AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m



Yüklə 0.51 Mb.

səhifə1/7
tarix25.12.2016
ölçüsü0.51 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBL KASI TƏHS L NAZ RL Y  



AZƏRBAYCAN DÖVLƏT  QT SAD UN VERS TET  

MAG STRATURA MƏRKƏZ                   

                                                                                        əlyazması hüququnda 

Mustafayeva Amalya Saleh qızı 

 

“RƏQƏMSAL  QT SAD YYATA KEÇ D N ÖZƏLL KLƏR   VƏ       

DETERM NANTLARI” mövzusunda 

 

                                  MAG STR D SSERTAS YASI 

 

xtisasın şifri və adı 

060509 

Kompüter elmləri 

xtisaslaşma 

M020004     

darəetmənin informasiya       

texnologiyaları 

 

 



 

Elmirəhbər: 

dos.A.A.Quliyeva 

Magistr proqramınınrəhbəri: 

f.-r.e.n., dos. T.Ə.Əliyeva                         

 

Kafedra müdiri:                                        akad.Ə.M.Abbasov 



 

 

BAKI -2016 

 

 

 



 

 

 



MÜNDƏR CAT 

REFERAT ..................................................................................................................... 3 

G R Ş ............................................................................................................................. 6 

I Fəsil. Rəqəmsal iqtisadiyyatın konseptual anlayışları və  üstünlükləri ...................... 9 

1.1.  Rəqəmsal iqtisadiyyata keçid və onun ənənəvi iqtisadiyyatdan fərqi ................. 9 

1.2.”Şəbəkə və ya internet iqtisadiyyatı” .................................................................... 14 

1.3.Qlobal informasiya uçurumu.Dünyada və şərqdə rəqəmsal uçurum .................... 22 

II Fəsil. Rəqəmsal iqtisadiyyatda biznes, dövlət və yerli özünüidarəetmə  formaları 31 

2.1. Elektron kommersiya ........................................................................................... 31 

2.2.Elektron hökümət  anlayışı ,qurulması və  tətbiqi ................................................ 43 

2.3. Azərbaycanda  Elektron bələdiyyə anlayışı ......................................................... 51 

III  Fəsil. Rəqəmsal iqtisadiyyatda  KT ...................................................................... 57 

3.1.Azərbaycanda  KT  və onun Azərbaycan   iqtisadiyyatının inkişafına təsiri ....... 57 

3.2. Rəqəmsal iqtisadiyyatın tətbiqi proqramları: Amazon, E-bay auksion ............... 64 

NƏT CƏ VƏ TƏKL FLƏR ........................................................................................ 76 

Ə

DƏB YYAT S YAHISI ........................................................................................... 78 



 

 



 

REFERAT 

 

Mövzunun  aktuallığı: nformasiya  kommunikasiya  texnologiyalarının,  o  cümlədən 

də    internetin  təsiri  ilə  bir  çox  sferada  olduğu  kimi,  iqtisadi  mühitdə  də  ciddi 

dəyişikliklər baş verir, yeni münasibətlər, sahələr,reallıqlaryaranır. 

Qloballaşma  prosesində,  nformasiya  texnologiyalarının  sürətlə  inkişaf  etdiyi  bir 

dövrdə,  bir  sıra  ictimai  həyat  təcrübələri  elektron  və  rəqəmsal  mühitlə  əvəz 

olunmuşdur.Belə ki,  KT və şəbəkə texnologiyalarından istifadə nəticəsində iqtisadi 

ə

laqələrin  qurulması,  lokal  və  qlobal  şəbəkələrdən  istifadə,  iri  müəssisələrdə  



korporativ şəbəkə və sistemlərin yaranması və s. bu kimi məsələlər  iqtisadiyyatın bir  

sahəsi olan rəqəmsal iqtisadiyyatın yaranmasına səbəb oldu. Bunun əsasında inkişaf 

edən informasiya texnologiyaları cəmiyyətə e-kommersiya, e-Ticarət, e-Demokratiya, 

e- darəetmə və e-hökumət kimi  anlayış və faktları özü ilə bərabər  gətirmişdir.  

Qeyd  etdiyimiz  kimi  rəqəmsal  iqtisadiyyatın  təşəkkülü    və  sürətli  inkişafı    ənənəvi 

iqtisadiyyatda bir çox dəyişikliklərin,yeniliklərin də yaranmasına gətirib çıxardı. 

Rəqəmsal  mühitin yaradılmasının  əsasını  dövlət  orqanları,  vətəndaşlar,  o  cümlədən 

biznes qurumları arasında səmərəli  münasibətlərin formalaşdırılması  təşkil edir.Belə 

ki,  əsas  xidmətlərin,  yəni,    şəxsi  sənədlərin,  sertifikatların,  gəlir  vergisi  və  əməklə 

bağlı  olan  xidmətlərin  vətəndaşlara  online  formada  təqdim  edilməsi  dövlət 

orqanlarına vətəndaşlaraxidmət göstərilməsində kömək edir. Bundan başqa şirkətlərin 

qeydiyyatdan  keçirilməsinin,  sosial  təminatın,  korporativ  verginin  həmçinin  ədv-lə 

ə

laqədar olan xidmətlərin də biznes qurumlara online formada təqdim edilməsi dövlət 



orqanlarına vətəndaşlaraxidmət göstərilməsindəkömək edir. 

Rəqəmsal  iqtisadiyyat  anlayışının  mahiyyətinə  nəzər  saldıqda  onun  sərhədsiz 

olduğunu qeyd etmək olar, ancaq Avropa Rəqəmsal Vahid Bazarıhələki parçalanmış 

vəziyyətdədir və fərqli  milli bazar təcrübələri ilə xarakterizə edilir. Beləliklə, Avropa 

“Rəqəmsal Vahid Bazarı”nı bütünlüklə  inkişaf etdirərək 2020-ci ildə 500 mld Avro 


 

 



 

gəlir qazana bilər.  Dövlət orqanlarına məxsus olan informasiyaların yenidən istifadə 

olunması,  e-  identifikasiya,e-imza    və  s.  təkliflər  daxil  edilməklə,  qalan  maneələri 

aradan  qaldırmaq,problemləri  həll  etmək  Avropa  Rəqəmsal  Gündəliyinin  əsasını 

təşkil edir[31]. 

Tədiqatın  məqsədi:Tədqiqatın  əsas  məqsədi  rəqəmsal  iqtisadiyyatın  yaranması 

səbəblərinin,inkişaf xüsusiyyətlərinin araşdırılması və informasiya texnologiyalarının 

rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına təsir imkanlarının öyrənilməsindən ibarətdir. 

Tədiqatın 

predmeti:Tədqiqatın 

predmeti 

kimi,informasiya 

cəmiyyəti,rəqəmsaliqtisadiyyat,informasiyavəkommunikasiyatexnologiyalarınıniqtisa

diyyatda tədbiqistiqamətlərinintədqiqiçıxışedir. 

Tədqiqatın  nəzəri  əsaslarınıMüasir  Qərb  iqtisadçılarının  əsərləri  iləyanaşı 

müasir dövrdə rus və Azərbaycan iqtisadçı alimlərinin tədqiqatları təşkil edir.Magistr 

dissertasiyasının 

yazılmasında 

informasiya 

iqtisadiyyatı, 

informasiya 

cəmiyyəti,rəqəmsal 

iqtisadiyyat, 

internet 

iqtisadiyyatı 

vədigərelmlərin 

müddəalarından geniş istifadə edilmişdir.  

Tədqiqatın 

metodoloji 

bazasınıinformasiya 

cəmiyyəti 

vərəqəmsal 

iqtisadiyyatınəsaslandığıelmitədqiqatmetodlarıvətədqiqatmetodlarınıngenişspektrivə 

problemin tədqiqində elmi abstraksiya, tarixi və məntiqi əlaqə, induksiya, deduksiya, 

analiz  və  sintez  metodlarından  istifadəedilməklə  faktlar  yığılıb-  ümumiləşdirilmiş, 

onlar  arasında  qanunauyğun  vətəsadüfi  əlaqələr  müəyyənləşdirilmiş  xarakterik 

ə

lamətlər aşkara çıxarılmış, həmçinin müasir inkişaf xüsusiyyətlərini vətəmayüllərini 



izahedən bir çox xarici ölkəalimlərinin elmi mülahizələri vənəticələri təşkil edir. 

Elmi yenilik: magistr dissertasiyasının elmi yeniliyi rəqəmsal iqtisadiyyatın və 

informasiya 

cəmiyyətinin,elektron 

ticarətin, 

elektron 

hökümətin,elektron 

bələdiyyələrin  formalaşması  xüsusiyyətləri,  rəqəmsal  iqtisadiyyatın  tətbiqi 

proqramları,  KT-nin  iqtisadi  inkişafda  rolunun  artırılması  istiqamətləri  barəsində 

təklif və tövsiyyələrin hazırlanmasından ibarətdir. 


 

 



 

Nəzəri  və  təcrübi  əhəmiyyəti:aparılan  tədqiqatın  əsasını  nəticə  və 

elmimüddəalar,təklif və tövsiyyələr, rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişaf etdirilməsi, KT-

nin tətbiqinin perspektivləri təşkil edir. 

nformasiya  mənbəyi:internet  resurslarının,  elektron  kitabxanaların,  Azərbaycan 

Respublikasının  Rabitə  və  Yüksək  Texnologiyalar  Nazirliyinin,  Elektron  hökümət 

portalının,  müxtəlif  beynəlxalq  təşkilatların  dövri  nəşrlərinin,məqalələrinin 

məlumatlarından təşkil olunmuşdur. 

ş

in  həcmi  və  strukturu:Verilmış  dissertasiya    işi girişdən, üç  fəsil, nəticə  və 

təkliflər və ədəbiyyatsiyahısından təşkil olunmuşdur .  

Magistr  dissertasiya  işinin  giriş  hissəsində  mövzunun  aktuallığından  və  tədqiq 

ediləcək problemlərdən bəhs olunur. 

Magistr  dissertasiya  işinin  birinci  fəslində  rəqəmsal  iqtisadiyyata  keçid,onun 

ə

nənəvi  iqtisadiyyatdan  fərqi,internet  iqtisadiyyatı  və  qlobal  informasiya  uçurumu 



anlayışları təhlil olunur. 

Dissertasiya  işinin  ikinci  fəslində  rəqəmsal  iqtisadiyyatda  biznes,dövlət  və  yerli 

özünüidarəetmə formalarının sistemli təhlili aparılmışdır. 

ş

in üçüncü fəslində rəqəmsal iqtisadiyyatın tətbiqi proqramlarının iş prinsipləri 



öyrənilmişdir. 

Dissertasiya işinin sonunda nəticə vətəkliflər ,ədəbiyyat siyahısı qeyd edilmişdir. 

       Dissertasiyanın tərkibində həmçinin 4 Şəkil və  1 Cədvəl vardır.  

 


 

 



 

G R Ş 

nformatikanın son dövrlərdəki inkişafı onu hesablama texnikasının köməyi ilə 

verilənlərin  emalının  üsul  və  vasitələri  haqqında  olan  texniki  bir  fənndən,  nəinki 

texniki  sistemlərdə,  həmçinin  təbiətdə  və  cəmiyyətdə  informasiya  və  informasiya 

prosesləri  haqqında  olan  fundamental  elmə  çevirdi.  nformatika  həmçinin  elmlər 

sistemində  birləşdirici  funksiyasını  yerinə  yetirərək  bir  sıra  yeni  elmi  istiqamətlərin 

yaranmasına  və  inkişafına  səbəb  olmuşdur.  nformatikanın  çox  tətbiq  olunan 

sahələrindən  biri  iqtisadiyyat  olduğundan  və  iqtisadi  sahələrə  aid  daha  çox 

informasiyaların  emalına  xüsusi  ehtiyac  yarandığından  informatika  ilə  iqtisadiyatın 

çox  cəhətli  qarşılıqlı  əlaqələrinin  öyrənilməsi  digərlərinə  nisbətən  daha  vacib  hesab 

olunur.  Belə  ki,burada  iqtisadiyyat  elminin  nümunəsində  nformatikanın  tətbiqi 

məsələlərinin təhlili nəzərdən keçrilir.  

nformatika  və  iqtisadiyyat  arasında  sintez  prosesləri  daha  mürəkkəb  xarakterə 

malikdir.  Əvvəla  informatika  iqtisadiyyatda  tətbiq  olunaraq,  onun  inkişafına  təkan 

verir  və  iqtisadi  informatika  yaranır.Bundan  başqa,  informatika  elmi  və  müasir 

informasiya texnologiyaları iqtisadiyyata o qədər nüfuz etmişdir ki, artıq iqtisadiyyat 

özü  də  bir  elm  olaraq  dəyişmiş  və  yeni  anlayışlar  meydana  gətirmişdir.  Belə  ki, 

informasiya texnologiyalarının tətbiqinin müasir səviyyəsi yeni infrastrukturun, yeni 

iqtisadi mühitin yaranmasına səbəb olmuşdur ki, bu zaman iqtisadiyyat özü də yeni 

forma  və  məzmun  kəsb  etmişdir.  Bu  sahə  artıq  bazar  iqtisadiyyatı  anlayışlarına 

müvafiq olaraq elektron və ya rəqəmsal iqtisadiyyatı adını almağa başlamışdır. Yeni 

iqtisadiyyatın  mərhələsi  olan  rəqəmsal  iqtisadiyyat  yeni  iqtisadiyyat  və  onun 

sərhədləri  kimi  özünün  müxtəlif  inkişaf  mərhələlərini  keçir.  Texnoloji  inqilab 

nəticəsində  dünyada  rəqəmsal  keçid  mərkəzlərinin,  rəqəmsal  robotların, 

layihələndirmə  üçün  virtual  mühitin,  sürətli  prototip  sistemlərinin  yaradılması  baş 

verdi.  Texnoloji  inqilabın  özü  dördüncü  sənaye  inqilabı  kimi  qəbul  edilir  hansıki 

üçüncüdən yaranıb və  “rəqəmsal  “ adlandırılır.2016-ci il Davos formunda professor 

Ş

vab  4-cü  sənaye  inqilabının  seçilməsinin    əsas  səbəblərini  göstərmişdir.Birinci  bu 



 

 



 

inkişaf sosial iqtisadi sferada baş vermiş dəyişiliklər,ikincisi onun həcmi,üçüncüsü isə 

nəticələrin  sistem  xüsusiyyətləri  kimi  başa  düşülür.Texnoloji  inqilab  rəqəmsal 

iqtisadiyyatın əhatə dairəsini genişləndirdi.”Rəqəmsal iqtisadiyyat” termini (müəllifi 

Nikolas Neqroponte) 1995-ci ildə meydana gəlmişdir.  

Son  dövrlərdə  Azərbaycanda  aparılan  uğurlu  islahatlar,  yenidənqurma  işləri, 

iqtisadiyyatda  əldə  edilən  uğurlar,  qeyri-neft  sektorunun  inkişafı  və  s.  işlər  müsbət 

nəticələrə  gətirib  çıxarmış  və  regionların  sosial-iqtisadi  inkişafı,  vətəndaşın    sosial 

vəziyyətinin 

yaxşılaşdırılması 

istiqamətində 

lazımi 


tədbirlər 

həyata 


keçirilməkdədir.Dövlət  siyasətinin  əsas  istiqamətlərindən  biri  də  elm,  təhsil  və 

mədəniyyət  sferasına  göstərilən  qayğının  ardıcıl  formada  davam  etdirilməsi  hesab 

olunur.Bura  eyni  zamanda    elmi-texniki  potensialın  qorunması,  elm  və  təhsil 

istiqamətində  yüksəkixtisaslı  kadrların  hazırlanması  və  onlara  qayğı  göstərilməsi, 

ölkədə  elmi işçilərin nüfuzunun artırılması istiqamətində bir sıra mühüm qərarların 

qəbul  edilməsi  daxildir[32].Bütün  bunlar  hazırda  dünya  iqtisadiyyatında  baş  verən 

yeniliklər,yeni informasiya  cəmiyyətinin təşəkkülü və  inkişafı  ilə  əlaqədar  rəqəmsal 

iqtisadiyyatın yaranması və bu iqtisadiyyatın xarakterik cəhətlərinin dünya əhalisinin 

inkişafına olan özəl təsiri ilə bağlıdır. 

Rəqəmsal  mühitin yaradılmasının  əsasını  dövlət  orqanları,  vətəndaşlar,  o 

cümlədən  biznes  qurumları  arasında  səmərəli   münasibətlərin  formalaşdırılması  

təşkil  edir.Belə  ki,  əsas  xidmətlərin,  yəni,    şəxsi  sənədlərin,  sertifikatların,  gəlir 

vergisi və əməklə bağlı olan xidmətlərin vətəndaşlara online formada təqdim edilməsi 

dövlət  orqanlarına  vətəndaşlaraxidmət  göstərilməsində  kömək  edir.  Bundan  başqa 

ş

irkətlərin  qeydiyyatdan  keçirilməsinin,  sosial  təminatın,  korporativ  verginin 



həmçinin  ədv-lə  əlaqədar  olan  xidmətlərin  də  biznes  qurumlara online  formada 

təqdim  edilməsi  dövlət  orqanlarına  vətəndaşlaraxidmət  göstərilməsində  kömək 

edir.Böhran  vaxtlarında  isə  hökümət    orqanları  daha  səmərəli    formada  fəaliyyət 

göstərməli    və  vətəndaşlar  ilə  həmçinin  biznes  qurumlar  ilə  sabit  əlaqələri  təmin 

etməyi bacarmalıdır. Bir qayda olaraq online xidmətlər istiqamətində innovasiyalara 


 

 



 

qoyulan kapital hər zaman  geri qayıdır. Bununla da,  E-hökümət orqanları idarəetmə 

xərclərini 15-20% azalda biləcəkdir[31]. 


 

 



 

I Fəsil. Rəqəmsal iqtisadiyyatın konseptual anlayışları vəüstünlükləri 

1.1.  Rəqəmsal iqtisadiyyata keçid və onun ənənəvi iqtisadiyyatdan fərqi 

XX əsrin sonlarından etibarən  nformasiya kommunikasiya texnologiyalarından, 

şə

bəkə  texnologiyalarından  istifadənin  genişlənməsi  rəqəmsal  vasitələrdən  istifadə 



olunmasına  gətirib  çıxardı.  Böyük  həcmli  informasiya  materiallarının,  rəsmlərin, 

videoların,  müxtəlif  animasiya  tipli  məlumatların,  filmlərin    və  s.  ötürülməsi  üçün  

qısa bir müddətdə multimediya vasitələri yarandı.Onlar geniş şəkildə tətbiq olunmağa 

başladı. Bu yeniliklərdən istifadə  iqtisadiyyata öz təsirini göstərməyə başladı. Şəbəkə 

texnologiyalarından istifadə nəticəsində iqtisadi əlaqələrin qurulması, lokal və qlobal 

şə

bəkələrdən istifadə, iri müəssisələrdə  korporativ şəbəkə və sistemlərin yaranması 



və  s.  bu  kimi  məsələlər    iqtisadiyyatın  bir    sahəsi  olan  rəqəmsal  iqtisadiyyatın 

yaranmasınasəbəb  oldu.Rəqəmsal  iqtisadiyyat  rəqəmli  hesablama  texnologiyalarına 

ə

saslanan  iqtisadiyyat  sahəsi  hesab  olunur  və  bəzən  onu  inernet  iqtisadiyyat  və  ya 



yeni  iqtisadiyyat  adlandırırlar.Rəqəmsal  iqtisadiyyat  termini  1997-ci  ildə  Don 

Tapscottun  ”Rəqəmsal  iqtisadiyyat:şəbəkə  intellektinin  mənfi  cəhətləri  və 

üstünlükləri”(“The  Digital  Economy:  Promise  and  Peril  in  the  Age  of  Networked 

Intelligence”)  kitabında  işlədilmişdir  [8].Rəqəmsal  iqtisadiyyat  adlanan  bu  kitabda 

internet vasitəsilə kommersiyanı dəyişdirməyin yolu göstərilmişdir. 

Thomas Mesenbourga görə “Rəqəmsal iqtisadiyyat” konsepsiyasını aşağıdakı 3 

komponentlə eyniləşdirmək olar:[20] 

•  nfrastrukturun  dəstəklənməsi  (kompüter  avadanlığı,  proqram  təminatı, 

telekommunikasiya, şəbəkə və s.) 

•  E-biznes (təşkilat hər bir prosesi kompüter şəbəkələri üzərindən aparır) 

•  E-kommersiya (malların transferi, məsələn onlayn kitab satışı və s.) 


10 

 

 



 

Lakin Bill  mlahın şərhində bu sərhədlər daha da genişləndirilir. O buraya başqa 

komponentləri    məsələn,  sosial  media  və  internetdə  axtarışı  da  əlavə  edərək 

mürəkkəbliyi  artırır.Bu  yeni  iqtisadiyyatda  rəqəmsal  şəbəkə  və  rabitə  infrastrukturu 

qlobal  platforma  üzərində  insanlar  və  təşkilatlar  üçün  strategiyalar  hazırlamağa, 

ə

məkdaşlıq etməyə, ünsiyyət yaratmağa, informasiya axtarışına və s. imkan verir. 



Rəqəmsal  iqtisadiyyatın  daha  aydın  xarakteristikasının  müəyyənləşdirilməsi 

ə

nənəvi  iqtisadiyyatla  bağlıdır.Belə  ki,rəqəmsal  iqtisadiyyat  “yeni  iqtisadiyyat”ın, 



“informasiya  iqtisadiyyatı”nın  və  informasiya  cəmiyyətinin  əsasında  duran  başlıca 

vasitədir. Rəqəmsal iqtisadiyyatın təşəkkülü və sürətli inkişafı  ənənəvi iqtisadiyyatda 

bir  çox  dəyişikliklərin,yeniliklərin  dəyaranmasına  gətirib  çıxardı.  Rəqəmsal 

iqtisadiyyatın  üstünlükləri  rəqəmsal  texnologiyanın  malik  olduğu  üstünlüklərə 

ə

saslanır.  Belə  ki,  rəqəmsal  texnologiya  -  xüsusi  kodlaşdırma,  mübadilə  və  istifadə 



qaydalarına  əsaslanaraq  informsiya  proseslərinin  yerinə  yetirilməsi  zamanı 

yəni,informasiyanın  saxlanması,  daşınması  və  ötürülməsində  yüksək  sürətin, 

operativliyin və yaddaşa qənaət etməklə  daha çox məlumatın əldə olunmasını təmin 

edir.  Rəqəmsal  texnologiya  informasiya  emalı  prosesində  dəqiq  riyazi  üsulların 

tətbiqinə  və  o  cümlədən  informasiya  ilə  müxtəlif  manipulyasiyaların  həyata 

keçirilməsinə imkan yaradır. 



11 

 

 



 

Rəqəmsal  iqtisadiyyatın  yaranması    əvvəldədə  vurğuladığımız    kimi  ənənəvi 

iqtisadiyyatda  dəyişikliklərin  baş  verməsinə  səbəb  oldu.Klassik  yəni,ənənəvi 

iqtisadiyyatda  kapital maddi formada qəbul edilir. Bunlara adətən maşınlar, qurğu və 

binalar,  torpaq  və  s.  aiddir.  Zaman  keçdikcə    iqtisadiyyatda  pulun  rolu  daha  da 

möhkəmləndi və kapitalı pul formasında qəbul etməyə başladılar. Nəticədə  məhz pul 

kütləsi vasitəsilə əmək alətləri və vasitələrini əldə etmək mümkün olurdu. Rəqəmsal 

iqtisadiyyatın  meydana  gəlməsi  nəticəsində  isəəsas  təyinedici  rol,funksiya  

informasiyaya verildi. Beləliklə informasiya kapitalı meydana gəldi. 

Kapitalın  effektivliyinin  təhlilinin  aparılması  aktivlərin  müxtəlif  növlərinin 

fərqləndirilməsinə  şərait  yaratdı.  Buraya  cari  aktivlər  (dövriyyə  vəsaitləri),  əsas 

fondlar,  investisiyalar(istiqraz  aksiyaları),  qeyri-material  aktivlər  daxildir(qeyri 

material  aktivləri  dedikdə  ticarət  nişanı,  patentlər,  müəliflik  hüququ,  işçilərin 

yaradıcılıq potensialı və s. digər aktivlər). Müasir dövrdə müəssisələrdə  gələcək üçün 

alıcılıq  qabliyyətinə  malik  tələbləri  proqnozlaşdıran,  müəssisələrin  maliyyə  və 

təşkilati  strukturunu  planlaşdıran,  gəlir  əldə  olunmasını  təmin  edən  aktiv  kimi 

informasiya  kapitalını  qəbul  etmək  olar.  nformasiya  kapitalının  yaranması, 

dövriyyəsi  və  istifadəsi,  qiymətləndirilməsi  və  təhlili  proseslərini  rəqəmsal 

texnologiyalar  olmadan  təmin  etmək  mümkün  deyil.  Rəqəmsal  texnologiyaların 

tətbiqi bu kapitaldan istifadənin səmərəliliyinin təmin olunmasına imkan verir .  

Rəqəmsal  iqtisadiyyatın  ənənəvi  iqtisadiyyatdan    fərqli  və  üstün  cəhətləri 

mövcuddur.  Bunlardan  ən  əsası  ondan  ibarətdir  ki,  burada  məhsul,  daha  doğrusu 

informasiya  məhsulu,  yəni  kapitalı    hərəkətdə  və  dövriyyədə  daha  aktivdir.  Yüksək 

texnologiyanın    tətbiq  edilməsi  və  qlobal  əlaqələrin  mövcud  olması  qısa  zamanda  

məhsulun istehsalının həyata keçirilməsini təmin edir. Başqa sözlə, məhsulun  satışı 

üçün bazarın axtarılması və seçilməsi, satışa görə ödəmələrin gecikdirilmədən həyata 

keçirilməsi, o cümlədən yeni növ və çeşidlərin müəyyənləşdirilməsi və alıcıya təklif 

olunması,  rəqabətin  gedişatının  daimi  olaraq  nəzarətdə  saxlanılması  mümkündür. 

Rəqəmsal  iqtisadiyyat  texnologiyaların    təminatı  baxımından    böyük  xərclərin  və 


12 

 

 



 

genişmiqyaslı  əlaqələrin  qurulmasını  tələb  etməsinə  baxmayaraq    əhatə  dairəsi  və 

fəaliyyət  zonasına  görə  çox  geniş  ərazini  tutur.  Ənənəvi  iqtisadiyyatda  isə  indiki  

dövrdə  mövcud  olan  ən  əsas  problemlərə  bunlar  daxildir:  məhsulun  saxlanması, 

qablaşdırılması,  düzgün  marketinq,reklamın  təşkili,  sifarişçiyə  məhsulun  vaxtında 

çatdırılması  və  s.  Ənənəvi  iqtisadiyyatla  müqayisədə  rəqəmsal  iqtisadiyyatda  bu 

problemlərin  əksəriyyəti  çox  aşağı  səviyyədədir.  Beləliklə,rəqəmsal  iqtisadiyyatda 

inkişaf  prosesi,yeni  layihələrin  hazırlanması,  istehlakçı  ilə  birbaşa  əlaqələrin 

yaradılması, məhsulun kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin  sifarişçinin istəklərinə 

uyğun olması  daha effektiv şəkildə  həyata keçirmək mümükündür. 

Bütün  bu  üstünlüklərə  baxmayaraq  rəqəmsal  iqtisadiyyat  dünya  səviyyəsində  

elə  də  geniş  yayılmamışdır.  Bunun  isə  başlıca  səbəbi  rəqəmsal  iqtisadiyyatın 

yaranmasında başlıca rol oynayan  KT-nin müxtəlif  ölkələrdəki  inkişaf səviyyəsində 

mövcud  olan  fərqlərləəlaqədardır.Digər  tərəfdən  rəqəmsal  iqtisadiyyatın  bir  sıra 

çatışmamazlıqları da onun dünya miqyasında geniş yayılmasına mane olur. 

Rəqəmsal  iqtisadiyyat  müxtəlif  iqtisadi  sahələrin  qarşılıqlı  əlaqəli  inkişafı 

ə

sasında  yaranmış  informasiya  iqtisadiyyatının  inkişafında  da  mühüm  rol  oynayır. 



Beləliklə  məhz  bu  cür  qarşılıqlı  inkişaf  müasir  informasiya  cəmiyyətinin 

formalaşmasının əsasını təşkil edir. 

Rəqəmsal  iqtisadiyyat  inkişaf  etmiş  dünya  ölkələrində  həmçinin  adi  məişət 

proseslərinin  və  müxtəlif  xidmətlərin  həyata  keçirilməsində  də  mühüm  rol  oynayır. 

Buraya  məhsulların  satışı  və  xidmətlərin  göstəriməsinin  pərakəndə  şəkildə  həyata 

keçirilməsini  və  s.  daxildir.Bundan  başqa  iri  market  və  ticarət  mərkəzlərindən 

malların  alınması,  onların  sifarişçiyə  çatdırılması,  ödənişlərin  həyata  keçirilməsi, 

müxtəlif  kommunal  xidmətlərin,  tibbi,  səhiyyə  xidmətlərinin  göstərilməsi,  təhsil  və 

tədrisdə,  iş  axtarışında,  müxtəlif    məlumatların  əldə  olunmasını  və  s.  qeyd  etmək 

olar.Rəqəmsal iqtisadiyyatı ənənəvi iqtisadiyyatdan fərqləndirən cəhətlərdən  biri də 

istehsalda  proqnozların  verilməsi,  gələcək  planlaşdırma,  tələb  və  təklif  arasındakı 

asılılıq  və  münasibətlərin  araşdırılması  prosesində  təkcə  müəssisənin  özü  iştirak 



13 

 

 



 

etmir.Burada  müxtəlif şirkətlərin, institutların, fərdlərin birbaşa iştirakı mümkündür. 

Belə  ki,bütün  bunlar  bir  sıra  problemlərin  yaranmasına  əsas  verir.  Bu  problemlər 

məsələlərin həllinə aidiyyatı olmayanların yersiz müdaxiləsi, ümumi şəbəkədə əmələ 

gələn xaos və s. nəticəsində yaranır. 

Rəqəmsal  iqtisadiyyatın  malik  olduğu  bu  üstünlükləri  müasir  dövrdə  

idarəetmədə, biznesin təşkilində, baş müəssisə ilə onun tabeçiliyində olan müəssisələr 

arasındakı  münasibətlərin  qurulmasında,  yeni  istehsal  sahələrinin  açılmasında 

effektivliyi təmin edir. 

 Əgər  rəqəmsal  texnologiyaların  mövcud  olan  üstünlükləri  və  imkanları  

məqsədəuyğun,düzgün  şəkildə  istifadə  edilərsə,bu  cəmiyyətdə  hərtərəfli  tarazlığın 

yaranmasına  şərait  yaradar.  Rəqəmsal  iqtisadiyyatın  əhatə  dairəsinin  genişlənməsi, 

onun  daha  çox  dünya  ölkələrini  əhatə  etməsi  rəqəmsal  fəzanın  istifadəsi 

səviyyəsindən  asılıdır [18]. 

Rəqəmsal  imkanlar  müasir  dövrdəkino  sənayesində,  müxtəlif  festivalların 

,toplantıların  keçirilməsində,  böyük  idman  yarışlarının  təşkilində,  konfransların, 

beynəlxalq  görüşlərin  keçirilməsində,  dünyəvi  problemlərin  həllində,  ümümdünya 

məlumatlarının  çatdırılmasında  böyük  rola  malikdir.  Beləliklə    bu  texnologiyaların 

tətbiqi idman, incəsənət, turizm və s. sahələrdəyeni gəlir gətirən sahələrin açılmasına, 

böyük  həcmdə  investisiya  qoyuluşlarına,  dünya  miqyasında  reklamların  təşkilinə  o 

cümlədən,bu işdən külli miqdarda gəlir əldə olunmasına şərait yaratmaqdadır. 


14 

 

 



 


: application -> uploads -> 2016
2016 -> Təqdimatların hazırlanması (Powerpoint, Word, Excel)
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda
2016 -> «magиstratura mяrkяzи»
2016 -> Övlяt иqtиsad unиversиtetи «magиstratura mяrkяzи» Abbasov Cavid Sadiq o
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda
2016 -> İmtahanın keçiriləcəyi tarix «15» may 2016-cı il Otaq 412
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ
2016 -> 2016-cı il Otaq 412 Sıra№-si
2016 -> Bayramov Rəşid Mahir oğlu «Dövlətin sosial siyasətinin maliyyə təminatında büdcənin rolu»
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti


  1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə