Issn №2078 6042 azərbaycan respublikasi кənd тəSƏRRÜfati naziRLİYİ аqrar elm məRKƏZİ



Yüklə 1.7 Mb.
səhifə13/15
tarix29.11.2016
ölçüsü1.7 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15

Araşdırmalar göstərir ki, rayonda fəaliyyət göstərən sənaye müəssisələrində istehsalın son nəticələri ilə orada çalışan işçilərin orta aylıq əmək haqqı arasında üzvü əlaqə təmin edilməmiş, sənaye məhsulunun həcmində qeyri-dövlət sektorunun xüsusi çəkisi 18% azalmışdır.

Kənd təsərrüfatının inkişafı. Xızı rayonunun iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Həmin sahənin fəaliyyətini xarakterizə edən məlumatlar 3 saylı cədvəldə verilmişdir.

Cədvəl 3.
Xızı rayonunda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı *)

Göstəricilər

İ l l ə r

2005-2012-ci illərdə artım tempi (%-lə)

2005

2008

2009

2010

2011

2012

Əsas bitkiçilik məhsullarının istehsalı (bütün təsərrüfat kateqoriyaları üzrə, ton

Dənli və dənli paxlalılar



2852

2890

3017

2553

2579

3110

109,0

o cümlədən buğda

1383

1045

1212

887

1032

1216

87,9

Kartof

559

466

265

312

398

187

33,5

Tərəvəz

1213

508

508

816

1066

744

61,3

Bostan məhsulları

870

343

362

494

634

605

69,5

Meyvə və giləmeyvə

421

67

70

72

75

81

19,2

Üzüm

16

23

25

33

38

41

2,6 dəfə

Məhsuldarlıq (bütün təsərrüfat kateqoriyaları üzrə), sentner/ha

Taxıl


14,1

14,0

15,1

14,6

15,0

15,0

106,4

o cümlədən buğda

14,3

14,0

15,2

15,4

15,9

16,0

111,9

Kartof

80

66

66

80

78

77

96,3

Tərəvəz

71

65

64

76

73

73

102,8

Bostan bitkiləri

64

67

66

79

72

71

110,9

Meyvə və giləmeyvə

55,8

7,3

7,3

7,5

7,7

8,1

14,6

Mal-qaranın sayı (bütün təsərrüfat kateqoriyaları üzrə), baş

İri buynuzlu mal-qara



9755

11408

11090

10715

11546

12096

124,0

o cümlədən inək və camışlar

4426

5068

5153

5150

5460

6078

137,3

Qoyunlar və keçilər

77861

100471

97866

87544

92090

102125

131,2

Quşlar

654036

1121840

1060836

1876717

1188684

1287055

196,8

Heyvandarlıq məhsul-larının istehsalı, ton

Ət (kəsilmiş şəkildə)



1221

793

709

1038

2489

2572

2,1 dəfə

Süd

4150

5209

5606

8940

9650

11575

2,8 dəfə

Yumurta, min ədəd

64215

150773

155435

164140

38661

106500

165,6

Yun (fiziki çəkidə)

119

139

142

143

145

146

122,3

*) Azərbaycanın regionları. Bakı, “DSK”, 2013, s. 98.

Cədvəldən göründüyü kimi, 2005-2012-ci illərdə rayonda dənli və dənli paxlalılar və üzüm istisna olmaqla, digər bütün növ bitkiçilik məhsullarının istehsalı kəskin azalmış, lakin ayrı-ayrı növlər üzrə məhsuldarlıq xeyli yüksəlmişdir. Həmin dövrdə rayonda iri və xırda buynuzlu mal-qaranın, elecə də quşların sayının artması nəticəsində heyvandarlıq məhsullarının (ət və südün), eləcə də yumurta və yun istehsalı əsaslı şəkildə çoxalmışdır. Rayonda kəndli-fermer təsərrüfatının inkişafı üçün subsidiya, lizinq yolu ilə texnika, taxıl əkini üçün yanacaq-sürtkü materiallarına görə yardım verilmiş, fermerlər gübrəni 50% güzəştlə almışlar. Taxtakörpü-Ceyranbatan Su kanalının işə düşməsi rayonda yüzlərlə hektar istifadəsiz torpaqlara yeni həyat bəxş etmişdir.



Tikintinin inkişafı. Rayonda yaşayış sahələrinin, sosial infrastruktur obyektlərinin tikintisi sürətlə artmaqdadır. Belə ki, orada mənzil fondunun ümumi sahəsinin xeyli artması, yeni ATS-lərin, məktəblərin, Müalicə-Diaqnostika Mərkəzinin yaradılması, Mərkəzi Xəstəxananın əsaslı təmiri, Heydər Əliyev Mərkəzinin inşası, Yeni Azərbaycan Partiyası Xızı Rayon Təşkilatının inzibati binasının, Gənclər Mərkəzinin, Şahmat Məktəbinin, eləcə də Heydər Əliyev və Cəfər Cabbarlı Parkları, Bayraq Meydanı, Şəhidlər Abidə Kompleksinin yenidən qurulması, Qarabağ müharibəsi əlilləri və şəhid ailələri üçün 16 mənzilli yaşayış binasının, çoxsaylı turizm obyektlərinin tikilməsi, Bakı-Rusiya Federasiyası Dövlət sərhədi avtomobil yolunun rayon ərazisindən keçən 26 km hissəsinin əsaslı təmiri; 31 km uzunluğunda Giləzi-Xızı avtomobil yolunun yenidən qurulması; 14 km uzunluğunda Xızı-Qızılqazma yolunun əsaslı təmiri; 4137 nəfər əhalinin yaşadığı 11 məntəqəni birləşdirən 21 km uzunluğunda Xızı – Altıağac avtomobil yolunun və digər obyektlərin inşası tikintinin əsas göstəricilərinin yüksələn xəttlə artmasına imkan vermişdir. (cədvəl 4).

Cədvəl 4.
Xızı rayonunda tikintinin əsas göstəriciləri *)


Göstəricilər

İ l l ə r

2005-2012-ci illərdə artım tempi (%-lə)

2005

2008

2009

2010

2011

2012




İstifadəyə verilmişdir:

əsas fondlar, min manat



1290,8

3880,9

2002,0

677,0

10186,7

6620,6

5,1 dəfə

yaşayış evləri, ümumi sahə, min kv. m.

0,6

5,1

3,3

1,6

-

3,7

6,2 dəfə

onlardan fərdi yaşayış evləri

0,5

4,2

3,3

1,6

-

3,7

7,4 dəfə

Əsas kapitala yönəldilmiş vəsaitlər, min manat

1300,8

95383,6

25841,3

6663,0

11986,9

11831,5

9,1 dəfə

o cümlədən

tikinti-quraşdırma işlərinə



1261,8

94454,2

25391,9

6198,3

10118,4

8662,7

6,9 dəfə

Tikinti təşkilatlarında çalışan işçilərin sayı, nəfər

13

78

76

75

77

78

6 dəfə

Öz gücləri ilə yerinə yetirilmiş tikinti işlərinin həcmi, min manat

46,1

687,2

973,0

836,6

686,1

633,7

13,8 dəfə

*) Yenə orada, s. 99

Nəqliyyat və rabitə sferasının inkişafı. Təhlil göstərir ki, 2005-2012-ci illərdə Xızı rayonunda avtomobillərin sayı – 16,3% o cümlədən: yük avtomobilləri – 37,3%; avtobuslar – 11,8%; digər növ nəqliyyat vəsitələrinin sayı – 76,9% artsa da, avtomobil nəqliyyatı ilə yük daşınmalarının həcmi – 162,7%; sərnişin daşımalarının həcmi – 180,8%; yük və sərnişin dövriyyəsinin həcmi uyğun olaraq – 2,1 dəfə və 138,1% artmışdır. Həmin dövrdə rayonda poçt şöbələrinin sayı 3 dəfə azalsa da, yeni ATS-lərin istifadəyə verilməsi hər 100 ailəyə düşən telefon aparatlarının sayının 113,6%; o cümlədən, kənd yerlərində 116,1% artmasına təminat yaratmışdır (cədvəl 5)

Cədvəl 5.

Xızı rayonunda nəqliyyat və rabitə sferalarının əsas göstəriciləri *)


Göstəricilər

İ l l ə r

2005-2012-ci illərdə artım tempi (%-lə)

2005

2008

2009

2010

2011

2012




Avtomobil nəqliyyatı ilə yük daşınması, min ton

287

357

381

407

436

467

162,7

Yük dövriyyəsi, mlyn. ton km

17,1

22,8

24,0

25,3

32,5

35,3

2,1 dəfə

Avtomobil nəqliyyatı ilə sərnişin daşınması, min nəfər

1546

1749

1964

2217

2494

2796

180,8

Sərnişin dövriyyəsi, mlyn. sərnişin km

4,2

5,0

5,2

5,4

5,6

5,8

138,1

Avtomobillərin sayı-cəmi, ədəd

716

668

674

646

561

599

83,6

O cümlədən:

yük avtomobilləri



308

256

245

224

181

193

62,7

avtobuslar

34

34

37

34

31

30

88,2

sərnişin minik

333

316

337

343

331

357

107,2

şəxsi minik

301

290

307

310

298

328

108,9

xüsusi təyinatlı avtomobillər

15

16

16

11

12

13

86,7

digərləri

26

46

39

34

6

6

23,1

Poçt şöbələrinin sayı, vahid

6

2

2

2

2

2

33,3

Hər 100 ailəyə düşən telefon aparatlarının sayı, ədəd

44

48

50

50

49

50

113,6

şəhərdə

58

56

71

66

65

66

113,8

kənddə

31

36

31

34

33

36

116,1

*) Yenə orada, s. 100.

Xızı rayonunda turizmin inkişafı üçün geniş imkanlar vardır. Burada yeni turizm obyektləri, mehmanxana və istirahət mərkəzləri yaradılmışdır. Rayonda “Cənnət Bağı”, “Qızılqazma”, “Mərcan”, “Gil” və digər 10 yeni istirahət mərkəzləri yaradılmışdır ki, onlar da qonaqlara yüksək xidmət göstərirlər. Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 31 avqust tarixli Sərəncamı ilə Xızı rayonunda Altıağac Milli Parkı yaradılmışdır.

Nəticə.

Aparılan təhlil nəticəsində belə qənaətə gəlmək olar ki, son 10 ildə Xızı rayonunun sosial-iqtisadi sferasında sürətli inkişaf davam etdirilir. Sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının həcmi xeyli artmış, əhaliyə göstərilən pullu xidmət sferasında və sahibkarlığın, eləcə də turizmin inkişafında əsaslı dönüş yaranmış, yeni yollar çəkilmiş, əhaliyə kommunal xidmət xeyli yaxşılaşmışdır. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, rayonun sosial-iqtisadi inkişafı istiqamətində çoxsaylı ehtiyat imkanları mövcuddur. Onlardan səmərəli istifadə etmək üçün aşağıdakı təklif və tövsiyələrin həyata keçirilməsinə ehtiyac duyulur:



  • Rayonda yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması. Bu baxımdan yerli xammaldan istifadə etməklə aqrar emal müəssisələrinin xarici investisiyaları cəlb etməklə təşkili, yüksək iqtisadi səmərə verə bilər;

  • Tikinti məhsullarının istehsalı üzrə yeni sahibkarlıq subyektlərinin yaradılması;

  • Kiçik və orta müəssisələr tərəfindən əsas kapitala yönəldilən vəsaitin artırılması imkanlarının genişləndirilməsi;

  • Yük və sərnişindaşıma üzrə avtomobil nəqliyyatı parkının yeniləşməsi;

  • Meyvə və giləmeyvə qurudulması üzrə kiçik Sahibkarlığın inkişafı;

  • Kartof, tərəvəz və bostan məhsullarının həcminin artırılması üçün sahibkarlara güzəştli kreditlərin verilməsi və onların stimullaşdırılması üçün təsirli tədbirlərin həyata keçirilməsi;

  • Kənd təsərrüfatı məhsullarının tədarükü üzrə şəbəkələrin yaradılması;


ƏDƏBİYYAT
1. Azərbaycanın regionları. Bakı, “DSK”, 2013, 778 s. 2. Azərbaycanda tikinti. Bakı, “DSK”, 2013, 354 s. 3. Xızı – 2003-2013; hədəflər, inkişaf, nəticələr. Azərbaycan Respublikası İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin bülleteni. Bakı, 2013, 95 s.
Современное состояние и перспективы социально-экономического развития Хызинского района
РЕЗЮМЕ
В статье на основе многолетних статистических данных проанализировано современные состояние социально-экономического развития Хызинского района по сферам его экономической деятельности; выявлены соответствующие резервы и разработаны рекомендации по их рациональному использованию.

Ключевые слова: социально-экономическое развитие, промышленность, сельское хозяйство, строительство и социальные инфраструктуры.

Current state and prospects of socio-economic development of the Khizi district
SUMMARY
On the basis of long-term statistical data is analyzed contemporary state of socio-economic development Khizi district on areas of its economic activity, reveals the relevant provisions and the recommendations for their management.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə