Abdulla Qahhor hayoti va ijodi (1907-1968)



Yüklə 25,06 Kb.
səhifə4/11
tarix14.12.2023
ölçüsü25,06 Kb.
#177639
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Abdulla Qahhor hikoyalari

Qahhor ana shu tajriblarga tayanib, o'zbek hikoyachiligini zamonaviyjahon hikoyachiligi darajasiga ko'tardi va o'zbek realistik hikoyachiligining asoschisi degan nom oldi. ,,Abdulla Qahhorning shunday hikoyalari borki, ularni jahon novellistik adabiyotining eng yaxshi namunalari bilan bir qatorga qoiyish mumkin", — deb yozgan edi rus tanqidchisi V. Smirnova.

Shunday savol tug'iladi: Nega yozuvchining ilhom to'la mahorat bilan yozilgan eng barkamol hikoyalari, xususan, o'tmishdan olibyozilgan novellalari 30- yillarning ikkinchi yarmida maydonga keldi? Bu hikoyalar maydonga kelgan davrni eslaylik.

Totalitar rejim siyosati, Stalin qatag'onlari, inson haq-huquqlari sha'nini toptash avjiga chiqqan yillar edi bu davr. Ana shunday bir sharoitda ko'plab qalamkashlar sho'ro davrini, partiya siyosatini, xalqlar dohiysini sharaflab asarlar bitayotgan bir pallada Qahhorning sovet voqeligini qo'yib, kechmishga yuz o'girishi, zamonning ilg'or kishilari, ijobiy qahramonlari qolib, qandaydir kichik odamlar, qoloq kimsalar hayotidan asarlar yozishini qanday baholash mumkin?

30- yillarda Qahhorni kechmish haqida, haq-huquqi, insonlik sha'ni poymol etilayotgan, xo'rlangan, tahqirlangan kichik odamlar, nodon kimsalar haqida yozishga ilhomlantirgan bosh omil aslida adibning zamonasiga munosabati emasmikan? Bunday tamoyil 40- yillarda yozilgan qator asarlarida ham davom etdi.

Adib dunyoga kelib, esini tanib, ilk bor ko'nglida og'ir taassurot qoldirgan narsa — hayotda keng tarqalgan tengsizlik, mutelik, fikrlashdan mahrumlik, qullik psixologiyasidir. Yozuvchining ilk muvaffaqiyatli chiqqan hikoyasi ,,Boshsiz odam"dayoq mustaqil fikrlashdan mahrum, mute bir kimsaning hajviy xarakteri yaratilgan. Shundan keyin yozuvchi butun ijodi davomida bu toifa nomustaqil, mute odamlar obraziga takror-takror murojaat etadi. Har gal bu ijtimoiy illatning qandaydir yangi bir qirrasini ochadi.

,,Bemor"dagi Sotiboldining boshiga tushgan kulfat — og'ir kasal yotgan xotini dardiga davo izlab yelib-yugirishlari, bu soddadil odamning omonat dalda, maslahatlarga umid bog'lab yanada xarob, nochor holga tushishi; ,,O'g'ri"dagi jabrdiyda cholning najot kutib mansabdorlar huzurida dovdirab, dildirab turishlari, himmat o'rniga tahqirlanishi, kamsitish-u xo'rlashlarga befarqligi; ,,O'tmishdan ertaklar"dagi Babarning ro'y bergan falokatlardan gangib, o'zini yo'qotar holga tushishi, o'g'irlikda gumon qilinib, otqorovul yur desa yurib, tur desa turib, o'q uzganda kiprik qoqmay jovdirashi, siyosat uchun do'konga qamab qo'yganida, ochiq turgan eshikdan chiqib ketmay, qish sovug'ida tarashadek qotishi — mana shunday jabrdiyda, mute, nochor, xo'rlangan odamlar qismati bilan tanishganda, bir tomondan, ular holiga behad achinasiz, ikkinchi tomondan, beixtiyor Cho'lponning ,,Na faryoding, na doding bor, Nechun sen buncha sustlashding? Haqorat dilni og'ritmas, Tubanlik mangu ketmasmi? Tiriksan, o'lmagansan. Sen-da odam, sen-da insonsan" degan satrlari yodga tushadi.


Yüklə 25,06 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin