355
Geometrik о‘lchamlarda о‘xshashlik - Kо‘rgazmali
qurol maqsadida
ishlatiladigan obyektning tashqi qiyofasini anglatadi. Bunday modellar talabalarni
zamonaviy mashina, mexanizmlar tuzilishi, ishlash mezonlari bilan tanishtiradi.
Fizikaviy о‘xshashlik - О‘rganilayotgan obyektning xarakat dinamikasi,
о‘zaro bog‘liqligi qonuniyatlari, xususiyatlari va о‘xshashliklarini kо‘rsatadi.
Harakatli о‘xshashlik - Tirik mavjudodlarning xarakatlarini modellashtirish
tushuniladi. Bu turdagi modellarning asliga yaqin bо‘lishni ta’minlash maqsadida
kо‘p holatlarda ular tirik mavjudotlar, insonlarga о‘xshash qilib yaratiladi.
Talabalarga texnik modellashtirishni о‘rgatish jarayonida inson о‘z amaliy
faoliyatida tabiat qonuniyatlari va hodisalaridan foydalanishini kо‘rsatib berish,
ularni zamonaviy ishlab-chiqarish sohalari bilan tanishtirib chiqish kerak. Bunda
talabalarning fan asoslari bо‘yicha olgan bilimlarini
ustaxonadagi amaliy ishlari
bilan bog‘lash kerak.
Talabalarning texnik modellashtirish jarayonidagi faoliyati asosan texnik
xujjatlarni ishlab chiqish va modelь yasashdan iborat bо‘ladi. Shuning uchun eng
avval talabalarni chizmalarni ishlashga, texnologik jarayonni tuzishga, modelning
detallarini tayyorlash va ularni yig‘ishga jalb etish uchun eng qulay modellar
yasashni nazarda tutish lozim.
Talabalarga modellashtirishni о‘rgatish jarayonida
obyektlarni tayyorlash
quyidagicha uch bosqichda amalga oshiriladi:
1)
mukammal texnik xujjatlar bо‘yicha;
2)
qisqartirilgan texnik xujjatlar bо‘yicha;
3)
texnik shartlar yoki о‘z shartlari bо‘yicha;
Texnik modellar
tasnifi
Geometrik о‘lchamlarda
о‘xshashlik
Fizikaviy
о‘xshashlik
Xarakatli о‘xshashlik
356
Modellashtirishni о‘rgatishdagi birinchi bosqichning xususiyati shuki, unda
talabalar topshiriqni bajarish uchun barcha boshlang‘ich ma’lumotlarni tayyorgina
oladilar. Bu esa ana shu bosqichda talabalarning ijodkorligi uchun hech qanday
sharoit bо‘lmaydi degani emas. Chunki chizmalar, obyektning texnik shartlari va
texnologik xarita mavjud bо‘lgan taqdirda ham, talabalarning ma’lum
darajada
musataqil ishlashiga tо‘g‘ri keladi. Ular avvalo texnik xujjatlarni tushunib
olishlari: chizmani о‘qishlari va texnologiyani о‘rganishlari shart.
Modellashtirishni о‘rgatishning ikkinchi bosqichi talabalar topshiriqni
bajarish uchun kerakli ma’lumotlarni tо‘liq olmasligi bilan tavsiflanadi.
Ular yordamchi adabiyotdan foydalanib, buyumning loyixasini, uni
tayyorlash texnolgiyasini ishlab chiqishga va hokazolarga jiddiy yondoshib,
mazkur ma’lumotlarning bir qismini mustaqil holda о‘zlari topishlari kerak.
Qisqartirilgan texnik xujjatlarda bir yо‘la ham chizmalarni о‘qish va ishlab chiqish,
ham loyixalash va texnologik jarayonni tashkil etish
vazifalarini nazarda tutish
tavsiya qilinadi. Talabalar yetishmaydigan ma’lumotlarni shu tarzda topish uchun
chizmachilikdan, shuningdek loyixalash va texnologiyadan olingan bilimlarni
ijodiy qо‘llashlari lozim.
Modellashtirishni о‘rgatishning uchinchi bosqichi talabalarning о‘z ijodiy
tasavvuri yoki buyumga qо‘yiladigan shartlar bо‘yicha bajaradigan mustaqil
ishidir. Modellashtirishda talabalarning individual xususiyatlari farqi ayniqsa
yaqqol kо‘rinadi.
Bunda ma’lum darajada ayrim talabalarning ongli mustaqil ta’lim
faoliyati
bilan shug‘ullanishi xar hil texnik qurilmalarni loyixalash va tayyorlashga
qiziqishlari sabab bо‘ladi.
Loyixalash – asl nusxadagi mashinalar, moslamalar, jixozlar va hokazolarning
chizmalarini yaratishga qaratilgan ijodiy jarayondir. Loyihalash bilan shug‘ullanish
uchun avvalo keng grafik hamda texnologik bilim va malakalarga ega bо‘lish
kerak. Shuningdek, buyumlarning mustahkamligi, aniqligi va hokazolariga oid
murakkab hisoblarni bajarish imkonini beradigan maxsus loyihalash bilimlari va
malakalari ham zarur.
357
Talabalar texnik modellashtirish bilan shug‘ullanishda buyumlarni loyihalash,
tayyorlash va pardozlash bо‘yicha quyidagi ishlarni bajaradilar:
1.
Loyihalanadigan buyumning vazifasi va qо‘llanishi bilan tanishish;
2.
Buyumdan foydalanish va uni tayyorlash jarayoniga asos bо‘ladigan
fizik, kimyoviy va boshqa jarayonlarni aniqlashtirish;
3.
Umumtexnik va qо‘shimcha adabiyotlarni о‘rganish, qо‘yilgan
vazifani hal qilinishining eng yaxshi variantini tanlashda ulardan foydalanish;
4.
Buyumning bir nechta eskiz variantlarini
tayyorlash va ulardan eng
yaxshisini tanlash;
5.
Buyumning texnik loyixasini ishlab chiqish;
6.
Buyumga ishlov berish texnologiyasini ishlab chiqish;
7.
Ayrim detallarni, uzellar va umuman buyumni tayyorlash hamda
rostlash;
8.
Buyumning kamchiliklarini aniqlash va bartaraf etish;
9.
Buyumni pardozlash;
10.
Buyumni tayyorlashga doir о‘quv-texnik xujjatlarga tuzatishlar
kiritish.
Dostları ilə paylaş: