İSTİsmar ve ihmaliN Çocuklar üzerindeki FİZİksel ve psikolojik etkileriNİN İncelenmesi



Yüklə 449,87 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/6
tarix22.04.2017
ölçüsü449,87 Kb.
  1   2   3   4   5   6

İSTİSMAR VE İHMALİN ÇOCUKLAR ÜZERİNDEKİ 

FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK ETKİLERİNİN 

İNCELENMESİ 

 

Meltem CAN ÖZCAN 

 

YÜKSEK LİSANS TEZİ 

ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ 

ANABİLİM DALI 

 

Doç. Dr. Ayda ÇELEBİOĞLU 

 

2010 

Her hakkı saklıdır 

 

T.C. 

ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ 

SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ 

ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI 

HEMŞİRELİĞİ 

ANABİLİM DALI 

 

 

 



 

 

İSTİSMAR VE İHMALİN ÇOCUKLAR ÜZERİNDEKİ 



FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK ETKİLERİNİN İNCELENMESİ 

 

 



 

 

 



 

Meltem CAN ÖZCAN 

 

 



 

 

 



 

Tez Yöneticisi 

Doç. Dr. Ayda ÇELEBİOĞLU 

 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

ERZURUM -2010 

 

 


 

İÇİNDEKİLER 



 

Sayfa 

TEŞEKKÜR .................................................................................................................. III 

TABLOLAR DİZİNİ .................................................................................................... IV 

ÖZGEÇMİŞ ................................................................................................................... V 

ÖZET ............................................................................................................................. VI 

ABSTRACT .................................................................................................................  VII 

1. GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 

2. GENEL BİLGİLER ....................................................................................................  4 

2.1. Çocuk İstismarı ve İhmali ..................................................................................... 4 

2.1.1. Çocuk istismar ve ihmalinin tanımı ............................................................ 4 

2.2. Çocuk İstismarı ve İhmalinin Tipleri .................................................................... 6 

2.2.1. Fiziksel istismar ve ihmal ........................................................................... 6 

2.2.2. Duygusal istismar ve ihmal ......................................................................... 8 

2.2.3. Cinsel istismar ve ihmali ........................................................................... 11 

2.2.4. Ekonomik istismar ve ihmali .................................................................... 12 

2.3. Çocuk İstismar ve İhmalinin Nedenleri .............................................................. 14 

2.3.1. Anneye ve babaya yönelik nedenler ......................................................... 14 

2.3.2. Çocuğa ait nedenler ................................................................................... 17 

2.4. İstismar ve İhmalin Çocuklar Üzerindeki Fiziksel ve Psikolojik Etkileri........... 18 

2.5. Çocuk İstismarı ve İhmalinin Önlenmesi ............................................................ 20 

2.6. Çocuk İstismarı ve İhmalinin Önlenmesinde Hemşirelerin Rolü ....................... 21 



II 

 

3. MATERYAL METOD ............................................................................................. 24 

3.1. Araştırmanın Şekli .............................................................................................. 24 

3.2. Araştırmanın Yapıldığı Yer ve Zaman ................................................................ 24 

3.3. Araştırmanın Evren ve Örneklemi ...................................................................... 24 

3.4. Araştırmanın Değişkenleri .................................................................................. 24 

3.5. Veri Toplama Araçları ........................................................................................ 25 

3.6. Verilerin Toplanması .......................................................................................... 28 

3.7.Verilerin Değerlendirilmesi ................................................................................. 28 

3.8. Araştırmanın Sınırlılıkları ve Genellenebilirliği ................................................. 29 

3.9. Araştırmanın Etik Yönü ...................................................................................... 29 

4. BULGULAR .............................................................................................................. 30 

5. TARTIŞMA ...............................................................................................................  42 

6. SONUÇ ve ÖNERİLER ........................................................................................... 48 

7.  KAYNAKLAR ......................................................................................................... 50 

EKLER .......................................................................................................................... 58 

EK-1 ........................................................................................................................... 58 

EK-2 ........................................................................................................................... 60 

EK-3 ........................................................................................................................... 62 

EK-4 ........................................................................................................................................ 64 

EK-5 ........................................................................................................................... 65 

EK-6 ........................................................................................................................... 66 

 

 


III 

 

TEŞEKKÜR 

Yüksek lisans eğitimim boyunca beni her konuda destekleyen ilgi ve yardımını 

esirgemeyen danışman hocam Sayın Doç. Dr. Ayda Çelebioğlu’ na, manevi desteğini 

her an yanımda hissettiğim sevgili eşim Recep Özcan’ a ve aileme sonsuz teşekkür 

ederim. 


 

 

 


IV 

 

TABLOLAR DİZİNİ 



Tablo 1.  Araştırmaya Alınan Okullardaki Öğrenci Sayısı ........................................... 25 

Tablo 2.  Çocukların Tanıtıcı Özelliklerine Göre Dağılımı ...........................................  30 

Tablo 3.  Ebeveynlerin Tanıtıcı Özelliklerine Göre Dağılımı ....................................... 31 

Tablo 4. Ailelerin Tanıtıcı Özelliklerine Göre Dağılımları .......................................... 32 

Tablo 5.  Çocuklarda Son Zamanlarda Görülen Bazı Fiziksel  

Problemlerin Dağılımları ................................................................................  33 



Tablo 6.  Çocukların İstismar ve İhmal Yaşama Durumları ..........................................  34 

Tablo 7.  Çocuğa Ait Özelliklere Göre İstismar ve İhmal Yaşama Durumunun 

Karşılaştırılması ............................................................................................. 34 



Tablo 8.  Ebeveynlerin Özelliklerine Göre Çocukların İstismar ve İhmal Yaşama 

Durumunun Karşılaştırılması ......................................................................... 35 



Tablo 9.  Aile Özelliklerine Göre Çocukların İstismar ve İhmal Yaşama Durumunun 

Karşılaştırılması ............................................................................................. 37 



Tablo 10-a. Çocukların İstismar ve İhmal Yaşama Durumuna Göre Fiziksel Belirtilerin 

Karşılaştırılması .........................................................................................  39 



Tablo 10-b. Çocukların İstismar ve İhmal Yaşama Durumuna Göre Fiziksel Belirtilerin 

Karşılaştırılması .........................................................................................  39 



Tablo 11.  Çocukların İstismar ve İhmal Yaşama Durumuna Göre Psikolojik Belirti 

Puan Ortalamalarının Karşılaştırılması .......................................................... 41 



 

ÖZGEÇMİŞ 

Meltem Can 1983 yılında Erzincan’da doğdu.  İlk ve orta öğreniminden sonra 

2000 yılında liseden mezun oldu. 2001 yılında Atatürk Üniversitesi Erzincan Sağlık 

Yüksek Okulu Hemşirelik Bölümünde öğrenimine başladı. 2005 yılında bu bölümden 

birincilikle mezun oldu. Aynı yıl Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk 

Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalında yüksek lisans öğrenimine 

başladı. Halen Erzincan Devlet Hastanesi’ nde hemşire olarak görev yapmaktadır. 

 

 


VI 

 

ÖZET 



           İstismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki fiziksel ve psikolojik etkilerinin 

incelenmesi 

 Bu 


çalışma  çocukların istismar ve ihmalle karşılaşma durumları ve etkileyen 

faktörler ile istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki fiziksel ve psikolojik etkilerini 

incelemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. 

 Araştırma, Eylül 2008-Ağustos 2010 tarihi arasında, Erzincan ilinde bulunan n 3 

ilköğretim okulunun 6. 7. ve 8. sınıfında okuyan öğrencileri ile yürütülmüştür. 

Veriler, Soru Formu, Çocuk İstismarı ve İhmali Tanılama Anketi Tarama Formu 

ve Kısa Semptom Envanteri ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; yüzdelik 

dağılımlar, ortalamalar, ki kare, t testi ve Cronbach Alfa katsayı hesaplaması 

kullanılmıştır. 

Araştırmada çocukların % 92.3’ünün istismar ve ihmale maruz kaldığı 

belirlenmiştir. Bu çocukların %67.8 oranında duygusal istismar, %42.1 oranında fiziksel 

istismar, %39.1 oranında ekonomik istismar ve %97.0 oranında ihmalle karşılaştığı 

saptanmıştır. 

Çocuğun cinsiyeti ve yaşı ile kardeş sayısı, okul dışında çalışma durumu, anne 

eğitim düzeyi, anne-baba çalışma durumu ve anne-baba evlilik durumunun istismar ve 

ihmal üzerinde etkili olmadığı belirlenmiştir. Baba eğitim durumu, aile gelir düzeyi ve 

aile yapısının istismar ve ihmal üzerinde etkili faktörler olduğu saptanmıştır. 

İstismar ve ihmalin çocukların son dönemlerde yaşadıkları fiziksel belirtiler 

üzerinde etkili olmadığı (p>0.05), ancak istismara ve ihmale maruz kalan çocuklarda 

daha yüksek oranda psikolojik belirti gözlendiği ve gruplar arasındaki farkın önemli 

olduğu saptanmıştır (p<0.05). 

Bu araştırma sonuçları doğrultusunda, bazı ailesel özelliklerin istismar ve ihmal 

davranışlarını tetikleyebileceği ve özellikle psikolojik belirti gösteren çocuklarda 

istismar ve ihmal olasılığının göz ardı edilmemesi gerektiği önerilebilir. 



Anahtar kelimeler: İstismar, İhmal, Çocuk, Hemşire. 

VII 

 

ABSTRACT 



           Examination of the physical and psychological effects of abuse and neglect 

on children 

This study was carried out as descriptive to determine  child abuse and neglect

related factors and  physical and psychological effect of abuse and neglect on children. 

The study was conducted over the grade 6, 7 and 8 primary school students from 3 

primary schools  in Erzincan.  

Data was obtained using questionnaire Form, scanning form of children abuse 

and neglect description questionnaire and Short Symptom Inventory. In the evaluation 

of data, percentage distribution, means, chi square, t test and cronbach alpha coefficient 

were calculated. 

In the study, 92.3 % of children were found to face abuse and neclect by getting 

0 point. These children were faced with emotional abuse, physical abuse and economic 

abuse and neclect in the rates of 67.8, 42.1, 39.1, and 97.0, respectively.  

The factors such as gender, age, the number of siblings, working out of work, 

education level of mother, occupational status of parents, and marital status of parents 

were found not to be effective on abuse and neglect. Education level of father, income 

level, and family structure are the effective factors on abuse and neglect.  

Abuse and neclect were found not to be effective on the physical signs in recent 

periods of children (p>0.05), however, children facing abuse and neclect showed more 

apparent psychological signs and the difference between the groups are significant 

(p<0.05). 

As the consequence of the study, it was determined that some familial 

characteristics could accelerate abuse and neglect and it was suggested that in children 

with psychological symptoms the possibility of abuse and neglect should be considered.  

Key words: Abuse, Neglect, Child, Nurse 

 

 





1. GİRİŞ 

Bir toplumun ilerleyebilmesi ve kalkınabilmesi o toplum içinde yetişen 

çocukların sağlıklı gelişmesiyle mümkündür

1

. Toplumların geleceklerinin sağlam 



temellere oturtulabilmesi yarının sosyal yapısını oluşturacak olan çocukların beden ve 

ruh sağlığı bakımından korunmalarına ve en iyi biçimde eğitilmelerine bağlı olduğu 

halde, çocuk ihmal ve istismarı dünyanın birçok yerinde olduğu gibi ülkemizde de 

görülmektedir

2



Son yıllarda dünyada çocuk istismarı konusu, gerek tıbbi, gerekse toplumsal 



açıdan giderek önem kazanmaya başlamıştır. Bu durum, Türkiye için de geçerlidir. 

Konunun yeterince bildirilmemesi, tanı konulmasındaki güçlükler, inkâr edilmesi ve 

gizli kalması sorunun önemini daha da artırmaktadır. Bahar ve arkadaşlarının

1

 belirttiği 



gibi Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine

 

göre dünyada 1-14 yaş grubundaki 40 milyon 



çocuk istismar veya ihmale

 

uğramakta, desteğe ihtiyaç duymaktadır.



 

Çocuk istismarı 

oranı dünyada %1 ile % 10 arasında değişirken ülkemizde bu rakam %10 ile %53 

arasındadır ve duygusal istismarın %78; fiziksel istismarın %24; cinsel istismarın ise 

%9 oranında görüldüğü bildirilmektedir

3



Çocuk istismarı ve ihmali, anne, baba, bakıcı, öğretmen, tanıdık ya da yabancı 

bir erişkin tarafından çocuğa yöneltilen, toplumsal kurallar ve profesyonel kişilerce 

uygunsuz ya da hasar verici olarak nitelendirilen, çocuğun gelişimini engelleyen ya da 

kısıtlayan eylem ve eylemsizliklerin tümüdür. Bu eylem ya da eylemsizliklerin sonucu 

olarak çocuğun fiziksel, ruhsal, cinsel ya da sosyal açıdan zarar görmesi, sağlık ve 

güvenliğinin tehlikeye girmesi söz konusudur

4–7



İnsanın doğasında var olan şiddetin savunmasız olan çocuğa yönelmesi ilk 

bakışta bir çelişki gibi görünüyor olabilir. Özellikle de bunun çocuğun en güvendiği 

ortam olan aile içinde, önemli bir oranda görülüyor olması olgunun trajedi boyutunu 

daha da artırmaktadır. Aileler çocuk yetiştirme sürecinde bilerek ya da farkında 

olmadan çocuklarının gelişimini olumsuz yönde etkileyecek, kimi zaman şiddet, kimi 

zaman da ihmal şeklinde davranışlar gösterebilmektedirler

8,9


Ana babaların çocuklarına karşı tutumları, kendi kişilik özelliklerinden, içinde 

yetiştikleri sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik koşullardan, eğitim düzeyinden, 

çocuklarına ait özelliklerden ve içinde bulundukları toplumun geleneksel çocuk 

yetiştirme yöntemlerinden etkilenmektedir. Düşük sosyoekonomik düzey, dar yaşam 

alanı, geniş aile yapısı, göç olgusunun varlığı, düşük eğitim düzeyi, tek ebeveynli aile, 

düşük evlilik kalitesi, zayıf ebeveyn çocuk ilişkisi, ebeveyn madde kötüye kullanım 

öyküsünün varlığı çocuğa yönelik ihmal ve istismarın ortaya çıkmasında zemin 

hazırlayıcı etkenler olarak bildirilmektedir

1,10


.

 

İstismara maruz kalan çocuklarda, bu duruma bağlı olarak birçok fiziksel, 



psikolojik ve sosyal problem görülmektedir. İlgili literatür incelendiğinde, istismar ve 

ihmale maruz kalan çocuk ve ergenlerde; gelişimsel gecikme, beyin hasarları, öğrenme 

bozuklukları, konuşma bozuklukları, depresyon, düşük akademik başarı, zayıf akran 

ilişkileri, suça eğilimli olma, alkol, madde kullanımı, uyku bozuklukları, yeme 

bozuklukları, düşük benlik saygısı, aşırı hareketli veya yıkıcı/zarar verici davranış 

örüntüsü, saldırganlık, öfke gibi birçok olumsuz sonucun görüldüğü çeşitli araştırmalar 

ile ortaya konmuştur

8,11-13


. Ayrıca, çocuklukta karşılaşılan istismarın, yetişkinlikteki 

suça yönelen davranışlara, duygusal bozukluklara, kişiler arası ilişkilerde uyumsuzluğa, 



antisosyal davranışlara, saldırganlığa ve kendi çocuklarına yönelik istismar edici 

davranışlara sebep olduğu görülmektedir

8,14


Toplumda çocuğa kötü davranma, ihmal etme bazı bireylerce kötü bir davranış 

olarak değerlendirildiği için bu durum çoğu kez inkâr edilebilir veya görmezlikten 

gelinebilir. Hemşire ve ebeler bulundukları özel konumları ve mesleki eğitimleri 

nedeniyle bu soruna eğilmeye ve toplumda bu çocukların erken tanı ve tedavisinde rol 

oynamaya, toplumda istismar ve ihmal olaylarını önlemeye çalışmalıdır. Çocukla 

ilgilenen tüm hemşireler konumları ne olursa olsun istismar ve ihmalin erken tanı ve 

tedavisinde, önlenmesinde, aile ve toplumu bu konuda bilinçlendirmede aktif bir rol 

alabilirler

15



Bu çalışmada, istismar ve ihmalin çocuklar üzerindeki fiziksel ve psikolojik 

etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bunun yanında istismar ve ihmal durumu 

demografik değişkenler açısından da değerlendirilmiştir. 




2. GENEL BİLGİLER 

2.1. Çocuk İstismarı ve İhmali 

2.1.1. Çocuk istismar ve ihmalinin tanımı 

Çocuğun büyüme ve gelişmesini olumsuz yönde etkileyen her türlü davranış 

olarak tanımlanabilen çocuk istismarına, insanlık tarihi boyunca her kültürde 

rastlanmaktadır

15



Çocuk istismarı, günümüzde çok sık rastlanan ve meşru görülen bir şiddet 



biçimidir. Yasalarımıza göre, 18 yaş altındaki herkesin çocuk olarak kabul edildiği 

ülkemizde çocuk istismarı, ciddi yaralanmalara, sakatlıklara ve hatta ölümlere neden 

olabilen tıbbi, hukuki, sosyal yönleri olan önemli bir halk sağlığı sorunudur 

10,16


Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımına göre çocuk istismarı, çocuğun, sağlığını, 

fizik gelişimini, psiko-sosyal gelişimini olumsuz yönde etkileyen, bir yetişkin tarafından 

bilerek veya bilmeyerek yapılan davranışlardır. Tanım aynı zamanda çocuğun istismar 

veya  şiddet olarak algılamadığı veya yetişkinlerin istismar olarak kabul etmediği 

davranışları da içine alır. Davranışın mutlaka, çocuk tarafından algılanması veya 

yetişkin tarafından bilinçli olarak yapılması koşul değildir 

8,17


Polat’a


8

 göre, çocuk istismarı çok geniş anlamda belli bir zaman dilimi 

içerisinde bir yetişkin tarafından çocuğa o kültürde kabul edilmeyen bir davranış 

uygulanmasıdır. Başka bir ifadeyle çocuğun büyüme ve gelişmesini olumsuz yönde 

engelleyen her türlü davranış çocuk istismarıdır. 

Cüceloğlu

18

 ise çocuk istismarını; 0-18 yaş grubundaki çocuğun kendisine 



bakmakla yükümlü kişi veya kişiler tarafından zarar verici olan, kaza dışı ve önlenebilir 

bir davranışa maruz kalması  şeklinde tanımlamaktadır. Bunun çocuğun fiziksel, 



psikososyal gelişimini engelleyen, gerçekleştiği toplumun kültür değerleri dışında kalan 

ve uzmanı tarafından da istismar olarak kabul edilen bir davranış olması gerekmektedir. 

"Çocuk ihmali" ise, başta anne ve baba olmak üzere, bakmakla yükümlü 

kimseler ve diğer yetişkinlerin, çocuğun beslenme, giyinme, barınma, eğitim, sağlık ve 

sevgi gibi temel gereksinimlerini ihmal etmeleri sonucu, çocuğun bedensel, duygusal, 

ahlaksal ya da sosyal gelişiminin engellenmesi olarak tanımlanmaktadır

1,19,20


Çocuğun ihmal edilmesi de, istismar davranışı kadar önemlidir. Bir çocuğu 

ihmal etmek onu hırpalamak kadar zararlı olabilmektedir. Amerika’da resmi kurumlara 

ait ihbar bilgilerine göre, ihmal olaylarının %10’u ciddi fiziksel zararlara neden 

olmuştur

21



İhmal ve istismarı birbirinden ayıran en temel nokta istismarın aktif ihmalin ise 

pasif bir olgu olmasıdır. Çocuk ihmal ve istismarı çocuğun normal fiziksel ve zihinsel 

gelişimini kısıtlayıcı olan fiziksel, duygusal, cinsel, ekonomik ihmal ve istismarı 

içermektedir. Ancak bunları birbirinden ayırmak oldukça zordur

22,23



Çocuk istismarı ve ihmali konusunda en sık rastlanan görüşlerden birisi değişik 



ülkelerdeki kültürler arası farklılıklardır. Farklı kültürlerde o kültürün çocukla ilgili 

değerlerinden veya yaygın olarak kabul edilen ve uygulanan disiplin yöntemlerinden 

kaynaklanan sorunlar nedeniyle çocuk istismarını evrensel biçimde tanımlamak oldukça 

zordur


8

Dünyada istismara uğrayan çocuk sayısı oldukça fazladır. Avrupa ve Asya 



merkezli bir çalışma 9-17 yaşlar arasındaki her 10 çocuktan 6’sının yanlış bir şey 

yaptıkları zaman anne-babaları tarafından dayak yediklerini göstermektedir. İngiltere'de 

haftada dört çocuk istismar ve ihmal nedeniyle ölmekte, dört yaş altında her 1000 


çocuktan biri fiziksel istismara uğramaktadır. 0-4 yaş arasında çocuk istismarının 

görülme sıklığı, 5-14 yaşa göre 2 kat fazladır

17



Türkiye'de çocuk istismarı konusunda yapılan araştırmalarda, %78 gibi yüksek 

bir oran ile duygusal istismarın ilk sırada olduğu görülmektedir. Fiziksel istismar %24 

ve cinsel istismar %9 oranındadır. 1980-1982 yılları arasında sekiz ilde yapılan bir diğer 

araştırmada, istismara uğrama oranı %33, tokat atma, kulak ve saç çekme oranı %25, 

sopa ile dövme oranı %14 olarak bulunmuştur. Eğitimsiz ailelerin %40'ı çocuklarını 

istismar ederken, eğitim düzeyi yüksek ailelerde bu oran %17'dir. Bir diğer araştırmada, 

7-14 yaş grubundaki çocukların yaklaşık %40'ı anne veya da babaları tarafından dayak 

yediklerini belirtmişlerdir

20




Yüklə 449,87 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə