Dərslik kimi təsdiq edilmişdir. Baki 2012 2 uot 006



Yüklə 6,92 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə16/45
tarix05.05.2020
ölçüsü6,92 Mb.
#31078
növüDərs
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   45
Azf-295386


Misal 3.3 

Bərabərölçülü  kvantlaşdırma  şkalalı  ardıcıl  analoq-

rəqəmli  ölçmə  çeviricisinin,  sıfır  riyazi  gözləməsi  olan,  spektri 

normal  paylanmış  və  korrelyasiya  funksiyası  (3.23)  şəklində  olan 

təsadüfi 

siqnalı 


üçün 

gətirilmə 

xətasını 

təyin 


edin. 

;

1



,

0

min



V

X

=

;



10

max


V

X

=

maksimal tezlik 



Hs

F

500


max

=



dərəcələrin 

sayı n=7; tez təsir etmə  



S

7

10



=

α





Həlli.  Ardıcıl  analoq-rəqəmli  ölçmə  çeviricisi  üçün 

n

T

=



α . 

(3.22) düsturuna gö

rə tapırıq: 

çev

 

çev

 


183 

 

%



2

,

0



3

7

10



500

2

2



1

2

1



3

1

2



7

2

7



2

2

=



























 +

+

=



+



π

σ



 

3.6. Metroloji xarakteristikaların normalaşdırma 



modelləri 

 

Metroloji 

xarakteristikaların  normalaşdırma  sisteminin  əsasını 

ö

lçmənin xətasının qiymətləndirilməsinin və onun həqiqi qiymətinin 



adekvatlığı  (uyğunluğu)  təşkil  edir.  Burada  real  təyin  edilən 

qiymətin,  “yuxarıdan”  gəlməsi  şərti  gözlənilməlidir.  Axırıncı  şərt 

onun

la  izah  edilir  ki,  “aşağıdan”  gələn  qiymət  daha  qorxuludur. 



Çünki  bu  vəziyyət  ölçmə  məlumatlarının  qeyri  doğruluğundan 

yaranan itk

iyə gətirib çıxarır. 

İstənilən  halda  metroloji  xarakteristikaların  normalaşdırılması 

kompleksi konkret ö

lçmə vasitəsinin istismar şəraitindən asılı olaraq 

təyin  edilməlidir.  Buna  görə  də  bütün  ölçmə  vasitələrini  iki 

funksional kateqoriyaya bö

lmək məqsədəuyğundur: 

I. 


Digər  ölçmə,  çevirici,  hesablayıcı,  qeydedici  və  idarəedici 

quruluşlarla birlikdə istifadə olunan ölçmə vasitələri. 

II. 

Çıxışına digər quruluşlar qoşula bilinməyən, ayrıca göstərici 



və  qeydedici  cihazlar  kimi  istifadə  olunan  ölçmə  vasitələri. 

Normalaşdırılmış  metroloji  xarakteristikiların  mürəkkəbləşdirilməsi 

dərəcələrinə görə bütün ölçmə vasitələrini üç qrupa ayırmaq olar: 

 ö


lçülər və rəqəmanaloq çeviriciləri (RAÇ); 

 ö


lçmə və qeydedici cihazlar; 

 

analoq (AÇ) və rəqəmli ölçmə çeviriciləri (RÖÇ). 



Birinci və üçüncü qrup ölçmə vasitələri üçün, ölçmə vasitəsinin 

girişinə və çıxışına qoşulmuş quruluşlarla birlikdə qarşılıqlı hərəkət 

xarakteristikaları  və  çıxış  siqnalının  məlumatsız  parametrləri 

normalaşdırılmışdır.  Bundan  başqa  üçüncü  qrup  ÖV üçün 

çev

rilmənin  nominal  funksiyası 



( )

x

f

nom

  və  tam  dinamık  xar

ak-

teristikalar normalaşdırılmalıdır. 



184 

 

Rəqəmli  ölçmə  vasitələrinin  normalaşdırılmış  metroloji 



xarakteristikaları kompleksinə aşağıdakılar daxildir. 

I. 


Rəqəmli  ölçmə  vasitəsinin  çıxış  siqnalına  (göstəriciyə, 

yaxud koda) gö

rə ölçülən kəmiyyətin qiymətini təyin etməyə imkan 

verən xarakteristikalar. 

II. 

Normal  şəraitdə  rəqəmli  ölçmə  vasitəsinə  görə  yaranan 



ö

lçmənin  tərkib  xətalarının  hesablanmasına  imkan  verən 

xarakteristikalar.  Bunlar  kvantlaşdırmanın  nominal  pilləsi  (əgər 

µ



ya 

bərabər deyilsə), buraxıla bilən əsas xətanın 

əx

 



həddi, buraxıla 

bilən sistematik xətanın 

sis


 

həddi, əsas xətanın təsadüfi tərkibinin 

buraxıla  bilən  orta  kvadratik  sapmasının  həddi 

σ

əx



 

və  normal 

şəraitdə buraxıla bilən variasiyanın həddi 

H

əs



III. 

Rəqəmli ölçmə vasitəsinin işçi istismar şəraiti ilə şərtlən-

dirilən  ölçmənin  tərkib  xətalarının  hesablanmasına  (qiy-

mətləndirilməsinə) imkan verən xarakteristikalar. Bu təsir funksiyası, 

yaxud  buraxıla  bilən  xətanın  həddi,  rəqəmli  ölçmə  vasitəsinin 

obyektlə  qarşılıqlı  əlaqəsi  xarakteristikaları,  dinamiki xarakteristi-

kalar ola bilər. 

əs



 

və H



əs

 

xarakteristikalarını diapozonun  yuxarı həddinə 



x

k

 



rə  faizlə,  yaxud  kvantlaşdırmanın  nominal  pilləsinin  hissəsi  kimi 

ifadə etmək olar. 

Rəqəmli  ölçmə  vasitələrinin  dəqiqlik  siniflərinin  ən  geniş 

yayılmış yazılma formaları aşağıdakılardır: 

 

1)

δ



əs













+



±

=

1



x

x

d

c

son

                          

(3.24) 

 

Burada c



  

və d

  

(3.6) düsturuna gö



rə daimi əmsallar 

son

x

  



lçmə 

diapozon


unun sonuncu qiymətix

 

 



cari qiymətidir. 

 

 


185 

 

2)



 

δ

əs









 +

±

=



x

x

b

a

son

)

(



 

Burada 


;

d

b

=

  



;

b

c

a

=



 

3) Xaricdə istehsal olunmuş bəzi ölçmə vasitələri üçün yazılış: 

əs

( )



( )

[

]



son

x

b

x

a

%

%



+

±

=



 

şəklində olur. 

Bu  yazılışı  aşağıdakı  kimi  oxumaq  lazımdır:  xətanın  buraxıla 

bilən  qiymətinin  həddi  bərabərdir,  ölçülən  kəmiyyətin  qiyməti 

( )

%

a



 plyus ö

lçmə diapozonunun yuxarı həddinin qiyməti b (%).



 

Standarta gö

rə (ГОСТ 8.009-84) metroloji xarakteristikaların 

normalaşdırılması komplekslərinin formalaşdırılmasının iki əsas 

modeli  

M

I və 


M

II nəzərdə tutulur (şəkil 3.22). 

II model 

təsadüfi xətanı nəzərə almayan ölçmə vasitələri üçün 

qəbul edilir. Bu model daha böyük məsuliyyətli ölçmələrdə məsələn: 

texniki,  iqtisadi  faktorları  nəzərə  almaqla  əlaqəli,  qəzaların  baş 

verməsi  və  insanın  sağlamlığına  ziyan  vurmaqla  nəticələnə  bilən 

hallarda  istifadə  edilir.  Əgər  tərkib  xətalarının  sayı  üçü    keçərsə 

verilmiş  model  ölçmə  vasitəsinin  əsas    xətasının  nisbətən  kobud, 

lakin etibarlı qiymətini  verir. 

I model  ö

lçmə  vasitəsinin  əsas  xətasının  rasional  qiymətini 

1



P



 

ehtimalı  ilə  verir.  Buna  isə  əsas  səbəb  nadir  hallarda 

reallaşdırıla bilən tərkib xətalarıdır. 

Bir sıra ölçmə vasitələrində, o cümlədən yavaş dəyişən  proses-

ləri ölçən dəqiq laboratoriya ölçmə vasitələrində, çoxsaylı müşahidə-

lərin aparılmasına ehtiyac olmayan hallarda alət xətası kimi (model 

III) əsas xəta, yaxud ayrı-ayrı xətaların ən böyük mümkün  qiymət-

ləri götürülə bilər. 

Beləliklə,  ölçmə  vasitələrinin  metroloji  xarakteristikalarını 

VMX) iki qrupa ayırmaq olar: 



-  ö

lçmə vasitələrinin I modelinə uyğun gələn və ölçmələrin alət 

xətasını  vahiddən  kiçik  ehtimalla  hesablamağa  imkan  verən  birinci 

qrup; 


- ö

lçmə vasitələrinin xətalarının II və III modelinə uyğun gələn, 

stərilən hesablamaları vahidə bərabər ehtimalla aparmağa  imkan 



verən ikinci qrup. 

186 

 

Metroloji xarakteristikaların normalaşdırılması kompleksinin tə-



yin edilməsi, ölçmə vasitəsinin xətasının modelini seçməkdən başlayır. 

Metroloji xarakteristikaların  normalaşdırılmasının seçilməsində ədədi 

meyarları,  modellərin  birinə  uyğun  olaraq,  real  şəraitdə  onlardan 

istifadə olunmasından asılı olaraq təyin edirlər (şəkil 3.22.). 

 

Şəkil.3.22. Normallaşdırılmış metroloji xarakteristikaların 



komplekslərinin modelləri 

 

Modelin nö



vündən  asılı  olaraq  ölçmənin  alət  xətasının 

hesablanmasının müxtəlif üsullarından istifadə edirlər. 

Δ

əs

 



 

Δ

ə



 

187 

 

Əgər  ∆



əs

 

xətanın  tərkib  xətalarından  biri  ( ),  digər  tərkib 



xətasının ( ) 20%-dən azdırsa, onda onu həmişə nəzərə  almamaq 

olar ( yəni 

). Əgər 

 



2

,

0



əs

12

2



2

2

H

+







∆



σ

                                  



(3.25) 

 

olarsa,  onda  əsas  xətanın  təsadüfi  tərkibini,  onun  sistematik  tərkibi 



ilə  müqayisədə  nəzərə  almamaq  olar.  Öz növbəsində,  təsadüfi 

xətanın  kök  altındakı  qiyməti  (3.25),  digər  tərkib  xətalarının 

qiymətlərinin 10%-dən  azdırsa, onda onu nəzərə almamaq olar. 

Yuxarıda  göstərilənləri  nəzərə  alaraq,  tərkib  xətalarının 

normalaşdırılması meyarlarını alırıq (cədvəl 3.4.). 

                                                                                  

Cədvəl 3.4. 

Tərkib xətalarının normalaşdırılması meyarları 

Normalaşdırılan 

tərkib 


Analoq-ö

lçmə vasitələri və 

rəqəm-analoq çeviriciləri 

Rəqəmli ölçmə 

vasitələri və analoq 

rəqəm çeviriciləri 

Yalnız  

 

 



 

Yalnız   

 

 

 



və   

birlikdə 

 

 

1



2



2

1

2



,

0



∆ 

əs 

188 

 

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  əgər  cədvəl  3.4-ün  birinci  uyğun 



bərabərsizlikləri gözlənilməklə ikinci istənilən bərabərsizlikləri yeri-

nə yetirilmirsə, onda  σ [

∆ ] və H



əs

  

 



normalaşdırılmır. 

 

 

3.7. Ö

lçmə vasitələrinin dinamik xətalarının 

normalaşdırılması 

 

Ö

lçmə vasitələrinin dinamik  xarakteristikalarının normalaşdırıl-



ması    siqnalların  istənilən  dəyişməsində  ölçmə  xətalarının  qiy-

mətləndirilməsinə imkan verməlidir. Bu xarakteristikalar təcrübi yolla 

müəyyənləşdirilməli,    kifayət  qədər  sadə  üsulla  yoxlanılmalı  və 

nəzarət  edilməlidir.  Dinamiki  xarakteristikalara  verilən  əsas    tələbat, 

onlara gö

rə,  ölçmə  vasitələrini  istismar  edərkən,  ölçmənin  dinamiki 

xətalarını qiymətləndirilməsinin təmin edilməsinin mümkünlüyüdür. 

Ö

lçmə vasitələrinin dinamiki xassələri nəinki dinamiki xətalara 



təsir edir, onlar eyni zamanda statik  xətaları da dəyişə bilir. 

Tam və xüsusi normalaşdırılan dinamiki xarakteristikalar stan-

dartlarla  müəyyənləşdirilir  (məsələn:  ГОСТ  8.009-8)  ölçmə  vasi-

tələrinin  normalaşdırılan  dinamiki  xarakteristikaları  şəkil  3.23.-də 

ve

rilmişdir. Xətti ölçmə vasitələri kimi baxıla bilən ölçmə vasitələri 



üçün tam dinamiki 

xarakteristikalar  kimi  aşağıdakı  göstəricilərdən 

biri  seçilə  bilər:  keçid 

( )


( )

=



t

d

g

t

h

0

;



τ

τ

  impuls



( )

( )


;

dt

t

dh

t

g

 



amplituda-faza 

(

)



( )



0



1

t

j

t

g

j

G

ω

ω



, yaxud amplituda-tezlik 

( )

( )


( )

[

]



ω

ψ

ω



ω

j

j

G

A

exp


=

 

xarakteristikaları;  ötürmə  funk-



siyası

( )


( ) (

)



=



0

.

exp



dt

St

t

g

S

G

  Bu xarakteristikalar bir-

biri  ilə 

qarşılıqlı  əlaqəli  olduqlarından  hər  bir  konkret  hal üçün onlardan 

daha  sadə  üsulla  alınanını  və  nəzarət  edilənini  normalaşdırırlar. 

Dinamiki  xətaların  müəyyən  edilməsinin  ən  sadə  üsulu  birbaşa 

metoddur. Bu  metoda gö

rə standart yoxlama siqnallarından (pilləli, 

impuls,  hormo

nik)  istifadə  edərkən  tədqiq  edilən  ölçmə  vasitəsinin 



189 

 

cavabı, uyğun olaraq keçid, impuls, yaxud tezlik xarakteristikaları ilə 



üst-

üstə  düşür.  Birbaşa  metodların  əsas  çatışmayan  cəhəti,  xarakte-

ristikala

rın  alınan  qiymətlərinin  yalnız  qrafiklər,  yaxud  cədvəllər 

şəklində analitik izahatsız verilməsidir. 

Dolayı  metodlar  normalaşdırılan  dinamiki  xarakteristikalar 

üçün ana

litik ifadələr  almağa imkan verir. Məsələn: impuls keçid xa-

rakteristikası, giriş 

( )


τ

x

 

və çıxış 



( )

τ

y

 

siqnallarının məlum approk-



si

masiyalarına görə aşağıdakı tənliklə təyin edilə bilər: 

 

( )


(

) ( )


=



t

d

x

t

g

t

y

0

τ



τ

τ

                          (3.26) 



 

Lakin  bu  tənliyin  həlli  qeyri  sabitdir.  Siqnalların 

( )

τ

x



  kiçik 

qiy


mətlərində,  onların  müəyyənləşdirilməsinin  ən  kiçik  xətası  belə, 

xətaların  qiymətlərini 

( )

t

g

 

əhəmiyyətli  edə  bilər.  Buna  görə  də 



impuls fu

nksiyasının qiymətləndirilməsi əsasən rəqəmli modelləşdir-

mədə, (3.26) düsturundan istifadə etməklə təqribi hesablama yolu ilə 

həyata keçirilir. 

Rəqəmli və analoq ölçmə vasitələrində dinamiki xətanı model-

ləşdirmək üçün ən  münasibi analoq faza  xarakteristikaları və ötürmə 

funksiyalarıdır.  Ölçmə  sistemlərinin  ölçmə  kanallarının  metroloji 

xarakteristikalarının  hesablanmasında,  ölçmə  vasitələrinin ardıcıl 

birləşməsində (gücləndiricilər, komutatorlar, analoq rəqəm çeviriciləri 

və  s.)  ölçmə    sisteminin  ötürmə  funksiyası,    ölçmə    vasitələrinin 

ö

türmə funksiyalarının hasili kimi, paralel birləşməsində onların cəmi 



kimi, əks əlaqə olduqda isə cədvəl 2.5-in düsturlarına görə təyin edilir. 

Bu analoq faza xarakteristikalarına da aiddir. 

Ö

lçmə  sistemlərinin  impuls  keçid  xarakteristikalarının  təyin 



edilməsi,  ölçmə  vasitələri  ardıcıl  birləşdirilərkən  yığılma  tənlikləri, 

paralel birləşdirilərkən impuls funksiyalarının cəmi tənliyi ilə həyata 

keçirilir. 

Tam dinamik xarakteristikalar, dəyişən giriş  siqnalları ilə   işlə-

mək  üçün  nəzərdə  tutulmuş  bütün  növ  ölçmə  vasitələrini    norma-

laşdırır.  Burada  yalnız  elektron  ossiloqraflar  istisna    təşkil  edir.  Onlar 

üçün xüsusi dinamik xarakteristikaları normalaşdırmağa icazə verilir. 


190 

 

 



Şəkil 3.23. Ölçmə vasitələrinin normalaşdırılan 

dinamiki xarakteristikaları 

Sıçrayışa oxşar giriş siqnalının çevrilməyə başlanması momenti 

ilə,  siqnalın  çıxışda  nominaldan  statik  xətanın  qiymətindən  çox 

olmayan 

qiymət  qədər  fərqlənməsi  momenti  arasındakı  dövrə  çev-

rilmə  vaxtı  T  (yaxud  reaksiya  vaxtı,  göstərmənin  təyin  edilməsi 

vaxtı) deyildir. Bu vaxt isə salmanın gecikdirilməsi vaxtı ilə kodlaş-

dırma siklinin vaxtının toplanmasından alınır. 

Hesabatın  verilmiş  və  həqiqi  momentləri  arasındakı  vaxt 

intervalı, hesabatın gecikməsi (qabaqlanması) 

hg

t

 

adlanır. 



Rəqəmli  ölçmə  vasitələrinin  (RÖV)  dinamiki  xassələri 

ö

lçmənin  nəticələrinə  iki  halda  təsir  edə  bilər:  bəzi    kəmiyyətlərin 



Rezonans xüsusi 

Dairəvi tezliyin  

ω

0

 

qiyməti

 


191 

 

vaxtdan  asılılığını  rəqəmli  ölçmə  vasitələrinin    köməyi  ilə  təyin 



edərkən; 

ö

lçülən  kəmiyyətlərin  kommutatsiya  edilməsi  zamanı  rəqəmli 



ö

lçmə vasitələri ilə işləyərkən. 



Qeyd  etmə  tarixi  xətasının  yaranma  prinsipi  şəkil  3.24.-də 

verilmişdir.  Burada 

)

(t



x

  vaxta gö

rə  dəyişən  ölçülən  kəmiyyət; 

n

t

t

′,...,



1

 

rəqəmli ölçmə vasitəsinin işə düşmə mo-mentidir. Qeyd etmə 



tarixi xətasına görə hesabat  

n

t

t

t

,...,


,

2

1



vaxt momentində baş verir və 



bu 

n

∆ ,...,



1

ö

lçmə xətalarını yaradır 



.

)

(



)

(

;



...

);

(



)

(

'



'

1

1



n

n

t

x

t

x

t

x

t

x

=



=



 

Dinamiki xəta 



g

δ

verilmiş dövrdə siqnalın dəyişməsidir. 



.Burada 

 vaxt momentindəki siqnal,

 

düz


- sistematik 

gecikməyə düzəlişdir 

 

Şəkil 3.24. Qeyd etmə tarixi xətasının formalaşması 



( )

%

100



)

(

0



0

duz

g

t

x

t

tdx

+



δ

( )



0

0

,t



t

x



192 

 

 



Şəkil 3.25. Amplituda xətası 

 

( )



0

t

x

t

g

s

duz



=



 

 

Əgər giriş siqnalının 



( )

t

x

 

maksimum qiyməti 



max

x

 

və 



( )

t

x

 

funk



siyasının  spektral  sıxlığının  kəsilmə  tezliyi 

s

s

f

π

ω



2

=

 



mə-

lumdursa, onda 

 

( )


%

100


max

.

0



0

max


x

t

t

x

x

t

g

s

d

s

g

ω

ω



δ

+



  

olacaqdır. 

 

 



stərilən  düstur  dinamik  xəta 

A

 



az    olduqda  istifadə 

edilir. 


A

-



nın  azalmasına  səbəb  analoq  elementinin  yüksək 

tezlikdə  filtrləyici  təsiridir. 



A

-  n



ın  nəzərə  alınması  üçün 

tezliklərin 

1

0

f



f

 



müəyyən  diapozonunda  amplitudanın  xətası 

anlayışı    qəbul  edilir.  Burada  kodlaşdıran  elementin  qeyri  xəttiliyi 

təsir  göstərmir.  Adətən  bu  xəta 

0

t

  momentində  müəyyən  edilir 


193 

 

(şəkil 3.25.). Buna görə  ölçmənin  nəticəsi 



g

x

ən pis halda aşağıda 

stərilən momentə məxsus olacaqdır: 



 

d

o

t

T

t

5

,



0

4

+



=



 

       Burada 

 

)

2



1

(

2



sin

T

t

A

x

d

m

g

=



π

 



       

Onda qeyd etmə tarixi xətası yaranır  

 

s

g

m

qe

x

A



=



 

       Burada 



s



çevirilmənin əsas xətasıdır. 

 

       Yaxud 



 

s

d

m

T

t

A









 −



2

1



2

sin


1

π



 

       Buradan 

 

m

s

m

d

td

A

A

t

f



=

arccos



π

.                        (3.27) 

 

Daha  doğrusu 



f

A

 



analoq  tezlik  xarakteristikası  kimi 

td

x

f

f

f



0

  tezlik  diapozon

unda  giriş  xətti  quruluşlarının  dinamiki 

xassələrini xarakterizə edir. 



194 

 

Tam dinamiki xarakteristikalardan (DX) 



fərqli  olaraq,  xüsusi 

dinamiki xarakteristikalara gö

rə  ölçmə  xətasının  dinamiki  tərkibini 

hesablamaq olmaz. 

Ö

lçmə  vasitələrinin  dinamiki  xətalarının  əhəmiyyətliliyi 



məsələsi  əlavə  xətalarda  olduğu  kimi  həll  edilir.  Onlar  o  zaman 

əhəmiyyətli hesab edilir ki, 





17

,

0



max

din

Mİmax

  

şərti ödənilsin. 

Burada

max


din



lçmə vasitəsinin dinamiki xətasının  istismar 

şəraitində  mümkün ola bilən böyük qiyməti



ax

Im

 



- ö

lçmə vasitələrinin istismar şəraitində buraxıla bilən 

ən böyük xətasıdır (əsas, əlavə, dinamik və s. xətalar). 

İstismar  şəraitində  ölçmə  vasitələrinin  alət  xətalarını 

hesablamaq üçün  praktiki məsləhətlər aşağıdakılardır: 

-  texniki  ö

lçmələrdə  ölçmə  xətalarının  qiymətləndirilməsi, 

ö

lçmələrin özünün normalaşdırılmış metroloji xarakteristikalara görə 



yerinə  yetirilməsinə  qədər  həyata  keçirilməlidir.  Normalaşdırılmış 

metroloji xarakterisrikalara (NMX) gö

rə  yalnız  alət  xətaları 

hesablana bilər. Bunun üçün xətaların I modeli nəzərdə tutulmuşdur; 

-  praktiki olaraq nadir hall

arda  seriya  ilə  buraxılan  ölçmə 

vasitələri üçün kompleks xarakteristikalar normalaşdırılır.  Bir qayda 

olaraq,  istismar  zamanı  ölçmə  vasitələrinin    sənədlərində  aşağıda 

stərilən variantların birinə görə məlumatlar olur: 



buraxıla bilən əsas xətanın həddi; 

əsas xətanın buraxıla bilən sistematik tərkibinin həddi və əsas 



xətanın  təsadüfi  tərkibinin  buraxıla  bilən  orta  kvadratın  sapmasının 

həddi; 


buraxıla  bilən  əsas  xətanın  həddi  və  əsas  xətanın  təsadüfi 

tərkibinin buraxıla bilən orta kvadratik sapmasının həddi. 

Yuxarıda  göstərilən  xarakteristikalardan  başqa  rəqəmli  ölçmə 

vasitələrində  kvantlaşdırma  addımı,  bəzən  variasiya  həddi 

(histerezis),    həmçinin  təsiredici  faktorların  dəyişməsindən  yaranan 

buraxıla bilən əlavə xətaların hədləri haqqında məlumatlar göstərilir. 

Birinci  və  üçüncü  variantlara  görə  yalnız  ehtimalı 

1

=

P



  olan 

intervalın sərhədlərini hesablamaq mümkündür. 

Üçüncü  variant,  ehtimalı  vahidə  yaxın  olan    intervalın 

sərhədlərini daha düzgün qiymətləndirməyə imkan verir. 



195 

 


Yüklə 6,92 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   45




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin