AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu qarabağ: folklor da bir tariXDİr V kitab



Yüklə 2.7 Mb.
səhifə2/29
tarix02.12.2016
ölçüsü2.7 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   29

III mətn

Şeytan biriynən mərcə girir. Deyir, insannara mən heş nə eləmirəm də. Deyillər, nejə heş nə eləmirsən? Hər bir əməlin pisdihdi. Harda dursan, pis yola çəkirsən. Nəysə, mərcdəşillər. Şeytan deyir, bax gör məəm burda nə günahım var? Bir arvat gedir inəy sağmağa. Şeytan deyir, mən, sadəcə, gedif o buzovu açajam. Şeytan ötür, buzov açılır gəlir, başdıyır inəyi əmməyə də. Əməndə inəy təpih vurur, süd tökülür. Arvat durur inəyi vuranda inəy buynuzun keçirir arvada, arvad ölür. Sora qaynatası gəlir, görür gəlin qannar içində yerdə yatıf, ölüfdü. Tüfəyi götürüf atır, inəyi öldürür. Oğlu gəlir, görür nəə? Atası əlində tüfəy, gəlin də qannar içində yerdə. Elə bilir ki, atası vuruf öldürüf. Bu da vurur atasın öldürür. Şeytan deyir, görürsən, mən neynədim axı, sadəcə, buzovu aşdım buraxdım. Məəm burda heş bir günahım yoxdu.


IV mətn

Deyir ki, Məkgənin binövrəsi qoyılanda qurban olduxlarımız ora fəhlələri toplayıf. Bunnar hər gün işdiyirmişdər, qurban olduxlarım da onnarın pulun verirmiş. Bir şeytan insan cildində gəlir, onun binövrəsinə o da daş qoyur, işdiyir, fəhləlih eliyir. Nəysə, gəlif bunnarın pulun verəndə görür ki, bu bir nəfər pul isdəmir. Deyir, yox, mən sora alajam. Sora bu qurban olduxlarım eşidir, bilir ki, bu şeytandı, insan cildində gəlif girif bura. Onda deyir, Allah-taalıya vəh eliyifdi ki, ya Allah, özünə agahdı, şeytan bu gün oruya daş qoydu, köməy elədi. Biz indi o binövrəni sökəhmi? Onda pul götürmədi bizdən, indi baxırıx ki, o şeytandı. İndi biz o binövrəni sökəhmi təzdən? Deyir, Allahdan vəh gəlir ki, ya rəsulum, sökmə. O qədərnə ora şeytan əməlli insannar gələjəh ki. Onda mənim daşımı yox, o daşı ziyarət eliyəjəhlər.




  1. QARAÇUXA

I mətn

Günnərin bir günündə bir kişi işdiyirmiş. Günə on qəpik qazana bilmirmiş. Biri də fışdırıx çala-çala oturuf yeyif-içirmiş. Gəlif bu kişidən soruşur ki, əşi, de görüm sənə hardan gəlir bu yemək-içmək, bu var, bu döölət? Mənim canım çıxır, axşamacan tikan daşıyıram heç bir şey əlimə çatmır. Bəs mən neyniyim? Deyir, ə, sənin qaraçuxan yatıf. Deyir, mən neyniyim? Deyir, get qarçuxanı axtargınan, tapgınan. Denən əşi, maa da bir gün ağla da.

O, qaraçuxanın arxasınca düşür. Dərə mənim, təpə sənin, o orda, bu burda. Gəlir, görür ki, bir nəfər uzanıf üzü quyulu, əlində də bir zurna çalır. Gəlir, tutur bunun paltarınnan. Deyir, əşi, burda neyniyirsən? Deyir ki, zurna çalıram. Deyir, kimsən sən? Deyir, sənin qaraçuxanam. Deyir, əşi, camaatın qaraçuxası gedif bəridən-əynə hey milyonnar axıdır, camaat rahat yeyif dincəlir. Sən də gəlif burda zurna çalırsan. Mən də ki, bir dəstə tikanı on qəpihdən satıram, alan da yoxdu. Axşamacan da tikan daşıyıram. Deyir, ay zalım oğlu zalım, gündə bir şahı qazana bilirsən? Deyir, əşi, gücnən. Deyir, hələ başım qarışıf burda zurna çalıram. Əgər başım qarışmıya, mən o şahını da saa rəva bilmərəm. Get o bir şahını qazan, dolan.

Qaraçuxa var ki, yatıf, qaraçuxa da var ki, oyaxdı.


II mətn

Qaraçuxa adamın qoruxçusudu. Allahdan aşağı, adamın dadına çatan, fəryadına yetəndi. Biz lap düzəngah yerdəydih. Gecə od qoymuşdum çöldə, zibil yansın də. Cavanam. Bax, yadımdadı. Gecə yatmışdım. Gördüm ki, bir zəyif səsdi, nurani adam çağırır: “Mehriban, Mehriban, qalx ayağa”. Qalxdım ayağa. Durdum gördüm ki, yel əsif, zibil od tutuf yanır. Kəhriz də böyrümüzdəydi. Sahat belə üş-dört olardı. Qaşdım kəhrizdən su gətirdim, o ocağı keçirdim. Bax, o mənim qaraçuxamdı. Məni dilimnən çaardı: “Mehriban, Mehriban, dur əəğa”. Durdum gördüm ku, heylə od tutuf yanır. Qaraçuxa dihdi. Qaraçuxa elədi ki, əvində tutduğunu, götdüyünü, qoyduğunu görür. Burdan götürüf qoyduğunun qoruxçusudu. Nətəər deellər, Allah heş kafır bəndənin qaraçuxasın yatılı eləməsin. Mən özüm onu heylə, gözümnən gördüm, qulağımnan eşitdim.





  1. İTƏ DÖNƏN İNSANLAR

Bir kənt varımış, gecələr it olurmuşdar, günüzdər adam olurmuşdar. Bir gün bir kişi qonax gedir, o kəndə düşür. Yeellər, içillər. Bı ev yəəsi deyir ki, sən Allah, bı üçüncü mərtəvədə çardax var, ged onun üsdə sən yatgınan, aşağılar da elə bil boş olsun də. Axşam biz hamımız it olurux, səər olurux adam. Deyir, bu nəydi, mən hara gəldim düşdüm? Deyir ki, itdər gəlif hürsə də, qışqırsa da, sən dinif eləmə.

Gecə olur, saad birimiş, ikiymiş, görür itdər hamısı hürüşür, o onu cırmaxlıyır, bı bını cırmaxlıyır, qarışıllar bir-birrərinə. Biri də gəlir bı çardağı dağıdır. Bı da dözmür, yanında ağaş varmış, ağaşnan vırır bını. Vıranda bı it zingildiyə-zingildiyə çıxır gedir.

Səhər durur, kişi deyir, ay Allah, bı nəydi məəm başıma gəldi? Gəldim, qaldım bırda itin-pişiyin içində. Yenir gəlir, görür bir nəfər uzanıf, başı da sarıxlı. Tay demə o evin gəlniymiş çardağı dağıdan. Oon da təpəsinə vırıf, yaralanıf, gətirif sarıyıflar. Deef, bı kimdi? Ev yiyəsi deef, əşi, sən vırmısan da. Axı sənə demişdim, axşam heş nə eləmə. Deyir, mən nə bilim? Əsəfləşdim, elə bildim itdi.




  1. ALLAH HƏR KƏSİN RUZUSUNU VERİR

Bayquşun gözü görmür. Kor yapalağın da gözü görmür. Bunnar ancax Allahın ruzusu ilə dolanır. Üç dənə serçə kor yapalağın payıdır. O, fırranar, fırranar, gəlif düşər düz kor yapalağın qabağına. Allahın işidir. Kor yapalax bunu həzm eliyər: günorta birin, axşam birin.

Canavarlar yem tappıyanda Allah-taala onnara göydən kündələr salır. O kündələr hər bir canavarın öz qabağına gəlir. Gündə bir kündə canavarın payıdı. Hər bir canlının öz mükafatına gora onun ruzu-bərəkəti var. Hər insan dünyada Allah qarşısında borcun yerinə yetirər. Həmişə aldığına şükür eliyərsə, Allah-taala ona yetirər.



  1. YONCA NİYƏ BƏRƏKƏTLİDİR?

Bir peyğəmbər yolnan gedirmiş. Görüf yaxınnan bir gözəl iy gəlir. Bir əz gedif görüf ki, iki arvad çörəh bişirir. Deyif, ay bacı, sən Allah, bu nədi bişirirsən? Nə gözəl iysi var? Bu da dilinə gəlir, deyir, yonca toxumudu. Deyir, ay Allah, nə gözəldi, dadı, iysi, tamı. Deyir ki, bir il əkasız, yeddi il biçəsız. Bir il əkirsən, yeddi-səkgiz il yoncanı biçirsən. Bişdihcən gəlir. Denən, elə buğdanı de də.




  1. DÜYÜNÜN BAŞI NİYƏ DİŞLƏKDİR?

Düyü bizdə yoxuymuş, başqa vilayətin padşahındeymiş. Əli qurban olduğum yunnu bir kürk geyir, gedir belə-belə sürtünür bu düyüyə. Ordan beş-altı dənə düyü yapışır bunun kürkünə. Bunun bir ujunu dişdiyif əkir ki, bu düyü bitsə, maa deyəjəh sən düyünü mənim vilayətimdən aparmısan. Bu düyünün hamısı bitir, uju kəsik olur. O padşah buna deyir ki, səndə düyü yoxuydu. Mənim düyümü hardan apardın? Deyir, gətir düyümüzü tutax üz-üzə, səninkinnən olsa, sənindi. Allahın maa verdiyi ruzidi. Üz-üzə tutuflar, görüf yox, bunun düyüsü bütövdü, amma Əlinin düyüsünün uju kəsikdi.




  1. İLAN NİYƏ İNSANIN GÖZÜNÜ YEYİR?

Eşitdiymə görə, Nuhun gəmisində bir belə deşik varmış. Nə qədər eliyiflər, bunu tuta bilmiyiflər. İçərisində də yetmiş min əhali var. İlan gəlif deyir ki, nə verərsən mən o deşiyi tutum, sənin gəmin batmasın? Deyif:

– Nə istəsən verəjəm.

Deyif ki, insannarın gözün ver mana, sənin bu gəminin deşiyini tutum. Deyif:

– Yaxşı.

İrtməyin salıf, altdan yuxarı qıvırranıf deşiyin gözün tutuf, gəmi çıxıf qırağa. Deyif ki, yüz adamdan, əlli adamdan ötrü mən dünyanı kor qoymuyajam ha. Mən sana dirilərin yox, ölülərin gözün verdim. Ona görə arvatdar ağıda deyir ki,

Müştağam sözdərinə,

Qurbanam gözdərinə.

Yalvarram ilannara,

Dəyməsin gözdərinə.

Ölənnərin gözün hamısın ilan yeyir.
PEYĞƏMBƏRLƏR, DİNİ ŞƏXSİYYƏTLƏR, PİRLƏR VƏ OCAQLAR HAQQINDA


  1. TORPAĞIN ŞİRİNLİYİ

Adəm peyğəmbər Havvıynan bir yerdə olurmuş. Bir gün Allah-taala Adəm peyğəmbərə bir öküz, bir xış göndərir ki, yeri şumlasın. Allah-taala tərəfinnən toxum da gəlir, başdıyır yeri şumlamağa. Allah-taala nəzarət eliyir da. Görür bı o qədər şumluyuf getdi ki, axşam evə gəlmiyəjəh axı. Göydən, deyir, Cəbrayılı göndərir. Deyir:

– Ya Cəbaryıl, yen Adəm peyğəmbəri başa sal ki, qayıtsın geri, arvad təhdi.

Yenir Adəm peyğəmbərin qarşısına. Deyir ki, geri qayıtmalısan, burdan belə torpax məəmdi, burdan belə keşməyə ixtiyarın yoxdu. Deyir, burda Adəm peyğəmbər Cəbrayılnan tutaşır. Torpağın şirinniyinnən danışır ha. Adəm peyğəmbər Cəbrayılnan tutaşır ki, sən kimsən, çıx yolumnan, buranı əkəjəm. Bu da Cəbrayıldı da, Allah tərəfinnən göndərilif. Bu, Adəm peyğəmbəri yıxır altına. Deyir ki, yox, burdan belə keşməməlisən. Adəm peyğəmbər görür ki, bir daş var, qara daş. Cəbrayılın altında ola-ola daşı itəliyir ki, bir az ayna gessin, yeri çoxalsın. Torpağın şirinniyinə bax ha. Deyir, onnan sora Adəm peyğəmbər qayıdır gəlir Havvanın yanına.

Adəm peyğəmbərın dövrünnən torpax heylə şirindi.


  1. SÜLEYMAN PEYĞƏMBƏR

I mətn

Süleyman peyəmbər üş yüz il yaşıyıf. O öləndə deyiflər, ya peyğəmbər, qorxursan ölümdən? Görüflər rəngi saralıf da. Deyif, nalnan mıxın arasında olardım, gözüm işıxlı dünyaya baxardı.



II mətn

Deyilənə görə, Süleyman peyəmbər üş yüz hektar sahə götürüf, bura zabor çəkdirif, minara tikdirif. Bunun üç yüzdən artıx fəhləsi, işçisi oluf. Nənəsi deyif ki, bala, axı yemək yoxdu? Bir keçisi varmış. Gətirif bunu kəsiflər, yeddi dənə də fətir bişirif bu arvad. Deyif:

– Nənə, nə çörəyi sanama, nə qazana baxma. Sən çək, ver, ödüyəjək.

Bu arvad yeməkdən çəkif, çörəkdən götürüf verif, heş teştə baxmıyıf. Fəhlələr yeyif qutarannan sora görüf qazanın yarısınnan yemək qalıf, təhnədə də hələ çörəyin ikisi var.

Deyiflər, biz nətər eliyək, heç cür Süleymanı yıxa bilmədik. Süleyman deyif, mənim vaxtım tay azalıfdı. Mən taxtdan düşən kimi yerimdə oturajaxlar. Onda deyif ki,

Ay dünya, fanısan fanı,

Sənə gələn cannar hanı?

Davud oğlu Süleymanı

Şah taxtından salan dünya.

Kişi ölən kimi itəliyif salıflar yerə, gəlif biri oturuf yerində.




  1. MUSANIN ALLAHLIĞI

Musa peyğəmbər günnərin bir günü Allah-taalaya buyurur ku, allahlığ eləməyə nə var ki? Bir aylıx allahlığı ver maa, gör mən nətəri idarə eliyirəm. Allah-taala da buyurur ki, sən gərək nəysə bir şey xəlq eliyəsən. Musa peyğəmbər başdıyır allahlıq eləməyə, əstafurullah, nozənbillah. Camış fiqurun düzəldir, Cənab Cəbrayıl ona ruh verir. Camış özünə gələn kimi Musanın dalınca qaçır. Az qaçır, çox qaçır, az qaçır, çox qaçır. Allah-taala baxır görür Musa peyğəmbər bunun yemin xəlq eləmiyif. Allah-taala özü öz qeybinnən bir gölməçə yaratdı, içində də qamışı bitirdi. Camış özün vurdu suya, başdadı öz yemin yeməyə. Musa onda dedi ki, ya bir olan Allah, bu allahlıq mənnik deyil. Bir səhvdi mən elədim.

Ona görə də camış heç bir kitabda qurbannıx sayılmır, bir də ömrü boyu xəsdələnmir, onun bədənində xəsdəlik olmur. Yeganə südüdür ki, onda yel xəsdəliyi var.


  1. İBRAHİMXƏLİL PEYĞƏMBƏR

İbrahim peyğəmbər heş vaxt tək çörək yemirmiş. Süfrəsində mütləq qonaq olarmış. Bir gün çörək vaxtında qulluxçunu çağırıf deyif ki, gör kim var. Deyif ki, bir qoja kişi ulağın üsdündə gedir. Deyir, onu çağır gəlsin. Kişi gəlir. İbrahim peyğəmbər deyir, qardaş, əyləş. Əyləşir. Çörək gələndə bu kişi bismillah eləməmiş çörəyi götürür kəsir. Tutur əlinnən, çörəyi alır qoyur yerə. Deyir ki, niyə bismillah demədin? Deyir:

– Bismillah nədi?

Deyir:


– Sən onu bilmirsənsə, bu çörəyi yeməyə sənin haqqın yoxdu.

Bu kişi süfrədən durur, çıxır gedir. Bu vaxtı Cənab Cəbrayıl Allah-taaladan vəh gətirir. Allah-taaladan vəh gəlir ki, mənim peyğəmbərimə çatdır ki, həştad ildi o kişi məni tanımadan mən onun ruzusun vermişəm. Bir öynə mən onun süfrəsinə düçar elədim, ona çörək vermədi. Peyğəmbər durur kişinin arxasıncan çıxır. Görür hardasa bir kilometrəcən aralanıb. Deyir:

– A kişi, dayan, a kişi, dayan.

Nəysə, dayanır. Deyir:

– Nədi?

Deyir:


– Qayıt bəri.

Deyir:


– Əşi, sən məni süfrənnən qavmısan. Çıxıf gedirəm.

Deyir:


– Yox ey, qayıt, sənnən işim var.

Qayıdır gəlir. Ulağı bağlıyır, gəlir oturur. Deyir:

– Sən maa de, mən sora çörəh yeyərəm. Məni niyə qaytardın?

Olduğu kimi deyir. Deyir, Allah-taaladan mənə vəh gəldi ki, o kişi həştad ildi mənim adımı dilinə gətirmir, məni tanımır, mən onun ruzusun kəsməmişəm. Bir dəfə sənə qonax eləmişəm, sən onu süfrənnən qavmısan. Deyir ki, and olsun, sənin Allahına, mən də biyət eliyirəm, qayıdıram sənin dininə, sənin yoluna. Bismillah eliyif çörəyi kəsif.




  1. PEYĞƏMBƏR VƏ VARLI KİŞİ

Bir gün bir varrı kişi yol gedir. Qabağına qurban olduğum Yusuf peyğəmbər çıxır. Deyir, hara gedirsən? Deyir, mənim varım-devlətim aşıf, görüm axırı nolur? Bu varımı-devlətimi neynirəm? Peyğəmbər bir dənə qozu qırır, parasının için çıxardır, verir ona. Deyir, bunu apar, maa ordan bu qozun qabığıynan ayın-oyun gəti. Öz-özünə deyir ki, bu məni nə sayır? Bu nədi ki, nə də tuta? Gedir, bir ay qalır. Nələr alır, bu qozun qabığı dolmur, nələr alır, dolmur. Deyir, bə mən nə dəəjəm ona, qabıx dolmur. Gəlir kor-peşman. Görür oturuf peyğəmbərimiz. Deyir, niyə heylə eliyirsən? Deyir, xəjalət çəkirəm də. Mən sənin yanında yalançı oluram axı. Bir aydı ki, bax, bu qabığın için doldurram, dolmur. Peyğəmbər alır qabığı əlinin içinə, deyir, bax, bu insannarın gözüdü, heş-zaddan doymur. Belə torpağı götürür tökür, deyir, budey bax, doldu. İndi get varın dərdin çəhmə. Get kasıba, olmuyana əl tutginən.




  1. HƏSƏNLƏ HÜSEYNİN ÖLÜMÜ

Nənəmnən eşitmişəm ki, Həsənnən Hüseynin necə öləjəhlərini Məhəmməd peyğəmbər əvvəlcədən bilirmiş.



Bir gün Fatimeyi-Zəhra görür ki, peyğəmbər ya Həsənin, ya Hüseynin, bilmirəm, birinin ağzınnan öpür, birinin boynunnan. Oğlannar gəlir analarına deyir ki, nəyə görə mənim alnımnan öpür, qardaşımın boğazınnan. Gəlir Fatimeyi-Zəhra ağlıya-ağlıya atasına deyir ki, bəs səni and verirəm Allaha, birinin ağzınnan öpürsən, birinin boynunnan, fərq qoyursan. Deyir, ona görə ki, birini zəhər içirdif öldürəjəhlər, birini də boynunnan vurajaxlar. Həqiqətən də, birinə zəhər verif öldürüllər, birini də döyüşdə boynunnan vurullar.

  1. GÖYÜN YEDDİNCİ QATINDAKI MƏLƏK


Peyğəmbər gedir bir kəndi dinə dəvət eləməyə. Orda, deyir, peyğəmbəri çox sorğu-suala tutullar. Deyillər ki, ya peyğəmbər, möcüzaa gösdər, biz ona inanax. Onda peyğəmbərə sual verillər ki, göy neçə qatdan əmələ gəlif, neçənci qatında nə var? Göyün birinci qatı yaqutdandı, ikinci gözü nədəndi? Deyir, yaxşı, göyün üçüncü qatında, yeddinci qatında nələr yerrəşir? Peyğəmbər deyir, göyün dördüncü qatında elə bir mələy yerrəşir ki, getdim bir xeylax onun yanında durdum, heç onun mənnən xəbəri olmadı. Gördüm onun əlində uzun-uzadı bir siyahı var. Elə hey gözün zilliyif siyahıya, heş deyir, gözün bu siyahıdan çəkif maa baxmadı. Sora, deyir, yuxarıdan vəh gəldi muna ki, ya mələh, sən bilmirsənmi yaanda duran kimdi? Qəfildən, deyir, o, çöndü gördü mən durmuşam, mənnən üzürxahlıx isdədi ki, bilmədim sən olduğunu, ya rəsul. Allahın rəsulu, bağışda məni. Ona mən sual verdim ki, nə siyahıdı gözü qabaanda dayma heylə tutursan? Onda, deyir, o maa cavab verdi ki, ya rəsul, bu o dünyada yaşıyannarın siyahısıdı. Mən bütün günü gözümü ona zillirəm ki, görüm hansı vaxda, hansı dəyqədə, hansı sanyədə vaxdı tamam olajaxsa, mən can alan mələyi göndərim ora. Onda, deyir, mən ona sual verdim ki, ya mələh, nə cürə alırsan məəm ümmətimin canın? Deyir, dedi ki, ya rəsulum, o baxır insannarın əməlinə. Əgər əməli-saleh adam oluf bir az günahdan azad olmuş olsa, onda cənnətdən bir ətirri dəsmal gəlir. O can alan mələh gedir durur onun bööründə, deyir ki, ey ruh, ey pak ruh, pak bədənnən çıx. Onda, deyir, ruh sakitdiynən ordan çıxır, bükülür o dəsmala, aparılır cənnətin bir guşəsinə qoyulur. O cəsəd basırılanda o ruh gedif genə orda olur. Onda, deyir, xoş o kəsdərin halına ki, onnar əməli-saleh olufdu. Düzgün adam olanda sorğu-suallardan yüngül keçir, nə təmtəraxnan cənnətdən atdar gəlif onu aparıllar cənnətin bir guşəsinə qoyullar. O, orda kefi-kök olur. Deyir, yaxşı, bəs ruhu pak olmuyan insannar? Deyir, ya rəsulum, ruhu pak olmuyan insannara cəhənnəmdən pis, üfunətdi bir dəsmal gedir. Onda, deyir, can alan mələh gedif nə şəkildə durur, o bizim rəsulumuza agahdı, bizə yox. Gedir durur onun bööründə, deyir, ey üfunətdi ruh, çıx. Deyir, o ruh çıxır, onu büküllər o dəsmala, aparıllar qoyullar cəhənnəmin bir küncünə. Cəsəd basırılır, ruh gəlir qəbul olunur, cəsəd cana gəlir. Onda, deyir, İnkir, Minkir gəlir ona sual verir. Deyir, rəbbin kimdir? Deyir, bilmirəm. Deyir, onda İnkir, Minkir əlində dəyənəhlərnən hər onu döyəndə “vay ümbətim, vay ümbətim” – deyir. Peyğəmbər pis olur. İkinci dəfə saxlıyıllar, genə gəlir, deyir, genə bilmirəm. Üş dəfə, deyir, belə suallar gəlir. Bu bilmirəm dəəndə ta onun yeri haradı rəsulumuz bilir. Cəhənnəmin küncündə ta ömrü boyu yanır, külə dönür. Onda, deyir, peyğəmbərimiz genə pis olur. Peyğəmbərimiz deyir, onda icazə ver, mənim ümbətdərimin canı alınanda kadınnarın yanında Cənabi Fatma ana getsin dursun, kişilərin yanında mən gedim durum – Məhəmməd peyğəmbər salavatullah getsin dursun. Onda mən rahat olaram ki, mənim ümbətimin canı necə alınır.

Deyir, ya peyğəmbər, bəs göyün altıncı qatında nə var? Deyir, göyün altıncı qatında elə bir mələh yerrəşir ki, onun neçə yüz min qanadı var. Deyir, hər bir müsəlman kəs namaza çönəndə, ilkinə namaza başdıyanda o quş, deyir, qanatdarın başdıyır çırpbağa, şadyanalığ eliyir. Onda, deyir, Allahdan ona vəh gəlir ki, ya mələh, genə noluf qanatdarı, sevinci göyə yayırsan? Deyir, ya rəsulum, saa agah olsun ki, bir nəfər də müsəlman oldu, islamı qəbul elədi, yönün sənə çöndərdi. Sevincinnən heylə qol-qanad açır.




  1. HƏZRƏT ƏLİ VƏ CƏNAB CƏBRAYIL

Bir gün Məhəmməd peyğəmbər oturmuşumuş, Cənabi Cəbrayıl Allah-taaladan buyrux gətirmişimiş. Həzrət Əlinin cavan vaxdı olub. Həzrət Əli içəri girəndə Cənabi Cəbrayıl əyağa qalxıb. Peyğəmbər deyif, ya Cəbrayıl, bəs o cavan uşaxdı, onun əyağına nəyə qalxdın? Deyif ki, ya Allahın rəsulu, neçə min il bunnan qabax bu mənim usdadım olufdu. Deyif, nətər? Deyif, neçə min il əvvəl Allah-taala məni göydə yaratdı, yendidi yer üzünə. Yer üzünə yenəndə, deyir, mən qanatdandım uşmağa. Bir də qanatdandım uşmağa, göydən bir səda gəldi ki, sən kimsən, mən kiməm? Dedim, sən sənsən, mən də mənəm. Deyir, qanatdarım yandı, düşdüm yerə. Bu iki dəfə təkrar olundu belə. Üçüncü dəfə təkrar olanda həmən bu şəxs çıxdı səhrada qabağıma. Dedi, niyə belə məyussan? Dedim ki, belə-belə. Səda gəlir, bu sözdəri deyirəm. Dəəndə də qanatdarım yanır yerə düşür. Mənə dedi ki, sən heylə demə. Dedim nətəəri deem? Dedi, denən ki, sən xaliqsən, mən məxlux, yaratmısan, yaranmışam. Heylə de. Onda qanatdanıf uçassan. Deyir, indi ya peyğəmbər, neçə il munnan qabax bu kəlməni, bu sözü maa örgədif. Peyğəmbər gözün çeerif deyir, ya Əli, anadan olduğu gözümnən görməsəydim, saa Allah dəərdim.




  1. HƏZRƏT ƏLİ VƏ CAVAN OĞLAN

Günnərin bir günü üç nəfər deyir, gəlin Əli Əleyhsalamı doluyax. Bir cavan oğlan üş dənə qoyun alıf gətirirmiş ki, toy eləsin. Ayannan bəri gələndə bu üş nəfər Əli Əleyhsalama deyillər ki, ya Əli, o qoyunu alseydin, yeyərdik. Bir qara qoyunu gösdərillər. Qara qoyunu kəsir, isdiyir ki, dərisin soysun, deyillər, yox, qumral qoyun yaxşıdı. Onun da pulun verir, alıf kəsir. Deyir, yox, o birsi yaxşıdı. Bu minvalnan qoyunnarın üçün də Əli Əleyhsalam pulun verir alır. Alannan sora bu uşax deyir ki, axı sabah mənim toyumdu, üş qoyun almışdım, onu da kəsdız siz. Həmən o üş nəfər də başdıyır gülməyə. Əli Əleyhsalam düşür aşağı, bir ovuş qumu götürür tökür cavan oğlanın ovcuna. Deyir, nəbada dala baxasan, əli də aşma. Cavan oğlanın əlinnən qum töküldükcən hər bir giləsi bir qoyun olur. Düşür qabağa, qoyunlar da bu oğlanın dalıncan. Gedir evlərinə çata-çatda çevrilir üzü geri baxır, görür ki, dalıncan bir sürü qoyun gəlir. Bilmədən əli açılır, qum tökülür. Deməli, bir sürü qoyunu gətirir özünə. Atası deyir, ay bala, bu nədi, nə işdi? Sənə üş qoyunun pulun vermişdim. Başına gələni atasına danışır.

Bu qəjəlolar bilirlər ki, bu oğlanın toyudu. Bular da toya gəlir. Əli Əleyhsalam deyir, sabah mən də gələjəm sənin toyuna. Əli Əleyhsalam gəlir toya. Məqam çatır, bəy girir ortalıxda oynamağa. Söz verilir Əli Əleyhsalama. Xeyir-duasın verir, zülfüqarı çəkir oğlanı tən ortadan iki bölür. Yarı şaqqa bir tərəfə düşür, yarı şaqqa bir tərəfə düşür. Düşəndə bu iki rükət namaz qılır, Allaha dua eliyir, yarı şaqqa bir oğlan olur, o biri yarı şaqqa bir oğlan olur. Kişiyə deyir, sənin bir oğlun varıydı, ikincisini də mən sənə hədiyyə eliyirəm.

Bunların gözünün qarşısında Əli Əleyhsalam övlad qismət eliyir. Bu Allahın hüzurunda gör kimdi, nəçidi. O boyda Cənab Cəbrayıla ustaddıx eliyən Əlinin qarşısına heş kim çıxa bilməz.




  1. ARININ BALI NİYƏ ŞİRİNDİR?

Peyğəmbərnən Əli Əleyhissəlam ağacın dibində oturuf söhbət eliyirmişdər. Bir arı gəlif vızıldıyıf bunnarın yanında. Vızıldıyıf gedəndə qurban olduğum peyğəmbər deyif, ya Əli, bildinmi, arı nə deyirdi? Deyif ki, yox, ya rəsul, bilmədim. Deyif, arı bizə dedi ki, filan ağacın dibinə bir az bal qoymuşam. Əliyə deynən gessin onu gəssin, yesin. Gedir, deyir, ağacın dibinnən balı gətirir. Yəəndə deyir, ya Əli, bilirsənmi, arının balı niyə belə şirindi? Mən, deyir, arıya sual verdim ki, sən gedif bütün ağaşdardan, zəhərri çiçəhlərdən bal tofluyursan, çəkirsən. Nə əcəf səən balın belə şirin olur? Onda maa dedi ki, ya peyğəmbər, mən gedif çiçəyin balın götürəndə onda maa vəh gəldi ki, sən Məhəmməd peyğəmbər salavatullaha salavat çevir, onda sənin balın şirinnəşəjəh. Salavatın şirinniyidi. Mən onda üş dəfə salavat çevirdim, onnan sora Allah-taala tərəfinnən məəm balım belə şirin oldu.




  1. SƏXAVƏTLİ HATƏM


I mətn

Bir gün məclisdə oturuf söhbət eliyirmişdər. Hatəmə deyiflər ki, sənnən də səxavətli adam ola görəsən? Deyir ki, hə, mənnən səxavətli adam görmüşəm mən. Deyir, kimdi? Deyir, bir evə getmişdim. Gejə qalası oldum. Dedim, Allah qonağı isdiyərsiz? Dedi, niyə isdəmirik? Allaha da qurban olum, qonağına da. Buyur. Deyir, gördüm ki, ev yiyəsi çöldə heyvan kəsir. Gəldi girdi içəri, dedi ki, heyvan kəsmişəm, sən harasınnan isdiyirsən ordan bişirim? Heyvanda ciyararası deyilən vəz olur, çox daddı olur. Dedim ki, elə maa o ciyarası vəz bəs eliyər. Bu kişinin də cəmi beşcə qoyunu varmış. Fikirrəşif ki, bu ciyarası nədi ki? Bir qoyunda heç bir şiş eləmir. Beş qoyunu varmış, tutuf beşin də kəsir. Ciyararaların çəkir şişə. Hatəm də axı dünyagörmüş adamdı. Süfrəyə gələndə görür ki, ə, neçə şiş ciyararası gəldi. O saat bilif ki, bu beş heyvan kəsif. Hatəm arada çölə çıxır, görür ki, heç əti də dəridən aralamıyıf, hamısın yığıf bir küncə. Yeyif-içif, süfrə duası verilənnən sora deyir, qardaş, sənnən bir söz soruşum, düzün de. Dedi ki, buyur. Dedim ki, neçə heyvanın var? Dedi ki, beş heyvanım varıydı. – “Neçəsin kəsmisən?” Deyir ki, elə beşin də kəsmişəm. – “Ə, Allah saa kömək olsun, neyniyirdin beşin də kəsif. Maa biri də bəsiydi”. Deyir, helə şey olar, mənim evimə Allah qonağı gələ, mənim imkanım ola, onu Allah qonağınnan əsirgəyəm? Beş qoyun nədi ki, onun ciyararasın saa kabab eləmiyəm? Hatəmə deyillər ki, bəs sən ona nə verdin? Deyir, mən ona beş qoyunun əvəzinə beş yüz qoyun verdim, əlli inək verdim, on dəvə verdim, nə qədər mülk verdim, torpax sahəsi verdim. Deyillər, əşi, o saa cəmisi beş qoyun kəsmişdi. Sən ona gör nə qədər şey vermisən. Deyir, yox, o genə azdı. O olanın vermişdi mana, mən olanımdan bir qismini vermişəm. Ona görə o mənnən çox hatəm adamdı.


II mətn

Hatəm peyğəmbər oluf, həm də çox səxavətli adam oluf. O, dünyada yaxşı ad qazanıf. Yüksək ada layiq oluf. Bir gün bir nəfər bunun paxıllığını çəkir. Deyir ki, mən bir belə hörmət eliyirəm, bir belə camaata qullux eliyirəm, heş mənim adım çəkilmir. Elə deyillər, Hatəm, Hatəm. Heybəsinə bir əz çörəhdən-zaddan qoyur, çıxır. Deyir, mən gedif o Hatəmi tapacam, bir dəfəlik başın kəsəcəm. Qoy bir dəfəlik mənim adım hallansın. Ta mən bir belə yaxşılıq eliyirəm, elə deyillər Hatəm.

O minvalla gəlir. Uzun müddət yol gəlir. Gəlir çıxır bir əyalətə. Bir yerdə gecələməli olur. Qapın döyür: – “Allah qonağı isdiyirsən?” – “Bəli, buyur”. Gəlir oturullar. Buna tez gecənin o vaxtında heyvan kəsillər əyağının altında. Bına yeməh, içməh, filan-beşməkan. Oturuf söhbət əsnasında ev yiyəsi soruşur ki, ay qonaq, belə xeyir ola, gecənin bu vaxtı hardan gəlirsən, hara gedirsən? Deyir ki, mən Hatəmi axtarıram. Onun adı dünyada məşhurdu. Hara gedirəm Hatəmdən danışırlar. Mən də yaxşılıx eliyən adamam. Heş mənim adım bir yerdə çəkilmir. Amma elə deyillər, Hatəm, Hatəm, Hatəm. Mən də qəsdinə durmuşam ki, Hatəmi tapam öldürəm. Ta bunnan oyanası yoxdu. Qoy elə mən yaxşılıx eliyəm, mənim adım hallansın. Deyir, hə, onda qonax, dur yat, rahat ol. Sabaaları bir yerdə Hatəmi axtarıf taparıq. Mən təşkil eliyərəm, sən onun başını kəsərsən. Qonax durur yatır.

Səhər durur. Sübh namazı başdıyır. Ev yiyəsi namazı qılır. Namazın qılannan sonra səhər yeməyi gətirir. Bular yeyillər, içillər. Deyir ki, əziz qonağım, o sənin qılıncın, bu mənim başım. Mənəm Hatəm. Kəs mənim başımı, namazımı qılmışam, indi hazıram. Mənim başımı kəs. Deyir, Hatəm sənsən? Deyir ki, bəli, mənəm. Deyir, əşi, nə danışırsan sən, bə mən gəlmişəm... Mənim qarşıma Hatəm belə çıxdı. Mən belə adamın başını kəsərəm heç? Heç qıyaram ki, belə adamın başına mən qılınc vurum? Hatəmsən ki, Hatəmsən. Belə sən yaxşılığında qal. Mənim də adım hallanar, hallanar. Hallanmaz da heç o yaxşılığı mən isdəmirəm. Elə sənə məxsusdu bu ad.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   29


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə