Qərbi Kaspi Universiteti



Yüklə 51,76 Kb.
səhifə8/10
tarix11.11.2022
ölçüsü51,76 Kb.
#68550
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Əsgərli Aytac insan ekologiyası sərbəst iş (1)nnn

Sürücü hipotezləri. Şəhər ekosistemləri fövqəladə insan-ekoloji hadisələrlə bağlı fərziyyələri yoxlamaq üçün əla gradient təmin edir. Sosial, siyasi, iqtisadi və biofiziki amillərin kompleks toplusu urbanizasiyaya təkan verir və şəhər inkişafının nə vaxt, harada, necə və hansı sürətlə davam etdiyinə təsir göstərir. İnsan və ekoloji proseslər arasında qarşılıqlı əlaqəni öyrənərkən tədqiqatçılar fərdin regional və qlobal miqyasda eyni vaxtda işləyən bir çox amillərin mürəkkəbliklərini aydın şəkildə həll etməlidirlər. Yalnız ümumiləşdirilmiş qarşılıqlı əlaqənin nəzərə alınması vacib rəyləri və ya nəticələri izah etməyə və ya proqnozlaşdırmağa kömək edə bilməz, buna görə də sınaqdan keçirilə bilən modellərə məkan baxımından daha aydın və dəqiq istinad edilməlidir. İnsan qərarları və onların ətraf mühitə təsirləri arasındakı gecikmə vaxtları bu qarşılıqlı əlaqənin başa düşülməsini daha da çətinləşdirir. Məsələn, şəhər ekosistemlərində torpaqdan istifadə ilə bağlı qərarlar növlərin tərkibinə birbaşa (məsələn, növlərin introduksiyası və çıxarılması) və dolayı yolla (məsələn, yanğın və daşqın kimi “təbii” pozucuların modifikasiyası) təsir göstərir. Əgər ekoloji məhsuldarlıq regional iqtisadiyyata nəzarət edirsə, yerli qərarlar və yerli miqyaslı ekoloji proseslər arasında qarşılıqlı əlaqə genişmiqyaslı ekoloji dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Nümunə hipotezləri. Urbanizasiya landşaftlarında effektiv şəkildə sınaqdan keçirilə bilən ikinci fərziyyələr toplusu insan-ekoloji nümunələrin insan və ekoloji proseslərə təsirinə aiddir. Landşaft ekoloqları və şəhər planlaşdırıcıları şəhər inkişafının məkan nümunələri ilə ekoloji şərait arasındakı əlaqələri müzakirə edirlər, lakin bir neçə empirik tədqiqat şəhər quruluşlarını urbanizasiya landşaftlarında ekoloji və insan funksiyaları ilə əlaqələndirən mexanizmlərə dair sübutlar təqdim etmişdir. Biz iddia edirik ki, müxtəlif şəhər modelləri (yəni, şəhər forması, torpaqdan istifadənin paylanması və əlaqə) ekosistem dinamikasına diferensial təsirlər yaradır və buna görə də onların ekoloji dayanıqlığına görə fərqlənirlər. Bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, şəhərsalma nümunələri tikilmiş və təbii torpaq örtüyünün miqdarına və kəsişməsinə, eləcə də ekosistem xidmətlərinə olan antropogen tələblərə fərqli təsir göstərir.

Yüklə 51,76 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin