AZƏrbaycan respublġkasi əMƏK



Yüklə 0,58 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/7
tarix28.04.2017
ölçüsü0,58 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

 

 

 



 

 

 

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLĠKASI ƏMƏK 

 VƏ ƏHALĠNĠN SOSĠAL MÜDAFĠƏSĠ 

 NAZĠRLĠYĠ 

 

 

 

 

 

 

 

 

ƏMƏK VƏ SOSĠAL PROBLEMLƏR ÜZRƏ ELMĠ- 

TƏDQĠQAT VƏ TƏDRĠS MƏRKƏZĠ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ƏLĠLLĠK MƏSƏLƏLƏRĠ ÜZRƏ TERMĠNLƏRĠN 

ĠZAHLI LÜĞƏTĠ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BAKI – 2016 

 

 

ƏLĠLLĠK MƏSƏLƏLƏRĠ ÜZRƏ TERMĠNLƏRĠN 

 ĠZAHLI LÜĞƏTĠ 

 

 

 

 

Lüğət V.A.Həsənovun rəhbərliyi və ümumi redaktəsi ilə işçi qrup tərəfındən hazırlanmışdır. 

 

 

Rəyçi: i.e.d., prof. R.K.İsgəndərov 

Elmi redaktorlar: 

t.f.d.,dos. N.Q.Quliyeva  

i.f.d.,dos. S.R.Bayramova  

Texnikl redaktor: H.S.Hümbətov 

 

 



 

  Bu lüğətdə  əlillik  məsələlərinə dair yerli qanunvericilikdə göstərilən, habelə beynəlxalq 

təcrübədə    qəbul  olunmuş  terminlərin  izahı,  istifadəsi  məsləhət  görülməyən  söz  və  ifadələr, 

reabilitasiya  vasitələri  və  protez-ortopedik  məmulatların  siyahısı,,  əlilliyi  olan  şəxslərlə  bağlı 

milli  vəbeynəlxalqvə  bu  sahədə  mövcud  olan  beynəlxalq  təsisatlar  əks  olunmuşdur.Lüğət  geniş 

oxucu  auditoriyası,  xüsusəndə  müvafiq  icra  hakimiyyəti  orqanları,  dövlət  və  özəl  təşkilatlar, 

müstəqil  ekspertlər,  əlilliyi  olan  şəxslər,  bu  istiqamətdə  fəaliyyət  göstərən  Qeyri-Hökümət 

Təşkilatları üçün yardımşı vasitə kimi nəzərdə tutulmuşdur. 

Lüğətin  hazırlanması  zamanı  Fransadan  olan  ekspertlər  Kristian  Mutiye  (Christian 

Moutier) və Bernard Laborelin (Bernard Laborel) rəy və təklifləri nəzərə alınmışdır. 

Lüğət  Əmək və Sosial  Problemlər üzrə Elmi- Tədqiqat və Tədris Mərkəzi  Elmi Şurasının 

qərarı ilə nəşr olunur (11 noyabr 2016-cı il tarixli 14 saylı protokol) 

 

 

 



 

 

 



 

4702060104-98 

 

   8032-2016 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                                                                                                © "AVROPA " nəşriyyatı, 2016 

 

 

 

 



 

MÜNDƏRĠCAT 

 

 

 

 

 

Ön söz................................................................................................ ......4 

1. Əsas hissə (izahlı terminlər siyahısı).................................................. 10 

2. İstifadəsi   məsləhət   görülməyən   söz  və ifadələr........................... 85 

3. Reabilitasiya vasitələri  va protez-ortopedik məmulatların siyahısı....89 

4. Təsisatlar................................................. ...........................................112 

5. Əlilliyi olan şəxslərlə bağlı milli va beynalxalq qanunvericilik.........139 

6. Ədabiyyat siyahısı............................................................................. 144 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

  

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



                                       Ön söz 

Tarixən  əlilliyi  və  məhdudiyyəti  olan  şəxslərə  qarşı  cəmiyyət  və  dövlət 

tərəfindən  münasibət  fərqli  idi.  Əhalinin  digər  həssas  qrupları  kimi,  əlilliyi  olan 

şəxslər  də  özlərinə  qarşı  münasibətin      müxtəlif      dövrlər      üzrə      dəyişməsinin   

şahidi olmuşdurlar. Qədimdə onlara qarşı münasibət və onlarla rəftar aqressiya və 

dözümsüzlüyə  arxalanırdı.  Bioloji  patologiyalarla,  xəstəliklərlə  və  zədələrlə 

doğulan  uşaqlar  cəmiyyət  tərəfındən  birmənalı  olaraq  "qüsurlu"  kimi  qəbul 

olunurdu  və  bu  cür  körpələrin  dünyaya  gəlməsi  tanrının  insanlara  törətdiyi 

əməllərə və   günahlara   görə   göndərdiyi   cəza   və   ya   sınaqla əlaqələndirilirdi. 

Belə  yanaşma  və  rəftar  hüquqi  sistemdə  də  institusional  şəkildə  əks  olunmuşdur. 

Misal  üçün,  Likurq  və  Spartanın  qanunlarına  əsasən,  əlilliklə  doğulan  uşaqlar 

təcrid  və  ya,  ümumiyyətlə,  fiziki  məhv  olunmalı  idi.  Antik  dünyada  əlilliyi  olan 

şəxslər  vətəndaş  kimi  deyil,  hüquqi  stastusuna  görə  kölələrə  bərabər  tutulurdu. 

Qanunvericilik  hətta  ali  təbəqənin  nümayəndələrini  də  əlilliyinə  görə  seçərək, 

onları "tam dəyərli" (tanınan) və "dəyərsiz" (tanınmayan) qruplara ayırırdı. Bunun 

nəticəsində      onlar      fərqli      münasibətlə      qarşılaşırdılar.      Belə  vəziyyət    əlilliyi   

olan   şəxslərin  ekslyuziyasının  təməlinin qoyulmasına gətirib çıxartmışdır. Daha 

sonrakı dövrlərdə, Xristianlığın və İslamın bərqərar olunması ilə bu insanlara qarşı 

münasibət aqressiya və dözümsüzlükdən şəfqətə doğru dəyişildi. Qərbi Avropada 

ilk  hospislər  və  sığınacaqlar  yaradılmışdır.  Əlilliyi  olan  şəxslər  artıq  fıziki  məhv 

olunmur,  əksinə  onlara  qida  və  tibbi  müayinə  və  müalicə  xidmətləri  təklif 

olunurdu.  Əlilliyi  olan  şəxslər  üçün  fəaliyyət  göstərən  ixtisaslaşmış  himayədar 

təsisatlar  adətən  dini  qurumların  nəzdində,  daha  sonra  isə  rəsmi  hakimiyyət 

orqanlarıın  nəzdində  çalışırdı.  Lakin  göstərilən  xidmətlərə  rəğmən,  bu 

kateqoriyaya aid olan insanlar ictimai proseslərdə iştirak etmir, qərar qəbul etmək 

hüququna  malik  deyildilər,  hətta  cəmiyyətdə  onlarla  bağlı  çoxsaylı  xürafat  və 

mövhumat mövcud idi. Beləliklə, onlar cəmiyyətdən təcrid olunmuşdur. 

Reabilitasiya xidmətlərinin təkmil olmaması səbəbindən, habelə təhsil və peşə 

istiqamətləndirməsi üzrə xidmətlərin göstərilməməsi səbəbindən bu insanlar əmək 

fəaliyyəti  ilə  məşğul  olmaq  və  müstəqil  həyat  tərzi  sürmək  imkanından  məhrum 

idi.  Belə  münasibət  və  rəftar  əlilliyi  olan  şəxslərin  seqreqasiyasına  təsir  göstərir.  

İntibah  dövründən etibarən, humanizm və insanın hər şeydən üstün tutulması kimi 

ideyaların  yayılması  mühitində  əlilliyi  olan  şəxslərə  qarşı  münasibət  müsbətə 

doğru dəyişməyə başlamışdı. İlk növbədə sensor pozulmaları olan insanların təhsil 

sisteminə  çıxışını  təmin  etmək  məqsədilə  Parisdə  1770-ci  ildə  eşitmə  və  nitq 

məhdudiyyəti  olan,  1784-cü  ildə  görmə  qabiliyyəti  məhdud  olan  insanlar  üçün 

xüsusi məktəblər açıldı. Sankt-Peterqburda 1806-cı ildə eşitmə məhdudiyyəti olan 

insanlar,  1807-ci  ildə  görmə  qabiliyyəti  məhdud  olan  uşaqlar  üçün  məktəblər 

açılmağa  başlandı  və  artıq  XX  əsrin  əvvəlindən  Avropa  ölkələri  əlilliyi  olan 

uşaqların  bir  qisminin  təhsillə  əhatə  olunması  sistemindən  tam  şəkildə  əhatə 

olunması sisteminə keçməyə müvəffəq olmuşdular. Həmçinin, XX əsrdə sağlamlıq 

imkanları məhdud insanlar üçün iş yerləri də yaranmağa başlamış və belə iş yerləri 

onlar üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi müəssisələrdə yaradılmışdır. Nəticədə əlilliyin 

"institutlaşması" baş vermiş və onların paralel inkişafı üçün şərait   yaradılmışdır.   

Bu   mərhələ   əlilliyi   olan   şəxslərin inteqrasiya mərhələsi kimi adlandırılır. 


13  dekabr  2006-cı  il  tarixində  BMT  tərəfindən  "Əlilliyi  olan  Şəxslərin 

Hüquqları  haqqında  Konvensiya"nın  qəbul  olunması  ilə  əlilliyi  olan  şəxslərin 

həyatında yeni dönəm formalaşmağa başladı. Konvensiyanın  əsas məqsədlərindən 

biri  də  əlilliyi  olan  şəxslərin  ləyaqətinə  hörmət  edilməsini  həvəsləndirməkdən 

ibarətdir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu Konvensiya dünyada əlillik anlayışını köklü 

şəkildə dəyişərək,əlilliyin tibbi modelindən sosial modelinə keçidlə bağlı təklifləri 

özündə  ehtiva  etmişdir.  Ənənəvi  qəbul  edilmiş  tibbi  model  əlilliyin  məhz  şəxsin 

daxilində  yaranan  "qüsurlar",  "zədələr"  və  xəstəliklər  sayəsində  disfunksiyaların 

aşkarlanması və həmin şəxslərin "əlillər" qrupuna daxil olmasını iddia edirdi. Belə 

şəxslər  "qüsurlu"  və  tibbi  korrektəyə  möhtac  olan  insanlar  kimi  qələmə  verilirdi. 

Sosiai  modeldə  isə,  əlillik  ətraf  mühitin  çoxsaylı  amillərinin  təsiri  nəticəsində 

əlilliyi  olan  şəxslərin  məhdudiyyətlərlə  və  maneələrlə  rastlaşdığı  vəziyyət  kimi 

qəbul edilir. Sosial modeldə əlilliyi olan şəxslərin "düzəlməsinə", "korreksiyasına" 

ehtiyac  duyulmur,  əksinə,  ətraf  mühitin  həmin  şəxslərin  məxsusi  ehtiyaclarına 

uyğunlaşdırılmasını  nəzərdə  tutur.  Sosial  modeldə  əlilliyi  olan  şəxslərə  qarşı 

mərhəmət və şəfqət istənilmir, cəmiyyət üzvlərinin özlərini onların yerinə qoyması, 

onları başa düşməsi və bütün vətəndaşlar kimi onların da tam bərabərhüquqlu şəxs 

olması  nəzərdə  tutulur.  Bu  modelin  təməlini  müyəssərlik  və  müstəqil  həyat 

prinsiplərinin  tətbiqi  təşkil  edir.  Bu  prinsiplərə  əsasən,  ətraf  mühit  obyektləri, 

xidmətləri  və  ehtiyatları  əlilliyi  olan  şəxslər  üçün  əlçatan  olmalıdır,  gündəlik 

həyatda  isə  onlar  imkan  daxilində  özlərini  idarə  edib,  müstəqil  şəkildə  qərarları 

qəbul etməli və heç kəsdən asılı olmamalıdır. Konvensiyanın müddəalarına əsasən, 

əlilliyi  olan  şəxslərə  qarşı  bütün  ayrıseçkilik  formaları  ləğv  olunmalı,  onların 

hüquq və azadlıqları təmin olunmalı, ləyaqətləri və dəyərləri qorunmalıdır. 

Bu  Konvensiyanın  tam  tətbiqi  nəticəsində  bəşəriyyət  artıq  keyfiyyətcə  yeni 

mərhələyə,  əlilliyi  olan  şəxslərin  inklyuziyasına  qədəm  qoyacaq.  Əvvəllər  daha 

geniş  yayılmış  inteqrasiya  konsepsiyasından  fərqli  olaraq,  inklyuziya  paralel 

inkişafı  deyil,  məhz  müştərək,  hər  bir  sahəni  əhatə  etməklə,  birgə  inkişafı  ehtiva 

edir  və  əlilliyi  olan  şəxslərin  öz  müqəddəratını  təyin  edib  qərar  qəbul  etmə 

prosesində tam iştirakı nəzərdə tutur. 

2 oktyabr 2008-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 

yuxarıda  qeyd  olunan  Konvensiyaya  qoşulmaq  barəsində  qanun  imzalanıb  və  bu 

Konvensiyanın  icrası  ilə  əlaqədar  öhdəliklərin  yerinə  yetirilməsi  üzrə  vəzifələr 

müəyyənləşdirilib. Təqdim olunan Terminlərin İzahlı Lüğəti həmin Konvensiyada 

nəzərdə  tutulmuş  öhdəliklərə  uyğun  olaraq  hazırlanmışdır.  Onların  sırasında 

Konvesiyanın  3-cü  maddəsinin  b)  bəndində  -  ayrı-seçkiliyə  yol  verilməməsi,  d) 

bəndində  -əlilliyi  olan  şəxslərin  xüsusiyyətlərinə  hörmət  olunması  və  onların 

insan müxtəlifliyin komponenti və bəşəriyyətin bir hissəsi kimi qəbul olunması, 

4-cü  maddəsinin  l.b)  bəndində  -əlilliyi  olan  şəxslərə  münasibətdə  ayrıseçkilik 



yaradan  mövcud  qanunların,  qərarların,  adət  və  əsasların  dəyişdirilməsi  və  ya 

ləğv  olunması  üçün  bütün  lazımi  tədbirlərin,  o  cümlədən  qanunvericilik 

tədbirlərinin görülməsi, 8-ci maddəsinin l.a) bəndində -əlillik məsələlərində, ailə 

səviyyəsi  də  daxil  olmaqla,  bütün  cəmiyyətin  maariflənməsini  yüksəltmək  və 

əlilliyi  olan  şəxslərin    hüquqlarına    və    ləyaqətinə    hörmət    olunmasını 

möhkəmləndirmək  və  2.ii)  bəndində  -      əlilliyi  olan  şəxslər  haqqında  müsbət 

təsəvvürlərin  həvəsləndirilməsi  və  onların  cəmiyyət  tərəfindən  daha  dərindən 

başa düşülməsi kimi göstərilən öhdəlikləri qeyd etmək olar. Bu öhdəliklərə əsasən 

və tibbi modeldən sosial modelə keçidlə əlaqədar olaraq əlilliyi olan şəxslərlə bağlı 

"Tipik",  "atipik"  və  "norma"nın  əksini  təşkil  edən        "anormallıq"        terminləri    

istifadə        edilməməlidir.  Ümumiyyətlə,    sosial    modeldə  əlilliyi    olan    şəxslərə 

qarşı  alçaldıcı  və  təhqiramiz  sözlər  və  ifadələr  işlənilməməlidir.  Bunun  bir  neçə 

səbəbi  vardır.  İlk  növbədə  belə  ifadələr  əlilliyi  olan    şəxslərə    qarşı      müəyyən,  

əsasən  mənfı  münasibətin yaranmasına səbəb olur. Bu da, öz növbəsində, əlilliyi 

olan  şəxslərlə  bağlı  stiqmaların  və  stereotiplərin  yaranmasına  təkan  verir. 

Stiqmalar  və  stereotiplər  yekunda  əlilliyi  olan  şəxslərə  qarşı      ayrı-seçkiliyin   

formalaşmasına  gətirib   çıxardır.   Bu səbəbdən həm cəmiyyət, həm əlilliyi olan 

şəxslər öz potensial qabiliyyətləri, bacarıqları və vərdişləri barəsində mənfi fikirdə 

olurlar  və  bir  çox  hallarda,  inklyuziya  ilə  bağlı  çətinliklərlə  rastlaşırlar.  Belə  ki, 

işəgötürənlər  əlilliyi  olan  şəxslərin  əmək  məhsuldartığının  aşağı  səviyyədə 

olmasını  və  icra  edəcəyi  əmək  funksiyalarının  məhdudluğunu  əsas  səbəb  kimi 

götürərək onların işlə təmin olunmasından boyun qaçırırlar. 

Digər  bir  məsələ  isə,  hər  bir  əhali  qrupunun  özü  ilə  əlaqədar  olan  söz  və 

ifadələri özlərinin qəbul etməsidir. Nəzərə alaraq ki, Azərbaycan Respublikasında 

əliliiyi  olan  şəxslərin  tam  əksəriyyəti  "əlil",  "ağıldankəm",  "axsaq",  "autik", 

"Daun",  "debil",  "epileptik",  "dovşandodaq",  "kar",  "kor",  "lal"  və  bunun  kimi 

sözlərin istifadəsini bəyənmir və özlərinə qarşı həmin söz və ifadələri təhqiramiz 

sayır.  Bununla  əlaqədar  olaraq  təqdim  olunan  Terminlərin  İzahlı  Lüğətinin 

tərtibatçıları bu amili nəzərə alaraq "Əlilliklə bağlı İstifadəsi Məsləhət Görülməyən 

Terminlərin Siyahısını işləyib hazırlayıblar. Hal-hazırda bu cür söz və ifadələr həm 

danışıqda, həm də elmi ədəbiyyatda geniş istifadə olunur. Odur ki, həmin söz və 

ifadələrin neytral, mənfı təsəvvürlər yaratmayan söz və ifadələr ilə əvəz olunması 

təklif olunur. 

Bundan başqa, bu lüğətdə dünyada və Azərbaycanda əlilliyi olan şəxslər üçün 

nəzərdə tutulmuş reabilitasiya vasitələri və protez-ortopedik məmulatların siyahısı 

ayrıca  fəsildə  göstərilmişdir.  Lüğətin  digər  fəslində  isə  əlillik  məsələiəri  üzrə 

dünyada  fəaliyyət  göstərən  təşkilatların  siyahısı  təqdim  olunmuşdur.  Təşkilatlar 

haqqında  ətraflı  məlumat  əldə  etmək.  habelə  onlarla  potensial  əməkdaşlıq 

əlaqələrin qurulmasını asanlaşdırmaq məqsədllə, həmin təşkilatların İngilis dilində 

rəsmi adlan və veb-səhifələri qeyd olunmuşdur. 

Əlilliyi  olan  şəxslərlə  bağlı  qəbul  olunmuş  Konvensiyalar,  beynəlxalq 

sənədlər və milli qanunvericilik sənədlərinin siyahısı lügətin müvafiq fəslində qeyd 

olunmuşdur. 

Sonda  Lüğətin  tərtib  olunması  zamanı  istinad  olunan  yerli  və  beynəlxalq 

qanunvericilik, istifadə olunmuş ədəbiyyat siyahısı verilmişdir. 

Lüğət geniş oxucu auditoriyası, xüsusən də müvafıq icra hakimiyəti orqanları, 

dövlət və özəl təşkilatlar, müstəqil ekspertlər, əlilliyi olan şəxslər, bu istiqamətdə 

fəaliyyət  göstərən  Qeyri-Hökumət  Təşkilatları  üçün  yardımçı  vasitə  kimi  nəzərdə 

tutulmuşdur. 

 

 


                                                                   VÜQAR HƏSƏNOV  

                                                     Əmək və Sosial Problemlər üzrə  

                                   Elmi-Tədqiqat və Tədris Mərkəzinin direktoru 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Abduksiya  (Abduction)  -  qolun  və  ya  ayağın  tam  və  ya  bir  hissəsinin  bədənin 

şaquli vəziyyətindən kənara doğru hərəkəti. 

Abilitasiya  (Abilitation)  -  əlilliyi  olan  şəxsin  mövcud  potensialını  maksimum 

inkişaf etdirməklə onun sərbəst yaşamaq imkanlarının artırılması. 



Adaptasiya  texnologiyaları  (Adaptive  technology)  -  əlilliyi  olan  şəxslər  üçün 

internet  də  daxil  olmaqla,  istifadəsi  tam  və  ya  qismən  mümkün  olmayan 

informasiya-kommunikasiya texnologiyalarına çıxışı təmin edən proqram təminatı 

və avadanlıq. 



Adaptiv  bədən  tərbiyəsi  (Adaptive  physical  training)  -  əlilliyi  olan  şəxslərdə  və 

məhdud  funksional  qabiliyyətli  insanlarda  müstəqil  həyata,  idmanda  uğurlara, 

həyat  keyfiyyətnin  artırılmasına  nail  olmaq  məqsədilə  həyat  və  peşə  əhəmiyyətli 

zəruri  vərdişlərin,  bacarıqların,  fıziki  və  iradə  imkanlarının  əldə  olunması  ilə 

əlaqəli bədən tərbiyəsinin metodları və vasitələri, habelə məhdud imkanlı insanlar 

üçün  bədən  tərbiyəsi  metodlaının,  vasitələrin  və  prinsiplərin  istifadə  olunmasını 

öyrənən  elmi  istiqamət.  Adaptiv  bədən  tərbiyəsi  adaptiv    fıziki  tərbiyə    (təhsil),  

adaptiv  hərəkət  reabilitasiyası,  adaptiv  fıziki  rekreasiya  və  idman  kimi  sahələri 

ehtiva edir. 

Aqrafiya (Agraphia) - yazı prosesinin ağır dərəcədə pozuntusu. 

Aleksiya  (Alexia)  -  yazılmış  sözlərin  və  ya  hərflərin  tanıma  qabiliyyətinin 

məhdudlaşması səbəbindən mətni oxumaq bacarığının itirilməsi. 



Alternativ  klaviatura  (Alternative  keyboard)  -  adi  klaviaturadan  klavişaların 

həcmi və yerləşməsi ilə fərqlənən və əlilliyi olan insanların istifadəsi üçün nəzərdə 

tutulan klaviatura. 

Amputasiya  (Ampııtation,        ablation,abscision)  -  ətrafların,  yaxud  hər  hansı  bir 

digər orqanın periferik hissəsinin kəsilməsindən ibarət cərrahi əməliyyat. 



Apraksiya  (Apraxia)  -  Böyük  beyin  yarımkürələri  və  ya  döyənək  cismin  aparıcı 

yollarının zədələnməsindən irəli çıxan məqsədyönlü hərəki fəaliyyət pozğunluğu. 



Artroz (Arthrosis) - qığırdaq toxumaının müxtəlif səbəblər üzündən zədələnməsi, 

səthin  kələ-kötür  və  çat-çat  olmasıdır.  Normada  oynaqdakı  sümüklər  arasında 

"yumşaq"  sürüşmə  olduğu  halda,  artroz  zamanı    anormal    sürtünmə  baş  verir  -

sümüklərin hərəkəti zamanı oynaq səthləri bir-birinə "ilişir". 



AĢkar  oluna  bilən  xəbərdarlıq  niĢanları(Detectable  warnings)  -  hərəkət 

istiqaməti  üzrə  görmə  qabiliyyəti  məhdud  olan  şəxslər  üçün  təhlükə  təşkil  edə 

biləcək maneələr haqqında məlumat verən, kəsik qübbə şəklində işlənilmiş və yerə 

bərkidilmiş qurğular. 



Ataksiya 

(atonik-astatik 

forma) 

(Atonic-astatic 

ataxia) 

hərəkətlərin 

əlaqələndirilməsi  təzahürünün  pozulması,  tez-tez  yıxılma  ilə  müşayiət  olunan 

müvazinətin pozulması. 



Autizm  (Autism)  - uşaqlarda üç  yaşından  əvvəl başlayan  və  məhdud davranışlara 

gətirib  çıxaran,  beyinin  inkişafına  maneə  törədən  xəstəlik.  Autizmin  nədən 

yaranmasına fıkir bildirən mütəxəsislər bunu həm irsi, həm hamiləlik zamanı baş 

verən narahatlıqlar, həm də uşaqlıqda edilən peyvəndlərlə əlaqələndirirlər. 



Avropa  Sosial  Xartiyası  (European  Social  Chart)  -  iqtisadi  və  sosial  tərəqqinin 

dəstəklənməsi,  o  cümlədən  şəhər  və  kənd  əhalisinin  həyat  səviyyəsinin  və  rifah 

halının  yaxşılaşdırılması  məqsədilə  1961-ci  ildə  Turində  müxtəlif  dövlətlər 

tərəfındən  imzalanmış  beynəlxalq  sənəd.  Avropa  Sosial  Xartiyası  nəinki  milli 

standartlar  qarşısında  minimum  tələblər  müəyyənləşdirir,  o,  həmçinin,həmin 

Xartiyanı imzalamış ölkələr qarşısında qarşılıqlı öhdəliklər qoyur. Xartiya 1965-ci 

ildə qüvvəyə minib, 1988-ci ildə isə həmin Xartiyaya Əlavə Protokol qəbul olunub. 

Ayrı-seçkilik  (Diskriminasiya)  (Discrimi-nation)  —  insanların  sosial  qruplara 

mənsubiyyətinə  görə  müəyyən  hüquqlardan  məhrum  olunması,  onlara  qarşı 

zorakılıq, ədalətsizlik, qərəz və bu kimi digər mənfi münasibətin göstərilməsi. 

 

 



 

Bandaj  (Korset)  (bandage)  -  ortezin  bir  növü  olub,  gövdənin  zədələnməsi  və 

deformasiyası  zamanı,  qarın  böşluğu  və  qarın  divarının  xəstəliklərində  müdafiə 

məqsədi ilə istifadə olunan ortopedik məmulat. 



Baxıcı (Caregiver) - qayğıya möhtac şəxsə evində yardım göstərən, onun hər cür 

gündəlik  qayğılarını  öz  üzərinə  götürən,  adətən  sertifıkatı  olmayan,  əsasən  ailə 

üzvləri və ya yaxınlarından olan şəxs. 

Beynəlxalq əlillər günü (International Day of Disabled) - Hər il dekabr ayının 3-

də  keçirilən  Beynəlxalq  əlillər  günü,  əlilliyi  olan  insanların  ehtiyaclarını  başa 

düşmək  və  onların  ləyaqət,  hüquq  və  rifahına  dəstəyi  irəli  çəkmək,  bu  insanların 

cəmiyyətin  siyasi,  sosial  və  mədəni  həyatına  cəlb  edilməsinin  yaxşılaşdınlması 

məqsədilə  1992-ci  ildə  BMT-nin  Baş  Assambleyasının  47/3№-li  qətnaməsi  ilə 

bəyan edilmişdir. 



Bədən  funksiyası  (Body  function)  -  bədən  sisteminin  fızioloji  və  psixoloji 

vəzifələri. 



Kataloq: application -> uploads -> 2016
2016 -> Təqdimatların hazırlanması (Powerpoint, Word, Excel)
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda
2016 -> «magиstratura mяrkяzи»
2016 -> Övlяt иqtиsad unиversиtetи «magиstratura mяrkяzи» Abbasov Cavid Sadiq o
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda
2016 -> İmtahanın keçiriləcəyi tarix «15» may 2016-cı il Otaq 412
2016 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ
2016 -> 2016-cı il Otaq 412 Sıra№-si
2016 -> AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m
2016 -> Bayramov Rəşid Mahir oğlu «Dövlətin sosial siyasətinin maliyyə təminatında büdcənin rolu»

Yüklə 0,58 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə