ĠƏMĠstan nəZĠRLĠ


BAKSOVETĠN YERLĠ SƏNAYE ġÖBƏSĠ (YSġ)



Yüklə 2,55 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə8/23
tarix31.01.2017
ölçüsü2,55 Mb.
#7178
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   23

BAKSOVETĠN YERLĠ SƏNAYE ġÖBƏSĠ (YSġ) 
(1932-1936-cı illər) 
 

38 
 
Bu  dövr  hələ  də  Azərbaycan  Respublikasının  yaranma  dövrü  idi.  Bakı  Ģəhərinin  Ģəhər  təsərrüfatının 
qaydaya  salınmasına  böyük  əhəmiyyət  verilirdi.  Baksovetin  nəzdində  yerli  sənaye  Ģöbəsi  açmaq  lazım  gəldi. 
Nəzərdə  tutulmuĢ  Ģöbəyə  rəhbərliyi  azərbaycanlı,  partiya  üzvü,  Azərdövlətmetalsənayenin  fəhləsi  yoldaĢ 
Rzayev Fərruxa tapĢırmaq qərara alındı. Belə bir Ģöbəni yaratmaq və ona rəhbərlik etmək heç də asan iĢ deyildi, 
dəzgah arasından çıxmıĢ fəhlə üçün bu, çox çətin vəzifə idi. Rzayevə təklif edildi ki, özünə köməkçi olaraq bir 
mühəndis  tapsın.  Mühəndislərin  arasında  onun  tanıĢı  yox  idi.  O,  ancaq  mühəndis  Vəkilovu  tanıyırdı  və  o, 
mənim  adımı  çəkdi.  Rəhbərlik  məni  zavoddan  çıxarıb,  Baksovet  sisteminə  keçirməyi  qərara  aldı.  Baksovetin 
müəssisələrinin səmərəli iĢinə rəhbərlik etmək, ruhlandırmaq isə, üçüncü Ģəxs “sayıq göz” xüsusi Ģöbənin rəisi 
Arakelov  Arsenə  həvalə  edildi.  Onun  peĢəsinin  nə  olduğunu  bilmirdim,  ancaq  onun  nə  üçün  orada  olduğunu 
yaxĢı bilirdim. Köhnə mühəndis, partiyaçı olmayan, bəy ailəsindən olan Faris bəy Vəkilovu nəzarətsiz qoymaq 
olmazdı.  Beləliklə,  təĢkil  edilmiĢ  bu  üçlük,  onlar  üçün  tam  yenilik  olan  bu  müəssisəyə  rəhbərlik  etməyə 
baĢladılar. Metal sənətkarları Rzayev  və Vəkilov pivə  zavodlarının, qənnadı fabriklərinin, trikotaj sexlərinin, 
poliqrafik  müəssisələrin,  asfalt  karyerlərinin  və  s.  direktorlarına  göstəriĢ  verməli  idilər.  MaĢınqayırma 
sənayesinə  alıĢmıĢ  beynimdə  bütün  yuxarıdakıları  götür-qoy  etməkdə  çətinlik  çəkirdim.  Mən  özümü  baĢqa 
planetdən  düĢmüĢ  kimi  hiss  edirdim.  Lakin  tapĢırılmıĢ  vəzifədən  imtina  etmək  olmazdı.  Yeni  Ģəraitə  alıĢmaq 
lazım  idi.  Demək  olar  ki,  tamamilə  baĢa  düĢmədiyin  məlumatı  dinlədikdə  ağıllı,  düĢüncəli  bir  təsəvvür 
yaratmalıydı.  Bu  hal  həmiĢə  alınmırdı.  Müəssisə  rəhbərlərinin  bizdən  necə  təəssüratla  ayrıldıqlarını  baĢa 
düĢürdüm. Təsəvvürün belə olmadığı iĢi təlimatlandırmaq lazım gəlirdi. Mənim tabeliyimə verilmiĢ müəssisələr 
arasında  çuquntökmə  emalatxanası  da  var  idi.  Bu  müəssisənin  süpürgəçi  və  gözətçi  də  daxil  olmaqla  cəmi-
cümlətanı  30  nəfər  iĢçisi  vardı.  Bu  müəssisə  mənim  üçün  qurtuluĢ  köməyi  oldu.  Bu  müəssisə  “Zavod-2” 
adlanırdı. Burada Baksovetin sifariĢçiləri üçün kiçik detallar düzəldilirdi. Ancaq, bu “Zavod-2” Bakı Ģəhərinin 
təsərrüfat  həyatında  mühüm  rol  oynadı.  Məni  hələ  də  tərk  etməmiĢ  istehsalata  olan  həvəsim  öz  yerini  tapdı, 
otuzuncu illərin əvvəllərində mənzil tikintisinə böyük əhəmiyyət verilirdi. Yeni evlər göbələk kimi artırdı. Bu, 
onunla izah edilirdi ki, Bakı yaxınlığında tikinti materialları - daĢ və əhəng istədiyin qədər var idi. Ancaq, təkcə 
daĢla  tikinti  aparmaq  olmazdı.  Bir  çox  baĢqa  materiallar,  o  cümlədən  çuqun,  kanalizasiya  boruları  da  tələb 
olunurdu.  Qafqazda  onları  hazırlayan  zavod  yox  idi,  onlar  çox  az  miqdarda  Rusiyadan  gətirilirdi.  TikilmiĢ 
binalar  çirkab  təmizləyən  borular  və  onlar  üçün  fasonlu  hissələr  gözləyirdi.  Bizim  yerli  sənaye  Ģöbəsinə  bu 
çətinlikdən çıxmaq tapĢırığı verildi. BeĢ il müddətində məni zavoddan tanıyan rəis Fərrux bu iĢi mənə tapĢırdı. 
Mən  öz  kabinetimdən  “Zavod-2”-  yə  keçdim  və  sınaq  iĢləri  aparmağa  baĢladım.  Mənim  mexanikadan 
bildiklərim  azlıq  təĢkil  edirdi.  Bu  iĢi  daha  yaxĢı  bilən  də  yox  idi.  Bakı  zavodlarının  təcrübəsindən  də  istifadə 
etmək  olmurdu,  orada  iri  diametrli,  qalın  divarlı  borular  hazırlanırdı.  Çirkab  təmizləyən  boru  üçün  bu, 
yaramırdı. Mənim atdığım addımlar fayda vermədi. Mən Leninqrada ezam olunmağımı tələb etdim. EĢitdiyimə 
görə orada vaxtı ilə sahibkara məxsus olmuĢ “Svenqalli zavodu var idi, bu zavodda çirkab təmizləyən borular 
hazırlanırdı. Yol yoldaĢı olaraq bizim fəhlə, partiyanın üzvü Arutunyov Arseni mənə qoĢdular. Üç-dörd günün 
ərzində biz Leninqradda zavodun təsərrüfat iĢi ilə tanıĢ olduq. Mən lazım olan texnologiyanı, istehsal prosesini 
yazdım, eskizlərini çəkdim, Bakıya qayıtdıqdan sonra, topladıqlarımız materiallardan istifadə etməyə baĢladıq. 
Məlum oldu ki, çirkab təmizləyən boruların istehsal etdikləri iri çuqun borulardan tamam fərqlənir. 
Bizim bakılı yoldaĢlar, çuqun əridənlər bizim iĢimizə inanmır, müvəffəqiyyətsizliyimə Ģübhə etmirdilər. 
Bütün bunlara baxmayaraq, biz Leninqraddan aldığımız məlumatlara əsasən sınaq iĢi keçirdik və yoldaĢlarımız 
gözləmədikləri müvəffəqiyyəti əldə etdik. AlınmıĢ nəticələrdən vəcdə gəlmiĢ mənim Fərruxum tramvay ilə hələ 
soyumamıĢ  borunu  Baksovetin  sədrinə  çatdırdı.  Tikinti  üçün  böyük  xidməti  olan  bu  istehsalın  təməli  belə 
qoyuldu.  Sonralar  “Zavod-2”-nin  bu  təcrübəsi  daha  böyük  zavoda  verildi  və  zavodun  məhsulu  təkcə  Bakıda 
deyil, bütün Azərbaycanda yayılmağa baĢladı. Bakının tikinti iĢçiləri təntənə içində idilər. Bu təntənələr içində 
mənim adım itdi, boru tökənlər və direktor qəhrəman oldular. 
Qazandığımız qələbənin təntənəli sədaları kəsilməmiĢ bizim qarĢımıza daha böyük bir ciddi məsələ çıxdı. 
Tikilən mənzil binalarında Bakıda olan təbii qaz ilə  iĢləyən sobalar qurulurdu. YaĢayıĢ otaqlarına, mətbəxlərə 
qaz  boruları  çəkilirdi,  ancaq  onları  birləĢdirınək  üçün  qaz  ventilləri  yox  idi.  Bu  kiçik  detalı  hazırlamaq  çox 
böyük  diqqət  tələb  edirdi,  çünki  onlar  yaĢayıĢ  binalarına  zəhərləyici  qazın  daxil  olmasının  qarĢısını  almaq 
üçündür.  Ventilin  korpusu  çox  möhkəm  olmalıdır  ki,  qazın  keçməsini  saxlaya  bilsin.  Çuqundan  düzəldilmiĢ 
korpus bu bərkliyi verə bilməzdi, ona görə də qaz ventillərinin korpusunu tuncdan hazırlamaq lazımdır. Lakin 
tuncdan daha mühüm detallar hazırlanır, ona görə də qənaət etmək lazım gəlir. Azərbaycana ventillər Rusiyanın 
mərkəzindəki  zavodlardan  gətirildi.  Yeni  tikilmiĢ  yaĢayıĢ  binaları  ventillərin  olmaması  səbəbindən  istifadəyə 
verilmirdi.  Bu  vəziyyətdən  çıxıĢ  yolu  tapmaq  lazım  idi.  Yenə  də  məni  yada  saldılar.  Çox  götür-qoy  etdikdən 
sonra, mən ventil korpusu düzəltmək üçün döyülə bilən çuqundan istifadə etməyi qərara aldım. Bakı üçün bu, 
yenilik idi, döyülən çuqundan düzəldilmiĢ Ģeylər var idi, lakin döymə çuqunun özünü əldə etmək yenilik idi. Bu 
təcrübəni heç kəsdən öyrənmək mümkün deyildi. Məqsədimə özüm nail olmalı idim. Çuqunu qızdırıb, yumĢaq 
hala salmaq üçün peç hazırladım. ƏrinmiĢ metala hava təzyiqi altında maye ĢüĢə qataraq onu möhkəmlətməyi 
təcrübədən keçirdik. Hər bir ventili mən özüm 2-3 atmosferdən. Hava təzyiqi 0, 2-0, 3 atmosferdən artıq olmur. 

39 
 
Qırx  beĢ  il  bundan  qabaq,  o  vaxt  necə  həyəcan  keçirdiyim  yaxĢı  yadımdadır.  Mən  üzərimə  düĢən 
məsuliyyəti,  ventillərin  yaĢayıĢ  binalarında  qəzaya  səbəb  ola  bildiyi  halda  məni  nə  gözlədiyini  yaxĢı  baĢa 
düĢürdüm.  Özümü  yoxlamaq  və  bu  iĢə  tənqidçilərin  necə  münasibət  bəsləyəcəklərini  eĢitmək  üçün  mən 
Moskvada  çıxan  “MaĢino-stroyeniya”  qəzetində  “Döyülən  çuqundan  ventillər”  məqaləsini  çap  etdirdim.  Çox 
təəssüf  ki,  məqaləyə  qarĢı  tənqidi  çıxıĢ  edən  olmadı,  yalnız  Rusiyanın  hansı  bir  Ģəhərindənsə,  kimsə  həmin 
təcrübəni öyrənmək arzusunu bildirdi. Bütün bu iĢlər o zaman Baksoveti qaz hasiletmə Ģöbəsinin müdiri iĢləyən 
gənc  mühəndis  ġərifov  Məmməd  Qasım  oğlunun  gözləri  qarĢısında  baĢ  verirdi.  O,  bizim  iĢimizlə  çox 
maraqlanırdı, çünki ventillər olmadığından binaları qazla təmin etmək mümkün olmurdu. Bizim çalıĢmağımız 
nəticəsiz  olmadı.  Bizim  ventillər  sınaqdan  yaxĢı  çıxdı.  YoldaĢ  ġərifov  bu  haqda  Baksovetin  sədrinə  məlumat 
verdi və mənim tərəddüd etdiyimə baxmayaraq, ventillərin kütləvi buraxılması təklifini verdi. Birinci sifariĢ ilə 
bizdən 5000 ventil tələb edildi. Məsələ həll edilmiĢ sayılırdı. Bu da böyük nailiyyət idi. Binaların qaz ilə təchiz 
edilməsi həyata keçirilirdi. 
Bizim ventillər həyat vəsiqəsi qazandı. 
 
ORYOL ġƏHƏRĠ. BEġ NÖMRƏLĠ ZAVOD 
 
Baksovet  sistemində  mən  6  ildən  bir  aya  qədər  az  iĢlədim.  Bu  müddət  ərzində  bizim  Ģöbədə  beĢ  müdir 
dəyiĢildi. Bu Ģəxslərin hamısı yüksək vəzifə, hətta nazir vəzifəsi daĢıyan, sonra isə iyerarasiya pillələri ilə aĢağı 
vəzifəyə  keçirilmiĢ  müdirlər  idilər.  Onların  heç  birinin  mütəxəssis  kimi  təcrübəsi  yox  idi,  ona  görə  də  onlar 
yalnız əmr verməklə kifayətlənirdilər. ġəraitə alıĢmamıĢ onları yenidən baĢqa iĢə göndərirdilər. Mənim vəzifəm 
hər  bir  yeni  müdiri  Ģəraitlə  tanıĢ  etmək  və  onunla  dil  tapmaqdan  ibarət  idi.  Bu,  mənə  çox  pis  təsir  edirdi.  Öz 
ixtisasına uyğun iĢdə çalıĢmaq istəyirdim. 1936-cı ildə mən Moskvaya ağır metal sənayesi Xalq Komissarlığına 
müraciət  etdim.  O  zaman  ora  yoldaĢ  Orconikidze  rəhbərlik  edirdi.  Məktubda  mən  zavod  mühəndisi  kimi 
Ġttifaqın  hər  hansı  bir Ģəhərində iĢləmək  arzumu  bildirirdim.  Tezliklə  aldığım  cavab  məktubunda  mənə  Oryol 
Ģəhərindəki “Zavod №5”-də texniki direktor vəzifəsi təklif olundu. Yay məzuniyyətindən istifadə edərək, mən 
ora getdim, müəssisə ilə tanıĢ olduqdan sonra texniki direktor vəzifəsini icra etməyə baĢladım. Texniki direktor 
vəzifəsində  mən  çox  qısa  bir  müddət  iĢlədim,  ancaq  mənim  orada  nələr  çəkdiyimi  yazan  olsa,  həcmcə  çox 
böyük,  məzmunca  çox  təsirli  bir  əsər  yaranar.  Əsəb  gərginliyi  texniki  məsələlərdən  daha  çox,  o  zamankı 
ümumdövlət mühitindən irəli gəlirdi. Bu, Yejovun hökmranlıq etdiyi (1936-1937-ci illər) dövr idi. Ağlasığmaz 
hadisələr  baĢ  verirdi:  inqilabı  yaradan  və  onu  qoruyan  ən  fəal  döyüĢçülərdən  biri  olan  Orconikidze  qəflətən 
vəfat  etdi.  Adları  vətəndaĢ  müharibəsi  təsəvvürü  və  Sovet  hakimiyyətinin  qurulması  ilə  bağlı  olan  Buxarinin, 
Kamenevin,  Zinovyevin,  Tuxaçevskinin,  Qamarkinin,  Pyatkovun  baĢları  vuruldu.  Yaradılan  yeni  quruluĢun 
xəstəliyindən  xəbərdar  olan  açıq  və  gizli  düĢmənlərin  kökləri  kəsilirdi.  Öz  qurbanlarının  qanı  ilə  boğularaq, 
cəlladların açdıqları vakxanaliyada
9
 Ģəxsiyyətə pərəstiĢkarlığın hökmranlıq etdiyi Moskvaya yaxın olan zavodda 
texniki  direktor  vəzifəsini  “türk”  daĢıyırdı,  rusların  təsəvvüründə  həmin  söz  “düĢmən”  anlayıĢını  ifadə  edirdi. 
“Zərər”  verən  nümayəndə  kimi,  daha  yaxĢı  fiqur  ola  bilməzdi.  Bu  Ģərait  haqqında  bir  neçə  kəlmə  deməklə, 
mənim mənəvi vəziyyətimi sizə çatdırmağa çalıĢacağam. Bizim zavodda baĢ verən hadisələr məndə ümid yeri 
qoymamıĢdı. O zaman sağlamlaĢdırıcı sayılan məhvedici dalğa bizim zavoda da gəlib çatdı. Bir neçə mühəndis, 
sonra partiya üzvü olan baĢ direktor Nikolay Zaxaroviç Dandıkin, bir neçə gündən sonra üçüncü direktor (o da 
partiya  üzvü  idi).  Lev  Xonoviç  Yavnıx  yoxa  çıxdılar.  Zavodun  rəhbərliyini  təĢkil  edən  üçlükdən  təkcə  mən, 
“türk”, bitərəf ikinci direktor - texniki direktor qalmıĢdım. Bu Ģəraitdə mənim özümü necə hiss etdiyimi təsvir 
etməyə  ehtiyac  yoxdur.  Bir  neçə  həftə,  iĢdən  evə  qayıdarkən,  soyunmadan  yatırdım,  hər  an  həbs  olunacağımı 
gözləyirdim. Nə üçün: - sualını vermək çox gülməli idi. Lakin, yəqin ki, mənim qismətim baĢqa imiĢ. Mən bu 
hadisələrdən kənarda qaldım. Lakin buna baxmayaraq mən Oryol Ģəhərində qalmalı olmadım. 1936-37-ci illərin 
qıĢında yanıma gəlmiĢ arvadım,  Rusiyanın soyuğuna tab gətirə bilmirdi, buna görə  də  mən oranı tərk etməli, 
vətənə qayıtmalı oldum. Mən zavodun partiya təĢkilat katibi Aleksandr Ġvanoviç Dudetskaya zavodu tərk etmək 
fikrimi bildirdikdə, onun verdiyi cavab yaxĢı yadımdadır: “Siz niyə gedirsiniz? Biz sizin billur kimi təmiz adam 
olduğunuza əminik”.  
O  hadisələr  ilə  dolu  olan  dövrü  xarakterizə  edən  daha  bir  neçə  maraqlı  anlar  olmuĢdu,  ancaq  onlar 
istehsalata aid deyildilər və özü-özünü tərifləməyin də mənası yoxdur. Zavodda baĢ vermiĢ bir hadisə haqqında 
isə danıĢmaq istəyirəm. 
Mən  zavoddan  gedərkən,  Ģüurlu  surətdə  baĢa  düĢürdüm  ki,  zavodda  xeyli  xidmət  göstərmiĢəm.  Məsələ 
onda  idi  ki,  bizim  zavodun  elektrik  stansiyası  yox  idi.  Biz  çox  zəif  olan  Ģəhər  Ģəbəkəsindən  elektrik  alırdıq. 
Elektrik enerjisinin tez-tez  kəsilməsi səbəbindən bizim bəzi sexlər iĢi dayandırmalı olurdu. Çox nadir hallarda 
onların  hamısı  eyni  zamanda  iĢləyə  bilirdi.  Çox  vaxt  sexlərdən  biri  və  ya  ikisi  dayanırdı.  Mən  zavodun  iĢini 
yenidən qurdum, ümumi istirahət gününü ləğv etdim. Hər sexin özünün istirahət günü var idi. Beləliklə, heç bir 
                                                           
9
 Yunan sözüdür, içki və kef allahı deməkdir. Burada Ģərəf və kult mənasını daĢıyır. – Ş.N.  

40 
 
sex  iĢsiz  qalmır,  zavodun  proqramı  yerinə  yetirilirdi.  Bu,  nailiyyət  demək  idi.  Bizim  Moskvada  yerləĢən  baĢ 
idarə bunu qiymətləndirdi və məni “təĢəbbüskar texniki direktor” kimi mükafatlandırdı. 
Ġlk baxıĢda çox da əhəmiyyətli olmayan, lakin mənim xatirimdə silinməz bir iz buraxan bir hadisə də baĢ 
vermiĢdi. GörülmüĢ iĢ üçün norınaların və qiymətlərin tez-tez dəyiĢilməsi fəhlələrin narazılığına səbəb olurdu. 
VaxtaĢırı yuxarı idarələrdən bu cür tapĢırıqlar alırdıq. Yeni daha ciddi normaların qəbul edilməsi fəhlə kollektivi 
ilə razılaĢdırılmalı idi. Bu, çox çətin məsələ idi və bu iĢi yerinə yetirmək üçün zavodun rəhbərliyindən ağıllı və 
bacarıqlı olmaq tələb edilirdi. Bu cür günlərdə partiya təĢkilatı çox qayğılı olurdu, çünki fəhlələrin belə tədbirin 
həyata keçirilməsi üçün hazırlanması çox çətin olurdu. Bu  əməliyyat bütün sexlərdə eyni zamanda keçirilməli 
idi. Bu sexlərdən hər birinə bir rəhbər nümayəndə gəlməli, fəhlələrə bu normanın qəbul edilməsinin lazımi və 
vacib  olduğunu  baĢa  salmalı  idi.  Bu  nümayəndə  qabaqcadan  hazırlıqlı  olmalı  idi.  Bu  iĢ  ilə,  əslində,  partiya 
təĢkilatı  məĢğul  olurdu.  Belə  günlərdən  birində  mən,  lap  ağırtökmə  sexinə  nümayəndə  getməli  oldum.  Bu 
sexdən  qadınlar  çox  çətin  iĢdə  çalıĢırdılar.  Onlar  çox  vaxt  gecələr  iĢləyirdilər.  Mən  çox  zaman  gecələr  həmin 
sexlərə gəlir, onlar ilə söhbət edirdim. Onlar məni yaxĢı tanıyır, məsləhətlərimə qulaq asırdılar, biz bir-birimizi 
yaxĢı baĢa düĢürdük. Bütün bunlara baxmayaraq, normaları müəyyən etmək üçün mən o sexə gedərkən həyəcan 
keçirirdim. Qabaqcadan nə deyəcəyimi planlaĢdıraraq, qısaca mətləbi açdım, bu iĢin əhəmiyyətindən danıĢdım 
və  təklif  etdim  ki,  onlar  öz  sözlərini  desinlər.  Boynuma  alıram  ki,  çox  həyəcanlı  idim,  bilmirdim  ki,  onların 
etirazlarına  necə  cavab  verəcəyəm.  Onlardan  heç  biri  çıxıĢ  etmədi,  heç  bir  etiraz  olmadı,  normalar  ilə  tanıĢ 
olmadan,  onları  qəbul  etmək  qərarına  gəldilər.  Bu  münasibət  onların  mənə  inamından  əmələ  gəlmiĢdi.  Hətta 
onlar  bilirdilər  ki,  madam  mən  təklif  edirəm,  deməli  yeni  normalar  qəbul  edilməlidir.  Əgər  bir  çətinlik  baĢ 
verərsə, texniki direktor bu vəziyyətdən çıxmağa kömək edər. Bütün müzakirə cəmisi 20-25 dəqiqə davam etdi. 
Ġclasın protokolunu tərtib etdik, tələb olunduğu kimi fəhlə nümayəndələri onu imzaladılar. Mən iclasın nəticəsi 
haqqında məlumat vermək üçün kontora getdim. Partiya təĢkilat katibi məni həyəcanla qarĢıladı, o, elə bildi ki, 
xoĢagəlməz  bir  hadisə  baĢ  vermiĢdir,  mən  müvəffəqiyyətsizliyə  uğramıĢam.  O  biri  sexlərdən  heç  kəs 
qayıtmamıĢdı.  Ġclasın  nəticəsi  haqqında  məlumat  verdikdə,  katib  mənə  inanmaq  istəmədi,  təəccübləndi. 
Həqiqətən də mən bu müvəffəqiyyətə fəhlələr ilə yaratdığım ünsiyyətə görə nail olmuĢdum. Zavoddan getdiyim 
gün tökmə sexinin kollektivi məni yola salmağa gəlmiĢdi, bu da yuxarıda yazdıqlarımı bir daha təsdiq edir. 
Oryol Ģəhərində yaĢadığım və beĢ nömrəli zavodda iĢlədiyim müddət mənim həyatımın xüsusi aydın bir 
mərhələsi  idi.  O  zamanın  hadisələrinin  Ģəraiti  və  xüsusiyyəti  mənim  üçün  tamamilə  baĢqa  rəngə  boyanmıĢdı, 
ona görə də bütün bunlar mənim xəyalımda silinməz iz buraxmıĢdır. 
Oryol  Ģəhərində  gəlib,  öz  direktor  kabinetimə  daxil  olduqda  mən  aĢağıdakı  hissləri  keçirdim;  xüsusi 
Ģərait, tamamilə tanımadığım Ģəhər, bir nəfər belə tanıĢ adam yox, elə bil ki, baĢqa planetə düĢmüĢdüm. Görəsən 
nə olacaq? MaĢınqayırma zavodunun texniki direktoru - yaxĢı səliqəli kabinetdə bəzək üçün qoyulmuĢ müqəvva 
demək  deyildi.  Bu  Ģəxs  tam  mənasında  özünü  unutmalı,  yüzlərlə  mexanizmin  iĢini  sazlamaq, 
istiqamətləndirmək,  lap  çətini  isə  ən  mürəkkəb  obyekt  olan  -  insanla  müəyyən  istiqamətdə  qarĢılıqlı  anlayıĢ 
yaratmaq  bacarığına  malik  olmalı  idi.  Mənim  iĢə  baĢladığım  kollektiv  yaĢına,  zehni  inkiĢafina,  Ģəxsi 
maraqlarına və sairəyə görə hər cəhətdən çox müxtəlif idi. 
Təchizat  və  təsərrüfatı  idarə  edən  iki  digər  direktor  müdir  və  kommersiya  direktoru,  Ģöbə  rəisləri,  sex 
rəisləri, mühəndis kollektivi və nəhayət, fəhlələr - hamısı xüsusi müraciət tələb edirdi. ġəxsən özünün mənliyini 
itirmədən  hər  bir  kəslə  münasibət  yaratmaq  lazım  idi.  BaĢladığım  iĢi  yaxĢı  bilsəm  də,  kollektivin  tam  yeni 
olması bu məsələni çətinləĢdirirdi. Oryol Rusiyanın ürəyi idi. Zavodun həyatını əsl oryollular təĢkil edirdi və 
onlar elə bil ki, möhkəm bir rus ailəsini təmsil edirdilər. O zaman həmiĢə olduğu kimi, özününkü qoyub, baĢqa 
millətin  nümayəndəsinə  üstünlük  verilmirdi.  Rus  xalqı  baĢqa  xalqlardan  dözümlülüyü  ilə  kəskin  fərqlənsə  də, 
özününkü  ilə  özgənin  arasındakı  fərqi  unutmur.  Uzaq  keçmiĢdə  olan  hadisələr,  türklər,  tatarlar  ilə  olan 
münasibətlər onların qəlblərinin gizli guĢələrində dərin iz buraxmıĢdır. Bax, elə bu mühitdə Ġvan Ġvanoviçlərin 
və  Nikolay  Nikolayeviçlərin  içində,  çətin  ifadə  olunan  Faris  bəy  Ġbrahim  ağa  oğlu  peyda  olur,  özü  də  texniki 
direktor kimi. Bu fikirlər məni təqib, edir, rahatlığımı pozurdu. Lakin sonralar vəziyyət, mən gözlədiyim kimi 
olmadı. 
Zavod ilə tanıĢlığa gələcək iĢ yoldaĢlarıma baĢ çəkmək ilə baĢladım. BaĢ direktor, kommersiya direktoru, 
zavod komitə sədri ilə tanıĢ olduqdan sonra partiya təĢkilat katibi Aleksandra Ġvanovna Dudatskayanın yanına 
yollandım – o gün o, zavodda tapılmadı. Mən iki-üç gündən sonra zavod telefonu ilə onu aradım və xahiĢ etdim 
ki, o məni qəbul edə biləcəyi vaxtı təyin etsin. O, dedi ki, özü vaxt təyin edib, mənə bildirəcək. Günlər keçir, 
mən  iĢə  alıĢırdım,  ancaq  ondan  bir  xəbər  çıxmırdı.  Partiya  təĢkilat  katibinin  texniki  direktor  ilə  görüĢmək 
istəməməsi  mənə  təəccüblü  görünürdü.  Bu  fikir  məni  narahat  edirdi,  ancaq  heç  kəslə  bu  haqda  danıĢmaq 
imkanım yox idi - ətrafda hamı yad idi. ĠĢləyərkən vaxt tez keçir. Demək olar ki, bir ay keçdi, partiya təĢkilat 
katibi ilə  tanıĢ  olmamıĢdım.  Günlərin  bir  günü  elan edildi  ki, iĢdən  sonra  fəhlə  və  qulluqçuların  ümumi  iclası 
keçiriləcək. ġəhər partiya komitəsinin katibi də gələcək. Sexlərdən birində toplaĢdıq. Rəyasət heyətində Ģəhər 
komitəsinin katibi, bizim baĢ direktor və birinci dəfə gördüyüm partiya təĢkilat katibi  əyləĢmiĢdi. Mən birinci 
sıralardan  birində,  fəhlələrin  arasında  əyləĢmiĢdim.  ÇıxıĢlar  baĢlandı.  ÇıxıĢ  edən  hər  kəs  yuxarı  nümayəndə 

41 
 
qarĢısında  özünü  göstərməyə  çalıĢır,  zavodda  olan  çatıĢmazlıqdan  danıĢır,  bu  iĢlərə  tənqidi  münasibətlərini 
bildirirdilər. Növbə komsomol katibinə çatdı. Bu, çox fəal, acıqlı cavan bir oğlan idi. O zavod rəhbərliyinin zəif 
cəhətlərini amansızcasına tənqid etdi. Direktorların səhvlərini açıqlamağı lazım bildi. O, iclasda iĢtirak edənlərin 
nəzərinə çatdırdı ki, texniki Ģöbənin iĢçilərindən, mühəndislərindən bir nəfər də olsun bu iclasda iĢtirak etmir. O, 
haqlı idi - zavodun darvazaları bağlanmamıĢ, həmin Ģöbənin iĢçiləri aradan çıxa bilmiĢdilər. 
Darvazalar ona görə bağlanırdı ki, iclasda iĢtirak edənlərin sayı çox olsun. 
ġöbənin iĢçilərinin iclasda olmamasının günahını komsomol katibi texniki direktorda görürdü. O, üzünü 
mənə tərəf tutaraq, qəzəblə bildirdi ki, bu, texniki direktorun tabeçiliyində olanlara təsir edə bilməməsindən irəli 
gəlir.  Bu  çıxıĢla  o,  mənim  iĢimə  qiymət  vermiĢ  olurdu.  Mənə  yad  olan  adamların  içində  birinci  dəfə  iclasda 
iĢtirak  edən  Ģəxs  kimi  mən  deyilənlərə  xüsusi  diqqət  yetirınəli  idim.  Demək  olar  ki,  mənim  zavodda  qalıb-
qalmamağım  məsələsi  həll  olunurdu.  Belə  bir  anda  susmaq  olmaz  idi,  çıxıĢ  etmək,  gələcəyi  aydınlaĢdırmaq 
lazım idi. Mən söz istədim. Zavodda olduğum qısa müddətdə gördüyüm hallardan, Ģəraitdən danıĢdıqdan sonra, 
qeyd etdim ki, zavodda olan atmosfera onun iĢinin müvəffəqiyyətini təmin etməlidir. Mən komsomol katibinə 
etdiyi  tənqidə  görə  təĢəkkür  etdim,  eyni  zamanda  bildirdim  ki,  iĢ  vaxtı  mühəndislər  mənim  nəzarətim  altında 
olurlar,  bu  gün  onların  hamısı  iĢ  yerlərində  olublar,  ictimai  iĢlərə  müsbət  münasibət  yaratmaq  isə,  bilavasitə 
komsomol  katibinin  vəzifəsidir.  Bəs  nə  üçün  iclasda  iĢtirak  etməyənlərin  günahı  təkcə  mənim  üstümə  atılır, 
komsomol  katibi  bu  iĢdə  özünü  təqsirkar  saymır?  Əgər  biz  əl-ələ  verib,  hər  ikimizin  bu  iĢdə  günahkar 
olduğumuzu  etiraf  etsək,  daha  ədalətli  olmazmı?  Onu  da  nəzərə  almaq  lazımdır  ki,  mən  yalnız  bir  aydır  bu 
zavodda iĢləyirəm, gənclər isə çoxdan komsomolçudurlar. Bundan baĢqa, ilk çağlarda mən komsomol katibinin 
köməyini  duymaq  əvəzinə  o,  mənimlə  heç  müsahibə  aparmamıĢ,  tanıĢlıq  əvəzinə,  texniki  direktoru  tənqid 
atəĢinə  tutur.  Lakin  mən,  bu  tənqiddən  incimirəm.  Mübarizə  hissi  ilə  çulğalanan  gənclik,  bəzən  Ģəxsi 
silahlanmanı yaddan çıxarır. Normal iĢ üçün partiya təĢkilatı ilə əlaqə yaratmaq məsələsi məni daha çox narahat 
edir.  Lakin,  mənim  yoldaĢ  Dudetskaya  ilə  görüĢmək  təĢəbbüsüm  indiyə  qədər mümkün  olmamıĢdır.  Mən  onu 
burada birinci dəfədir ki, görürəm. Mən müəssisə üçün partiya təĢkilatının mənasının nə olduğunu yaxĢı bilirəm, 
özümün həmin təĢkilatdan təcrid olunmağımın səbəbini də yaxĢı baĢa düĢürəm. YaranmıĢ vəziyyəti baĢa düĢə 
bildiyim  üçün,  vaxtdan  istifadə  edərək  öz  təəccübümü  bildirirəm.  XahiĢ  edirəm,  bu  məsələni  açmaqda  mənə 
kömək edəsiniz, çünki bu məsələ məni çox narahat edir və iĢimdə yaxĢı nəticələr qazanmağıma mane olur. 
Ġclas  sona  çatdı,  camaat  dağılıĢdı.  Mən  hamı  ilə  birlikdə  çıxdım,  bir-iki  addım  atmamıĢ,  kimsə  məni 
çağırdı.  Bu,  bizim  baĢ  direktor  idi.  O,  mənə  dedi  ki,  Ģəhər  komitəsinin  katibi  mənim  çıxıĢıma  xüsusi  diqqət 
yetirib.  Və  mənimlə  tanıĢ  olmaq,  müsahibə  aparmaq  istəyir.  GörüĢ  çox  yaxĢı  keçdi.  Katib  çıxıĢ  üçün  mənə 
təĢəkkürünü,  çıxıĢın  diqqətəlayiq  olduğunu  bildirdi.  O  xahiĢ  etdi  ki,  mən  zavodda  olan  nöqsanların  aradan 
qaldırılması üçün var qüvvəmlə çalıĢam. Eyni zamanda o, bildirdi ki, mənə qarĢı heç bir zidd fikir yoxdur, mən 
iĢimi sakit davam etdirə bilərəm və lazım olarsa o, mənə kömək etməyə hazırdır. 
Mənə elə gəlirdi ki, Dudetskaya mənim çıxıĢımdan inciyəcək, sonra isə bu haqda narazılığını bildirəcək. 
Lakin,  mən  səhv  edirdim,  Dudetskaya  nəinki  narazılığını  bildirdi,  əksinə  mən  ondan  həmiĢə  yoldaĢlıq 
münasibəti gördüm, Oryolda olduğum son günlərədək onun köməyini hiss edirdim. YaxĢı yadımdadır, bir gecə 
sexləri gəzərkən bir nəfərin mənə tərəf yönəldiyini gördüm - bu, Dudetskaya idi. O, təəccüblə məndən soruĢdu: 
“YoldaĢ Vəkilov, bu vaxt siz burada neyləyirsiniz?” Mən cavab verdim: Mənim üzərimə qoyulmuĢ vəzifənin 
məsuliyyəti  tələb  edir  ki,  mən  zavodun  müvəffəqiyyəti  və  xeyri  üçün  cavabdeh,  qayğıkeĢ  olmalıyam,  bu 
müvəffəqiyyətlər isə təkcə gündüz növbəsi iĢinin nəticəsi deyildir. Gecə növbəsinin öz tələbləri, öz çətinlikləri 
var.  Bütün  bunları  öyrənmək  və  tədbir  görmək  lazımdır.  Mən  bu  tələbləri  onların  öz  dillərindən  eĢitmək 
istəyirəm.  Elə  buna  görə  də  mən  gecələr  də  gəlirəm.  Öz  növbəmdə  mən  də  ondan  soruĢdum:  “Bəs  Siz  niyə 
gündüz iĢi ilə kifayətlənməyib gecə də bura gəlmiĢsiniz? Siz burada neyləyirsiniz? “Mən də elə ona görə”- deyə 
o cavab verdi. “YoldaĢ Vəkilov, görünür ki, bizim ikimizin də məqsədimiz eynidir, ona görə də biz gərək bir-
birimizə kömək edə-edə istədiyimizə nail ola bilək”. O, iĢə belə yanaĢırdı və bunu öz hərəkətlərilə sübut edirdi. 
O, mənim zavoddan getməyimə sənimi qəlbdən təəssüflənirdi və məni mehribanlıqla yola saldı. Yeri gəlmiĢkən 
demək lazımdır ki, qısa müddətə mənim yanıma gəlmiĢ həyat yoldaĢım Liya
10
 xanımla görüĢərkən, Dudetskaya 
ona Oryol Ģəhərində qalmağı və ali məktəblərin birində təhsil iĢinə rəhbərlik etməyi təklif etmiĢdi. 
Üç direktorumuzu həbs etdikdən sonra Moskvadan bizə dörüncü direktor - Kuznetsovu göndərdilər. Bu, 
çox  koloritli  Ģəxs  idi.  Açığını  desək,  o,  mənə  ruhi  xəstəxanadan,  müalicəsini  yarımçıq  qoyub  qaçmıĢ  xəstəni 
xatırladırdı. O, heç kəslə sakit, təmkinlə danıĢmağı bacarmırdı. Kiminlə olursa-olsun onun söhbəti mütləq dava 
ilə qurtarırdı. Axmaqlığından o, hamıya bildirdi ki, onu təhlükəsizlik orqanları buraya xüsusi tapĢırıqla qiyamın 
                                                           
10
 Liya xanım Mirkazım xan qızı Vəkilova 1891-ci il fevralın 8-də Tiflisdə general-mayor Mirkazım xan TalıĢxanovun ailəsində anadan olub. Ġkinci Tiflis 
qadın  gimnaziyasını  qızıl  medalla  bitirib.  Bir  müddət  Tiflisdəki  müsəlman  məktəbində  müəllim  iĢləyib.  1920-ci  ildən  sonra  əri  Faris  bəy  Vəkilovla 
Fransada mühacirətdə olub. Vətənə qayıtdıqdan sonra C.Məmmədquluzadənin, Əbülhəsənin, Mehdi Hüseynin, Mir Cəlalın, Süleyman Rüstəmin, Ənvər 
Məmmədxanlının, Süleyman Rəhimovun və baĢqa yazıçıların əsərlərinin rus dilinə tərcüməsi ilə məĢğul olub. 1943-cü ildən SSRĠ Yazıçılar Ġttifaqının 
üzvü idi. Anası Məsumə xanım Borçalının Təkəli kəndindən olan nüfuzlu Ağabəy Yadigarovun qızı idi. Ədəbi ictimaiyyətdə və pedaqoji sahədə görkəmli 
mütəxəssis kimi tanınan Liya xanım Vəkilova 1965-ci il fevralın 19-da Bakıda vəfat edib - Ş. N. 
 

42 
 
qarĢısını almaq üçün göndərmiĢlər. O, heç kəslə hesablaĢmırdı, onun bəzi hərəkətləri lətifə xarakteri daĢıyırdı. 
Hamını  hörmət  etdiyi  Aleksandra  Ġvanovna  Dudetskaya  deyirdi  ki,  Kuznetsov  ona  ġurka  deyə  müraciət  edir. 
Zavodun iĢçiləri ilə yaxĢı münasibətdə olduğum üçün tez-tez məktublaĢırdıq. Mənə yazdılar ki, məndən sonra 
Kuznetsovu  Ģəhər  komitəsinə  çağırıb  yaxĢıca  danlayıblar  və  yeri  gəlmiĢkən  soruĢublar:  “Nə  üçün  sən texniki 
direktor  Vəkilovla  iĢləyə  bilmədin?  Cavabında  o  deyib:  “O  türkdür”.  Ġç  üzü  açıldıqdan  sonra  onu  da  iĢdən 
çıxarıb, o biri direktorların ardınca göndərmiĢdilər. 
 
Yüklə 2,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   23




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin