Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 14. 12. 2011- ci il tarixli, 2062 №-li əmri ilə təsdiq edilmişdir



Yüklə 3.72 Mb.
səhifə44/47
tarix28.11.2016
ölçüsü3.72 Mb.
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47

Akvarium
Bu üsulun məqsədi diskussiya vərdişlərini inkişaf etdirməkdir. Ak­varium bir neçə variantda keçirilə bilər.

“Akvarium”un keçirilməsinin I variantı:

Şagirdlərin köməyi ilə diskussiya aparmaq qaydaları (mə­sə­lən, reqlamentə əməl etmək, bir-birinin sözünü kəsməmək və s.) mü­əyyən edilir. Şagirdlər iki qrupa bölünür. Bir qrup dairənin daxi­lin­dəki stullarda əyləşərək müəllimin təklif etdiyi problemi mü­za­ki­rə edir. Dairədən kənardakı stullarda əyləşmiş digər qrup isə dis­kus­si­yanın müəyyən edilmiş qaydalara uyğun aparıldığını müşahidə edir.

Müəyyən olunmuş mövzu üzrə birinci qrup diskussiya aparır. 15-20 dəqiqədən sonra diskussiya dayandırılır, “xarici dairənin” iş­ti­rakçıları diskussiyanın gedişini qiymətləndirir və qruplar yerini də­yişərək bu və ya digər problemin müzakirəsini davam etdirirlər.

“Akvarium”un keçirilməsinin II vaiantı:

“Daxili dairənin” iştirakçıları müəllimin təklif etdiyi problemi mü­zakirə edir və I variantdan fərqli olaraq, iştirakçılar bu zaman yal­nız problemin “lehinə” olan dəlilləri söyləyirlər.

Digər qrupun üzvləri xarici dairədə stullarda əyləşirlər, də­lil­ləri dinləyir, yazıya alır, təhlil edir, öz əks-dəlillərini hazırlayırlar. 15-20 dəqiqədən sonra diskussiya dayandırılır, xarici və daxili dai­rə­dən olan şagirdlər öz yerlərini dəyişirlər. Onlar əvvəlki işti­rak­çı­la­rın dəlillərini təkzib etmək üçün diskussiya aparırlar.

Burada qrupların vahid fikrə gəlməsi vacib deyil.


Qərarlar ağacı
Bu üsul mürəkkəb və birmənalı olmayan vəziyyətlərdə qərar qə­bulunu asanlaşdırır. O həmçinin bu qərarların qəbul edilməsi za­manı rəhbər tutulmuş motivlərin təhlili üçün də lazım ola bilər.

“Qərarlar ağacı” mübahisəli qərar və nöqteyi-nəzərlərin şa­gird­lərə daha yaxşı aydınlaşdırılmasına kömək edir; şagirdlərin bi­lik­lərin cəlbedici formada ümumiləşdirilməsinə və qiy­mətlən­di­ril­mə­sinə imkan yaradır. Bu üsuldan istifadə etməklə şagirdlər müm­kün olan qərarların bütün variantlarını, eləcə də bunların hər biri ilə bağ­lı müsbət və mənfi cəhətləri müfəssəl təhlil edirlər. Məşğələlər za­manı şagirdlər aşağıdakı cədvəli doldururlar.


Qərarlar ağacı” problem


Qərar
Tətbiq etmə qaydası.

  • Məşğələ başlanmazdan əvvəl aparıcı təhlil ediləcək prob­le­mi müəyyənləşdirir, qruplar üçün cədvəlləri hazırlayır.

  • Əvvəlki dərslər (ev tapşırığı) zamanı şagirdlər şərtləşdirilmiş prob­lemlə, tarixi şəraitlə bağlı biliklər əldə edirlər.

  • Müəllim şagirdləri 4-6 nəfərlik qruplara (4-5) bölür. Hər bir qrup doldurmaq üçün cədvəllər və markerlər alır. Müəllim tapşırığın ye­rinə yetirilməsi üçün vaxt müəyyənləşdirir: 15 dəqiqədən 20 də­qi­qə­yədək.

  • Qruplarda iş zamanı şagirdlər problemin həlli variantlarının üs­tünlük və çatışmazlıqlarını qeyd edir, sonra isə bu problemlə bağlı qə­rar qəbul edirlər.

  • Tapşırıq yerinə yetirildikdən sonra qrupların nümayəndələri növ­bə ilə öz işlərinin nəticəsini təqdim edirlər. Zərurət olduqda mü­əl­lim cədvəlləri müqayisə edir, qrupları eyni qərarlara gətirib çıxar­mış səbəbləri açıqlayır, suallara cavab verir.


Əqli hücum
“Əqli hücum” – şagirdlərin fəallığının həvəsləndirilməsi və ide­yaların sürətli generasiyası üsuludur.

Bu üsuldan konkret problemin həlli, ya da yeni mövzunun öy­rə­­nilməsi zamanı suala cavab axtarmaq üçün istifadə oluna bilər.



Tətbiq etmə qaydası.

  • “Əqli hücum”un hansı problem üzrə aparılacağını qə­rar­laş­dı­rın. Onu müxtəlif cavabları ola biləcək sual şəklində formalaş­dır­ı­n.

  • Şagirdlərdən öz ideyalarını bildirməyi xahiş edin.

  • Bütün ideyaları elə yazın ki, hamı görə bilsin. Bunlar ayrı-ay­­rı sözlərdən, yaxud qısa ifadələrdən ibarət ola bilər.

  • Şagirdlərə izah edin ki, onlar bir-birinin ideyalarını şərh edə, ya da artıq səslənmiş ideyaları təkrarlaya bilməzlər.

  • Şagirdləri fəallığa həvəsləndirin, lakin onları ideyalarını bil­dir­­məyə məcbur etməyin.

  • İdeyaları yazarkən onları qiymətləndirməkdən çəkinin.

  • Öz ideyalarınızı yalnız sinifin fəallığını yüksəltmək zərurəti mey­­dana çıxdıqda bildirin.

  • Əgər hər hansı cümlə aydın deyilsə, müəllifindən onu izah et­­məyi xahiş edin, ya da öz izahınızı verin və şagirdlərin onunla razı olub-olmadığını yoxlayın.

  • Hər yeni təklifi yazın. Çox vaxt bunların ən qeyri-adi, göz­lə­nil­­məzi və ağılsızı ən faydalı və maraqlı olur.

  • İdeyalar tükənəndə “əqli hücum”u dayandırın, bütün tək­lif­lə­ri nəzərdən keçirin və şagirdlərdən xahiş edin ki, onların şərhini ver­­sinlər.

Bütün ideyaları şərh etdikdən sonra müəllim şagirdlərin iş­ti­ra­kı ilə bunları mühümlüyünə görə sıralayır ki, qoyulmuş sualın, ya­xud problemin həllinə kömək edən ideyaları seçmək mümkün ol­su­n.
Rollu oyunlar
Oyunlar daha maraqlı və səmərəli iş formasıdır.

Rollu oyun kiçik improvizasiya-pyesdir. Onun məqsədi təlim ma­te­rialının qavranılmasını və dərk edilməsini asanlaşdırmaq, şa­gird­­ləri real təhsildə və həyatda baş verən vəziyyətlərə hazırla­maq­dır. Qeyri-müəyyənlik şəraitində, yaradıcılıq fəaliyyətində, real mü­hi­­­tin əsas cəhətlərinin təxəyyüldə yaradıldığı vəziyyətdə qərar qəbul et­­­məyi öyrətmək üçün oyundan istifadə olunur.

Müəllimin vəzifəsi öz personajına kənardan baxmağı öy­rət­mək, bu vəziyyətdə onun güclü və zəif tərəflərini başa düşməyə kö­mək göstərməkdən ibarətdir.

Tətbiq etmək qaydası.


  • Müəllim əvvəlcədən situasiya fikirləşib tapır, sinif otağını ha­­zırlayır.

  • Oyunun iştirakçılarını ehtiyatla və ustalıqla seçmək la­zım­dı­r­.

  • Rolun ifası zamanı münaqişələrin yaranmasına yol veril­mə­mə­­lidir.

  • Rollar qısa olmalı, sadə dildə yazılmalıdır.

  • Müəllim sinfi öz rollarını ifa edən bir neçə qrupa bölə, ya da bir qrupa oynamağı, qalanlarına isə aktyorların oyununu müşahidə et­­məyi tapşıra bilər.

Oyunun sonunda şagirdləri ustalıqla rollarından “çıxarmaq” va­­cibdir.

Yekunlaşdırarkən müəllim diqqəti aktyorların söylədiyi ayrı-ay­­rı sözlərə deyil, məşğələnin məqsədlərinə yönəldir.


Vəziyyət üzrə praktikum
Bu üsul şagirdlərdə, az da olsa, şəxsi hüquqi təcrübənin ol­ma­sı­nı nəzərdə tutur. Şagirdlərə mənəvi sahəyə aid problemlərin qo­yul­­duğu və sinifdə ciddi müzakirə tələb edən müxtəlif vəziyyətlər tək­­lif olunur. Vəziyyət üzrə praktikum tənqidi təfəkkür vərdişlərini, tə­h­­lil qabiliyyətini inkişaf etdirir, mənəvi dəyərləri, mövqeləri for­ma­­laşdırır. Dəyərlərin müəyyənləşdirilməsinə dair vəziyyət üzrə ça­lış­­malar şagirdlərə öz rəylərinə görə cavab verməyi və bunları mü­da­­fiə etməyi öyrədir.

Tətbiq etmək qaydası

  • Müəllim dərsdə müzakirə olunacaq problem və sualları əv­və­lcədən fikirləşib tapır.

  • Vəziyyət üzrə praktikum üçün materialları diqqətlə seçir.

  • Hər vəziyyətə dair suallar və tapşırıqlar düşünülür. Bunlar 2-dən 5-dək ola bilər.

  • Vəziyyət ayrı-ayrı kağız vərəqlərində, kartoçkalar şəklində ya­zılır.

  • Sinif ya cütlüklərə, üçlüklərə, ya da 4-5 qrupa bölünür.

  • Şagirdlərə təlimat, tapşırıq və suallar verilir.

  • Qrupların işi sona çatan kimi müzakirə başlanır.


Diskussiya
Bu üsul həm müəllim, həm də şagirdlər üçün universaldır. Bu üsul onların qoyulmuş problemlərə və suallara münasibətini öy­rən­mə­yə imkan verir. Şagirdlər verilmiş mövzunu 10-20 dəqiqə ərzində mü­zakirə edirlər.

Diskussiya şagirdlərə tarix, vətəndaşşünaslıq, hüquqi xa­rak­ter­li məsələlər və digər fənlərə aid mühüm problemlərin müstəqil şə­­kildə müzakirə etmək imkanı verir, informasiya toplamaq vər­diş­lə­rini və fəallığını inkişaf etdirir, bütün şagirdlərə öz nöqteyi-nə­zə­ri­ni bildirmək və eyni zamanda mübahisədə kiminsə üstünlük qazan­maq imkanlarını məhdudlaşdırır.

Bu üsul həmçinin, müəllimin tələbi olmadan fikir müba­di­lə­si­nə kömək edir, dinləmək, növbə ilə danışmaq, tolerantlıq nümayiş et­d­irmək bacarıqlarını inkişaf etdirir.

Tətbiq etmək qaydası.

Başlanğıcda şagirdlərə diskussiyanın aparılmasının əv­vəl­cə­dən tərtib edilən əsas qaydalarını xatırlatmaq yaxşı olardı:



  1. Danışanı dinləmək.

  2. Eyni vaxtda yalnız bir adam danışa bilər.

  3. Çıxış etmək istəyi varsa, əlini qaldırmalıdır.

  4. Danışanın sözünü kəsməmək.

Müəllim keçiriləcək diskussiyanın mövzusunu əvvəlcədən elan edir. Diskussiyanın gedişində o, yazı taxtasından asılmış vat­man kağızı vərəqində yazılmış mövzu və plan haqqında məlumat ve­rir. Sonra diskussiyanın başlanması üçün işarə verir. Müəllim dis­kus­siyanın gedişinə qarışmır, sonda isə yekun vurur.
Yazılı debatlar
Debatlar şagirdləri həyəcanlandıran, xarakterli, mübahisəli mövzular üzrə planlaşdırılmış xüsusi dialoqdur.

Debatların məqsədi öz mövqeyini, nöqteyi-nəzərini dəlil-sü­but­lu şəkildə, sakitcəsinə müdafiə etməyi şagirdlərə öyrətməkdir.

İştirakçılar müzakirə olunan mövzunun “lehinə” və “əleyhinə” olan dəlilləri gətirməli və opponentlərini öz mövqeyinin düzgün ol­du­ğuna inandırmağa çalışmalıdırlar.

Debatların aparılmasının 2 forması mövcuddur: şifahi və ya­zı­l­ı.



  • Yazılı debatlar - tərəflər arasında yazılı dialoq formasıdır.

  • Debatlar cütlüklər, ya da üç-dörd nəfərlik qruplar şəklində apa­rıla bilər.

  • Debatlar A-4 (albom) və A-1 (vatman) vərəqlərində, xüsusi for­ma üzrə keçirilir.

  • Debatlar zamanı şagirdlər yalnız öz dəlillərini təqdim etmir, həm də digər tərəfin dəlillərinə cavab verirlər.

  • Debatlar şagirdlərin müzakirə olunan məsələ ilə bağlı fikir­lə­rini dərinləşdirir, onları diskussiya mədəniyyətinə alışdırır.

Tətbiq etmək qaydası

1. Müəllim şagirdlərə debatların necə keçirildiyini izah edir: bir qrup mövzusunu təsdiq edir və öz mövqeyini sübuta yetirir, di­gə­ri isə həmin mövzunu təkzib edir və öz sübutlarını təqdim edir.

2. Şagirdlər debatın keçiriləcəyi mövzu ilə irəlicədən tanış olur­lar.

3. Sinif ya cütlüklərə, ya da cüt saylı qruplara, məsələn, hərə­sin­də üç şagird olmaqla 8, yaxud 10 qrupa bölünür.

4. Müəllim şagirdlərə sinif otağının hər iki tərəfi boyu dü­zül­müş stullara əyləşməyi təklif edir və püşkatma yolu ilə hər qrupun üzv­lərinin hansı nöqteyi-nəzəri müdafiə edəcəklərini müəyyən­ləş­di­ri­r.

5. Sinif otağının hər iki tərəfində əyləşmiş qruplar iki-iki ya­zı­lı dialoqa başlayırlar. Birinci qrupdan olan şagirdlərə öz dəlilinin for­malaşdırılması üçün 5 dəqiqə vaxt verilir. Həmin dəlil kağız və­rə­qinə yazılır.

6. Sonra vərəqlər opponentlərə ötürülür və onlara öz tərəf-mü­qa­billərinin dəlillərinə cavablarını formalaşdırmağa və yazmağa, elə­cə də öz əks-dəlillərini şərh etməyə 8 dəqiqə vaxt ayrılır.

7. Bu cür mübadilə prosesi 2-3 dəfə təkrarlanır, özü də bu za­man hər şagird mütləq tərəf-müqabilinin dəlilinə cavab verməli və öz dəlilini də buraya əlavə etməlidir. Adətən 3-4 raund kifayət edir. So­nuncu raundda şagirdlərə nəticəni yazmaq imkanı verilir. Bundan son­ra işlər yığılır (əgər A-4 formatlı kağızda yerinə yetirilmişsə), ya­xud bunların təqdimatı keçirilir (əgər iş A-1 formatlı kağızda icra edil­mişsə). Əgər qruplarda icra olunmuş işlərin təqdimatı ke­çi­ri­lir­sə, dəlillər və əks-dəlillər iki şagird tərəfindən oxunur. Çox vacibdir ki, oxu zamanı müəllim şagirdlərin yalnız öz cavablarını oxuması­na, mübahisəyə girişməməsinə, bir-birinin dəlillərini “saf-çürük” et­mə­sinə göz yetirsin, çünki bunlar yazılı debatlardır və şagirdlər öz fi­kir­lərini yazılı formada bildirirlər.

Əgər işlər A4 formatında və cütlükdə yerinə yetirilibsə, onda hə­min işlər toplanır və müəllim tərəfindən qiymətləndirilir.

8. Yekunlaşdırmanın ən yaxşı forması hər iki tərəfə ünvan­lan­mış aşağıdakı sual ola bilərdi: “Rəqibin ən yaxşı dəlilləri hansılar idi­?”


Qar topası
Sxem üzrə hərəkət edilir

1-ci mərhələ. Müəllimin qoyduğu suala şagirdlər fərdi şəkildə ca­vab verir, öz fikirlərini kağız vərəqində qeyd edirlər.

2-ci mərhələ. Qruplara bölünmə aparılır, uşaqlar elə həmin mə­sələ üzrə qrup işinə başlayır və öz rəyini ümumiləşdirirlər. Qrup öz rəyini vatman kağızı vərəqi üzərində qeyd edir, sonra öz işini təq­dim edir.

3-cü mərhələ. Müəllim qrupların rəyini ümumiləşdirir, təqdim olun­muş işlərdəki oxşar bəndləri aşkar edir və bunları ayrıca vatman ka­ğızı vərəqinə yazır.



Konkret hadisənin tədqiqi (situativ praktikum)
Məqsəd:

Konkret hadisənin tədqiqi, hadisənin təhlili, qavranılması, səhv­lərin müəyyənləşdirilməsi və həlli vasitəsilə tənqidi təfəkkürü sti­mullaşdıran tədqiqata əsaslanmış bir üsuldur. Problemin həllində ak­tiv və səmərəli iştirak etmək ideyasını vurğulamaq üçün real situ­a­si­yalardan istifadə olunur. Müəllim şagirdlərə həyatda tez-tez baş ve­rən maraqlı situasiyaları və ya sinifdə ciddi müzakirəyə ehtiyacı olan problemləri nəzərdən keçirməyi təklif edə bilər.



Bu üsulun vasitəsi ilə aşağıdakı bacarıqların for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı­na nail olunur:

  1. Hadisənin səmərəli həlli yollarını araşdırmaq;

  2. Məntiqi və tənqidi təfəkkürü inkişaf etdirmək: təhlil etmək, səhv­ləri müəyyənləşdirmək;

  3. Hadisənin səbəbinin həlli vasitəsilə tənqidi təfəkkürü in­ki­şaf etdirmək;

  4. Tədqiqatçı bacarıqlarını aşılamaq;

  5. Məlumatı sistemləşdirmək;

  6. Nəticə çıxarmaq və əsaslandırmaq.

Alqoritm:

  1. Müəllim tərəfindən hadisənin seçilməsi.

  2. Müəllim nəzərdən keçirilən problemə dair situativ prak­ti­ku­mu hazırlamalıdır. O hər bir problemli vəziyyətə dair müzakirə üçün məqsədyönlü sualları öncədən düşünməli və hazırlamalıdır.

  3. Vəziyyətlərdən hər biri ayrıca kartda yazıla bilər.

  4. Şagirdləri hər biri 4-5 nəfərdən ibarət qruplara bölürlər. Hər qrup təklif edilən vəziyyətlərdən birini müzakirə etməlidir.

  5. Şagirdlər hadisəni tədqiq edir və öz münasibətini bildirir. Şa­girdlərə kömək etmək üçün aşağıdakı sualları verin: Nə baş ver­di? Mühüm elementlər hansılar idi? Faktların təqdimatında çatış­ma­yan bir şey var idimi? Nə üçün maraqlı tərəflər bu cür hərəkət edir­lə­r?

  6. Bu mərhələdə iştirakçılar öz şəxsi və subyektiv qav­ra­yış­la­rı­na əsasən həll yollarını ifadə edirlər. Şagirdlərdən ilk təəssü­rat­la­rı­nı söyləməyi xahiş edin. Hər şagird hadisənin həlli yollarını gös­tə­rir. Bu həll yollarına hadisənin bütün elementləri daxil olmur. Bu sə­bəbdən də fikirlər müxtəlif və bir-birinə zidd ola bilər.

  7. Müəllim konkret hadisəyə yenidən qayıdır, problemlə bağlı bü­tün məlumatları nəzərdən keçirir, onu konseptləşdirir, qaydaya sa­lır və sistemləşdirir. Hadisənin həlli yolunda meydana çıxan lehi­nə/əleyhinə olan arqumentlərə münasibəti aydınlaşdırır. Müəllim be­lə suallar verə bilər: lehinə və əleyhinə olan cəhətlər hansılardır? Siz hansı arqumentləri dəstəkləyəcəksiniz? Digərinin nəticəsi nə ola bi­lər? Alternativlər hansılardır? Şagirdlər öz arqumentlərini gəti­rə­rək konkret hadisəyə istinad edir.

  8. Şagirdlər konkret hadisə ilə bağlı son qərarı verməlidirlər. Əgər onların qərarı rəsmi həll ilə üst-üstə düşmürsə, eybi yoxdur.

  9. Qruplar öz işlərini bitirdikdən sonra sinifdə ümumi mü­za­ki­rə başlanır. Müzakirə mərhələsi aşağıdakı istiqamətlərə yönəldil­mə­­lidir:

    • Konkret hadisənin şəraiti və məzmunu ilə bağlı “arxaya bax­­maq”;

    • Ümumiləşdirilə biləcək əməliyyat prinsipləri üçün “aşağıya bax­maq”;

    • Başqa oxşar situasiyalar üçün “ətrafa baxmaq”;

    • Bu cür hadisələri səmərəli şəkildə həll etmək istəyiriksə, öz şəx­si münasibətimizi dəyişmək üçün “irəli baxmaq”.

10. Sonda şagirdlər hadisənin həlli üzrə son qərar verirlər, baş­qa situasiyalar üçün də yararlı olan nəticələrə gəlirlər.

Şərtlər:

  1. İş forması: böyük qruplarla iş, bütün siniflə;

  2. Auditoriyanın bilik səviyyəsi (hadisə haqqında məlumat);

  3. Vaxt: 35 dəqiqə;

  4. Dərsin mərhələsi: tədqiqat, nəticənin çıxarılması (bütün mər­hələlərdə);

Konkret hadisə meyarlara əsasən seçilir. Heç də bütün si­tu­a­si­ya­lar konkret hadisə olmur. Konkret hadisə olması üçün situasi­ya­nın aşağıdakı xüsusiyyətləri olmalıdır:

  • Gerçək olmalıdır;

  • Dərhal müdaxilə tələb etməlidir: maraq doğura biləcək prob­lemi vurğulamalıdır;

  • Qrupların maraqları ilə əlaqəli olmalıdır ki, hadisəni həll et­­məyə çalışan iştirakçılar lazımi informasiyaya malik olsunlar və həll yollarını tapsınlar;

  • Tam olmalıdır. Onun təqdimatında həlli üçün tələb olunan bü­tün detallar əks olunmalıdır.

Vasitələr: Lövhə, iş vərəqləri, kağız, flomaster, video, tele­vi­zor (motivasiya mərhələsi üçün);

Yarana biləcək problemlər:

  1. Hamının iştirak etməməsi;

  2. Arqumentlərin inandırıcı olmaması;

  3. Arqumentlərin qanunla əsaslanmaması;

  4. Düzgün nəticə çıxarılmaması.


Anlayışın çıxarılması üsulu
Məqsəd: Yeni anlayışların müstəqil olaraq çıxarılması.

Hər hansı vacib anlayışın dərk edilməsi müəllimdən çox za­man böyük zəhmət tələb edir. Təklif olunan üsul anlayışın çıxa­rıl­ma­sı və daha dərindən mənimsənilməsini təmin edir. Bu üsul oyun-tap­maca formasında keçirildikdə şagirdlərdə həmişə yüksək fəallıq ya­radır və onların həm məntiqi, həm də tənqidi təfəkkürü fəallaşır.



Alqoritm:

Addım 1. Lövhədə 3 müxtəlif rəngli dairəvi kartoçkalar ası­­lır. Müəllim gizlənilmiş anlayışların altında onlara aid 2 və ya 3 yönəldici söz (anlayışların xüsusiyyətləri) yazır.

Müəllim: “Bu kartoçkaların arxa tərəfində 3 anlayış yazılıb. Siz bu sözləri tapmalısınız. Sizə kömək etmək üçün mən hər bir an­la­yışa məxsus olan 1 xüsusiyyət yazıram.”

Anlayışlar müvəqqəti olaraq ya nömrələnir, ya da öyrənilən an­layış “bəli” və ona əks olan anlayışı “xeyr” sözləri ilə adlandırılır.


1 variant:

2 variant:





Addım 2. Şagirdlərdə ilk fərziyyələrin yaranması.

Müəllim: “Bu xüsusiyyətlərin əsasında siz gizlətdiyim sözləri ta­pa bilərsinizmi? Sizdə hər hansı fərziyyələr yarandımı?”



Addım 3. Müəllim tərəfindən gizlənilmiş anlayışlara aid yeni xü­susiyyətlərin təqdim edilməsi və şagirdlər tərəfindən onların təs­ni­fatı (anlayışlara aid edilməsi).

Müəllim şagirdlərin cavablarını dinləyəndən sonra yeni xü­su­siy­yətləri səsləndirir və xahiş edir ki, şagirdlər bu xü­susiyyətləri öz fər­ziyyələrinə uyğun olaraq dairələrin (anlayışların) birinə aid ets­in­lə­r.



Addim 4. Şagirdlərdə yeni fərziyyələrin yaranması. Mü­əl­lim bu sözlərin düzgün olub-olmamasını qiymətləndirdikdən və şa­g­ird­­lərin vasitəsi ilə onları lazımi dairələrə aid etdikdən sonra yenə bu anlayışların tapılmasını xahiş edir və fərziyyələri dinləyir.

Addım 5. Şagirdlər tərəfindən anlayışa (fərziyyəyə) uyğun olan yeni xüsusiyyətlərin təklif edilməsi və müəllim tərəfindən düz­gün olub-olmamasının qiymətləndirilməsi.

Müəllim seçilən anlayışlara-fərziyyələrə aid olan daha çox ye­ni xüsusiyyətləri təklif etməyi şagirdlərdən xahiş edir.



Addım 6. Şagirdlər tərəfindən anlayışın çıxarılması və mü­za­kirəsi. Şagirdlər öz xüsusiyyətlərini dedikdən sonra müəllim bu tap­macanın tapılıb-tapılmamasını hamıya çatdırır və kartoçkalarda ya­zılan sözləri açır.

Addım 7. Anlayışın müəllim tərəfindən təsdiq və ya daxil edil­məsi, onun tərifinin verilməsi. Müəllim xahiş edir ki, şagirdlər bu anlayışlara daha da geniş tərif vermək üçün onlara aid olan yeni xü­susiyyətlər və misallar əlavə etsinlər.

Şərtlər:


  • Anlayışlar təxminən, şagirdlərə tanış olmalıdırlar, lakin on­la­rın tam tərifi aydın olmamalıdır.

  • Müəllim tərəfindən seçilən xüsusiyyətlər şagirdlərə fərziy­yə­lər irəli sürməyə imkan verməlidir, lakin anlayışı bir başa tapmağa qoy­mamalıdır.

  • Bu üsula təxminən 10-15 dəqiqə vaxt ayrılmalıdır.

  • Üsul bütün siniflə aparılır.

Vasitələr: Rəngli dairəvi kartoçkalar, anlayışın açıqlaması üçün xüsusiyyətlər.

Yarana biləcək problemlər:



  • Səs-küy;

  • Anlayışın çətin olması;

  • Müzakirənin uzanması.


Kub strategiyası
Kublaşdırma (Kovan E. və Kovan C., 1980) möv­zu­nun hərtərəfli öyrənilməsi məqsədilə şagirdləri onu təsvir və mü­qa­yisə, əlaqələndirmə, təhlil, tətbiq və mübahisə etməyə istiqamət­lən­dirir.

Məqsəd:

  1. Mövzuya müxtəlif cəhətlərdən nəzər salmağın planlaş­dı­rıl­­ma­­sı;

  2. Məntiqi və tənqidi təfəkkürün inkişafı;

  3. Cisim və ya hadisəyə hərtərəfli baxışın formalaşdırılması;

  4. Qiymətləndirmə bacarığının formalaşdırılması;

  5. Təhlil prosesinin inkişaf etdirilməsi;

  6. Əməkdaşlıq vərdişlərinin formalaşdırılması;

Bu metod müəllim mövzusunu, situasiyanı və s. tədqiq etmək is­tədikdə istifadə olunur. Bununla da şagirdlər mürəkkəb və inte­q­ra­tiv yanaşmalar üçün tələb olunan bacarıqları inkişaf etdirmək im­ka­nı əldə edirlər.

Alqoritm:

  1. Kub düzəltmək (kiçik, 15-20sm tili olan, kağızdan hazırla­n­ı­r­)

  2. Kubun hər üzünə verilən altı qısa göstərişdən birini yaz­maq: Təsvir et; Müqayisə et; Əlaqələndir; Təhlil et; Tətbiq et; Le­hi­nə yaxud əleyhinə mübahisə et.



3. Müzakirə olunan cisim və ya hadisəni müəyyənləşdirmək;

4. Sinfi 6 qrupa bölmək və tapşırıq mövzuları vermək. Hər qrup kubun 1 göstərişi üzrə iş aparır.

5. Şagirdləri təlimatlandırmaq (nümunə, hər bir addımın iza­h­ı­)­;­

6. Şagirdlər təsvir, müqayisə, əlaqələndirmə, təhlil, tətbiq, mü­bahisə edir:

a) Təsvir etmək: rənglər, formalar, ölçülər və s.

b) Müqayisə etmək: oxşar və fərqli cəhətlər hansılardır?

c) Əlaqələndirmə (assosasiya yaratmaq): Bu sizi nə haqda dü­şün­məyə vadar edir? Nəyi xatırladır?

d) Təhlil etmək: onun nədən və necə hazırlandığını təsvir et.

e) Tətbiq etmək: Sən onunla nə edə bilərsən? Sən ondan necə is­ti­fadə edə bilərsən?

f) Onun lehinə və ya əleyhinə çıxış et və öz mövqeyini dəs­tək­lə­mək üçün arqumentlər təqdim et: O yaxşıdır yoxsa pisdir? Niyə?

7. Təqdimat edirlər; İştirakçılar mövzu haqqında sonradan təq­­­dim edəcəkləri bir-iki paraqraflıq təqdimata daxil edə biləcəkləri ye­­ni ideyalar axtara bilərlər. İştirakçılar yekun paraqraflar ilə bölüşə bi­­lər­lər.

8. Nəticə çıxarırlar, ümumiləşdirmə aparırlar;

9. Yekun iş lövhədən və ya sinif otağının divarlarından asıla bi­­­lər.



Şərtlər:

  1. Kiçik qruplar və bütün siniflə;

  2. Bilik və bacarığının səviyyəsinin mövcudluğu;

  3. 20-25 dəqiqə (materialdan və yaş səviyyəsindən asılı ola­ra­q­­);

  4. Ümumiləşdirmə, inteqrativ blok dərs;

  5. Dərsin mərhələləri – tədqiqat mərhələsində;

Vasitələr: lövhə, markerlər, iş vərəqləri, kağız, paylayıcı ma­te­­ri­allar, tablolar – anlayışları açmaq üçün, ensiklopediya, dərslik, əla­­və ədəbiyyat, maqnitofon, audiokaset, şəkillər, videofilm, qutu­l­a­r­;

Yarana biləcək problem:

  1. Vaxt çatışmazlığı;

  2. Nəticə çıxarılmasında problemlər;

  3. Tam əhatə olunmaması.


1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə