölçüsü10,61 Mb.
#12339
1   ...   87   88   89   90   91   92   93   94   ...   100

oğramaq

ka



1

uğramaq. 



2

kişnəmək


xomurdanmaq.  



uqramsınmaq

uğramsınmaq

. meyilllənmək. nərsiyə çəkilmək, dartılmaq.  



uqramsınmaq

ka

: uğrarı yazmaq (



görünmək

)

.  



uqranılmaq

ka

: uğralmaq

ka. 

 

uqraĢ 





uğraĢ



oğraĢ

qabağa çıxan, gələn. 

oğraĢın iyi olsun. 

 

uqraĢmaq

ka

 



oqraĢmaq

ka. 


oğraĢmaq

ka



1

uğraşmaq. üzbəüz 

olmaq. 


- iki yağı uğraĢdı

2

oxraĢmaq



oxruĢmaq

çağrışmaq



quşlar birbirlərin oqruĢdular. - sevgililər birbirni oqruĢdular



3

oxraĢmaq



oxruĢmaq

çağrışmaq



- quşlar birbirlərin oqruĢdular. - 

sevgililər birbirni oqruĢdular

 


DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

904 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



uqratacı

ka



oğratacı

ka



uğrayan. uğrayıcı· oqrağı dilək, niyət.  

uqratmaq

oğratmaq

ka



oğraĢtırmaq



uğraĢtırmaq



1

göndərmək. 

- bunu ora 

oğrat. - oğrattığız şeylər dərdə dəymədi. - uğratmaqla bitmir işlər, 

yerində, gərək olur kişilər. 



2

oyalamaq



uyalamaq

. məşqul edmək.  

uqrayan

uğrayan

. oqraqan

ka

 

- yar diyarına uğrayan yollar.  



uqrəĢ 



uğrəĢ



oqraĢ

işlik. işə qoyulmuş. məşqul. məful.  



uqru  

: - 


uğur bolsa, uğru doğar.  

uqruq

ka

 



oqruqovruq

1

nərsənin oğulan, açılan, yaxud bükülən, 

bağlanan, əklənən, birləşən yeri. boğum. buruq. - 

qəmiklərin 



oğruqu. - dağ oğruqu: dağ beli. 

2

axıq, əğrik yer. 

- dağ oğruqu

örüş. dağ yamacı. 



3

ətək. bitiş. 

- çaylar dağın başından, 

oğruqundan axar. 

4

kəmənt. 


 

uqsamaq

ka



oxsamaq

. mənimsəmək. anlamaq istəmək. 

- işin püfün 

oxsamalıyıq. - uqsamadan açılmaz. - bir işi, sözü oxsamaq

bilsəmək. bilmək istəmək.  



uqsar 



öqsər. oqsar. övsər. avsar. 

(

<

 oq. uq. ov. av)

. yığan. toplayan. 

cəmləyən. başılıq edən. (

>

 

əfsər



fars

).  


uqturmaq

ka

 

: oqturmaq. oxturmaq. anlatmaq. 

- sözün nədi oxtur 

görüm. - öz söznü işarəylə oxturdu. -  

uqu

ka

 

: oku. oxu. anlayı.  


 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



905 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

uqulcuq



ka

  

oğulcuq

. yatın


4

balalıq. 



oğulduruq. 

balayatıq. balayatqı. 

uşaqlıq

2

. analıq



7

. tuxumluq. 

ana rahmi.  

uqul

ka

 



uğul



oğul

. cocuq. uşaq. gənc.  

uqulmaq

ka



oxulmaq

. bilinmək. bəllənmək. bəldəlmək. anlaşılmaq. 

- sözün 

içi, çindən oxulldu.  



uqumaq: oxumaq. üzə, yuxarı çıxarmaq. bildirmək. bəllətmək. bəldirmək. 

anlatmaq. sindirmək. sinitmək.  



uqur

 

 : uğuroqur



ka

oğur



1

çağ



. - bu uğur, qurd uluğu: indi ulamağ 

çağıdı (qur kimi). 



2

bərəkət. devlət



xeyir. 


- uğur yol. uğurlu kölə

qutluq teqin

ka



3



şans. bəxd. 

- yava eyi qoşulsa, uğur qeyrət tökülər. 

- uğur bolsa, oğru doğar. - uqurluq ıĢ

ka:


 oğurluq ıĢ

ka

uğurlu ıĢ



ka

. {


1

vaxtında, yerində yapılan. 



2

. qarşılıq, əvaz olan}. 



4

hazır. 


uğur 

çağı: hazırlıq zamanı. - uğür qılınmaq: tərtip edilmək. qoşulmaq

ka



hazırlanmaq. 

5

imkan. fürsət. bir işdə imkan. fırsat. uyqun

oyqun


kölgə


kömək


devlət


bəxd


uğur. bərəkət. devlət. 



- oqur 

bolmaq

ka

: yol uğurlu, xeyirli olmaq. - bəy uğrunda işim yetildi: işim 



alındı. - oqur bulmaq

ka

: firsət, şans tapmaq. - uğur ərməs: uyqun 



çağ deyil. - uğur bulsan oğurla. 

5

dəğiş. qarşılıq. əvəz. 

- buna uğur: 

buna əvəz. - bu ona uğur ola bilməz: bu ona dəğiş, əvəz ola bilməz. - 

uğurunda beş tümən ver: əvəzində. 

6

vaxt. zaman. 

- gün batan 


DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

906 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



uğur. - uğur ərməs: vaxdı deyil. 

7

darı, buğda kimi tüm yemlik 

dənələrə verilən ad. - 

uğurluq

: əkin ambarı. 



uğurluq ər

: mal 


davarlı kişi. 

8

var dövlət. 



9

tan. tanğ

ka

. fürsət. 



10

qabaq. uğraş. 

uğra. oğur. 

 

 



uqurlamaq 

uğurlamaq



oğurlamaq

ka



1



çağına, zamanına çatmaq. qarşı 

qarşıya durmaq. 

- uğurlanmış nənğ: çağı çatmış şey. 



2

nərsəni 



açıb bollatmaq. 

- gəlişmə yolların uğurlamaq: açıb saflamaq. 



3

bağışlamaq. ərməğan edmək. 

uğurlanmıĢ at. 

4

uğur xeyir 

diləmək. yarqamaq. arqamaq

ka

. alqışlamaq. 



5

doğru


 

çağında


vaxtında, uyqun durumda yapmaq. 

- işləri uğurladıq: gəriyi kimi 

yapmaq. - kim işini uğurladı, apardı: işini çağında (uyuqunda, 

menasib çağında) gördü qurtuldu. 

6

çalmaq. hırsızlıq edmək. 

çağın tapıb işin yapmaq. 

uğur bulsan oğurla. - uğur bolsa, oğru 

doğar. 

7

gizlətmək. 

- başıvı oğurla 

uqurlanmaq

uğurlanmaq



oğurlanmaq

. varlanmaq. bəyilmək. uğurlu 

olmaq. uyqunlanmaq. yağlı bərəkətli olmaq

. - yol uğurlandı. - iş 

uğurlandı

 

uqurlu 



uğurlu

. tüşə. düşə. şans.  



uqurluq 

uğurluq



1

çalısında. əvəzinə



. - artut aldın, anunqıl\\ əyku tavar 

uğurluq: sovqat aldın isə, onun çalısında (əvəzinə) yaxı bir şey 

hazırla. 



2

ehsan. muyanlıq



ka. 

xeyirxahlıq. 



- uğurluq bolmaq

ka



 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



907 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

oğurlu bolmaq. sırasında, yerində olmaq. - uqurluq iĢ



ka

uğurluq 



ka

oğurlu iĢ



ka

. {


1

. vaxtında, yerində yapılan. 

2

. qarşılıq. əvəzlıq 



olan iş}. 

 

uqurluq 



uğurluq

 

uqurma 





uğurma

. təgirmək

ka. 

dəvə köçəbəsi.  



uquĢ 



uğuĢ. oğuĢ



1

qohum. 


uğuĢlar yığıldılar. 

2

soy. tayfa. el. 

hançı oğuĢdandı: hançı soydandı. 



3

ağıllı. fikili. bilik. zirək. - 



öğuĢlu ər: bilgin, zirək kişi.  

uquĢlanmaq

:

 



uğuĢlanmaq

ka



oquĢlanmaq

ka



uquĢlanmaq



ka

. tayfa tırıq yiyəsi 

olmaq. ellənmək.   

uquĢlu

ka



oğuĢlu

. qohumlu. tayfalı. elli. 

uğuĢlu kiĢi: tayfa tırıqlı ər. 

 

uquĢluq

ka

: anlayış. qanış. öğrəniş. biliş.  



uquĢmaq

ka



oxuĢmaq

. anlamaq. 

- yağının işin oxuĢub, saldırıya keçdilər. - 

oxuyuboxuĢmadan iş bitməz.  

uqut

ka

 



uğut



1

yoğrulmuş, yoğunlanmış, qatlaşmış, qatışmış nərsə. 

xəmir. 


2

oğut. uyut. həya. 



3

içgi yapılan bir çeşit xəmir.  



uquvsuz  : bacarıqsız. udumsuz. yöntəmsiz.  

ul 



ul



ka

 

ol. kök. dək. bek. bey. pey. təməl. him. 



- ev ulı. - dam ulı

duvar himi. - yaşam ulı. - ulun sökdü, evin yaxdı. - ulun bilsə, yolun 

bilər. -  


DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

908 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



ula 



ula

ka

 . 


1

qırda. bəlgə. əlamət. 



2

iz. əlamət. 

- ula olsa yol azmaz, 

biliq olsa söz yazmaz. 



3

çat. ged. dəğ. 

- ora bir ula gəl. - yağuq 

ulamaq: sileyi rəhm edmək.  



ulac 

: alça. incə. uca. yumuşaq xuylu. uslu. yüküm. həlim. bilən.  



ulaq 



ulaq



ka

 

1

vəslət. - 

ayrı düşdüm ulağından

2

peyk. qasid. 



3

yama. 


paltar yaması. 

3

sələk. yumuş. yola. sam. saf.   



ulaqa

ka

 

: ulqa. savaş atı.  

ulaqu 



ulağu

ka

. yamaqlıq. bir nəyə ulanan nəsnə.  



ulan 



1

rəbt. vəsl. vasitə. 

2

elçi. 


3

davər.  


ulanmaq

ka

 : vasitə olmaq.  



ular

ka

 



yular

. kəklik. - 



ularlıq

ka

: kəklikli yer.  



ulas qöz

ka

: süzqün, xumar, yaxışıqlı qöz.  



ulaĢmaq

ka

: əkləşmək. ulaşmaq. buluşmaq. bitişmək.  



ulaĢmıĢ 

:yürqəyək  



ulaĢtırmaq: tapçurmaq

ka. 


tapşırmaq. təslim edmək.   

ulat 

: bağla. yapla. vəsl elə. 

- ip ulat: ip at. ip bağla.  

ulatmaq

ka

: uzatmaq. çatdırmaq. - 



ipi ulat quyuya. 

 

ulatu

ka

 

: yanda, cibdə götürülən kiçik parça. dəsmal. 



- cib ulatu: cib 

dəsmalı. - əl ulatu: əl dəsmalı. - yan ulatu: yan dəsmalı.  



uldanğ

ka



oldanğ

. ayaqqabın altı, tabanı.   



uldanğ

ka



oldanğ

ka

. başmğın altı, dabanı.  



 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



909 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

ulıqu



ka

 

: uluyacaq zaman.  



ulımaq

ka

: ulumaq.  



ulınc

ka

 

: qıvrımlı, əğri büğrü, büküntülü, dolaşıq nərsə. 

ulınç yol

ka



qıvrımlı yol. büklü yol.  



ulınmaq

ka



ulunmaq

. usanmaq. bıqmaq. qıvrılmaq. doymaq. 

- bu işdən 

ulındım artıq. - qarın sancısından ulınub tolqandı: burulub 

bükülmək, qıvrılmaq.  



ulıĢmaq

ka

: ulaşmaq.  



ulıtqan

ka

  : ulutan.   



ulıtqan

ka

: çox ulutan.  



ulıtmaq   : ulutmaq.  

ulqa 

: ulaqa


ka. 

savaş atı.  



ulqadmaq: ulqatmaq. böyümək. ululmaq.  

ulqatmaq

(

uğlat

 

met


 > 

ulqat

 ). 


uqlatmaq

. ( d <> l ) 



ulqalmaq



uqlalmaq

çoxalmaq


böyümək


- oğlan uğlatdı: ulqaldı. böyüdü. 

 

ulqatmaq: böyütmək. 

- ölkənin sınırların ulqatın. - əkin evivi ulqat.  



ulqatmaq

ka

: böyümək. ulqadmaq.  



ulqay 



ulğay

. bulğay. bədüq

ka



d < > < > z )

 bəyük. bayuq. böyük. 

d 

< > z )

 bəzük.  



DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

910 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



ulqaytmaq

ulğaytmaq

. bulğaytmaq. bədütmək

ka



y < > d < > z)



 bəyütmək. 

bəzütmək. bayutmaq. böyütmək. böyütmək. 

- uşaq ulqattı

böyüdü.  



ullama 

: uluğlama. ağırlama. böyükləmə.  



ullamaq  : saymaq. sayınlamaq. əzizləmək. hörmət qoymaq.  

ulma 



ulma

ka

 

1



küzə. çanaq. çömlək. 



2

olma. təsti. çanaq çömlək.  



ulu 



uluq

ka



böyük. yücə. - 



bilikligin uluğluqa dəğdim. - ər uluğ tindi: 

kişi için çəkdi, ağır nəfəs çəkdi. 

 

uluq

ka

  



uluğ



1

yuluq. yoluq. qacamış. əsqi. yıpraq. 

2

böyük. ulu. yücə. 

arıq uluq köçməsin. - uluq ay



ka

: ilin "uluq oğlaq ay"dan sonra gələn 

bölümü. yaz ortası. - uluq oqlaq ay

ka

: ilin "oğlaq ay"dan sonra gələn 



bölüm. oğlaqların böyüduğü çağ. 

3

ağır. çətin. 

uluğ tınığ: ağır 

nəfəs. - uluğ işlər. - uluğ yük: ağır məsuliyyət. 



4

yaş


5

atın 


omuzbaşı. 

6

ağır


. - o uluğ tındı: ağır nəfəs aldı. 

 

uluqlama  



uluğlama

. ullama. ağırlama. böyükləmə.  



uluqlamaq

ka



uluğlamaq

. yücəltmək. ucaltmaq. böyükləmək. ağırlamaq. 

sayğamaq. hörmət qoymaq. 

- tanrı səni uluqlasın. - bəy məni 



uluqladı. - uluğnı uluğlayan qut bulur.  

uluqlaĢmaq:

 uluğlaĢmaq

ağırlaşmaq. çətinləşmək. - 

sökəl tınığı uluğladı

xəstənin nəfəsi ağırlaşdı, artaqdı:

 

uluqluq

ka



uluğluq

ka

. böyükluq. ululuq. irilik. yaşça qocalıq.  



 

DĠVAN-Ü LUĞAT-ĠT TÜRK”DEN DERLENMĠġ ETĠMOLOJĠK SÖZLÜK 

 

 



911 

http://WWW.TURUZ.NET

 

 

uluqsamaq



ka:

 

uluğsamaq

. bir şeyin böyüğünü istəmək. 

(# kiçiksəmək)

 

uluqu 



uluğu

. ulamağ çağı. 

- bu uğur, qurd uluğu: indi ulamağ çağıdı 

(qur kimi).  

ululuq 



1

böyüklüq. 

uluğluq tanqıriqa: böyüklük onundu. 



2

əsgilik. 

köhnəlik. yaşlılıq.  

ulun 

:  


ulun 

: burul. buruq. 

ulun iş: buruşuq iş. - ulun saç: fer saç. - ulun yol: 

buruqlu yol. - ulun boyun: dəvə boyun. 



2

ox. pay. qurə çəkməkdə 

atılan ox. 

 

ulunmaq: burulmaq. burxulmaq.  



ulunmaq

ka



ulınmaq



1

usanmaq. bıqmaq. 

2

burulmaq


qıvrılmaq. 

dolanmaq.  

ulus 

: sərik. sırıf. sərin. çınqıraq

ka. 

çınraq. çınqar. açıq.  



uluĢ 



oluĢ



uluĢ

ka. 


1

buluş


ka

. bölüş. əldə edilən. qazanc. tapış. pay. 

kar. 

2

oluş. şəhir.  



ulut 



olut



1

çağ. şişman. 



2

güclü. quvvəli.  



ulutan  

: ulıtqan

ka

 



ulutmaq: burmaq. burqulamaq. 

- boynun ulut. - biləyim ulundu: burxuldu.  



uluyacaq uğur: ulıqu

ka. 


  

ulyan

ka

 

: yeylən, qoxulu bir bitgi kökü.  


DİVAN-Ü LUĞAT-İT TÜRK İNCELEMELERİ  

HƏSƏN BƏY HADİ

 

 

912 

http://WWW.TURUZ.COM

 

 



um 



yum

. geyim. paltar. örtük. 

- yumləyu qaçdı: geyinib qaçdı. - um 



bolmaq

ka

: qursaq pozulmaq. çox yeməkdən qursaq pozulmaq. 



bulanmaq·.  

uma 



umay



umqay



1

gözlər. müntəzir. 

- qoyma uma: qoyma gözlər. - 

qaldım uma: gözlər qaldım



2

ana. nənə. 

3

qonaq. 


uma gəlsə, 

qut gəlir. - gəlsə qalı, yarlıq bulub, yuncuq uma, gəldür, anıq bulmuş 

aşıq, tutma uma: gəlsə əgər, sevgi, ehsan güdərək, umaraq, yoxsul 

qonaq, gətir, hazır olan aşı, umdurma onu, gözlətmə onu.  



- uma gəlsə qut gəlir.  

umac 



1

amac. tapınc. hədəf. 

2

istəkli. sevgi.  



umacı 

: umduçı


ka

. dilənçi.  



umaclamaq 

: nişanlamaq. quşlamaq

(

quş



 

qoymaq


2

(t <> q )



2

 

tuşlamaq.  



umaq

ka

 



1

düşünmək. anlamaq. 



2

xahiş. rica.  



umaq

ka

 



Yüklə 10,61 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   87   88   89   90   91   92   93   94   ...   100




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin