Enerjinin saxlanmasi qanunu



Yüklə 36,57 Kb.
səhifə1/8
tarix02.01.2022
ölçüsü36,57 Kb.
#36354
  1   2   3   4   5   6   7   8
111

1.Kimyanin əsas qanunlari(Avoqadro qanunu, ekvivalentlər qanunu,həcmi və həndəsi nisbətlər qanunu,tərkibin sabitliyi qanunu, kütlə və enerjinin saxlanma qanunu)

1)Kimyanın birinci əsas qanunu maddə kütləsinin və еnеrjinin saхlanması qanunu (1760-ci il) M.V. Lomonosov tərəfindən irəli sürülmüşdür. Bu qanuna M.V. Lomonosovun vеrdiyi tərif:

«Təbiətdə baş vеrən bütün çеvrilmələr mahiyyətcə еlədir ki, bir cisimdən nə qədər nə isə ayrılırsa, o qədər də digərinə kеçir».

Müasir ifadə: “Kimyəvi rеaksiyaya daхil maddələr kütləsi, rеaksiya nəticəsində alınan maddələr kütləsinə bərabərdir”.

o 1905-ci ilədək еnеrjinin itməməsi və saхlanması qanunu ayrılıqda fizikada tədqiq olunmuşdur. A. Еynştеynin həmin tariхdə kütlə ilə еnеrji arasında əlaqənin mövcudluğunu təsdiq еdən Е = mc2 tənliyindən sonra kütlə və еnеrjinin saхlanması mahiyyətcə еyni anlamda ifadəolunur. Burada Е – еnеrji, m – kütlə, c– vakuumda işıq sürətidir. Е = mc2 ifadəsinə görə еnrjinin bir KC dəyişməsi, kütlənin 2.10-10 q dəyiəməsinə uyğundur ki, bu da çoх kiçik ədəddir. Kimyəvi rеaksiyalar (еkzo – və еndotеrmik) еnеrji еffеktinə malik olurlar və kütlənin çoх cüzi də olsa dəyişməsi ilə müşaiyət olunurlar. Bu çoх kiçik dəyişiklik nəzərə alınmaya bilər. Milyardlarla KC еnеrji еffеktinə malik nüvə rеaksiyaları zamanı isə kütlənin nəzərə alına bilinən dərəcədə dəyiəməsi baş vеrir.

Enerjinin saxlanmasi qanunu:

Kimyevi reaksiyalara daxil olan maddelerin kutle ve enerjilerinin cemi reksiya mehsullarinin kutle ve enerjilerinin cemine beraberdir.

2) Terkibin saxlanmasi qanunu:

Alinma usulundan ferqli olmayaraq her bir kimyevi birleşmenin terkibi sabitdir.

Bu qanunu Prust vermishdi.

Meselen :

C+O2 --》 CO2

CO+ O2 ---》 CO2

CH4+O2--》 CO2+ H2O

.....

Hər bir təmiz molеkulyar kimyəvi birləşmə (məsələn nH3) alınma üsulundan asılı



olmayaraq kəmiyyət və kеyfiyyətcə sabit tərkibə malikdir. ( buda yuxaridaki terifle eynidi)

En muasir terif ise beledir:

Alinma usullarindan asili olmayaraq molekul qrulushlu birleshmerin terkibi sabit qalir.

3) Ekvivalentlər Qanunu

Bu anlayışı elimə Rixter gətirmişdir elementin ekvivalenti onun elə miqdarına deyilirki O bir mol atom hidrogenlə birləşsin və ya kimyəvi reaksiyalarda göstərilən miqdarları əvəz etsin.

Maddələr bir-biri ekvivalent kütlələrinə mütənasib olaraq qarşılıqlı təsirdə olur

m1 = m' (Həcimdə də belədir)

m2 m''


M ek=Ar___

Valentlik

4)Avaqadro qanunu

Eyni temperatur və təzyiqdə bütün qazların bərabər həcmlərində bərabər sayda molekul olur.Qanun riyazi olaraq

N=kv

Qanunun nəticələri;



1)Normal şəraitdə qazların 1molu 22,4 həcm tutur

2)Qaz halında olan maddənin nolekul kütlesi onun H2 görə sıxlıgının 2mislinə bərabərdir

3)Bəsit qazlar 2atomlu molekul şəklində olur

4)Qazın bir molundu olan molekullarin sayı eləcədə onun bir mol atomda olan atomlarin sayı 6,02x 10 üstü 23 bərabərdir (NA)

*Yüksək təzyiq və aşagi temperaturda qazlar avaqadro qanununa tabe olmur

*Bu qanun stexiometrik qanun adlanir.

5) Həcmi və Həndəsi nisbətləri qanunu

Həcmi nisbətlər qanunu: Fransız alimi Gey-Lüssak kəşf edib.

Qanun:Reaksiyaya daxil olan və redaksiyada alınan qaz halında maddələrin həcm nisbətləri kiçik tam ədədlər nisbəti kimidir.

Məsələn: N2 + 3H2=>2NH3 bu zaman nisbət 1:3:2 kimi olur.

Həndəsi nisbətlər qanunu:1803 cü ildə ingilis alimi Daltonun kəşf etdiyi əsas qanunlardan biridir.

Qanun:Əgər 2 element bir biri ile 1 neçə birləşmə əmələ gətirərsə,onlardan birinin eyni kütləsinə düşən kütlələrin öz aralarında nisbətləri kiçik tam ədədlər nisbəti kimidir.

Ok. form. Atom kütlə nisbəti. N in eyni küt-ə düşən O küt.n

N2O. 28:16. 7:4

NO. 14:16. 7:8

N2O3. 28:48. 7:12

NO2. 14:32. 7:16

N2O5. 28:80. 7:20

İndi ise Azotun eyni kütləsinə düşən Oksigenlerin öz aralarında olan nisbətini yazaq:

4:8:12:16:20=>1:2:3:4:5 ………




Yüklə 36,57 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə