Xx fəsil Riyaziyyatda fənn proqramı Ümumi hissə a Giriş



Yüklə 0.96 Mb.
səhifə9/14
tarix01.12.2016
ölçüsü0.96 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

Riy.güc.VIII.2. Şagird rasional ədədlər üzərində əməllər apara və onların nəticəsini qiymətləndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Rasional ədədlər üzrə aparılmış hesablamaların (onlar arasında keyfiyyət və kök) nəticəsinin adekvat yoxlanılması qiymətləndirmədən istifadə edirsə;

  • Ədədin yazılışının ekvivalent formalarından hesablamaların yerinə yetirilməsinin və hesablamaların nəticəsini qiymətləndirərkən istifadə edirsə;

  • Məsələni kontekstin nəzərə alınması ilə nəyin daha məqsədəuyğun olduğunu - əməllərin nəticələrinin qiymətləndirilməsinin, yoxsa onun dəqiq əhəmiyyətinin tapılmasının zəruri olduğunu seçə bilirsə.

Riy.güc.VIII.3. Şagird mülahizə-əsaslandırmanın bəzi üsulundan istifadə edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Qaydaların əsas məzmunu/məzmununu və nəticəni fərqləndirə bilirsə; qərarların məzmununu dəyişə və nəticənin düzgünlüyü barədə mülahizə yürüdə bilirsə;

  • Tam ədədlərin xassələri və ya onlar üzərində əməllərin nəticəsi barədə sadə qaydaları formalaşdırır və əsaslandıra bilirsə;

  • Müvafiq halda ədədlərin xassələri barədə deyilənin düzgün olmadığını əsaslandıra bilirsə (məsələn, əks məsələnin istifadə olunması ilə); verilmiş hökmə əks hökm formalaşdırırsa;

  • Məsələnin həlli zamanı istifadə olunan üsulu əsaslandıra və ya izah edə bilirsə.

Riy.güc.VIII.4. Şagird hesablamalarla əlaqədar məsələləri həll edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • İki istehlak müqaviləsindən və ya istehlak planından yaxşısını seçmək üçün hesablamalar aparır və qərar qəbul edə bilirsə;

  • Kəmiyyət dəyişiklikləri sürətinin müvafiq vahidlərini seçir və onlardan istifadə edirsə; kiçik vahidi böyük vahiddən istifadə etməklə əks etdirirsə;

  • Təbiətşünaslıq sahələri ilə əlaqədar məsələlərin hesablanması üzrə izahat verə bilirsə;

  • Ədədlər üzrə məsələlərin həlli zamanı inkar və ya başa çatdırılma metodundan istifadə edir və istifadə olunmuş üsulu asanlaşdırırsa.

İstiqamət: qanunauyğunluqlar və cəbr

Riy.VIII.5. Şagird kəmiyyətlər arasında xətti asılılığı tanıya, təhlil edə və əks etdirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Ona məlum olan kəmiyyətlər üçün kəmiyyətlər arası xətti asılılıqları deyə bilirsə (məsələn, bərabər hərəkət zamanı keçilmiş məsafənin zamandan asılılığı);

  • Asılılığın təsviri kəmiyyətinə baxmayaraq xətti və qeyri-xətti asılılıqları fərqləndirə və xətti və qeyri-xətti asılılıqlar arasında fərqlər barədə mülahizə yürüdə bilirsə;

  • Sözlə formalaşdırılmış qaydanı kəmiyyətlər arasında münasibətlərin və nisbətlər barədə təsviri cəbri yolla əks etdirə bilirsə; cəbri yolla verilmiş münasibətləri qrafiklə, cədvəllə əks etdirirsə və ya sözlə formalaşdıra bilirsə.

Riy.güc.VIII.6. Şagird kəmiyyətlər arasında asılılığı əks etdirmək və yoxlamaq üçün funksiyalardan və onların xüsusiyyətlərindən istifadə edir

Nəticə göz önündədir, əgər şagird :



  • Real vəziyyəti əks etdirən verilmiş funksiya üçün funksiyanın mənasını, sıfırlarını, maksimum/minimumlarını, artma/azalmasını və ədədi sonsuzluğun ortalarını tapırsa və bu vəziyyət kontekstində onların interpretasiyasını həyata keçirirsə;

  • Qrafikin xassələrinin (əyilmə əmsalı və koordinat oxuna keçmə) ölçülər arasında əlaqələrin analiz etmək üçün interpretasiyasını həyata keçirirsə;

  • Funksiyanın parametrlərini dəyişir və bu funksiyada əks olunan bu dəyişikliklərin prosesdə interpretasiyasını təsvir edir .

Riy.güc.VIII.7. Şagird problemin həlli zamanı cəbri ifadələrdən, tənliklər sistemləri və bərabərsizliklərdən istifadə edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Mətni məsələnin həlli üçün birməchullu xətti tənlikləri sistemi tərtib edir və həll edirsə.

Mətni məsələni həll etmək üçün ikiməchullu xətti tənliklər sistemini qurur və həll edir;

məsələnin kontekstinin nəzərə alınması ilə həllin interpretasiyasını həyata keçirirsə;



  • Üsullar seçir və ikiməchullu xətti tənliklər sistemini həll edə bilirsə; həllin çoxalma və həndəsi interpretasiyasını həyata keçirirsə;

  • Mətni məsələlərin həlli zamanı və ya real vəziyyətin modelləşdirilməsi üçün birməchullu xətti bərabərsizliklər tərtib edir və həll edirsə; həllin çoxluq interpretasiyasını həyata keçirirsə;

  • Dəyişənin verilmiş qiymətləri üçün onların ardıcıllığından və qruplaşdırmadan cəbri ifadələri sadələşdirmək və onun qiymətini hesablamaq üçün əməllərin xassələrindən istifadə edirsə;

  • Cəbri çevirmələr və məntiqi mühakimədən istifadə etməklə iki cəbri ifadənin eyni tənliyini əsaslandırır və ya inkar edir.

İstiqamət: həndəsə və fəzanın dərki

Riy.VIII.8. Şagird fiqurların təsnifatı və onların növlərini müqayisə etmək üçün fiqurların xüsusiyyətlərindən istifadə edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Fiqurların növləri və ya xüsusiyyətləri arasında nisbətləri formalaşdırırsa, (məsələn, ümumilik – xüsusilik ), bu nisbətləri sxematik şəkildə təsvir edir (məsələn cədvəl və ya diaqram vasitəsilə);

  • Fiqurun verilmiş xüsusiyyətləri (o cümlədən simmetriklik) arasında xüsusiyyətin birmənalı olaraq fiquru müəyyənləşdirən minimum eyniliyini seçir;

  • Verilmiş görüntülərə əsasən fəza fiqurlarının mümkün növlərini sadalayır.

Riy.güc.VIII.9. Şagird həndəsi qaydaların düzgünlüyünü əsaslandıra bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Deduktiv və induktiv mülahizə nümunələrində buraxılmış pilləni/pillələri bərpa edə bilirsə;

  • Cəbri çevirmələr, bərabərlik və qeyri- bərabərliklər xassələrinin həndəsi qaydalarla əsaslandırılması zamanı istifadə edirsə;

  • Dekart koordinatlarından həndəsi obyektlərin xassələrini müəyyənləşdirmək və əsaslandırmaq üçün istifadə edirsə;

  • Müstəvi üzərində fiqurlararası nisbətləri əsaslandırmaq üçün həndəsi çevrilmələrdən və onların kompozisiyalarından istifadə edirsə (məsələn, tənlik).

Riy.güc.IX.10. Şagird obyektlərin təsviri və onların xüsusiyyətlərini əks etmək üçün nöqtələrin həndəsi yeri anlayışından istifadə edə bilir.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Nöqtələrin həndəsi yerinin hərfi ifadəsinə əsasən, bu ifadəyə uyğun gələn həndəsi fiquru və ya fiqurun elementini sadalayır və ya təsvir edirsə;

  • Nöqtənin həndəsi yeri metodundan qurma məsələlərinin həlli zamanı istifadə edirsə ;

  • Nöqtənin həndəsi yeri müxtəlif ifadələrə əsasən müvafiq fiqurlar arasındakı münasibəti müəyyən edirsə.

Riy.güc.VIII.11. Şagird fiqurun və onun elementlərinin ölçülərini axtara bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Fiqurun elementinin məchul ölçüsünü axtarmaq üçün fiqurların xüsusiyyətlərindən və bərabər fiqurların müvafiq elementlərinin müqayisə metodundan istifadə edirsə.

  • Fiqurun və ya onun elementinin məchul ölçüsünü axtarmaq üçün Dekart koordinatlarından istifadə edirsə;

  • Real vəziyyətlərdə obyektlərin ölçüləri və ya obyektlər arasında məsafənin müəyyənləşdirilməsi düzbucaqlı üçbucağın tərəfləri və bucaqları arasında triqonometrik nisbətlərdən istifadə edir;

  • Fiqurun sahəsini tapır. Fiqurun xassələrinə əsasən verilmiş fiqurdan istifadə etməklə müstəvinin optimal doldurulması haqqında mülahizə yürüdür (o cümlədən, real vəziyyətdə).

Göstəricilərin təhlili, ehtimal və statistika

Riy.güc.VIII.12. Şagird göstəriciləri tapa və onları qoyulmuş məsələnin həlli üçün əlverişli formada təqdim edə bilər..

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Təsadüfilik yarada bilən hər hansı bir avadanlıqla təsadüfi eksperimentlər keçirirsə, göstəriciləri toplaya və onları tezlik cədvəli şəklində təqdim edə bilirsə;

  • Sadə sorğu yarada bilir, respondentləri müəyyənləşdirir, göstəricilər toplayır və onları qrafik formada təqdim edə bilirsə;

  • Bir qrafik formada təqdim olunmuş göstəriciləri fərqli qrafik formada təqdim edir və hər bir formanın əlverişli və əlverişsiz cəhətlərini üzə çıxara bilirsə.

Riy.güc.VIII.13. Şagird təsadüfi hadisələri tanıya və baş verənlərin ehtimalını hesablaya bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Zəruri və gözlənilməz baş verənləri, verilmiş baş verənin (hadisənin) əksi hadisəni, bərabər gözlənilən hadisələri, verilmiş hadisələrdən artıq/əskik gözlənilən hadisələri sadalayırsa;

  • Təsadüfi eksperimentin hadisələri məcmusunu təsvir edirsə, hadisələrin hesablanması üçün variantların sayılması üsulundan istifad ə edirsə;

  • Baş verənlərin (hadisələrin) ehtimalını hesablamaq üçün ehtimalın xassələrindən istifadə edirsə, hadisələrin ehtimallarını kəsr, onluq kəsr, və faizlərin vasitəsi ilə əks etdirə bilirsə.

Riy.güc.VIII.14. Şagird hadisələrin ehtimalını qiymətləndirə və ehtimalın gözlənilməsi barədə nisbi tezlik və təsadüfilik arasında əlaqədən istifadə etməklə mülahizə yürüdə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Göstəricilərin ilkin hazırlanmasını həyata keçirir və onun əsasında hadisələr barədə ehtimal bildirir – iki və ya bir neçə hadisənin eyni gözlənilməsi mümkündürmü, hər hansı bir hadisənin o birisinə nisbətən daha gözlənilən və neçə dəfə baş verəcəyi barədə mülahizə yürüdə bilirsə.

  • Təsadüfiliyin yaradıcıları olan avadanlıqlarla təsadüfi eksperimentlər aparırsa və baş verənlərin ehtimalının nisbi tezliyinin vasitəsi ilə, nəzəri (gözlənilən) nəticələr və empirik (eksperimental) nəticələr arasında fərqlər barədə mülahizə yürüdə bilirsə;

  • Nisbi tezliyin xüsusi əhəmiyyətini almaq üçün ehtimalı doğuran avadanlığı yarada bilirsə.



Proqramın məzmunu

  1. Ifadələr və ifadələr üzərində əməliyyatlar. Əsaslandırma üsulları.

İfadələr üzərində məntiqi əməliyyatlar: inkar, konyuksiya, dizyunksiya, implikasiya.

Onların düzgün qiymətlər cədvəli. İfadələrin düzgün qiymətlər cədvəli vasitəsi ilə bərabərliyin yoxlanılması.

Ümumi ifadələr.

İfadələrin konversiv (qarşılıqlı), inversiv (çevrilmiş) və kontrapozitiv ifadələri.

Riyazi qaydaların əsaslandırma metodları: deduksiya, qarşılığın buraxılması, əks misalın qurulması. Universallıq və yaşamaq kvantorları.


  1. Qüvvət.

Tam üstlü qüvvət, hasilin, nisbətin və qüvvətin yüksəldilməsi. Bərabər əsaslı qüvvətlərin hasili və nisbəti.

  1. Cəbri ifadə.

Cəbri ifadə çoxhədliyə bölünməsi. Bezu teoremi. Evklid alqoritmi. Çoxhədlinin vuruqlara ayrılması.

Müxtəsər vurma düsturları.

Rasional ifadələr üzərində əməllər. İfadənin çevrilməsi və onun ədədi qiymətinin hesablanması.

Rasional tənliklərin həlli.



  1. Tərs mütənasiblik.

Tərs mütənasiblik qrafiki.

  1. Kvadrat kök.

Cəbri kvadrat kök, kvadrat köklərin əsas xassələri (o cümlədən, bərabərsizliklərlə əlaqəsi olanlar).

Kvadrat köklərin müqayisəsi. Kökdən vuruğun çıxarılması və daxil edilməsi.

Kvadrat kökə malik ifadələrin sadələşdirilməsi.

Orta cəbri, orta həndəsi, orta harmonik və orta kvadrat və onlarla əlaqəli bərabərsizliklər.

Ən sadə irrasional tənliklər və bərabərsizliklər.


  1. Kvadrat tənlik və kvadrat üçhədli.

Kvadrat üçhədli və onun əmsalları. Kvadrat üçhədlinin kökləri.

Sonsuz kvadrat tənliklər və onların həlli üsulları.

Sonlu kvadrat tənliyin kök düsturu.

Kvadrat tənliyin kökləri haqqında Viyet teoremi. Viyet teoreminin qarşılıqlı teoremi.

Kvadrat üçhədlinin vuruqlara ayrılması. Kvadrat tənliyin həllinə aparan bəzi tənliklərin həlli metodları (bikvadratik, simmetrik, eynicinsli və s.).

Kvadrat tənliyə əsaslanan qismən rasional tənliklərin həlli.

Onun diskriminantları vasitəsi ilə kvadrat tənliyin tədqiqi. Parametrə malik kvadrat tənliklər. Modal daxili kvadrat tənliklər.

İkidəyişənli kvadrat tənliklər sistemini həll edilməsi.

Kvadrat tənlik tərtib etməklə məsələnin həlli.


  1. Bərabərsizliklər.

Ədəd oxu. Ədədi bərabərsizliklər və onların xassələri. Xətti bərabərsizlik və bərabərsizlik sistemlərinin həll edilməsi. Modul daxili bərabərsizliklərin həlli. Parametrə malik ən sadə bərabərsizliklərin həlli. Bərabərsizliyin isbatının əsas metodları. Cəm və fərq modulu ilə əlaqəli bərabərsizlik.

  1. Ədədin mövqeli sistemində yazılışı.

Ədədin müxtəlif mövqeli sistemində ifadəsi. Bir mövqeli sistemdə verilmiş ədədin ikinci mövqe sistemində ifadəsi.

  1. Funksiya. Funksiyanın qrafiki. Funksiyanın ən sadə təsnifatı.

Funksiyanın təyin oblastı. Funksiyanın qiymətlər çoxluğu. Təyin oblastının altçoxluğunda funksiyanın məhdudlaşdırılması. Funksiyanın qrafiki, funksiyaya nəzərən çoxluğun növü və ön tərəfi, funksiyanın kompozisiyası, funksiyanın tipləri: inneksiya, surreksiya, bieksiya, funksiyanın kəsişməsi.

  1. Həndəsi çevirmələr.

Hərəkət (ox və mərkəzi simmetriyalar, fırlanma, paralel köçürmə). Hərəkətin xassələri. Koordinatlarla ifadəsi. Oxşarlığın çevrilməsi və onun xassələri. Fiqurların oxşarlığı.

  1. Üçbucaq.

Üçbucağın oxşarlıq əlamətləri. Oxşar üçbucaqların perimetri və sahələrinin nisbəti. Sinuslar və kosinuslar teoremləri. Üçbucaq məsələsi. Üçbucağın daxilinə və xaricinə çəkilmiş çevrələrin radiusunun hesablanması düsturları.

  1. Düzbucaqlı üçbucaq.

Pifaqor teoremi. Düzbucaqlı üçbucağın bucaqları ilə tərəfləri arasında triqonometrik nisbətlər. Hipotenuza çəkilmiş hündürlük, katetlər, hipotenuzun katetinin proyeksiyası ilə hipotenuz arasında nisbətlər.

  1. Həndəsədə tənasüb.

Fales teoremi. Parçanın verilmiş nisbətlərə bölünməsi. Qızıl bölgü, parçanın cəbri, ortası, həndəsi ortası və harmonik ortası.

  1. Paraleloqram.

Paraleloqramın tərəflərinin, bucaqlarının və diaqonallarının xassələri.

Paraleloqramlıq əlamətləri. Rombun diaqonalların hassələri, düzbucaqlının diaqonallarının bərabərliyi.

Düzbucaqlının simmetriya oxları, kvadrat və onu hassələri.


  1. Trapesiya.

Onun elementləri. Trapesiyanın orta xəttinin hassələri.

Bərabərtərəfli trapesiyanın xassələri.



  1. Çevrə və dairə.

Çevrə və çevrənin qövsünün uzunluğunun hesablanması düsturları.

Qarşılıqlı kəsişən xordaların xassələri. Xordanın perpendikulyar diametrinin xassələri, çevrəyə nəzərən bir nöqtədən keçirilmiş toxunan və kəsənin xassələri.



  1. Müstəvidə analitik həndəsənin elementləri.

Müstəviyə koordinatların köçürülməsi. Parçanın orta nöqtəsinin koordinatları. Dekart koordinatında iki nöqtə arasında məsafənin ifadəsi. Parçanın verilmiş nisbətlər əsasında bölünməsi. Ümumi formada xətti tənlik. İki nöqtədən keçən xətti tənlik. Çevrənin bərabərliyi. Düz xətlə çevrənin kəsişməsi.

  1. Göstəricilərin toplanması vasitələri.

Sorğu vərəqəsinin-anketin tərtib edilməsi və respondentlərin sual edilməsi (nümayəndəli qrupu seçmədən). Təsadüfi eksperiment, təsadüfiliyi yaradan qurğular – sikkə, qutu, zər, rulet. Göstəricilərin düzləndirilmiş vahidlərinin kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri:

Göstəricilərin nisbi tezliyi.



  1. Göstəricilərin təqdim vasitələri.

Dairəvi diaqram.

Nisbi tezliyin diaqramı.



  1. Ehtimal:

Vacib və qeyri-mümkün hadisələr, verilmiş hadisənin əksinə olan hadisə.

Təsadüfi eksperimenti təsvir etmək üçün variantların sadalanması üsullarından istifadə etmək (məsələn, ağacvari diaqram və başqa sxemlər).



Hadisənin ehtimallığı, ehtimallığın xassələri. Nisbi tezliklə ehtimal arasında əlaqə və fərq.

IX sinif

Riyaziyyat

(gücləndirilmiş)

Standart

İlin sonunda istiqamətlər üzrə nail olunası nəticələr:

Ədədlər və əməllər

Qanunauyğunluqlar və cəbr

Həndəsə və fəzanın dərki

Göstəricilərin təhlili, ehtimal və statistika


Riy.güc.IX.1. Şagird həqiqi ədədlərin alt sistemlərini fərqləndirə bilər.

Riy.güc.IX.2. Şagird mövqe sistemlərini, həqiqi ədədlərinin altçoxluqlarını bir-biri ilə əlaqələndirə bilər.

Riy.güc.IX.3. Şagird həqiqi ədədlər üzərində əməllər apara və onların nəticəsini qiymətləndirə bilər.

Riy.güc.IX.4. Şagird mülahizə-əsaslandırmanın müxtəlif üsulundan istifadə edə bilər.

Riy.güc.IX.5. Şagird praktiki işdən irəli gələn problemləri həll edə bilər.


Riy.güc.IX.6. Şagird funksiyanın xassələrini tədqiq edə və onlardan kəmiyyətlər arasında aşlılığı öyrənmək üçün istifadə edə bilər.

Riy.güc.IX.7. Şagird modelləşdirmə vasitəsi ilə problemi həll edərkən bərabərlik və bərabərsizlik sistemlərindən istifadə edə bilər.

Riy.güc.IX.8. Şagird problemin modelləşdirilməsi və analizi üçün diskretiv riyaziyyatın elementlərində istifadə edə bilər.


Riy.güc.IX.9. Şagird həndəsi fiqurların təsviri və qaydaların düstur şəklinə salınması üsullarına malikdir və istifadə edir.

Riy.güc.IX.10. Şagird obyektlərin ölçüsünü və obyektlər arasında məsafəni tapa bilər.

Riy.güc.IX.11. Şagird həndəsi qanunların doğruluğunu isbat edə bilər.

Riy.güc.IX.12. Şagird müstəvidə fiqurların həndəsi çevirmələrini tədqiq edə və onlardan həndəsi problemlərin həlli üçün istifadə edə bilər.


Riy.güc.IX.13. Şagird göstəriciləri tapa və onları qoyulmuş məsələnin həlli üçün əlverişli formada təqdim edə bilər.

Riy.güc.IX.14. Şagird təsadüfi eksperimentlər üçün qayıtmaqla və onsuz müstəqil hadisələrin ehtimallığının hesablaya/qiymətləndirə bilər.

Riy.güc.IX.15. Şagird kəmiyyətlərin analiz edə və nəticələrə nail ola bilər.


İlin sonunda nail olunası nəticələr və onların indikatorları

İstiqamət: ədədlər və əməllər

Riy.güc.IX.1. Şagird həqiqi ədədlərin alt sistemlərini fərqləndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Rasional və irrasional ədədləri dövri və qeyri-dövri onluqlar kimi fərqləndirirsə; modeldən istifadə edərək irrasional ədədin rasional ardıcıllığı ilə yaxınlaşmasını nümayiş etdirir.

  • Verilmiş dəqiqliklə həqiqi ədədləri yuvarlaqlaşdırırsa; sonsuz dövri onluğun qısaldılmış yazılışını yuvarlaqlaşdırmadan fərqləndirə bilirsə.

  • Verilmiş iki həqiqi ədəd arasında yerləşdirilmiş rasional ədədi qeyd edirsə.

Riy.güc.IX.2. Şagird mövqe sistemlərini, həqiqi ədədlərinin altçoxluqlarını bir-biri ilə əlaqələndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Müxtəlif mövqeli sistemləri bir-biri ilə müqayisə edir; rəqəmləri yazarkən hər birinin üstünlüyü barədə mülahizə yürüdürsə;

  • İnformasiyanın rəqəmsal kodlaşdırılması/texnologiyaları haqqında nümunələr gətirirsə; ədədin müxtəlif mövqeli sistemlərdə yazılışını bir-biri ilə əlaqələndirirsə;

  • Həqiqi ədədlərin altçoxluqlarını bir-biri ilə çoxluq teoreminin dilindən istifadə etməklə (altçoxluq, çoxluqların kəsişməsi, birləşməsi, müxtəlifliyi, toplanması; bu əməliyyatların Venn diaqramından istifadə etməklə təsviri)əlaqələndirirsə;

  • Müxtəlif forma ilə həqiqi ədədləri yazırsa (məsələn, dövri onluğu kəsr şəklində verirsə); müxtəlif formada verilmiş həqiqi ədədləri müqayisə edir və düzür (onluq, kəsr; eyni tamın hissəsi və faizi; ədədin standart forması, onluq və ikilik mövqe sistemi; ədədin qüvvəti və irrasional ifadəsi).

Riy.güc.IX.3. Şagird həqiqi ədədlər üzərində əməllər apara və onların nəticəsini qiymətləndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Həqiqi ədədlər üzərində əməllərə (həmçinin modula) malik ifadələri əməllərin xassələrindən, ardıcıllığından və onlar arasında əlaqədən istifadə etməklə sadələşdirir;

  • Kəsr üstlü qüvvət anlayışının interpretasiyasını və onun xassələrini nümayiş etdirir; eyni əsaslı dərəcələri müqayisə edir və yerləşdirirsə;

  • Məsələnin kontekstini nəzərə almaqla əməllərin nəticələrinin qiymətləndirilməsinin və ya onun dəqiq qiymətinin tapılmasının daha məqsədəuyğun olmasını seçir; həqiqi ədədlər üzərində əməllərin nəticələrinin adekvatlığını yoxlamaq üçün qiymətləndirmədən istifadə edirsə;

  • Bir cəbri əməlin malik olduğu ifadədə hədləri yuvarlaqlaşdırır (həqiqi ədədlərin) və əməllərin nəticələrinin təqribi qiymətini tapır; yuvarlaqlaşdırmadan irəli gələn fərqlər barədə mülahizə yürüdürsə;

  • Nisbi şəkildə “çox böyük” və “çox kiçik” kəmiyyətlər haqqında nümunələr gətirir (məsələn: işıq ili, elektron kütlə); sonlu proseslər vasitəsi ilə “hədsiz kiçik/böyük” anlayışının interpretasiyasını həyata keçirirsə.

Riy.güc.IX.4. Şagird mülahizə-əsaslandırmanın müxtəlif üsulundan istifadə edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Ədədlərin xassələri və ədədi qanunauyğunluqlar haqqında sadə qaydaları əsaslandırır; müvafiq halda əks misal gətirərək hipotezanı inkar edə bilirsə;

  • Mülahizə nümunələrində reduksiyanı, ümumiləşdirməni və analogiyanı tanıyırsa; onlardan ədədlər arasında asılılığın müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə edirsə (məsələn, 23455 – in təkliklər dərəcəsində hansı rəqəm dayanır?);

  • Ədədi çoxluqlar arasında asılılığın ifadəsi və məsələlərin həlli zamanı Venn diaqramından istifadə edir;

  • “Əks ehtimal” metodundan ədədlər haqqında sadə qaydaları sübut etmək üçün istifadə edə bilirsə;

Riy.güc.IX.5. Şagird praktiki işdən irəli gələn problemləri həll edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • İki sadə/mürəkkəb verilmiş faiz hissəsini, müxtəlif endirimləri, vergiqoymanı hesablayır və müqayisə edirsə; onlar arasında fərqlər barədə mülahizə yürüdürsə;

  • Texnologiyalardan istifadədən irəli gələn etik/sosial xarakterli problemlər haqqında mülahizə yürüdür (internetdə müxtəlif cür informasiya; informasiya texnologiyaları/proqram təminatı istifadəçilərinin hüquq/vəzifələri, xidmət edən tərəfin hüquq/vəzifələri);

  • İnformasiya nəzəriyyəsi və ədədlər nəzəriyyəsinin praktiki tərəfləri, onların keçmiş/müasir cəmiyyətdə rolu/təsiri haqqında mülahizə yürüdür (mətni informasiyanın hər hansı üsulla kodlaşdırılması/dekodlaşdırılması; Fibonaççi ardıcıllığı və təbii proseslərin modelləşməsi, simulyasiyası; əlifbanın tarixindən – Yuli Sezarın şifrəsi: 5 hərfli yerdəyişmə əlifbası ilə şifrələnməsi nümunələri; məsələn, İkinci Dünya müharibəsi dövründə alman şifrələnmə maşını “Eniqma”;

  • Dairə üzrə hərəkət və ya dövretmə nəticəsində yerdəyişmə ilə bağlı məsələlərin həlli zamanı bucağın ölçü vahidləri arasında əlaqələrdən istifadə edir.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə