Azərbaycan Respublikası



Yüklə 0.71 Mb.
PDF просмотр
səhifə6/9
tarix07.12.2016
ölçüsü0.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

3.5. Bilik və cəmiyyətdə biliyə münasibət 

Bütün  tədqiqat  boyunca  bir məqam  aşkar  görünürdü: bir çox insan hesab edirdi ki,  cəmiyyət  ƏU 

üçün təhsil imkanlarının yaradılmasına dair yeni yanaşmanı qəbul etməyə hazır deyildir. Müsahibə 

verən  ekspertlərin,  vətəndaş  cəmiyyəti  nümayəndələrinin,  məktəb  kollektivinin  əksəriyyəti  hesab 

edirdi ki, inkluziv təhsil tədbiri əlilliyi olan uşaqların təhsilində əsaslı dəyişiklik deməkdir.  ƏU-ın 

sorğuda iştirak edən valideynlərinin və müəllimlərinin yalnız yarısı  bildirdi ki, cəmiyyətdə əlilliyi 

olan uşaqlara müsbət münasibət göstərilir. Onların 10%-dən az hissəsi ƏU-a göstərilən münasibətin 

mənfi olduğunu,  əksəriyyəti isə bu barədə heç bir  münasibət bildirməmişdir.  

 

Tipik  uşaqların  anaları  ilə  aparılan  HQM  nəticəsində  məlum  oldu  ki,  valideynlər  əlilliyi  olan 



uşaqların  ümumi  məktəbə  qəbul  edilməsi  haqqında  məhdud  bilik  və  təsəvvürə  malikdirlər.  

Valideynlərin əksəriyyəti hesab edir ki, yalnız orta əlillik dərəcəsinə və ya fiziki əlilliyə malik olan 

ƏU ümumtəhsil məktəbə qəbul edilə bilərlər. HQM-in nəticələri ona dəlalət edir ki, tipik uşaqların 

valideynləri  (xüsusilə  rayonlarda)  hesab  edirlər  ki,  ciddi  əqli  əlilliyi  olan  uşaqlar  məktəbdən 

kənarda saxlanmalı və xüsusi məktəblərə qəbul edilməlidirlər. Eyni zamanda ƏU-ın sorğuda iştirak 

edən  valideynlərinin  20%-i  öz  əlilliyi  olan  uşaqlarının  ümumi  məktəbə  getmələrinə  razı 

                                                 

29

 Yevlax İnkluziv  təhsili sınaqdan keçirən dörd rayondan biridir. Valideynlərin bu cür fikirləri ictimai münasibətlərdə ciddi 



dəyişikliyin baş verməsi kimi qəbul oluna bilər.  

ƏU  məktəbə  getdikdən  sonra  onlarda  hansı  müsbət  dəyişikliklərin 

baş verdiyini müşahidə etdiniz (1 = az, 5 = çox)? 

 

Valideynlər  Müəllimlər  Direktorlar 

Valideynlərə münasibət 

3.8 


4.0 

 

Həmyaşıdlara münasibət  



3.8 

3.9 


 

Hissləri 

ifadə 

etmək 


bacarığının inkişaf etməsi 

3.6  


3.8  

 

Gündəlik həyat bacarıqları 



3.5 

3.6 


 

Müstəqil təfəkkür 

3.4 

3.5 


 

Səhhət 


2.6 

2.8 


 

24 

 

olmadıqlarını  bildirdi



30

.  Digər  tərəfədən  sorğuda  iştirak  edən  müəllimlərin  yalnız  58%-i  ƏU-ın 

ümumi  məktəbə  qəbul  edilmələrini  dəstəklədi.  Onlar  tipik  uşaqların  öz  əlil  həmyaşıdları  ilə  pis 

davranacaqlarından və  ya pis  rəftar edəcəklərindən ehtiyat  edirlər.  Bundan əlavə,  müsahibə verən 

bir çox müəllim hesab edir ki, ƏU-ın tipik uşaqlarla bir yerdə təhsil almaları müəyyən çətinliklərin 

yaranmasına səbəb olacaqdır. (Məsələn; dərs keçmək üçün daha çox vaxta ehtiyac olacaqdır və ya 

tədrisin keyfiyyəti aşağı düşəcəkdir, çünki ƏU-a dərsi izah etmək üçün daha çox vaxt lazımdır və 

s.

31



.)  Nəhayət,  müəllimlərin  əksəriyyəti  hesab  edir  ki,  cəmiyyət  (xüsusilə  valideynlər)  inkluziv 

təhsili  qəbul  etməyə  hazır  deyildirlər.  Ekspertlər  bu  cür  fikirləri  ƏU  üçün  nəzərdə  tutulan  təhsil 

tədbirlərinin  həyata  keçirilməsinə  mane  olan  ciddi  amillər  hesab  edirdilər,  və  onlar  bu  sahədə 

islahatları  səmərəli  şəkildə  həyata  keçirmək  üçün  həmin  fikirləri  aradan  qaldırmaq  məqsədilə 

ictimaiyyətin  məlumatlandırılması    kampaniyalarını  keçirməyi  təklif  edirdilər  Bir  qisim 

respondentin  fikrincə,  inkluziv  təhsil  islahatlarına  başlamazdan  əvvəl,  əlilliyi  olan  uşaqlara  qarşı  

cəmiyyətdə tolerant münasibət formalaşdırılmalıdır.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Lakin  yuxarıda  göstərilən  tədqiqat  nəticələri  cəmiyyətin  əlilliyi  olan  uşaqlara  münasibəti  ƏU-ın 



təhsilinə mane olacaq dərəcədə mənfi olmadığını göstərir.  Tipik uşaqların valideynləri ilə keçirilən 

HQM  nəticəsində  məlum  oldu  ki,  onlar  bütövlükdə  ƏU-ın  ümumtəhsil  məktəblərə  getmələrinə 

müsbət yanaşırlar. Bundan əlavə, Cədvəl 10-da göründüyü kimi, ƏU-ın valideynlərinin əksəriyyəti 

bildirdi ki, onların uşaqları məktəb haqqında xeyli müsbət təəssürata malikdirlər. Yeganə maneənin, 

ciddi  əqli  çatışmazlığa  malik  olan  uşaqların  sinif  otağında  digər  uşaqlar  üçün  təhlükəli  ola 

biləcəkləri  ehtimal  edilirdi.  Belə  məlum  olur  ki,  ƏU-ın  ümumtəhsil  məktəblərə  getmələrinə 

cəmiyyətin  münasibəti  o  qədər  də  mənfi  deyildir  və  ola  bilsin  ki,  əlilliyin  ciddiliyi  barədə  xüsusi 

biliklərin olmaması hazırkı yanlış təsəvvürlərin yaranmasına səbəb olmuşdur.  

 

 

                                                 

30

 Sorğu vərəqəsində bu məsələ daha dərindən tədqiq edilmirdi, buna görə də sorğuda iştirak edən valideynlərin fikirləri arasında olan 



böyük ziddiyyətlərin səbəbini izah etmək çətindir. Aydındır ki, bu məsələ daha çox tədqiq edilməlidir; buna baxmayaraq, mümkün 

səbəblərdən biri ƏU-ın valideynlərinin utanc hissidir və ya əvvəllər uğursuz cəhdlər göstərməsidir.  

31

 Əlbəttə ki, bu, utanc hissinin əlamətidir. 2006-cı ildə müstəqil təhlilçinin İnkluzivinkluziv təhsil proqramının sınaqdan 



keçirilməsini qiymətləndirməsinin nəticələri haqqında hesabatdan məlum oldu ki, “müəllimlərin 86%-i əlilliyi olan uşaqların sinif 

otağında olmasının təhsilin ümumi keyfiyyətinə müsbət təsir göstərdiyini və ya heç bir təsir göstərmədiyini bildirdi.” (Əlilliyi olan 

uşaqlar – İnkluziv təhsil layihəsi: ikinci ilin qiymətləndirilməsi haqqında hesabat, 2006-cı il, Təhsildə yeniliklər mərkəzi, Əyyub 

Hacıyev, sosial təminat üzrə mütəxəssis). 

 

Qrafik 10. 

ƏU

-

ın məktəb təəssüratları 

85.8

 

96.9

 

88.1

 

14.2

 

3.1

 

11.9

 

ƏU məktəbdə 

özlərini yaxşı hiss 

edirlər

 

ƏU



-

ın məktəbdə 

tipik dostları var

 

ƏU məktəbə 



getməyi 

xoşlayırlar

 

 

Yox

 

Suallar:  



Sizin uşağınız məktəbdə özünü necə hiss edir



Sizin uşağınızın məktəbdə tipik dostları vardırmı



Sizin uşağınız məktəbə getməyi xoşlayırmı



25 

 

 



 

 

 

 

 

 

 



 

3.6 Xidmətkər 

 

 Əlilliyi  olan  uşaqlar  üçün  xüsusi  xidmətlər  rahat  və  mənalı  təhsil  fəaliyyətinə  imkan  yaradan 



mühüm  amillərdən  biridir.  Buna  görə  də  bu  cür  xidmətlərin  mövcudluğu  ƏU-a  verilən  təhsilin 

keyfiyyətini  qiymətləndirmək  üçün  istifadə  olunan  əsas  meyarlardan  biridir.  Tədqiqat  nəticəsində 

məlum oldu ki, bu cür xidmətlərə böyük ehtiyac vardır. Sorğuda iştirak edən valideynlərin böyük 

əksəriyyəti  (94,6%-i)  bildirdi  ki,  onlar  özləri  əlilliyi  olan  uşaqlarına  xidmət  göstərirlər. 

Valideynlərin  təxminən  25%-i  onların  uşaqlarına  əlavə  xidmətlərin  mütəxəssislər  tərəfindən 

göstərilməsini qeyd etdilər. Müəllimlərin və direktorların təxminən yarısı hesab edir ki, əlilliyi olan 

uşaqlar göstərilən xidmətlərdən bəhrələnə bilirlər. Sorğu zamanı aşkar olundu ki, bu cür xidmətlərin 

müxtəlif cəhətləri aşağıda qeyd olunmuşdur.  

 

Azərbaycanın  hazırkı  qanunvericiliyində  təsbit  edilmişdir  ki,  sağlamlıq  imkanları  məhdud  olan 



şəxslər  tibbi-pedaqoji-psixoloji  komissiyanın  (TPPK)  və  Tibbi-sosial  ekspert  komissiyalarının 

(TSEK) göstərdikləri xidmətlərdən pulsuz istifadə etmək hüququna malikdirlər. Bundan əlavə, onlar 

icbari təhsil və peşə təhsili almaq, psixoloji xidmətlərdən və nitq terapiyası xidmətlərindən istifadə 

etmək hüququna malikdirlər. Lakin qanunvericiliyin bu müddəalarının məzmunu qeyri-müəyyəndir 

və əksər hallarda xidmətlərin növləri, habelə əlilliyi olan uşaqlara və onların ailələrinə təklif olunan 

xüsusi xidmətlər həmin müddəalarda dəqiqliklə müəyyən edilmir  (bu barədə daha ətraflı məlumat 

hesabatın müvafiq bölməsində göstərilmişdir).  

 

Mövcud  qanunvericiliyə  uyğun  olaraq,  TN-in  tabeliyində  olan,  ƏU-a  təhsil  xidmətlərinin 



göstərilməsi  haqqında  qərar  qəbul  etmək  səlahiyyətinə  malik  olan  TPPK  fəaliyyət  göstərir. 

Komissiya Səhiyyə, Təhsil, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliklərinin nümayəndələrindən 

ibarət olub, ildə bir dəfə hər bir əlil uşağı müayinə etmək və onlara mövcud təhsil xidmətlərindən 

birini  (ev  təhsili,  inteqrativ  sinif,  inkluziv  sinif,  xüsusi  və  ya  internat  məktəbi)  təyin  etmək  üçün 



Qrafik 

11. Müəllimlərin xüsusi xidmətlər haqqında biliyi (%) 

58.1

 

31.1

 

10

 

0.8

 

54.2

 

34.1

 

10.7

 

0.9

 

88.9

 

7.4

 

3.7

 

0

 

Psixoloq

 

Nitq terapevti

 

Fizioterapevt

 

Əmək gigiyenası terapevti

 

Cəmi

 

Şəhər

 

Kənd

 

       Sual: 



Sizin bildiyinizə görə, ƏU

-

a hansı xüsusi xidmətlər göstərilir



26 

 

cavabdehdir.



32

  TPPK-ın  rayon  şöbələri  vardır,  habelə  paytaxt  şəhərdə  bir  mərkəzi  komissiyası 

vardır.   

 

Bakı şəhərində xüsusi məktəblərin müəllimləri ilə aparılan HQM zamanı həmin məktəblərin ƏU-a 



müxtəlif  növlərdə  xüsusi  xidmətlər  göstərməsi,  onların  təhsil  və  tibb  ehtiyaclarını  ödəmək  üçün 

lazım olan avadanlıqlarla təchiz edilməsi qeyd edilmişdir. Digər məktəblərə gəldikdə isə, tədqiqat 

nəticəsində  məlum  oldu  ki,  bütün  məktəblər  zəruri  xidmətləri  göstərmək  imkanında  deyil. 

Müəllimlərin  əksəriyyəti,  tədris  etdikləri  məktəblərdə  yalnız  psixoloqun,  bəziləri  isə  nitq 

terapevtinin olduğunu bildirdi.  

 

Sorğuda iştirak edən valideynlərin yalnız 25,8%-i bildirdi ki, onların əlilliyi olan uşaqlarına əlavə 



xüsusi  xidmətlər  göstərilir.  Məktəb  direktorlarının  və  müəllimlərin  isə  80%-i  bildirdi  ki,  onların 

məktəbləri  xüsusi  xidmətlər  göstərir

33

.  Valideynlər  müxtəlif  mütəxəssislərə  ehtiyac  olduğunu 



bildirdilər  və  həmin  mütəxəssislər  arasında  ən  çox  tələbat  fizioterapevtədir  (28%).  Valideynlər 

bildirdi  ki,  onların  uşaqlarının  nitq  terapevti,  əmək  terapevti,  psixoloq  xidmətləri  və  ümumi  tibbi 

xidmətlərə ehtiyacı vardır. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, şəhər və kəndlərdə yaşayan valideynlərin 

bu barədə olan fikirləri üst-üstə düşür. 

 

Digər  tərəfdən  tədqiqat  nəticəsində,  məktəblərin  psixoloq,  nitq  terapevti,  fizioterapevt  və  əmək 



terapevti ştatlarına malik olmaları  aşkar oldu. Cədvəl 11-də göründüyü kimi  müəllimlər arasında 

aparılan  sorğunun  nəticələrinə  uyğun  olaraq,  məktəblərdə  ən  çox  göstərilən  xüsusi  xidmət  növü 

psixoloji dəstəkdir. Məktəb direktorları arasında aparılan sorğunun nəticələri də eyni olmuşdur: 41 

məktəb  direktorundan  30-u  yalnız  psixoloq  ştatına  malik  olduğunu  bildirmişdir.  Bundan  əlavə, 

xüsusi  məktəblərdə fizioterapevt  və nitq terapevti ştatları  da vardır.  Lakin məlumatdan göründüyü 

kimi,  kənd  məktəblərinin  əksəriyyəti  lazımi  xidmət  göstərə  bilmir

34

.  Buna  səbəb  ümumtəhsil 



məktəblərində psixoloq ştatı istisna olmaqla, digər xüsusi mütəxəssislərin olmamasıdır.  

 

Tədqiqat əsasında həmin mütəxəssislər üçün keçirilən təlimlərin  kəmiyyət  və keyfiyyəti haqqında 



etibarlı məlumat əldə etmək mümkün olmadı. Əmək terapevti ölkədə yeni peşədir və buna görə də 

həmin sahədə kadr çatışmazlığı vardır. Digər tərəfdən bəzi QHT ekspertləri hesab edirlər ki, həmin 

universitet  proqramlarının  əksəriyyəti  kurrikulumun  keyfiyyəti  baxımından  və  tələbələrin  təcrübi 

bacarıqlara  yiyələnməsi  baxımından  geridə  qalırlar.  Məsələn,  ekspertlər  hesab  edirlər  ki, 

universitetin  psixologiya  proqramı  yüksək  dərəcədə  nəzəriyyəyə  əsaslanan  kurrikulumdur  və 

gələcək məktəb psixoloqlarına az təcrübi bacarıq öyrədir. Bundan əlavə, həmin universitet proqramı 

əsasında tələbələrə ƏU-la deyil, tipik uşaqlarla işləmək bacarıqları öyrədilir. Bundan əlavə, həmin 

tələbələr  tətbiqi-pedaqoji  bacarıqlara  deyil,  daha  çox  psixo-diaqnostika  bacarıqlarına  yiyələnirlər. 

Həmçinin, universitet proqramları hələ də defektologiya nəzəriyyəsi əsasında həyata keçirildiyindən 

inkluzivlik  anlayışı  həmin  nəzəriyyəyə  daxil  deyildir.  Ekspertlər  ölkədə  mövcud  olan  digər 

mütəxəssisləri də eyni cür qiymətləndirirlər. Əslində demək olar ki, müsahibə verən bütün hökumət 

nümayəndələri ƏU-ın təhsilinin bu cəhəti ilə əlaqədar olan çətinlikləri qeyd etdilər.  

Əvvəlki bölmələrdə qeyd edildiyi kimi, əlilliyi olan uşaqlara xüsusi xidmətlər göstərən günərzi tibbi 

reabilitasiya  mərkəzlərinin  sayı  azdır.  Əsasən  əlilliyi  olan  uşaqların  valideynləri  tərəfindən  təsis 

edilən  bu  mərkəzlərin  hamısı  beynəlxalq  tərəfdaş  təşkilatların  şöbələri  kimi  fəaliyyət  göstərir  və 

əksər  hallarda  beynəlxalq  ekspertlər  həmin  mərkəzlərin  heyəti  üçün  təlim  kursları  keçirirlər.  Öz 

ölçüsünə,  keyfiyyətinə,  metodologiyasına,  hədəfinə  və  iş  həcminə  görə  bir-birindən  fərqlənən  bu 

                                                 

32

 Bu məktəblər barədə müxtəlif terminlər istifadə olunur. Digər terminlərdən biri “internat məktəblər”dir və həmin termin bu 



hesabatda istifadə ediləcəkdir.  

33

 Valideynlərin və müəllimlərin/direktorların cavabları arasında bu ciddi fərqin səbəbini tədqiqat nəticələri əsasında izah etmək heç 



cür mümkün deyildir. Səbəblərdən biri ondan ibarət ola bilər ki, sadəcə valideynlər bu cür xidmətlərdən xəbərdar deyildirlər və ya 

onların uşaqları məktəbdə bu cür xidmətlərdən heç zaman bəhrələnməmişdirlər.  

34

 Qeyd etmək lazımdır ki, kənd məktəbləri haqqında məlumat statistik əhəmiyyət kəsb etməyə bilər, çünki kənd məktəblərində 



işləyən yalnız 27 müəllim bu suala cavab vermişdir.  

27 

 

mərkəzlər  əlilliyi  olan  uşaqların  müalicəsi  sahəsində  mövcud  olan  ciddi  çatışmazlıqları  aradan 



qaldırmaq üçün xeyli iş görürlər.  

 

Lakin bu mərkəzlərin bir sıra problemləri də mövcuddur. Əksər mərkəzlərin şəhərlərdə (əsasən 



Bakı, Sumqayıt və Gəncə və bu şəhərlərə yaxın olan ərazilərdə) yerləşməsi səbəbindən az qisim əlil 

uşaqlar belə xidmətlərdən yararlana bilirlər. Bundan əlavə, mərkəzlərin fərqli reabilitasiya 

metodologiyalarından istifadə etməsi, onların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və keyfiyyətinin 

təmin edilməsini çətinləşdirir. Həmin mərkəzlər yalnız donor vəsaiti hesabına 

maliyyələşdirildiyindən, onların fəaliyyətinin davamlı olmasında problemlər yaranır. Mərkəzlərin 

təbliğatının zəif olması əlil uşaqları olan valideynlərin belə mərkəzlər barədə məlumatsızlığına 

səbəb olur.  Sorğuda iştirak edən valideynlərin təxminən 5%-i  xidmət göstərən mövcud müəssisələr 

arasında tanıdıqları reabilitasiya mərkəzlərini sadaladılar. Direktor və müəllimlərin böyük 

əksəriyyəti isə bu mərkəzlər barədə məlumatsız olduqlarını bildirdilər

.  


 

Əksər mərkəzlərin heyəti əlillər üçün peşəkar mütəxəssis hazırlansa da onların bu sahədə işləmək 

üçün  müvafiq  təhsil  sənədləri  yoxdur.  Tədqiqatların  təhlili  göstərir  ki,  bu  mərkəzlər  müxtəlif 

müalicə metodologiyalarından istifadə edirlər, bu isə onların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsini və 

keyfiyyətinin təmin edilməsini çətinləşdirir. Həmin mərkəzlərdə bu xidmətlərin göstərilməsi barədə 

məlumatlar  əhali  arasında  yayılmamışdır.  Əlaqələndirmə  işi  zəif  olduğundan  həmin  mərkəzlərin 

davamlı fəaliyyət göstərməsi çətinləşir.  

 

TPPK-lar  özlərini  alternativ  xidmətlərə  yönəldən  mənbə  kimi  təqdim  edirlər.  Mövcud 



qanunvericiliyə  uyğun  olaraq,  həmin  komissiyalar  ƏU-a  və  onların  ailələrinə  zəruri  xüsusi 

xidmətlər, habelə məşvərətçi və məsləhətçi xidmətləri göstərməlidirlər. Reabilitasiya mərkəzləri ilə 

müqayisədə  TPPK-lar  barədə  əlil  uşağı  olan  hər  bir  valideyn  məlumatlıdır.  51  direktordan  17-si, 

ƏU-ın sorğuda iştirak edən valideynlərinin yalnız 17%-i, müəllimlərin isə 21%-i TPPK xidmətləri 

barədə  xəbərdar  olduqlarını  bildirdilər.  Məlumatdan  göründüyü  kimi,  hələ  də  respondentlərin 

əksəriyyəti  TPPK-ların  vəzifə  və  səlahiyyətləri  haqqında  heç  bir  məlumata  malik  deyildir  Eyni 

nəticələr tipik uşaqların valideyn və müəllimləri ilə aparılan müzakirələr əsasında da aşkar edildi. 

 

Tədqiqatın  nəticələrindən  məlum  oldu    ki,  aztəminatlı  ailə  kateqoriyasına  daxil  olmayan  ailələr 



TPPK-nın xidmətləri barədə daha az məlumatlıdırlar.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Mürəkkəb cədvəl: ailə gəliri və TPPK  barədə məlumatların əlaqəsi 

Ailənin  aylıq  gəliri 

(AZN) 

Sizin 

Pedaqoji-

psixoloji-tibbi 

komissiya 

haqqında 

məlumatınız varmı?  

Cavabların 

sayı 

Cavabların 

faiz nisbəti 

50 AZN-dən az 

Hə 


39 

83,0 


Yox 

17,0 



50 – 100 AZN 

Hə 


86 

57,0 


Yox 

65 


43,0 

100 – 150 AZN 

Hə 


153 

63,2 


Yox 

89 


36,8 

150 – 200 AZN 

Hə 


125 

53,6 


Yox 

108 


46,4 

250  AZN  və  daha 

çox 

Hə 


74 

50,0 


Yox 

74 


50,0 

28 

 

Maraqlıdır  ki,  məlumata  uyğun  olaraq,  ayda  50  AZN-dən  az  pul  qazanan  ailələr  TPPK-nın 



xidmətləri  barədə  daha  çox  məlumata  malikdir.  Bunun  səbəblərindən  biri  odur  ki,  aztəminatlı 

ailələrin əlil uşaqlar üçün xidmətlərə ehtiyacı var. Bundan əlavə, komissiyanın təsdiq etdiyi sənədə 

əsasən  ailə  dövlət  yardımı  ala  bilər:  Digər  tərəfdən  bu  məlumatdan  görünür  ki,  imkanlı  ailələrin 

uşaqları  təhsil  almırlar,  çünki  həmin  ailələr  öz  əlilliyi  olan  uşaqlarına  təhsil  verə  bilmək  üçün 

komissiyadan  müvafiq  göndəriş  almalıdırlar.  Yuxarıdakı  cədvəldən  göründüyü  kimi,  ayda  250 

AZN-dən çox  məbləğdə gəliri olan ailələrin ƏU-larının üçdə biri məktəbə getmir

35

, ayda 50 AZN-



dən az məbləğdə gəliri olan ailələrinin böyük əksəriyyətinin ƏU-ları isə təhsilə cəlb edilir.  

 

Bundan  əlavə,  tədqiqat  nəticəsində  məlum  oldu  ki,  valideynlərin  təhsilinin  səviyyəsi  və 



komissiyanın  xidmətləri  barədə  bilikləri  arasında  heç  bir  əhəmiyyətli  asılılıq  yoxdur.  Yuxarıda 

verilmiş  cədvəldən  göründüyü  kimi

36

,  valideynin  komissiya  haqqında  məlumata  malik  olması 



təhsilin  səviyyəsinə  təsir  göstərmir:  natamam  orta  təhsilli  valideynlərin  45,7%-i,  tam  orta  təhsilli 

valideynlərin  isə  61,3%-i,  ali  təhsillilərin  60%-i  TPPK-ları  haqqında  məlumata  malik  olduğunu 

bildirdi.  Göründüyü  kimi,    komissiyalar  barədə  məlumatlılıq  təhsilin  səviyyəsi  ilə  deyil,  ailənin 

təminatlılıq baxımından fərqlidir. 

 

Buna  baxmayaraq,  respondentlərin  böyük  əksəriyyəti  (müvafiq  olaraq  88%-i,  87%-i  və  92%-i) 



TPPK-nın  müəyyən  səlahiyyətə  malik  olduğunu    təsdiq  etdilər.  Buna  səbəb,  maraqlı  tərəflərin 

əksəriyyətinin komissiyaların vəzifə və səlahiyyətləri barədə tam məlumata malik olmaması ilə izah 

etmək olar.  Respondentlərin bildirdikləri rəylərə əsasən, hətta insanlar TPPK-nın mövcud olduğunu 

bildikləri  halda  belə,  TPPK-nın  göstərdiyi  xidmətlər  barədə  məlumatlı  deyillər.  Valideynlər  və 

müəllimlərin əksəriyyəti TPPK-ları “şəhadətnamə verən müəssisə” kimi təsvir etdilər. Valideynlərin 

az  qismi  müvafiq  mövzu  üzrə  TPPK-ların  göstərdikləri  məşvərətçi  və  məsləhətçi  xidmətlərindən 

bəhrələndiyini bildirdi. Sorğuda iştirak edən müəllimlər və bu sahədə çalışan QHT  nümayəndələri 

bildirdilər ki, əksər hallarda TPPK-nın yanaşması yeni tələblərə cavab vermir. Bundan əlavə, bəzi 

valideynlər  bildirdi  ki,  uşaqların  vəziyyətinin  qiymətləndirilməsi  zamanı  bürokratik  maneələrə  və 

əngəllərə rast gəlirlər 



4-cü  cədvəl.  Mürəkkəb  cədvəl:  təhsil  pilləsi  və  TPPK    barədə 

məlumatların əlaqəsi 

Sorğu  iştirakçısının 

təhsilinin səviyyəsi 

TPPK 

haqqında 

məlumat 

Cavabların 

sayı 

Cavabların 

faiz nisbəti 

İbtidai 

Hə 


35,3 


Yox 

11 


64,7 

Natamam orta 

Hə 


37 

45,7 


Yox 

44 


54,3 

Orta  

Hə 


263 

61,3 


Yox 

166 


38,7 

Peşə  

Hə 


68 

55,7 


Yox 

54 


44,3 

Texniki 

Hə 


50 

67,6 


Yox 

24 


32,4 

Ali 

(bakalavr 

mərhələsi)  

Hə 


48 

59,3 


Yox 

33 


40,7 

Ali 

(magistr 

mərhələsi) 

Hə 


29,4 


Yox 

12 


70,6 

                                                 

35

 Qeyd etmək lazımdır ki, bunun səbəblərindən biri təhsil xidmətlərinin çatışmazlığı ilə izah edilə bilər. Lakin məhz bu halda bizim 



məlumatların təhlilləri bir-birini tamamlayır: daha çox pul qazanan ailələr TPPK haqqında heç nə bilmirlər və onların uşaqları təhsil 

almır. Bunun mümkün səbəblərindən birini yoxsul ailələrlə müqayisədə varlı ailələrin utanc hissinin daha böyük olması ilə izah 

etmək olar.  

36

 İbtidai və ali (magistratura) təhsil alan valideynlərin cavabları statistik əhəmiyyət kəsb etmir, çünki müvafiq sorğu iştirakçılarının 



sayı həddindən artıq azdır. 

 


29 

 

 



Ekspertlər  komissiyaların  əsasnamələrində  və  fəaliyyətində  müəyyən  çatışmazlıqların  mövcud 

olduğunu qeyd etdilər. Həmin çatışmazlıqlar  müxtəlif məsələləri əhatə edir. Məsələn, əsasnaməyə 

uyğun olaraq, komissiya bir ƏU-ı müayinə etməyə 15-20 dəqiqə sərf etməli və əvvəlki diaqnozu ya 

təsdiq, ya da təkzib etməlidir. Lakin beynəlxalq təsnifata görə keyfiyyətli qiymətləndirmə üçün bu 

qısa  vaxt  kifayət  deyil.  Digər  əsas  zəif  cəhət  ondan  ibarətdir  ki,  hazırda  ölkədə  tətbiq  edilən  əqli 

əlillik dərəcələrinin təsnifatı Sovet dövründən miras qalmışdır və komissiyanın istifadə edə bildiyi 

yeganə təlimatdır. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu təsnifat Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) 

tələblərinə cavab vermir və inkluziv təhsil qaydalarına ziddir.  

Komissiya  üzvlərinin  əlavə  məvacib  ala  bilməsi  (öz  məvaciblərinin  50%-i  qədər)  əsasnamədə  öz 

əksini  tapsa  da,  təcrübədə  yalnız  komissiya  sədrləri  həmin  məbləği  alırlar.  Bu  da  komissiya 

üzvlərinin  öz  işinə  məsuliyyətlə  yanaşmasına  mənfi  təsir  göstərir.  Bundan  əlavə,  rayonlarda 

komissiyaların işinə nəzarətin zəif olması da buna şərait yaradır. 

 

1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə