Ə. Q. Abbasov


Sərəncamlar üzrə işlərin görülməsi



Yüklə 5.01 Kb.

səhifə9/11
tarix19.12.2016
ölçüsü5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 
Sərəncamlar üzrə işlərin görülməsi 
 
İşləyən  elektrik  qurğularında  bəzən  əməliyyat  işləri 
sərəncamlar  (naryadsız) üzrə aparıla bilər. Bu cür sərəncamın 
məzmunu    əməliyyat  jurnalında  qeydə  alınır,  birdəfəlik 
xarakter daşıyır və bir sutka ərzində qüvvədə olur.  
Sərəncamlar  üzrə  gərginlikdən  açılmamış  və  cərəyan 
keçirən hissələrdən uzaqda yerləşmiş aşağıdakı işlər görülür: 
1.
 
Açıq  tipli  paylaşdırıcı  qurluşların  ərazisində 
təmizləmə, 
avtomaşınların 
hərəkəti, 
yüklərin 
daşınması  və  boşaldılması:  qapalı  paylaşdırıcı 

134 
 
qurluşlarda  –  dəhlizlərin,  xidməti  otaqların  və  idarə 
şitlər yerləşmiş otaqların təmizlənməsi.  
2.
 
İşıqlandırma  aparatlarının  təmiri  və  lampaların 
dəyişdirilməsi  (işıqlandırma  şəbəkəsindən  gərginlik 
götürüldükdə);  rabitə  aparatlarının  təmiri;  elektrik 
mühərriklərinin  fırçalarını  təmizləməsi;  çəpərlərdə 
yazıların yazılması. 
3.
 
paylaşdırıcı  qurluşlarının  yerləşdiyi  binanın  tikinti 
hissəsi  üzrə  təmir  işləri;  avadanlıqların  fundamentini 
və  portallarını  hazırladıqda,  kabel  kanallarının 
doldurulması, yolların təmiri və s. 
4.
 
Gərginlikdən açılmış transformatorların qurudulması, 
yağtəmizləyici  aparatlara  xidmət  etməsi;  yağ 
transformatorlarda 
havaquruducu 
süzgəclərin 
yoxlanması. 
Bu  işlər  əməliyyat  işçilərdən  bir  və  ya  təmir  işçilərdən 
isə  iki  nəfər  (kvalifikasiya  qrupu  III  az  olmayan)  tərəfindən 
yerinə yetirilir. 
5. Quraşdırma, yoxlama, tənzimləmə; ölçü cihazlarının, 
rele  mühafizəsi,  avtomatika,  telemexanika  və  rabitə 
qurluşlarının 
şitlərdən 
açması 
və 
təmirdən 
sonra 
quraşdırılması  (1000V-a  qədər),  ikinci  dövrlərdə  iştirak  edən 
ayrıcıların  intiqallarında  görülən  işlər,  eləcə  də  paylaşdırıcı 
qurluşlarda  idarə  dəhlizlərində,  harda  çəpərlənməmiş  cərəyan 
keçirən  hissələr,  keçidin  altında  35kV-a  qədər  gərginliklər 
üçün  2,75m  hündürlükdə  quraşdırılıb,  görülən  işlər.  Bu  işlər, 
sərəncam  üzrə  əməliyyat  işçilərdən  bir  nəfər  (kvalifikasiya 
qrupu  IV  aşağı  olmayan)  tərəfindən  yerinə  yetirilir  və 
əməliyyat jurnalında qeyd edilir. 

135 
 
Yuxarıda sadaladığımız işlərdən başqa, istehsal lüzumu 
olduqda  əməliyyat  işçisinə  və  ya  onun  nəzarəti  altında 
naryadsız,  sərəncam  üzrə  kiçik  (həcmcə)  və  qısa  müddətli  (1 
saata  qədər)  işlər  (həm  gərginlik  altında,  həm  də  gərginlik 
götürüldükdən  sonra)  görməyə  icazə  verilir.  Gərginlikdən 
açmaqla  və  müvəqqəti  torpaqlayıcı  qoymaqla  aşağıdakı  işləri 
görməyə  icazə  verilir:  elektrik  mühərrikini  qidalandıran 
kabelin birləşdirilməsi (açması), transformatordan ayrılmaların 
dəyişdirilməsi,  şinlərdə  və  avadanlıqlarda  bərkitmə  işlərinin 
aparılması, aparatlara lazım olduqda (səviyyə aşağı düşdükdə) 
yağın doldurulması. Bu işlər, kvalifikasiya qrupu III-dən aşağı 
olmayan iki nəfərdən az olmayaraq işçilər tərəfindən görülür. 
Gərginlik  altında  olan  cərəyan  keçirən  hissələrdən 
gərginlik götürülmədən aşağıdakı işləri görməyə icazə verilir: 
cərəyanölçən  qısqacla  (kleş)  yükün  ölçülməsi;  ştanqa  ilə 
kontaktların  qızmasının  yoxlanması  (ştanqanın  işçi  hissəsinə 
bir  tikə  mum  bərkidilir),  yağın  əlavə  edilməsi  və  nümunənin 
götürülməsi  və  s.  Bu  işlər,  kvalfikasiya  qrupu  IV-dən  aşağı 
olmayan  əməliyyat  işçisinin  iştirakı  və  nəzarəti  altında  iki 
nəfər görür. 
 
Gərginlik götürülmədən aparılan  
işlərdə təhlükəsizlik tədbirləri 
 
Yuxarıda qeyd olundu ki, bəzi hallarda cərəyan keçirən 
hissələrdən gərginlik götürülmədən müəyyən işlər aparılır.  Bu 
işlər, bir qayda olaraq, naryad üzrə iki nəfərdən az olmamaqla 
aparılır.  Naryadsız  bu  işləri  elektrik  qurğusunun  əməliyyat 

136 
 
işçiləri tərəfindən görülə bilər. 
Gərginlik götürülmədən cərəyan keçirən hissələrə yaxın 
iş aparılarkən, gərginlik altında olan hissələrə nəzərən minimal 
buraxılan  məsafə  saxlamaqla  işçilərin  təhlükəsizliyi  təmin 
edilməlidir.  Mühafizə  vasitələrdən  istifadə  etməklə  iş  görən 
işçilərə fasiləsiz nəzarət olunmalıdır. 
Nəmliyi    yüksək  olub,  cərəyan  keçirən  tozlu,  qələvi 
buxarlara  malik,  eləcə  də  yanğına  təhlükəli  olan  binalarda 
(otaqlarda)  gərginlikdən  açılmamış  cərəyan  keçirən  hissələrlə 
iş görmək qadağandır. 
 
Qəzalar və onların yarada biləcək xəsarətlərin qarşısını 
almaq üçün tələn olunan təhlükəsizlik tədbirləri 
 
İşləyən  (istismarda  olan)  elektrik  qurğularında,  onları 
qəza 
hallarına 
və 
istehsalat 
avadanlıqlarının 
boş 
dayanmalarına  gətirib  çıxaran  nasazlıqlar  istisna  olunmur. 
Təcili  olaraq,  aradan  qaldırılması  tələb  olunan  nasazlıqlara 
aiddir:  kontaktların  qızması  və  onların  əriməsi,  paylaşdırıcı 
qurluşlarda olan izolyatorların çirklənməsi və onlarda olan şin 
birləşdirmələrinin  zəifləməsi və s. 
Qəzaların  baş  verməməsi  üçün  yuxarıda  qeyd  olunan 
nasazlıqları  aradan  qaldırmaq  məqsədilə  əməliyyat  işçisinə 
naryadsız  (1000V-dan  yuxarı  gərginlikli  qurğularda  iki 
nəfərdən az olmamaq şərtilə) tədbirlər görməyə icazə verilir. 
 
 
 

137 
 
Açıq tipli paylaşdırıcı quruluşlarda aparılan işlər 
 
Baxılan  obyektlərdə  müxtəlif  yükqaldıran  maşınların, 
teleskop  qüllələrin  və  mexaniki  inteqala  malik  hərəkət  edən 
nərdivanların  gərginlikdən  açılmış  və  ya  açılmamış  cərəyan 
keçirən hissələrdən uzaqda tətbiqinə icazə verilir. 
Gərginlikdən  açılmış  yerlərdə  yükqaldıran  maşınların, 
qüllələrin  və  nərdivanların  tətbiqi  ilə  müəyyən  işlər 
görüldükdə naryadın “xüsusi şərait” qrafikasında hansı maşın 
və  mexanizmlərdən  istifadə  olunması  yazılır.  gərginlikdən 
açılmamış  cərəyan  keçirən  hissələrdən  uzaqlarda  sərəncam 
üzrə  yükqaldıran  maşınların  tətbiqi  ilə  işlər  görmək  olar.  Bu 
işlər,  kvalifikasiya  qrupu  IV-dən  az  olmayan  əməliyyat 
işçisinin fasiləsiz nəzarəti altında aparılır. 
Teleskopik  qüllənin  sürücüsünün  kvalifikasiyası  II 
qrupdan  az  olmamalıdır  və  işə  başlamazdan  öncə  görüləcək 
işin  xüsusiyyətləri  və  vacib  təhlükəsizlik  tədbirləri  barəsində 
təlimatlanmalıdır. 
Gərginlikdən  açılmamış  və  ya  qismən  açılmış  cərəyan 
keçirən  hissələrin  yaxınlığında  mexaniki  intiqala  malik 
nərdivanın idarəsi ilə kvalifikasiya qrupu III az olmayan təmir 
briqadasının işçilərdən  biri məşğul ola bilər. Gərginlikdən tam 
açılmış  və  ya  gərginlik  altında  olan  cərəyan  keçirən 
hissələrdən  uzaqda  yerləşmiş  işləri  kvalifikasiya  qrupu  II  az 
olmayan şəxslər tərəfindən görülə bilər. Baxılan işlər görülən 
zaman  fasiləsiz  nəzarət,  kvalifikasiya  qrupu  V  az  olmayan 
şəxs tərəfindən aparılır və naryadın “xüsusi şərait” qrafasında 
qeydiyyat aparılır. 
Açıq tipli paylaşdırıcı qurluşlara malik obyektlərdə yük 

138 
 
qaldıran  maşınların,  qüllələrin  və  nərdivanların hərəkət  sürəti 
5km/saat  olub,  onların  ixtiyari  hissəsindən  gərginlik  altında 
olan  cərəyan  keçirən  hissələrə  qədər  olan  məsafə  35kV-a 
qədər  1m,  110kV-a  qədər  1,5m,  220kV-a  qədər  isə  2,5 
olmalıdır.  Gərginlikdən  aşılmamış  cərəyan  keçirən  hissələrin 
yaxınlığında  işləyən  maşınların,  teleskopik  qüllələrin  və 
hərəkət  edən  nərdivanların  metal  gövdələrini  (şassi) 
torpaqlamaq vacibdir. 
Hündürlükdə, avadanlığın və ya metal konstruksiyaların 
üstünə  çıxıb  görülən  işlər  daha  təhlükəli  sayılır.  Müəyyən 
hündürlüyə  qalxıb  iş  görən  işçilərin  kvalifikasiya  qrupu  III-
dən  az  olmamalıdır.  Onlar  işə  başlamazdan  öncə  və  dövrü 
(periodik)  olaraq  (ildə  bir  dəfə)  həkim  müayinəsindən 
keçməlidir. Yuxarılarda (hündürlükdə) işləyən zaman taxtadan 
düzəldilmiş müvəqqəti qurğulardan (çəpərlənmiş) və qoruyucu 
qovşaqlardan istifadə olunmalıdır. 
 
Kommutasiya aparatlarında görülən işlər 
 
Yarımstansiyalarda  (elektrostansiyalarda)  tətbiq  olunan 
paylaşdırıcı  quruluşlarda  quraşdırılmış  açarlar  (hava,  maye, 
elektromaqnit  və  s.)  əllə  və  ya  distansion  idarə  olunan 
avtomatik  intiqallara,  həmçinin  rele  mühafizəsinin  təsirindən 
avtomatik  açan  qurluşlara  malikdir.  Baxılan  aparatlar 
tərəfindən,  onların  səhvən  açılmaları  zamanı  mexaniki  və 
elektriki  zədələrinin  törədilməsi  təhlükəsi  mövcuddur.  Ona 
görə 
təhlükəsizlik 
texnikasının 
qaydaları, 
göstərilən 
aparatlarda  işləyən  zaman  əlavə  tədbirlərin  görülməsini  tələb 
edir. 

139 
 
İşə  başlamazdan  öncə  avtomatik  intiqala  malik 
açıcıların  əməliyyat  cərəyan  dövrələrindən  qoruyucuları 
çıxarmaq  lazımdır  (həmçinin  distansiaon  idarə  olunan 
açarların  güc  dövrələrindəki  qoruyucuları  da  çıxarmaq  lazım 
olur).  Hava  açarlarında  bakı    hava  ilə  dolduran  (həmçinin 
pnevmatik  inteqalın)    ventili  bağlamaq  lazımdır.  Bütün  idarə 
açarlarından və düymələrdən “Qoşma-adamlar işləyir” plakatı 
asılır.  Bağlı  hava  ventillərindən  isə  “Açma-adamlar  işləyir” 
plakatları asılmalıdır. 
Əgər  iş  prosesində  yoxlama  aparmaq  üçün  açıcının  işə 
salması tələb olunursa, onda bu işi əməliyyat işçisi və ya onun 
icazəsi ilə iş yerinə yetirən görə bilər. 
İşləyən  hava  açarını  operativ  idarə  etmək  üçün  ancaq 
distansion idarədən istifadə olunmalıdır. 
 
3.3 Elektrik avadanlıqlarının elektrik sınağı 
 
Təhlükəsizlik  texnikasının  qaydalarına  (TTQ)  görə 
elektrotexniki  qurğuların  istismarı  zamanı,  onların  periodik 
(dövrü)  və  ya  təmirdən  sonra  müxtəlif    elektrik  sınaqları 
aparılır. 
Elektrik mühərriklərində stator dolağının izolyasiyasının 
sabit  və  ya  50Hs  tezlikli  dəyişən  yüksək  gərginlikdə  aparılır 
(sabit  cərəyanda  həmçinin  izolyasiya  və  dolağın  aktiv 
müqaviməti də ölçülür). 
Güc  transformatorlarında    periodik  olaraq,  dolaqların 
izolyasiya  müqaviməti  ölçülür,  dielektriki  itki  bucağının 
tangensi,  sızma  cərəyanları  və  yüksək  rejimdəki  itkilər  təyin 
edilir,  yüksək  gərginlik    izolyasiyasının  sınağını  və 

140 
 
fazlaşdırma əməliyyatını aparılır. Sınaq gərginliyinin qiyməti, 
avadanlığın nominal gərginliyindən qat-qat çox olur. Məsələn, 
elektromühərriklər  üçün 
nom
sıı
U
,
U
5
2
2


;  10kV  güc 
transformatorlarda 
kV`1
35

sıı
U
,  açıcılar  (kəsicilər)  üçün 
nom
sıı
U
U
6
5



Beləliklə, 
avadanlıqlarının  yüksək 
gərginlikdə  sınağı  elektrotexniki  işçilər  üçün  xüsusi  təhlükə 
yaratdığı üçün sınaq işləri zamanı əlavə təhlükəsizlik tədbirləri 
görmək vacibdir. 
Bütün  elektrik  sınaq  işləri  iki  nəfərdən  az  olmayan 
briqada  tərəfindən  aparılır  və  bu  zaman  iş  icraçısının 
kvalifikasiya  qrupu  IV,  qalanların  isə  III-dən  aşağı 
olmamalıdr. 
Sınağı  aparan  şəxs,  xüsusi  hazırlığı,  sınağı  aparılacaq 
elektrik    avadanlıqlarının  sxemlərinə  aid  testdən  (biliyinin 
yoxlaması) keçməlidir və xüsusi təlimatı bilməlidir. 
1000V-dan  yuxarı  gərginliklərdə  sınaq  naryad  üzrə 
aparılır.  İzolyasiyanın  yüksək  gərginlikdə  sınağı  çox 
məsuliyyətli və təhlükəli olduğundan, onun aparılması zamanı 
aşağıdakı təhlükəsizlik tədbirlərinə ciddi əməl etmək vacibdir: 
a)
 
sınaq  elektrik  avadanlıqlarının  və  sınaq  qurğularının 
örtükləri torpaqlanmalıdır. 
b)
 
avadanlığın sınıq sxemi, onu aparacaq briqada işçiləri 
tərəfindən yığılır. 
c)
 
sınaq  yeri  və  birləşdirmə  naqilləri  şitlər,  baryerlər, 
kanatlarla  (hansılardan  “Dayan-yüksək  gərginlik” 
plakatları  asılır)  çəpərlənir  və  ya  sınaq  yerində 
müşahidəsi qoyulur. 
d)
 
kabelin  damar  izolyasiyasının  yüksək  gərginlikdə 

141 
 
sınaqdan  keçirərkən,  onun  digər  ucu  olan  kamera  və 
ya  yuva  (özək)    örtülü  olmalı  və  qapısından  (  ya  da 
çəpərindən)  “Dayan  –  yüksək  gərginlik”,  açılmış 
ayrıcılarının inteqalında isə “Qapana-adamlar işləyir” 
plakatları asılmalıdır. 
Kabellər  və  ay  hava  xətləri  sınaqdan  qabaq  elektrik 
yüklərindən  boşaldılır.  Sınaq  (kenotron)  qurğusunun  qida 
dövrəsində  (380/220V)  mütləq  rubilnik  və  ya  ştepselli 
ayrıcıdan  istifadə  edilməlidir.  Şəkildə  kenotron  qurğusunun 
prinsipial elektrik sxemi göstərilmişdir. 
Avadanlığa  yüksək  sınaq  gərginliyi  verən  naqil, 
köməkçi  izolyatorlara  etibarlı  birləşdirilir  və  elektrik 
qurğusunun cərəyan keçirən hissələr yaxın olmamalıdır. 
Sınaq  qurğusunun  380/220V  şəbəkə  gərginliyinə 
birləşdirilməzdən öncə, onun yüksək gərginlikli sıxacı elastiki 
naqilə  (en  kəsiyi  4mm
2
  –dan  az  olmayan)  malik  ştanqa  ilə 
torpaqlanır. Sınaq gərginliyi verilməzdən qabaq, bütün briqada 
üzvlərinin yerində olmasına, kənar şəxslərin sınağı aparılacaq 
avadanlıqdan  uzaqlaşdığına  tam  inandıqdan  və  “Gərginlik 
verirəm”  xəbərdarlığı  etdikdən  sonra  yüksək  gərginlik 
sıxacından  torpaqlama  götürülür  və  380/220V  gərginlikli 
tərəfdə açar (rubilnik) qapanır. 
Yüksək gərginliklə sınaq başa çatdıqdan sonra iş icraçısı 
gərginliyi  sıfıra  qədər  azaldır  və  açarın  köməyi  ilə  sınaq 
qurğusunu  380/220V  gərginlikli  şəbəkədən  ayırır,  yüksək 
gərginlik  sıxacı  torpaqlayır  və  bunu  briqada  işçilərinə 
“Gərginlik götürüldü” ifadəsi ilə çatdırır. Ancaq bundan sonra 
sınaq  qurğusundan  naqilləri  açmaq  və  qoyulmuş  çəpərləri 
götürmək olar.  

142 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 34. İzolyasiyanın dəyişən yüksək gərginlikdə sınağını aparmaq 
üçün istifadə olunan qurğunun prinsipial elektrik sxemi. 
 
110kV  gərginlikli  paylaşdırıcı    qurğularda  asma 
izolyatorlardan  yığılmış  zəncirlər  (girlyandalar)  və  dayaq 
izolyatorlardan  quraşdırılmış  sütunlardan  istifadə  olunur. 
İstismar  zamanı,  ayrı  –  ayrı  izolyator  üzrə  gərginliyin 
paylanmasını  ölçməklə  ümumi  zəncirin  və  ya  sütunun  
izolyasiya  vəziyyətini  yoxlayırlar.  Bu  məqsədlə  xüsusi  ölçü 
ştanqalardan  istifadə  edilir.  Yoxlama  əməliyyatının  iki 
nəfərdən  az  olmayan  və  xüsusi  olaraq  öyrədilmiş  işçilər 
tərəfindən  aparıla  bilər.  Əməliyyat  işçilərindən  böyüyünün 
(vəzifəcə)  kvalifikasiya  qrupu  IV,  qalanlarınkı  isə  III-dən  az 
olmamalıdır. Ölçmə (ştanqa ilə) yerdən, dayağın üstündən və 
ya  teleskopik  qüllədən  aparılır.  Şimşək  çaxan  zaman, 
dumanda, yağışda  və ya  sulu  qarda  ştanqa  ilə ölçü  aparmağa 
icazə verilmir. 
Ştanqa  ilə  ölçü  aparılan  zaman,  işçilərdən  biri  ölçü 
aparır, digəri isə yerdə dayanaraq ona nəzarət edir. Ştanqa  ilə 
işləyən  zaman  qoyulmuş  qaydalara  əsasən  işicraçısı  ilə 
cərəyan  keçirən  hissələr  arasındakı  məsafəyə  (35kV  –  1m, 

143 
 
110KV – 1,5m) əməl edilməlidir. 
Elektrik  maşınlarının,  transformatorların,  kabellərin  və 
naqillərin  izolyasiyasının  müqavimətini  meqometrlə  (1000V 
və  ya  2500V  gərginlikdə  işləyən)  ölçülür.  Meqometr  ilə 
kabellərin  və  kondensatorların  izolyasiya  müqavimətini 
ölçdükdə onlar müəyyən dərəcədə yüklənir və onların uclarına 
adam  toxunduqda  təhlükə  hiss  olunur.  Meqometr  ilə  ölçü 
aparan şəxsin kvalifikasiya qrupu III-dən aşağı olmamalıdır.  
Meqometri  işə  salmazdan  əvvəl,  sınağı  aparılan 
avadanlığa toxunan adamlarının olmamasını təyin olunmalıdır. 
Cərəyanölçən qısqacla (kleş) yükləri ölçmək əməliyyatı 
təhlükəli  sayılır,  çünki,  ölçü  aparan  şəxs  çəpərlənmiş  cərəyan  
keçirən hissələrə yaxın olur. Bu əməliyyat iki nəfər tərəfindən 
aparılır,  böyük  işçinin  (vəzifəcə)  kvalifikasiya  qrupu  IV, 
ikincisininki  isə  III-dən  aşağı  olmamalıdır.  Ölçü  aparan  şəxs 
dielektrik  əlcəklər  taxmalı  və  şkaladan  (cədvəldən)  qiymətlər 
götürəndə üzünü cihaza yaxınlaşdırılmalıdır. 
Kabellərin damarlarının yükünü ölçdükdə damarlar arası 
məsafə 250mm –dən az olmalıdır.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

144 
 
4. ELEKTRİK QURĞULARININ 
QURAŞDIRILMASINDA TƏHLÜKƏSİZLİK 
TEXNİKASI 
 
Ümumi məlumat 
 
Təzə  müəssisələrin  tikintisində  elektrik  quraşdırma 
işlərini,  bir  qayda  olaraq,  xüsusi  quraşdırma  işləri  ilə  məşğul 
olan  təşkilatlar  tərəfindən  aparılır.  Elektrik  avadanlıqlarının 
quraşdırılması  üzrə  ayrı-ayrı  və  həcmcə  kiçik  olan  işlər, 
sənaye  müəssisələrinin  elektrik  sexlərinin  və  şöbələrinin 
təmir-quraşdırma briqadaları tərəfindən görülür. 
Elektrik 
qurğularının 
layihələndirilməsi 
və 
quraşdırılması  energetika  nazirliyinin  texniki  idarəsi 
tərəfindən  təsdiq  edilmiş  təhlükəsizlik  qaydalarına  əsasən 
aparılır. 
Quraşdırma  işlərinə  başlamazdan  öncə,  iş  icraçısı  və 
cavabdeh  rəhbərlər,  ustalar  və  fəhlələrlə  işin  təhlükəsiz 
metodlarla aparılması haqda təlimat keçməlidir. 
Tikinti-quraşdırma    sahələr  üzrə  ustalar,  elektrik 
quraşdırma  işlərini  düzgün  və  təhlükəsiz  aparılmasını  təmin 
etməlidir.  Bundan  başqa  onlar  taxtadan  quraşdırılmış 
qurğuların  və  çəpərlərin  vəziyyətini  yoxlamalı,  iş  yerlərinin 
təmizliyinə,  sahman-səliqəyə  və  tələb  olunan  işıqlanmaya 
nəzarət etməlidir. 
 
 
 
 

145 
 
4.1 Hava xətlərinin quraşdırılması 
 
Hava xətlərinin quraşdırılması (çəkiliş), materialların və 
işçilərin  hündürlüyə  qaldırılması  ilə  əlaqədar  olduğundan, 
adamların düşməsi, əzilməsi və yaralanması təhlükəsi yaranır. 
Hava  xətlərinin  quraşdırlmasında  məlum  olduğu  kimi 
dayaqların  qaldırılması  və  aşağı  salınması,  mexanizmlərin  
köməyilə  yerinə  yetirilir.  Dayağın  aşağı  hissəsini  çala 
istiqamətində  endirərkən,  çalada  heç  kəs  olmamalıdır.  Tam 
doldurulmuş  çalanı  (yəni  yarımçıq  qalmış)  nə  fasilədən 
sonraya,  nə  də  növbəti  iş  gününə  saxlamaq  olmaz.  Hava 
xətlərini  yaşayış  sahələrində  quraşdırdıqda,  iş  rəhbəri 
quraşdırılan  obyektin  mühafizəsini  təmin  etməli,  iş  görülən 
sahədə kənar şəxslər olmamalıdır. 
Dayaqların  və  xətlərin  quraşdırılması  işlərində  tətbiq 
edilən  mexanizmlərə  xidmət,  xüsusi  olaraq  hazırlıq  kursları 
keçmiş işçilərə icazə verilir. 
Quraşdırma  işçiləri,  iş  zamanı  istifadə  edilən  siqnal 
işarələri  (yükün  qaldırılması  və  aşağı  salması  zamanı) 
bilməlidir. 
Ağac  dayaqlara  çıxmaq  üçün  xüsusi  olaraq  hazırlanmış 
iti  uclu  caynaqlardan,  dəmir-beton  dayaqlara  isə  xüsusi 
qırmaqlardan  istifadə  edilir.  Mürəkkəb  polad  və  dəmir-beton 
konstruksiyalara  çıxmaq üçün adətən  teleskopik qüllədən və 
ya onu əvəz etmək üçün xüsusi nərdivanlardan istifadə olunur 
(dayanıqlı və etibarlı). 
Yüksəklikdə  işləyən  quraşdırıcının  lazımi  alətləri,  onun 
əyninə geymiş montyor qurşağının ciblərində yerləşdirilir. 
Yuxarıdan düşən alətlərin və ya materialların təsirindən 

146 
 
zədələrin  alınmaması  üçün  iş  görülən  dayağın  və  ya  qüllənin 
altında dayanmaq qadağan edilir. 
Dayaqlara  ağır  əşyaları  (armatur,  kabel  muftaları, 
ayrıcılar və s.) qaldırmaq üçün blokdan aşırılmış xüsusi ipdən 
istifadə  edilir,  ağır  yüklərin  qaldırılması  dayaqdan  kənarda 
yerdə dayanmış fəhlələr tərəfindən görülür. 
Naqillərin açıb-bağlanması zamanı əlləri zədələnməkdən 
qorumaq üçün brezent əlcəklərdən istifadə olunur.  
Hava  xətlərinin  quraşdırılması  və  ya  sökülməsi 
əməliyyatında  uzunluğu  3-5km  olan  sahələrdə  iş  görülərkən, 
həmin  sahədə  naqilləri  torpaqlamaq  və  ya  bir-birilə  qısa 
qapamaq    lazımdır  (yaxınlıqda  gərginlik  altında  olan  xətlərin 
və ya ildırım buludlarının təsirindən qorumaq üçün). 
 
4.2 Kabel xətlərinin quraşdırılması 
 
Hazırda  kabel  xətlərinin  yeraltı  çəkiliş  işlərinin  çox 
hissəsini 
mexanikləşdirilib 
və 
əl  əməyi  minimuma 
endirilmişdir.  Bu  işlərdə  əsas  təhlükəsizlik  tədbirləri,  işçilər 
tərəfindən  kabelləri  barabanlardan  açması  və  xəndəklər 
vasitəsilə  çəkiliş  zamanı  alına  biləcək  zədə    və  yaraların 
qarşısını  almaqdır.  Üzərinə  kabel  sarınmış  barabanların 
hərəkəti  yolunda  işçilərin  dayanması  qadağan  edilir  (Baraban 
işçiyə toxuna bilər və onu zədələyə bilər). 
Adətən 
kabeli 
barabandan, 
trassanın 
sonunda 
quraşdırılmış  xüsusi  tərtibat  bucurqard  (ağırlıq    qaldıran 
mexanizm)  vasitəsilə  açırlar.  Bu  əməliyyatda  az  güc  sərf 
etmək  məqsədilə  trassada  xüsusi,  döngələrdə  isə  künc 
roliklərindən  istifadə  edilir.  Kabelləri  əllə  açan  zaman 

147 
 
döngələrdə onların dartılması qəti qadağan edilir.  
Kabellərin  xəndəklərdə,  bloklarda  və  tunellərə  çəkilişi 
zamanı brezent əlcəklərdən istifadə edilməlidir. 
Adamlar  üçün  xüsusi  təhlükə,  kabel  barabanlarını 
dəmiryol 
vaqonlarının 
platformalarından 
və 
ya 
avtomobillərdən  boşaldılan  zaman  yarana  bilər.  Kabel 
barabanlarını  əllə  boşaldanda  15
0
-yə  malik  maili  müstəvidən 
(tirlərdən,  borulardan  hazırlanmış)  istifadə  olunmalıdır,  bu 
zaman  barabanlar  iplərin  köməyilə  onların  hərəkətinin  əksinə 
dartılmalıdır. Əgər kabel əllə çəkilirsə, onda hər adama düşən 
yük  35  kq-dan  çox  olmamalıdır.  Bəzən  kabelləri  divarlar, 
binalar  və  qurğu  konstruksiyaları  üzrə  yerdən  və  ya 
döşəmədən  xeyli  hündürlükdə  çəkmək  lazım  gəlir.  Bu  illər 
möhkəm şəkil üstündə durmaqla yerinə yetirilir. Nərdivandan 
hündür  yerlərdən  kabellərin  çəkilişində  istifadə  etmək 
qadağandır. 
Qış  vaxtında  kabellərin  örtüklərinin  və  izolyasiyasının 
dağılmasının qarşısını almaq üçün onları qızdırırlar. Muftanın 
içərisində  və  ya  “qıf”  da  kabel  damarlarının  təmiri  aparılan 
zaman  hopdurucu  kütləni  120
0
-130
0
C-yə  qədər  qızdırılır. 
Qızdırılmış  kütlənin  ətrafa  sıçraması  nəticəsində  iş  icraçısı 
yanmalar  (yanıqlar)  ola  bilər.  Ona  görə  bu  proses  təhlükəli 
sayılır  və  bunun  qarşısını  almaq  üçün  qızdırılan  kütlənin 
temperaturuna termometr ilə nəzarət edilir. Qızdırılan kütlənin 
temperaturunu  qaynama  dərəcəsinə  çatdırmaq  olmaz,  çünki 
qaynama  zamanı  alınan  buxarların  hava  ilə  qarışığı  partlayış 
törədə bilər, bu da işçilərin həyatı üçün təhlükəlidir. Qızdırılan 
kabel kütləsini ancaq metal çubuqla qarışdırırlar (ağac çubuqla 
qarışdırmağa icazə verilmir, çünki ağacın tərkibindəki nəm, su 

148 
 
kütləyə  keçə  bilər)  və  hazır  kütləni  brezent  əlcəklərdən  və 
mühafizə eynəklərindən istifadə etməklə muftaya və ya “qıfa” 
doldururlar.  Kabellərin  damarlarını  lehimlədikdə  də  yuxarıda 
qeyd  edilən  təhlükəsizlik  tədbirlərinə  əməl  olunmalıdır. 
Epoksid  kompaundu  doldurulmuş  muftada  kabellərin 
soyuması  prosesi,  epoksid  qatranının  və  onun  həlledicisinin 
insan  bədəninə  zərərli  olduğundan  təhlükəli  sayılır.  Epoksid  
qətranla işləməyə yaşı 18 yuxarı, tibbi müayinədən keçmiş və 
təhlükəsizlik  tədbirləri  ilə  tanış  olmuş  şəxslərə  icazə  verilir. 
Epoksid  kompaundunun  və  həlledicinin  işçinin  dərisinə 
təsirinin  qarşısını  almaq  üçün  rezin  və  ya  polietilen 
əlcəklərdən istifadə edilir. 
Dəriyə kompaund və ya həlledici düşdükdə, təcili olaraq 
onu  yumşaq  kağız,  solfetka  ilə  götürülməli  və  yerini  3%  -li 
limon turşusu və ya sabunla istisu ilə yuyulmalıdır. 
 
: 110
110 -> Masarykova univerzita Filozofická fakulta Historický ústav Sionistické spolky v Brně Bakalářská diplomová práce Vedoucí práce: Vypracovala: Mgr. Tomáš Dvořák, Ph. D. Jana Karmazínová Brno 2007
110 -> Az ə rbaycan Respublika sı a dınd an q ə t n a m ə
110 -> Azərbaycan Respublikası adından q ə r a r d a d
110 -> Bratislava, slovakia tabuľka výsledkov / Table of results zbor / choir dirigent / conductor body / points
110 -> Конвенсийасынын 2-ъи маддясинин тятбигиня даир
110 -> İsa Musayev, Mətləb Əlizadə
110 -> Application Brief 129 Simultaneous Analysis of Norepinephrine, Dopamine, and Serotonin in Microdialysis Perfusates Using hplc-ecd
110 -> Monitorinq qrupu ilk növbədə Bakı şəhərinin Xətai rayonunda yerləşən qadın məhkumların cəza çəkdikləri 4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində monitorinq apardılar
110 -> Pain relief after major oncologic surgery Ksenija Mahkovic Hergouth


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə