Corc Vaşinqton Mənim vətənim azadlıq olan yerdir. Tomas Cefferson



Yüklə 2.66 Kb.

səhifə9/14
tarix14.01.2017
ölçüsü2.66 Kb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14
Amerika prezidentləri
O, bu sərvətlərin hesabına özünə cah-cəlallı  həyatı  təmin 
etməklə yanaşı, ölkənin siyasi arenasında mövqeyini daha 
da möhkəmlədir.
Çox keçmir ki, Artur vəzifəsindən uzaqlaşdırılır. Dövlət 
xidməti sahəsindəki total rüşvətxorluq islahatlar keçiril-
məsini, mühüm vəzifələrə daha bacarıqlıların təyin olun-
masını  zəruri edirdi. Nyu-York gömrüyü ölkəni bürüyən 
korrupsiyaya biabırçı nümunə idi. Prezident Heys 1878-ci 
ildə Artur və gömrükdə çalışan digər məsul işçiləri tutduq-
ları vəzifədən azad edir. Lakin növbəti prezident seçkiləri 
göstərir ki, gömrük biabırçılığı Arturun siyasi imicinə o 
qədər də xələl gətirməyib. 1880-ci ildə keçirilən seçkilərdə 
respublikaçı Qarfi ld prezidentliyə o isə vitse-prezidentliyə 
namizəd göstərilir. Qarfi ldin seçkilərdə  qələbə qazanması 
ilə Artur yenidən federal hökumətə daxil olur. Qarfi ld sui-
qəsd nəticəsində aldığı yaralardan vəfat etdiyi günün səhəri 
o, prezident səlahiyyətlərinin icrasına başlayır.
Qarfi ldin  öldürülməsi ona olduqca pis təsir etmiş-
di. Bəlkə bu səbəbdən onda ciddi dəyişikliklər baş verir. 
Gözlənildiyinin  əksinə olaraq, Artur, çox da təmiz olma-
yan keçmişindən üz çevirərək, himayədarlıq siyasətindən 
əl çəkir. Yeni qurulan kabinetdə vəzifə bölgüsü apararkən, 
üstünlüyü kadrların partiyadakı nüfuzuna deyil, onların ba-
carıq və qabiliyyətinə verir. Yeni korrupsiya mənbələrinin 
yaranmasına rəvac verəcək dövlət vəzifələrinin təsis edil-
məsini özündə ehtiva edən federal qanunlara veto qoyması 
bəzi partiya bosslarının ondan narazı qalmasına səbəb olur. 
Federal administrasiyada aşkarlanan digər korrupsiya hal-
ları, Arturu 1883-cü ildə dövlət xidmətinin yenidən təşkili 
haqqında qərar layihəsini dəstəkləməyə vadar edir. Bu qərar 
layihəsinə əsasən dövləti vəzifələrə təyinatlar himayədarlıq 
prinsipinə deyil, layihədə  əksini tapmış prosedura uyğun 
aparılmalı idi.

127
Amerika prezidentləri
İslahat tərəfdarı olmasına baxmayaraq Arturun pre-
zidentlik fəaliyyəti bir o qədər də  məhsuldar olmamışdır. 
O, gün ərzində iki saat olmaqla həftədə beş dəfə administ-
rativ işlərlə  məşğul olur. Digər tərəfdən Artur bəzi  əski 
vərdişlərindən  əl çəkməmiş, təmtəraqlı  həyat tərzini da-
vam etdirmişdir. Belə ki, Ağ Evdə tez-tez ziyafətlər verir
qəbullar təşkil edirdi.
Bütün bunlarla yanaşı prezidentin şəxsi həyatı da uğur-
lu olmamışdır. O, 1880-ci ildə  həyat yoldaşını itirir. Bir 
oğlu hələ körpə ikən tələf olur, Prinston Universitetinin 
tələbəsi olan digər oğlu isə avara və perspektivsiz həyat 
keçirir. Artur bütün mehrini on yaşlı  qızına salır. Həddən 
artıq həssas olan Artur özünü çox vaxt tənha və məğlub hiss 
edirdi. Əhvalının dəyişkənliyi, onun prezidentliyinin başlı-
ca sirri olan ağır xəstəliyi ilə bilavasitə əlaqədardı. Yalnız 
ölümündən səkkiz il sonra onun, o vaxtlar müalicəsi qey-
ri-mümkün olan nefritdən (böyrək xəstəliyi)  əzab çəkdiyi 
ictimaiyyətə məlum olmuşdur.
Artur ikinci müddətə prezident seçilmək iddiasından 
rəsmən imtina etməsə  də, onun həqiqətən belə bir arzusu 
yox idi. 1884-cü il seçkilərində respublikaçılar qoca xarici 
işlər naziri Ceyms Bleyni namizəd göstərsələr də o, demok-
rat Klivlendə məğlub oldu. Artur ictimaiyyət arasında so-
nuncu dəfə, 21 fevral 1885-ci ildə Vaşinqtonun abidəsinin 
açılışında görünür. Nyu-Yorka qayıtdıqdan sonra siyasi 
fəaliyyət göstərmir. Ömrünün son günlərində əlyazmalarını 
yandırır.
Çester Artur 18 yanvar 1886-cı ildə, 56 yaşında  əzab 
çəkdiyi ağır xəstəlikdən vəfat etmişdir. 

128
Amerika prezidentləri
QROVER KLİVLEND 
(GROVER CLEVELAND)
(1885-1889) və (1893-1897)
Hazırda Ağ Evin sahibi Barak Obama sıra nömrəsi ilə 
44-cü prezident hesab edilir. Əslində isə o, ABŞ prezident 

129
Amerika prezidentləri
olmuş 43-cü şəxsdir. Birləşmiş Ştatların 22-ci prezidenti ol-
muş Qrover Klivlend ikinci müddətə seçilməsə də, növbəti 
seçkilərdə yenidən namizədliyini irəli sürərək qələbə qa-
zanır. Belə ki, Q.Klivlend 22-ci və 24-cü prezident sayılır. 
Onun prezidentliyi bir də onunla əlamətdardır ki, son 28 
ildə Ağ Evin sahibi respublikaçı deyil demokrat idi.
Qrover Klivlend 18 mart 1837-ci ildə Nyu-Cersi şta-
tının Kolduell şəhərində anadan olub. Ulu babası Mouzes 
Klivlend 1635-ci ildə İngiltərəni tərk edərək, Massaçusets 
ərazisində məskunlaşmışdı. Gələcək prezidentin atası var-
lı olmasa da mükəmməl dini təhsil almışdı. Balaca Qro-
ver ilk təhsilini Klinton (Nyu-York şt.)  şəhərindəki xüsu-
si məktəbdə alır. 15 yaşlı Qrover atasını itirdikdən sonra 
təhsilini davam etdirməklə yanaşı günəmuzd işləməyə 
məcbur olur. Əvvəlcə dükanda satıcı kimi, sonra isə Nyu-
York korlar cəmiyyətində çalışır. 1855-ci ildə Buffaloda-
kı vəkillər kontorunda şagird olur. 22 yaşı olarkən vəkillik 
praktikasına başlayaraq, tezliklə hörmətli və qazanclı vəkil 
kimi tanınır.
XIX əsrin ikinci yarısında ABŞ prezidenti olan şəxslərin 
əksəriyyəti vətəndaş müharibəsində iştiraki ilə karyera qu-
rub. Lakin, Klivlend maraqlı istisna təşkil edir. O, nəinki 
müharibədə  iştirak etməmiş, hətta  əvəzinə  hərbi xidmətə 
yollanan şəxsə 150 dollar ödəməklə ordudan yayınmışdır.
Təcrübəli vəkil olaraq cəmiyyətdə qazandığı nüfuz 
onun siyasi karyera etməsi üçün zəmin yaratdı. Demokrat 
partiyasına üzv yazılan Klivlend 1862-ci ildə partiya qurul-
tayının iştirakçısı olur. Onun antikorrupsiya xarakterli çı-
xışları siyasi dairələrdə rəğbətlə qarşılanır. «Dövləti vəzifə 
– dövləti cavabdehlikdir» şüarı onun gələcək siyasi karye-
rasının leytmotivinə çevrilir.
Klivlendin yüksək qazanclı  vəkillik praktikasından 
müvəqqəti uzaqlaşaraq müxtəlif inzibati vəzifələrdə ça-
lışması onun siyasi ambisiyalarından xəbər verirdi. Lakin 

130
Amerika prezidentləri
1868-ci ildə Buffalo dairə rəhbərliyinə seçkilərdə uğursuz-
luğu onu yenidən vəkillik fəaliyyətinə qayıtmağa məcbur 
etdi. İki şəriki ilə birgə açdığı vəkillər kontoru varlı kom-
mersant və  iş adamları ilə yanaşı «Standart oyl», «Mer-
çants  ənd Treyders», «Lixay-Velli reylroud» kimi nəhəng 
korporasiyaların hüquqlarını qoruyurdu. «Nyu-York sent-
ral» dəmiryol  şirkətinin  əlverişli və yüksək məvacibli 
təklifi ndən imtina edən Klivlend 1870-ci ildə Eri qrafl ığı-
nın polis rəisi vəzifəsini tutur. Bu vəzifə az gəlirli olmasına 
baxmayaraq ona böyük siyasi kapital gətirir. On il sonra isə 
Buffalo şəhərinin meri seçilir.
Dövlət idarəetmə orqanlarında korrupsiya və rüşvət-
xorluq hallarının barışmaz tənqidçisi, islahatlar tərəfdarı 
olması onun 1882-ci il Nyu-York qubernatoru seçkilərində 
demokratların namizədi olmasına şərait yaratdı. Quberna-
tor vəzifəsinə seçilən Klivlendin prinsiplərinə sadiq qalma-
sı, ona ümummilli etimad qazandırdı. Nyu-Yorkla yanaşı 
digər regional partiya qurumları ilə isti münasibətləri isə 
1884-cü il prezident seçkilərinə namizədliyini təmin etdi.
Seçkiönü kampaniya Klivlend üçün olduqca çətin keçir. 
Bu ABŞ tarixinə ən qalmaqallı və çirkin mübarizə üsulları 
ilə yadda qalan seçki kimi düşüb. Belə ki, əks düşərgələr 
bir-birlərinin seçki proqramlarını  tənqid etməklə yanaşı, 
ictimaiyyətə namizədlərin xarakterik xüsusiyyətləri,  şəxsi 
həyatları haqqinda çeşidli kompromatlar da ötürürdülər. 
Rəqibləri respublikaçı namizəd Ceyms Bleyni korrupsiyaçı 
partiya funksioneri kimi tənqid atəşinə tuturdularsa, respubli-
kaçilar Klivlendi daha ağır ittihamlarla məişət pozğunluğun-
da,  əxlaqsızlıqda suçlayırdılar.  Şübhəsiz ki, 47 yaşlı subay 
Klivlend haqqında səsləndirilən ittihamların heç də hamısı 
əsassız deyildi. Lakin Klivlend bəzi «cavanlıq səhvlərini» 
səmimi etiraf etməklə reputasiyasını qoruya bildi.
Seçkilərdə  rəqibinə çox kiçik, yalnız 0,2% səs çox-
luğu ilə qalib gəlsə  də, Klivlend seçimçilər kollegiyasın-

131
Amerika prezidentləri
da daha yaxşı  nəticə göstərdi. Onun qələbəsi, Vətəndaş 
müharibəsindən sonra ilk demokratın Ağ Evə sahib olması, 
Demokrat Cənubu ilə Respublikaçı Şimalın barışıq simvolu 
təsiri bağışlayırdı.
Onun birinci prezidentliyinin əsas fəaliyyət istiqaməti 
valyuta siyasəti, rüsum islahatları, hökumət və dövlət 
xidmətinin təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş islahatlar oldu. 
Sələfi  Arturdan fərqli olaraq inzibati işlərə daha çox vaxt 
sərf edən Klivlend səhərdən axşamadək çalışırdı. Dəbdəbəli 
ziyafətləri, təmtəraqlı  qəbulları xoşlamayan prezident Ağ 
Evə  işgüzar mühit gətirmişdi. Bu, prezidentliyinin ikin-
ci ilində gözlənilmədən aristokrat nəslindən olan Franses 
Folsla ailə qurduqdan sonra da dəyişmədi.
Prinsiplərinə sadiq qalan Klivlend himayədarlıq sis-
teminə qarşı çıxır, gəlirli (təəssüf ki, bəzi dövləti vəzi fələr 
hələ  də  gəlir mənbəyi hesab edilirdi) vəzifələrin bölün-
məsində partiya mənsubluğunu nəzərə almamağa çalışırdı. 
Lakin radikal islahatlar keçirilməsindən çəkinirdi.
Klivlend güclü mərkəzləşmiş hakimiyyət tərəfdarı ol-
masa da Konqreslə icraedici hakimiyyət arasındakı  bəra-
bərsizliyi minimuma endirməyə cəhd göstərir. Prezident ol-
duğu müddətdə veto hüququndan görünməmiş sayda, 304 
dəfə istifadə etmişdir.
Seçkiönü verdiyi vədlərin heç də hamısını həyata keçirə 
bilməməsi, himayədarlıq sisteminə qarşı çıxmaqla bəzi par-
tiya bosslarını özündən incik salması 1888-ci il seçkilərində 
uğursuzluğunun başlıca səbəbi oldu və o, respublikaçıların 
namizədi B.Harrisona uduzdu.
Məğlubiyyətindən sonra maliyyə problemlərinin həlli 
ilə məşğul olur. Prezident Harrisonun fəaliyyəti, onda prezi-
dentliyə özünün daha layiqli şəxs olduğu fi krini gücləndirir. 
Respublikaçıların təsərrüfatsızlıq və korrupsiya rejimindən 
milləti xilas etmək istəyilə, növbəti seçkilərə namizədliyini 
irəli sürərək parlaq qələbə qazanır.

132
Amerika prezidentləri
Klivlendin ikinci prezidentliyi gözlənildiyinin  əksinə 
olaraq uğurlu alınmır, iqtisadi böhranla müşayiət olunur. 
Xüsusilə maliyyə sisteminin ifl ic  vəziyyətinə düşməsi 
təkcə 1893-97-ci illərdə 600 bankın bağlanmasına, 15000 
müəssisənin müfl is olmasına səbəb olur. İşsizik 20 % ar-
tır. Kənd təsərrüfatı  məhsullarının qiymətdən düşməsi 
fermerlərə böyük ziyan vurur.
Bu  ərəfədə prezidentin səhhətində problemlər yaranır. 
xərçəng xəstəliyindən  əzab çəkən Klivlend 1893-cü ildə 
ağır cərrahiyyə  əməliyyatına məruz qalır. Olduqca gizli 
şəraitdə aparılan əməliyyat yalnız 1917-ci ildə ictimaiyyətə 
açıqlanıb.
1896-cı il seçkilərində namizəd olmaq istəsə  də, de-
mokratlar onun deyil Cenninqs Brayanın namizədliyini 
irəli sürürlər.  İstefaya çıxdıqdan sonra Prinstona köçür, 
burada yerli universitetin rektoru, gələcəkdə prezident ola-
caq Vudro Vilsonla dostluq münasibəti yaradır. İttifaq Sı-
ğorta Şirkətləri Təşkilatının sədri və publisist kimi ictimai 
mühitdə fəaliyyət göstərir. Qrover Klivlend 24 iyul 1907-ci 
ildə vəfat edir. 

133
Amerika prezidentləri
BENCAMİN HARRİSON 
(BENJAMIN HARRISON)
(1889-1893)
Bencamin Harrison ABŞ-ın 9-cu prezidenti U.H.Harri-
sonun nəvəsi idi. O, 20 avqust 1833-cü ildə Ohayonun Nord-
Bend yaşayış  məntəqəsində dünyaya gəlmişdi. Klivlend 
kimi presviterian ruhunda tərbiyə almış, lakin sələfi ndən 

134
Amerika prezidentləri
fərqli olaraq prezident olarkən belə dini qaydalara ciddi 
əməl etmişdir. Uşaqlıq illəri atasına babasından miras qal-
mış 600 akr torpaq sahəsinə malik fermada keçib. Böyük və 
əməksevər fermer ailəsinin həyatı, aristokrat əcdadlarından 
fərqli olaraq, heç də təmtəraqlı keçməmişdir. Buna baxma-
yaraq ailə başçısı Con Skottun gərgin işgüzarlığı sayəsində 
ailənin on iki uşağının hamısı xüsusi müəllimlər yanında 
təhsil alır. Kollecə daxil olmaq məqsədilə Bencamini 14 
yaşı olarkən xüsusi məktəbə qoyurlar. Maddi çətinliklər 
səbəbindən atasının onu məşhur Yel Universitetində oxut-
maq arzusu həyata keçmir.
Lakin Bencamin «Qərbin Yel Universiteti» hesab 
edilən Oksforddakı Mayami Universitetində  təhsil alır. 
Universitetdə təhsilini bitirdikdən sonra Sinsinattiyə köçə-
rək, atasının dostu Bellami Starerin köməyi ilə, hələ 21 yaşı 
tamam olmamış yerli vəkillər kollegiyasına üzv qəbul edi-
lir. Nüfuzlu vəkil Uilyam Uolles ona şərikli vəkillər konto-
ru açmağı təklif edir. Tezliklə böyük hörmət qazanan yeni 
kontorun müştəriləri arasında istər iri şirkətlər, istərsə  də 
sıravi şəxslər yer tutur. Böyük qonorarlar almasına baxma-
yaraq Harrisonun tez-tez pula ehtiyacı olmuş və o, uşaqlıq 
dostu Albert Qallatindən borc götürmüşdür. Qeyd edək ki, 
Qallatin sonralar İndiana ştatının qubernatoru, Harrisonun 
prezidentliyi dövründə isə ABŞ-ın İtaliyada səfi ri olmuşdur. 
1861-ci ildə Uollesdən ayrılan Harrison özünün vəkillər 
kontorunu açır. Kontor tezliklə İndianapolisin aparıcı kon-
toruna çevrilir.
Dövrün bir çox dövlət xadimləri kimi Vətəndaş Müha-
ribəsi onun da karyerasına önəmli təsir göstərib. 1862-ci 
ilin iyul ayında leytenant rütbəsində hərbi xidmətə başlayır 
və ona yeni formalaşdırılan alaylardan biri üçün könüllülər 
toplamaq tapşırılır. Müharibədə iki illik iştirakı ərzində bir 
neçə  dəfə  ağır döyüşlərdə  iştirak edir və briqada generalı 
rütbəsinədək yüksəlir.

135
Amerika prezidentləri
Müharibədən sonra vəkillik praktikası ilə məşğul olur 
və  İndiana Ali Məhkəməsinə üzv seçilir. Onun hərbdə 
qazandığı  uğurlar, seçkili orqanlarda təmsil olunmasına 
əlverişli  şərait yaradırdı. Respublikaçılar onu İndiana qu-
bernatoru seçkilərinə namizəd göstərmək istəsələr də, bu 
təklifdən imtina edir. Lakin 1881-ci il Konqresə keçirilən 
seçkilərdə  iştirak etməyə razılıq verir və senata seçilir. 
Siyasi fəaliyyətə bir o qədər həvəs göstərməməsi növbəti 
seçkilərdə məğlub olması ilə nəticələnir.
Bu uğursuzluğa baxmayaraq, nüfuzlu siyasi xadimlərin, 
maliyyəçilərin daxil olduğu yaxın ətrafı onu gələcəkdə pre-
zident görmək istəyirdi. Heç bir siyasi qalmaqalda adı hal-
lanmayan, saf əxlaqa malik Harrison 1888-ci il prezident 
seçkilərində respublikaçıların namizədi olur.
İkinci müddətə prezident seçilmək istəyən demokrat 
Klivlendlə yanaşı «Spirtli içkilərə qadağa» adlandırılan par-
tiyadan Klinton Fisk və Əmək partiyasını təmsil edən Ek-
son Striter də seçkilərə qatılır. Seçkilərdə mübarizə əsasən 
Harrison və Klivlend arasında getmişdir. 
Harrison Klivlenddən 0,7 % az səs toplasa da, seçimcilər 
kollegiyasında ona qalib gələrək (233:168) prezident olur.
Zəngin siyasi təcrübəyə malik olmayan yeni prezident 
bu uğurunu Allahın işi hesab edir. Onun məqsədyönlü 
siyasət yeridə bilməməsi ölkənin siyasi-iqtisadi həyatında 
önəmli inkişaf üçün stimul yaratmamışdır. Harrison qarşı-
ya çıxan siyasi problemləri həll edə bilmir və özünü yal-
nız ölkənin ali məmuru kimi göstərir. Prezidentliyinin ilk 
18 ayı müddətində 1700-ədək məmuru yenisi ilə əvəzləyir. 
Təyinatların heç də hamısı uğurlu olmur və narazılıqla qar-
şılanır. 30 yaşlı Nyu-Yorklu Teodor Ruzveltin Federal Ko-
missiyada dövlət qulluğuna götürülməsini məqbul hesab 
etmək olar. Gələcəkdə prezident seçilmiş Ruzvelt siyasi-
inzibati karyerasının əsasını məhz bu təyinatla qoymuşdur. 

136
Amerika prezidentləri
Prezidentin Konqreslə  səmərəli  əməkdaşlığı alınmır. 
Əlavə təklifl ərlə Konqresə göndərdiyi illik müraciətlərinin 
heç biri qəbul edilmir. Qanunverici orqanla qarşıdurma ar-
zulamayan Harrison veto hüququndan istifadə etmir.
Təntənəli mərasimləri xoşlamayan prezident xanımı 
Karolin Skott uşaqları və nəvələri ilə Ağ Evdə təm-təraqsız 
həyat sürmüşdür.
Harrison administrasiyasının xarici siyasi kursu da ol-
duqca uğursuz olmuşdur. Dövlət katibi Ceyms Bleynin 
qənaətbəxş olmayan fəaliyyəti Avropa dövlətləri, həmçinin 
Kanada ilə  bəzi konfl iktlərin yaranmasına rəvac verir. 
1891-ci ilin oktyabr ayında isə Çili ilə münasibətlərdə 
ciddi böhran yaranır. ABŞ-ın Çilinin daxili işlərinə qarış-
ması iki matrosun öldürülməsi ilə  nəticələnir. Vaşinqton 
hökumətinin etirazına və dəyən zərərin ödənilməsi tələbinə 
Çili xarici işlər naziri təhqiredici cavab verir. Müharibəyə 
səbəb ola biləcək böhran yalnız Çili hökumətinin güzəştə 
getməsi ilə aradan qaldırılır. Hadisələr Bleyn və Harriso-
nun xarici siyasi kursunun naqisliyini göstərməklə yanaşı, 
ABŞ-ın aparıcı dövlətə çevrildiyini təsdiq edirdi.
Harrisonun himayədarlıq siyasətindən imtina etməsi, 
partiyaya rəhbərlik arzusunda olmaması partiyadaxili parça-
lanmaları gücləndirir. Onun 1892-ci il seçkilərinə namizəd 
göstərilməsini isə sadəcə respublikaçıların daha layiqli 
namizədi olmaması ilə izah etmək olar. 
Seçkilərdən iki həftə  əvvəl xanımının vərəm xəstə li-
yindən vəfat etməsi Harrisonu tam ruhdan salır və o, seçkiyə 
maraq göstərmir. Nəticədə demokrat Klivlendə məğlub olur. 
O, sonralar siyasi fəaliyyətini davam etdirmiş, İngiltərə və 
Venesuela arasında yaranmış sərhəd münaqişəsini həll edən 
arbitraj komissiyasının üzvü olmuşdur.
Harrison 13 mart 1901-ci ildə sətəlcəmdən vəfat etmiş-
dir. 

137
Amerika prezidentləri
UİLYAM MAK-KİNLİ
(WILLIAM McKINLEY)
 (1897-1901)
Birləşmiş Ştatların XIX əsrdə sonuncu prezidenti olmuş 
Uilyam Mak-Kinlinin yeritdiyi daxili siyasi kursun zəif ol-
masına baxmayaraq, apardığı xarici siyasət ABŞ tarixində 
yeni səhifə açmışdır. Xüsusilə  İspaniyaya qarşı aparılan 
müharibə və bir neçə ispan müstəmləkəsinin ilhaq edilməsi 

138
Amerika prezidentləri
ölkənin dünyanın böyük hegemon dövlətlərindən birinə 
çevrilməsinin əsasını qoymuşdur.
Uilyam Mak-Kinli 29 yanvar 1843-cü ildə Ohayonun 
Nayls şəhərində anadan olmuşdur. Şotland əsilli irlandiyalı 
olan atası Uilyam Mak-Kinli çuqun istehsalı  və satışı ilə 
məşğul olurdu. Gələcək prezident ilk təhsilini Polanddakı 
xüsusi məktəbdə alır, 1860-cı ildə isə Midvill şəhərindəki 
Allegan kollecinə daxil olur. Vətəndaş Müharibəsi başla-
dıqda polkovnik Razerford Heysin başçılıq etdiyi könüllülər 
ordusuna yazılır. Müharibənin sonunadək döyüşlərdə  işti-
rak edərək mayor rütbəsinədək yüksəlir.
Müharibədən sonra Olbani (Nyu-York ştatı) Hüquq 
məktəbində oxuyaraq vəkillik fəaliyyətinə başlayır. Müdafi ə 
etdiyi müştərilərinin maddi vəziyyəti ilə maraqlanmaya-
raq öz peşəsinə prinsipial yanaşması onu qısa müddətdə 
məşhurlaşdırır. 1871-ci ildə Ohayo bankirlərindən birinin 
qızı İda Pakstonla ailə həyatı qurur. Nikah uğurlu olsa da, 
tezliklə xanım Mak-Kinli ağır xəstələnir və  nəticədə  əlil 
olur. 
Müharibədən on il sonra uğurlu vəkillik fəaliyyəti Mak-
Kinlinin maddi vəziyyətini  əhəmiyyətli dərəcədə  dəyişir. 
Qazandığı pulları daşınmaz  əmlaka və Ohayonun sənaye 
müəssisələrinə yatıraraq şəxsi kapitalını ikiqat artırır. Çox 
keçmir ki, vəkillik praktikasına son qoyaraq siyasətlə 
məşğul olmağa qərar verir və respublikaçılar partiyasına 
üzv yazılır. Nüfuzlu vəkil, vətəndaş müharibəsinin vetera-
nı, sağlam dünyagörüşünə malik mühafi zəkar biznesmen 
Mak-Kinli uğurlu siyasi karyera edəcəyinə ümid bəsləyə 
bilərdi. Doğrudan da o, 1876-cı ildə Konqresə seçilir və 
qısa müddətli fasiləni nəzərə almasaq 1891-ci ilədək orada 
fəaliyyət göstərir. Bu ərəfədə o, perspektivli konqresmen 
kimi varlı və böyük hörmət sahibi olan biznesmen M.Hannın 
diqqətini özünə  cəlb edir. M.Hann Mak-Kinlinin karyera 
etməsinə əhəmiyyətli dərəcədə köməklik göstərmişdir. 

139
Amerika prezidentləri
1892-ci ildə Ohayonun qubernatoru seçilən Mak-
Kinli, 1895-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışır. Qeyd edək ki, 
siyasətlə intensiv məşğul olması, dövləti vəzifələrdə yer al-
ması, şəxsi biznesində geriləmə ilə müşayiət olunmuşdur. 
Müfl is olduqdan sonra yığılan borclarını  bəzi sənayeçilər 
öz üzərlərinə götürərək, Mak-Kinlinin onların marağı 
çərçivəsində fəaliyyət göstərəcəyinə ümid bəsləyirdilər.
1896-cı il prezident seçkilərində Mak-Kinli respubli-
kaçıların namizədi oldu. Partiya funksionerləri onun istər 
sənayeçilər, istərsə  də  kənd təsərrüfatı  işçiləri arasındakı 
nüfuzuna güvənirdilər.
Seçkiönü kampaniyanın meneceri kimi çıxış edən 
Hann ölkə iqtisadiyyatında söz sahibi olan bir neçə  şəxsi 
öz  ətrafında toplaya bilir. ABŞ-ın məşhur bankirlərindən 
olan Morqan və sənayeçi Rokfeller təkcə reklam nəşrlərinə 
yarım milyon dollar xərcləmişlər. Mak-Kinli haqqnıda fi lm 
çəkilmiş ilk namizəd idi. Nəticədə U.Mak-Kinli 51,1 % səs 
toplayaraq demokrat partiyasının namizədi Uilyam Braya-
na qalib gəlir. Seçimçilər kollegiyasında onun üstünlüyü 
daha böyük olur: 271:176.
Prezidentliyinin ilk günlərindən ictimaiyyətlə əlaqələrini 
düzgün qurması, xüsusilə  mətbuata olan münasibəti onu 
populyar liderə çevirmişdir. Lakin seçkiönü çıxışlarında 
verdiyi vədləri tam şəkildə gerçəkləşdirə bilməmişdir. Ən 
əsası, iqtisadi sahədə aparılması zəruri olan islahatları tam 
həyata keçirməmiş, inhisarçılığa qarşı loyal mövqe tutmuş-
dur. Buna səbəb onun hələ prezident seçilməmişdən əvvəl 
ölkənin iqtisadi bossları ilə sıx əlaqələrinin olmasıdır.
90-cı illərdə Avropa dövlətlərinin Asiya və Afrika-
da müstəmləkəçilik siyasətinin güclənməsi ABŞ-ın xarici 
siyasi kursunda əsaslı  dəyişikliklər edilməsini gündəmə 
gətirdi. Bu yöndə atılan ilk addım Konqresin hərbi-dəniz 
nəzəriyyəçisi Alfred Mehemin əsərləri  əsasında müasir 
hərbi-dəniz donanmasının yaradılması barədə qərarı oldu.

140
Amerika prezidentləri
1898-ci il iyulda Havay adalarının ilhaq edilməsinə 
Birləşmiş Ştatların ekspansionist siyasətinin tərkib hissəsi 
kimi də baxmaq olar. Lakin, İspaniya və Filippinə qarşı 
aparılan müharibələr ABŞ-ın xarici siyasi kursunda cid-
di dəyişikliklərdən xəbər verirdi. İspaniyanın Kubadakı 
uzunmüddətli ağalığı Amerika ictimaiyyətini ciddi narahat 
edirdi. Digər tərəfdən ölkənin iqtisadi maraqları və Karib 
dənizində şəriksiz ağalıq istəyi Kubanı Birləşmiş Ştatların 
milli maraq obyektinə çevirirdi. Prezidentin bu mövqe ilə 
razılaşmasına baxmayaraq, o, İspaniya ilə  hərbi qarşıdur-
madan çəkinərək İspaniya və Kuba arasındakı münaqişənin 
sülh yolu ilə həllinə çalışırdı. Lakin 15 fevral 1898-ci ildə 
ABŞ-ın «Meyn» gəmisinin Havana limanında qəzaya uğra-
ması Mak-Kinlini problemin sülh yolu ilə həll olunmayaca-
ğına inandırdı. Uzun müzakirələrdən sonra 19 aprel 1898-ci 
ildə Konqres prezidentin tapşırığı ilə İspaniyaya müharibə 
elan etdi.
Müharibə elan etmək, şübhəsiz ki, onu udmaqdan qat-
qat asandır. Quruda aparılan elə ilk döyüşlər ABŞ ordusunun 
müharibəyə tam hazır olmadığını göstərdi. Lakin döyüşlərin 
dənizdə davamı, ölkənin qüdrətli hərbi-dəniz donanmasına 
malik olduğundan xəbər verirdi. Filippində İspanların dar-
madağın edilməsi müharibənin gedişində ciddi dönüş ya-
ratdı və müharibə 10 may 1898-ci ildə Birləşmiş Ştatların 
tam qələbəsi ilə başa çatdı. Müharibənin nəticələrinə görə 
Kubaya azadlıq verilsə də, Puerto-Riko, Quam və Filippin 
ABŞ müstəmləkəsi elan edildi.
Ölkəyə birləşdirmiş  əlavə torpaqlar, ümumdünya nü-
fuzu və milli özünəinam hissi doğuran sensasiyalı  hərbi 
qələbələr növbəti prezident seçkilərinin müqəddəratını 
əvvəlcədən həll etmiş oldu. 1900-cü il seçkilərində respub-
likaçıların prezidentliyə namizədi yekdilliklə Mak-Kinli 
seçilsə  də, vitse-prezidentliyə namizəd göstərilməsi  fi kir 
müxtəlifl iyilə müşayiət olundu. Uzun çəkən partiyadaxi-
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə