Ə. Q. Abbasov



Yüklə 5.01 Kb.

səhifə6/11
tarix19.12.2016
ölçüsü5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

2.4  Mühafizə açması 
 
Birfazlı qısa qapanma  momentindən 0,2 saniyədən çox 
olmamaq  şərtilə  tam  açma  zamanı  ilə  bütün  fazaların 
avtomatik  açılmasını  təmin  edən  mühafizə  sistemi  mühafizə 
açması adlanır.  
Gərginlik  altında  olan  cərəyan  keçirən  hissələrə  adam 
toxunduqda  içə  düşən  mühafizə  açması  quruluşları  da 
mövcuddur. 
Mühafizə 
açması 
qurğusu, 
giriş 
kəmiyyətinin 
dəyişməsini  hiss  edən  (məsələn,  yerə  nəzərən  gərginlik, 
yerəqapanma  cərəyanı)  və  avtomatik  açılmanı  təmin  edən 
siqnal  cihazından  ibarətdir.  Giriş  kəmiyyəti  olaraq, 
izolyasiyanın  keçiriciliyi,  gövdənin  yerə  nəzərən  potensialı, 
yerə  ötürülən  cərəyanı,  yerə  nəzərən  faz  gərginliyi  və  s. 

89 
 
istifadə olunur. 
Praktikada  mühafizə  açmasının  müxtəlif  prinsipial 
sxemləinə rast gəlinir.  
Elektrik avadanlığının gövdəsində yerə nəzərən yaranan 
gərginlikdən mühafizə açması sxemi
Bu sxemdə verici element kimi gərginlik relesindən (g.r) 
istifadə  olunur  və  o  elektrik  qəbuledicisinin  gövdəsi  ilə 
köməkçi torpaqlayıcı arasında birləşdirilir (şəkil  21). 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 21. Yerə nəzərən gövdə 
gərginliyidən mühafizə açma sxemi. 
 
Şəkil  21-də  göstərilən  sxemdən  həmçinin  izolə  edilmiş 
və  bilavasitə  neytrala  malik  şəbəkələrdə  istifadə  oluna  bilər. 
Elektrik  qəbuledicinin  gövdəsinə  bir  faza  qapandıqda  və  bu 
zaman açılma baş verilmədikdə gövdədə yerə nəzərən yaranan 
gərginlik əlavə torpaqlayıcıda yaranan gərginlikdən çox olur. 
Ona  görə  mühafizə  relesi  işə  düşür,  kəsicini  açıcı 
dolağının  gövdəsini  qapayacaq  və  zədələnmiş  elektrik 
qəbuledicisi şəbəkə gərginliyindən açılacaq. 
1000V-a  qədər  gərginlikli  və  bilavasitə  torpaqlanmış 
neytrala  malik  şəbəkələrdə  gərginlik  relesi  (g.r)  elektrik 

90 
 
qurğusunun gövdəsi ilə sıfır  naqil arasında birləşdirilir (şəkil 
21). Şəkildən görünür ki, elektrik qəbuledicinin  gövdəsi faza 
ilə  qapandıqda  relenin  dolağı  gərginlik  altına  düşür,  yəni 
gərginlik  relesi  işə  düşür.  Bu  halda  relenin  normal  açıq 
kontaktları qapandığından qoruyucudan böyük cərəyan axır və 
o  yanaraq  işlədicini  şəbəkə  gərginliyindən  mühafizə  edir. 
baxılan sxemin üstün cəhəti elektrik qəbuledicisinin gövdəsini 
relenin dolağı və sıfır xətti ilə birləşdirən naqilin en kəsiyinin 
kiçik  olması,  rele  işə  düşəndən  sonra  qısa  qapanma 
cərəyanının böyük olmasıdır. 
Relenin  işə  düşmə  gərginliyi,  elektrik  avadanlığının 
gövdəsində  yaranan  buraxıla  bilən  gərginlikdən  az  olmalıdır. 
Köməkçi  torpaqlayıcıda  (r
g
)  yaranan  gərginliyi  nəzərə  alsaq, 
relenin işədüşmə gərginliyi 








k
r
r
b
t
s
i
r
Z
Z
U
U
.
.
.
.
                               (2.13) 
düsturundan hesablanır. 
Burada Z
r
 – rele dolağının tam müqavimətidir. 
Adətən  şəkil  21-də  göstərilən  mühafizə  açma  sxemi 
fərdi köməkçi torpaqlayıcıya malik səyyar elektroqəbuledicilər 
üçün tətbiq olunur. 
 
Yerə nəzərən cərəyanın təsirindən mühafizə açması 
 
Baxılan  hal  üçün  mühafizə  açmasının  prinsipial  sxemi 
şəkil  22-də  göstərilmişdir.  Şəkil  22a-da  cərəyan  relesi  (C.R) 
torpaqlayıcı  naqil  bilavasitə,  şəkil  22b-də  isə  cərəyan 
transformatorunun (C.T) ikinci dolağına birləşdirilmişdir. 
Hər  iki  halda  cərəyanın  (buraxıla  bilən  cərəyanın,  I
b


91 
 
həddini aşan ) yerə axması zamanı cərəyan relesi işə düşür və 
onun  normal  açıq  kontaktı  qapanaraq  açıcı    avtomatın  və 
kontaktorun  dolağını  gərginlik  altına  salır.  Ona  görə  də 
avtomat  açar  və  ya  kontaktor  işə  düşərək  elektrik 
qəbuledicisini  (baxılan  halda  elektrik  mühərrikini)  şəbəkə 
gərginliyindən açır. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 22. Yerə qapanma cərəyanına  
görə mühafizə açmasının sxemi. 
 
Şəkil  22-də  göstərilən  sxemlərin  köməyilə  ixtiyari 
nominal  gərginlikdə  torpaqlanmış  və  ya  izoləedilmiş  neytrala 
malik  şəbəkələrdə  bilavasitə  yerə  qapanmalar  zamanı 
avadanlıqların şəbəkədən açılmasını  təmin olunur. 
Cərəyan    relesinin  (C.R)  işləmə  cərəyanının  qoyuluş 
qiymətini  





t
a
b
a
q
r
r
I
I
 düsturdan hesablanır. 
Burada α – toxunma əmsalı; I
ab 
- adam bədənindən uzun 
müddət buraxıla bilən cərəyandır. 

92 
 
Yerə nəzərən faz gərginliyinin dəyişməsinə  
əsaslanmış mühafizə açması  
 
Şəkil  22-də  göstərilən  mühafizə  açma  qurğusu  bir 
fazanın    izolyasiyasının  zədələnməsi  zamanı  gərginliyin 
dəyişməsi prinsipi əsasında işləyir. 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 23. Yerə nəzərən faz gərginliyinin dəyişməsi  
prinsipi əsasında işləyən mühafizə açma sxemi. 
 
Şəkil  23-dən  görünür  ki,  minimal  gərginlik  releləri 
(1P3;  2P3  və  3P3)  fazalarla  yer  arasında    birləşdirilmişdir  və 
bütün  fazaların  izolyasiyası  tam  yararlı  vəziyyətdə  olduqda 
onlara  tətbiq  olunmuş  faza  gərginlikləri  də  eyni  olur.  Hər 
hansı  bir  fazanın  izolyasiyası  zədələndikdə  və  ya  fazanın 
izolyasiya  müqaviməti  hiss  olunacaq  dərəcədə  azaldıqda 
(məsələn  adam  hər  hansı  faz  naqilinə  toxunduqda)  həmin 
fazada  əlavə  keçiricilik  (g
1
)  yaranır  ki,  bu  da  şəbəkədə  faz 
gərginliklərinin  simmetriyasının  pozulmasına  gətirib  çıxarır. 
Bununla  əlaqədar  olaraq,  izolyasiyası  zədələnmiş  və  ya 
keçiriciliyi artmış fazanın gərginliyi azalmış olur. 
Əgər  zədələnmiş  fazada  gərginliyin  azalması,  gərginlik 

93 
 
relesinin qoyuluş qiymətindən kiçik olarsa, onda rele işə düşür 
və  onun  normal  açıq  kontaktları  (n.a)  qapanaraq  kontaktorun 
(K)  dolağına  gərginlik  verir.  Ona  görə  də  kontaktor  şəbəkəni 
avtomatik olaraq açacaqdır. 
Şəbəkəyə  birləşdirilmiş  relelərdən  (1P3,  2P3,  3P3)  hər 
hansının  birinin  qida  dövrəsi  qırılarsa,  yenə  mühafizə 
kontaktoru (K) işə düşəcək və şəbəkəni açacaq. Ona görə şəkil 
23-də göstərilən sxem şəbəkəyə nəzarət funksiyasından yerinə 
yetirir. 
Rele gərginliyinin qoyuluş qiyməti  
x
g
U
U
5
,
0

 - şərtindən seçilir. 
Burada U
x
 – xətt gərginliyidir.  
 
Sıfır ardıcıllıqlı gərginliyə əsaslanmış mühafizə açması 
 
Mühafizə  açma  sxemində  verici  olaraq,  sıfır  ardıcıllığa 
malik  süzgəcdən  (məsələn,  tutum  süzgəc)  istifadə  olunur 
(şəkil 24). 
Şəkildən göründüyü kimi sıfır ardıcıllığa malik süzgəcə 
minimal gərginlik relesi birləşdirilmişdir. 
Şəbəkə  naqillərinin  izolyasiyasının  yerə  nəzərən 
keçiricikləri bərabər olduqda sıfır ardıcıllığa malik releyə (RZ) 
tətbiq  olunan  gərginlik  sıfır  olur.  Fazalardan  birinin 
izolyasiyası  zədələndikdə  və  onun  keçiriciliyi  artdıqda  faza 
gərginliklərinin 
simmetrikliyi  pozulur,  rele  dolağında 
müəyyən gərginlik yaranır. Bu gərginliyin qiyməti izolyasiyası 
zədələnmiş  fazanın  keçiriciliyi    artdıqca  çox  olur.  Nəticədə 
rele işə düşür və şəbəkəyə birləşdirilmiş qurğunu gərginlikdən 
azad edir. 

94 
 
Şəkil  24-də  göstərilmiş  sxemdə  üç  kondensatordan 
(hərəsi  25  mkF)  ibarət  süzgəcə  malik  ПA-74/2  tipli  cihazdan 
istifadə  olunmuşdur.  Süzgəcin  sıfır  potensiallı  sıxacı  ilə  yer 
arasında işədüşmə gərginliyi 88 V olan MKУ-48 markalı rele 
birləşdirilmişdir. 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 24. Sıfır ardıcıllığa malik gərginlik dəyişməsinə  
əsaslanmış mühafizə açmanın prinsipial sxemi. 
 
Baxılan  sxemdən  bilavasitə  torpaqlanmaya  malik 
neytrallı şəbəkələrdə istifadə olunmur, çünki, belə şəbəkələrdə 
yerə  nəzərən  faza  gərginlikləri  şəbəkənin  izolyasiyasının 
vəziyyətindən  asılı  olmayaraq  eyni  olub,  qiymətcə  qida 
mənbəyinin faza gərginliklərinə bərabər olur. 
 
Sıfır cərəyan ardıcıllığına əsaslanmış cərəyan açması 
 
Baxılan sxemdə mühafizə açılmasında verici olaraq sıfır 
ardıcıllığa  malik  cərəyan  transformatorundan  (SAT)  istifadə 
olunur.  Sxemdə  istifadə  olunan  transformatorun nüvəsi  ancaq 
ikinci  dolağa  malik  olub  şəbəkənin  və  ya  kabelin  hər  üç 
naqilini əhatə edir (şəkil 25). 

95 
 
Transformatorun ikinci dolağına cərəyan relesinin dolağı 
birləşirilir.  Şəbəkədə  yerə  qapanma  olmadıqda  və  fazaların 
izolyasiyalarının  yerə  nəzərən  keçiricilikləri  eyni  olduqda 
cərəyan  transformatorunun  ikinci  dolağında  sıfır  ardıcıllıqlı 
cərəyanın qiyməti sıfra bərabər olur. Sıfır ardıcıllıqlı cərəyana 
əsaslanmış  mühafizə  açılmasının  prinsipial  sxemi  25-də 
göstərilmişdir. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 25. Sıfır ardıcıllıqlı cərəyana əsaslanmış mühafizə açılmasının 
prinsipial sxemi. XK -  xətti kontaktor; K – mühafizənin 
işədüşməsini yoxlayan düymə; CR – cərəyan relesi. 
 
Fazalardan  biri  yerə  qapandıqda  və  ya  adam  cərəyan 
keçirən  naqillərdən  birinə  toxunduqda  şəbəkədə  cərəyanların 
simmetrikliyi  pozulur,  şəbəkədə  müəyyən  keciricilik  (g) 
yaranır.    Bu  halda  transformatorun  ikinci  dolağından  və 
cərəyan relesindən sıfır ardıcıllıqlı cərəyan keçəcəkdir. Həmin 
cərəyanın qiymətini  

96 
 
T
h
K
I
I
1
3
0

düsturdan hesablamaq olar.  
Burada 
0
3I
-  sıfır  ardıcıllıqlı  cərəyandır;  K
T
  –  cərəyan 
transformatorunun əmsalıdır.  
Sıfır  ardıcıllıqlı  cərəyanın  təsirindən  cərəyan  relesi  işə 
düşür  və  onun  kontaktları  elektrik  qəbuledicisini  şəbəkə 
gərginliyidən  azad  edən  kontaktorun  (LK)  dolağının 
dövrəsinin qapanmasını təmin edəcəkdir. 
Şəkil  25-də  göstərilən  mühafizə  açılması  sxemi 
neytralın    rejimindən  asılı  olmayaraq  ixtiyari  üçfazlı 
şəbəkələrdə tətbiq oluna bilər. 
Cərəyan 
relesində 
qoyuluş  cərəyanının  qiyməti, 
torpaqlanmış  gövdəyə  toxunan  zaman  təhlükəsizlik  şərtindən 
asılı  olaraq  seçilir  və  bu  zaman  gövdədə  yaranan  gərginliyin 
buraxılan  qiyməti  onu  torpaqlayıcı  quruluşla  birləşdirən 
naqildən  axan  cərəyandan  asılı  olub,  aşağıdakı  kimi 
hesablanır: 




T
T
b
t
r
I
U
.
 
Buraa 

gövdəyə toxunma əmsalı; bu halda quruluş  cərəyanı 


0
K
I
I
q
q
o


.
  və ya 
0
K
r
U
I
T
b
T
q
o


.
.
düsturdan 
hesablanır, 
burada    K
0
  –  kompleks  formasına  olan  əmsal  olub,  sıfır 
ardıcıllıqlı cərəyan transformatorunun quraşdırılmış yerə qədər 
və  ondan  sonrakı  sahələrə  faz  izolyasiya  keciriciklərinin 
nisbətini təyin edir.  
Mühafizə  zonasında  yerləşmiş  şəbəkə  sahəsinin 

97 
 
izolyasiyasının  keçiriciliyi  sıfıra  yaxındırsa  (


iz
r
),  onda  K
0
 
=1 olar. Bu halda qoyuluş cərəyanın qiyməti I
o.q
=I
T
=3I
0
 olar. 
Şəbəkənin 
mühafizə 
olunmayan 
sahəsinin 
izolyasiyasının  keçiriciliyi  sıfra yaxın  olduqda, yerə  qapanma 
cərəyanı qiymətindən  asılı olmayaraq K
0
=0  və 3I
0
=0  
Beləliklə, yuxarıda şərh olunanlardan aydın olur ki, sıfır 
ardıcıllıqlı  cərəyan  transormatoru  (SAT)  mühafizə  olunan 
avadanlığın  yaxınlığında  yerləşdikdə  mühafizə  qurğusu  daha 
effektiv təsir edir. 
 
2.5 Mühafizə vasitələri 
Klassifikasiya və ümumi tələblər 
 
Elektrik  qurğularının  istismarı  zamanı  elektrotexniki 
xidmət  işçilərinin  təhlükəsizliyinin  təmin  olunmasında 
mühafizə vasitələri və qoruyucu tərtibatlar əsas rol oynayır. 
Elektrotexniki  qurğularda  mühafizə  vasitələri  dedikdə, 
elektrik  cərəyanının,  elektrik    qövsünün  və  onun  yanması 
məhsullarının  təsirindən  elektrotexniki  xidmət  işçilərinin 
mühafizəsini  təmin  edən  aparatlar,  səyyar  tərtibatlar  və 
quruluşlar,  eləcə  də  cihaz  və  tərtibatlarının  ayrı-ayrı  hissələri  
başa düşülür. 
Təyinatına  görə  bütün  mühafizə  vasitələri  şərti  olaraq 
izoləedici, hasarlayıcı (qoruyucu) və köməkçi olurlar. 
İzoləedici mühafizə vasitələri adamları gərginlik altında 
olan  elektrik  avadanlıqlarının  cərəyan  keçirən  hissələrdən 
izolə  etmək  üçün  xidmət  edir.  Bundan  başqa  izoləedici 
mühafizə  vasitələri  yerdə  dayanmış  və  eyni  vaxtda  elektrik 
avadanlığının  cərəyan  keçirən  hissələrilə  toxunan  adamı 
(xidmət işçisi) yerdən izolə etmək üçün tətbiq olunur. 

98 
 
İzoləedici mühafizə vasitələri 
 
İzoləedici  mühafizə  vasitələrinə  bakelitən,  çinidən 
(farfor),  ağacdan,  rezindən  və  plastikkütlədən  hazırlanmış 
izoləedici  və  ölçü  ştanqaları,  müvəqqəti  torpaqlamanı  yerinə 
yetirən    ştanqaları,  boru  formalı  qoruyucuları  sıxaclarda 
yerləşdirmək və ya  çıxarmaq  üçün qısqaclar  (kəlbətin, maşa), 
gərginlik  göstəricilərinin  və  cərəyanölçənlərin  izolyasiya 
hissələri,  elektriklərin  alətlərinin  izolyasiya  hissəsi,  dielektrik 
əlcəklər,  qaloşlar,  botular,  rezin  xalçalar  və  ayaqaltılar,  çini 
izolyatorlar  üstündə  quraşdırılmış  taxta  altlıqlar  və  izoləedici 
nərdivanlar aiddir. 
Çəpərləyici mühafizə vasitələri elektrik avadanlıqlarının 
cərəyan keçirən hissələrini müvəqqəti olaraq hasarlamaq üçün 
xidmət  edir.  Bunlara  şitlər  və  qəfəslər  formasında  səyyar 
çəpərlər  aiddir.    İzoləedici  mühafizə  vasitələri  əsas  və  əlavə 
olmaqla iki yerə ayrılır. 
Əsas  mühafizə  vasitələrinin  izolyasiyası  elektrik 
qurğusunun  işçi  gərginliyinə  etibarlı  davam  gətirir.  Bu 
vasitələrlə  gərginlik  altında  olan  cərəyan  keçirən  hissələrə 
toxunmağa icazə verilir. Əsas mühafizə vasitələrini qurğunun 
işçi  gərginliyindən  asılı  olaraq  yüksək  gərginliklə  sınaqdan 
keçirirlər. 
1000V-dan  yuxarı  gərginlikli  elektrik  qurğularında 
istifadə  olunan  əsas  mühafizə  vasitələrinə  əməliyyat  və  ölçü 
ştanqları,  izoləedici  və  cərəyan  ölçən  qısqaclar;  gərginlik 
göstəriciləri,  izoləedici  quruluşlar  və  təmir  işləri  üçün 
tərtibatlar (izoləedici nərdivanlar və s.) aiddir. 
 

99 
 
Əlavə mühafizə vasitələri 
 
Əlavə 
mühafizə 
vasitələri, 
bilavasitə 
verilmiş 
gərginlikdə  mühafizə  funksiyasını  yerinə  yetirə  bilmir  və  ona 
görə  də  əsas  vasitələrlə  əlavə  tədbir  sayılır.  Əlavə  mühafizə 
vasitələri  elektrik  qurğusunun  gərginliyindən  asılı  olmayaraq 
sınaq  gərginliyə  məruz  edirlər.  1000V-dan  yuxarı  gərginlikli 
elektrotexniki  qurğularda  istifadə  olunan  əlavə  mühafizə 
vasitələrinə  dielektriki  əlcəklər,  dielektriki  botular,  dielektriki  
“xalçalar”  və  çini  izolyatorlara  quraşdırılmış  izolyasiya 
ayaqaltılar aiddir. 
1000V-a  qədər  gərginlikli  elektrik  qurğularında  tətbiq 
olunan  əsas  mühafizə  vasitələrinə  əməliyyat  ştanqları, 
qısqaclar  (kleş),  dielekrtiki  əlcəklər,  dəstəkləri  izolə  edilmiş 
alətlər və gərginlik göstəriciləri aid edilir. 
1000V-a  qədər  gərginlikli  elektrik  qurğularında  əlavə 
mühafizə  vasitələri  kimi  dielektriki  qaloşlardan,  rezin 
“kovriklər”dən və izoləedici ayaqaltılardan istifadə olunur. 
Köməkçi  mühafizə  vasitələri  elektrotexniki  xidmət 
işçilərini  müəyyən  hündürlükdən  düşməsindən  (qoruyucu 
qurşaqlar,  sığorta  kanatları),  təhlükəsiz  olaraq  hündürlüyə 
qalxmaq  zamanı  (qarmaq,  nərdivan)  mühafizə  etmək  üçün 
xidmət edir. 
Bundan  başqa  köməkçi  mühafizə  vasitələri  xidmət 
işçilərini  elektrik  cərəyanının,  işıq,  istilik,  mexaniki  və 
kimyəvi  təsirlərindən  qorumaq  üçün  də  tətbiq  edilir.  Bu  cür 
vasitələrə  misal  olaraq  mühafizə  eynəklərini,  əleyhiqazları, 
brezent  və  ya  rezin  əlcəklər,  mahlıc  kostyumlarını  və  s.-ni 
göstərmək olar. 

100 
 
İzoləedici qısqaclar 
 
İzoləedici qısqaclar (kleşlər), 35kV gərginlikli qurğulara 
boru  şəkilli  qoruyucuları  dəyişdikdə  və  birqütblü  ayırıcılarda 
rezin 
qapaqlardan 
istifadə 
olunduqda 
tətbiq 
olunur. 
Elektrotexniki  qurğuların  normal  gərginliyindən  asılı  olaraq 
izoləedici  qısqaclar  müxtəlif  ölçü  və  konstruksiyalarda 
hazırlanır. 
İzoləedici  qısqaclardan  istifaə  etdikdə  dielektriki 
əlcəklər  geyinməlidir,  boru  formalı  qoruyucuları  dəyişdikdə 
isə qara eynəklərdən istifadə olunmalıdır. 
 
Cərəyan ölçən qısqaclar 
 
Cərəyan  ölçən  qısqaclar  (kleşlər)  qısa    müddətdə 
cərəyanın  qiymətini  ölçmək  üçün  tətbiq  edilir.  Onlar  cərəyan 
transformatorundan  (sökülən  maqnit  nüvəsinə  və  bir  ədədi 
ikinci dolağa malik) və ölçü cihazından ibarət olur.  
Cərəyan  transformatorunun  birinci  dolağı,  onun  maqnit 
nüvəsinin  əhatə  etdiyi  cərəyanlı  naqil  təşkil  edir. 
Elektromaqnit  materialdan  hazırlanmış  nüvənin  üzərinə 
sarınmış ikinci tərəf dolağa ampermetr birləşdirilir. 
10kV-dan  çox  gərginlikli  elektrik  qurğularında  bir 
yerdən  başqa  yerə  daşınan  (səyyar)  cihazlardan  istifadə 
olunmur.  
600V-a qədər gərginliklərdə tətbiq olunan cərəyan ölçən 
qısqacın 
sadələşdirilmiş 
konstruksiyası 
şəkil 
26-da 
göstərilmişdir. 
Şəkil 26-da göstərilən konstruksiyada çoxhədli detektor 

101 
 
sistemi  ampermetrdən  istifadə  olunmuşdur  və  ölçülən 
cərəyanın qiyməti 600A-ə  qədərdir. 
Cərəyanölçən qısqacların gövdəsi və dəstəyi keyfiyyətli 
izolə  edilir,  bununla  təhlükəsizlik  təmin  olunur.  Bu  halda 
şəbəkələrdə  600V-a  qədər  gərginlik  ölçülür  və  bu  məqsədlə 
cihazın  qabaq  panelində  iki  sıxac  nəzərə  alınmışdır. 
Cərəyanölçən  qısqaclarla  çılpaq  və  izolə  olunmuş  naqillərdən 
axan  cərəyan  ölçülür.  Ölçü  aparan  işçi  eynəkdə  olmalıdır, 
1000V-dan  böyük  gərginliklərdə  ölçmələr  aparan  zaman  isə 
dielektriki əlcəklərdən və izolə olunmuş ayaqaltlardan istifadə 
olunmalıdır. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 26. Cərəyanölçən qısqacın (kleş)  
sadələşdirilmiş konstruksiyası. 
1 - dəstək;    2 – gövdə;    3 – sökülən maqnit dövrəsi; 4 – qısqacı 
açmaq üçün dəstək; 5 – ölçü cihazı; 6 – ölçü hədlərini dəyişən; 7 – 
gərginliyi ölçmək üçün sıxaclar. 

102 
 
Bu  halda  ayrı-ayrı  faz  naqilləri  arasındakı  məsafə 
0,25m-dən az olmamalıdır.  
Ölçü cihazı bilavasitə cərəyanölçən qısqacın gövdəsində 
quraşdırılmalıdır,  əks  halda  ikinci  tərəf  dolağın  naqilləri 
elektrik qurğusunun cərəyan keçirən hissələrilə toxuna bilər. 
 
Gərginlik göstəriciləri və cərəyanaxtaranlar 
 
Elektrik    qurğularının  istismarı  zamanı  onların  cərəyan 
keçirən hissələrində gərginliyin mövcudluğunu yoxlamaq (tez 
–  tez  hallarda)  tələb  olunur.  Bundan  başqa,  paralel  işləyən 
qidalandırıcı  xətlərin  və  transformatorların  fazlaşdırılmasını 
təmin  etmək  üçün  üçfazlı  şəbəkələrdə  müxtəlif  fazalar 
arasında  gərginliyin  olmasını  və  eyni  fazlar  arasında 
gərginliyin  olmamasını  yoxlamaq  tələb  olunur.  Belə  hallarda 
adətən  gərginliyin  ölçməsini  yox,  ancaq  onun  olub  – 
olmamasının  müəyyənləşdirmək  tələb  olunur.  Gərginlik 
göstəriciləri  müxtəlif    konstruksiyalarda  və  qabaritlərdə 
(qurğunun  gərginliyindən  asılı  olaraq)  hazırlanır.  Bunlardan 
daha geniş yayılmışları tutum cərəyanının axması prinsipində  
işləyən gərginlik göstəriciləridir. 
10kV  qədər  gərginlikli  elektrik  qurğularında  istifadə 
olunan  gərginlik  göstəricisinin  konstruksiyasının  sxemi  şəkil 
27-də  göstərilmişdir.  Şəkildən  göründüyü  kimi  gərginlik 
göstəricisi  əsasən  işçi  və  izoləedici  hissələrdən  ibarətdir.  İşçi 
hissəsində  kiçik  neon  lampası  yerləşdirilmişdir.  Bu  cür 
lampadan  çox  kiçik  cərəyan  belə  keçdikdə  o,  işıqlanmaya 
başlayır.  Neon  lampalı,  şəkildə  göstərilmiş  konstruksiyanın 
sxemindən  göründüyü  kimi  bakelit  borusunun  içərisində 

103 
 
quraşdırılır və elektrodlarla (metal qırmaq 1 və bakelit boruda 
yerləşdirilmiş  kondensatorla)  etibarlı  təmas  yaradır.  Metal 
qırmaq  (1),  neon  lampası  və  kondensator  ardıcıl  birləşmiş 
olur. 
Gərginlikli 
xəttə 
göstərilmiş  qırmaq  hissəsini 
yaxınlaşdırdıqda  neon  lampası  işıqlanmağa  başlayır  (1-2sm 
məsafədən) və bu halda göstəricini tutmuş adamın bədənindən 
1mkA-dən  az  cərəyan  axır  ki,  bu  da  insan  üçün  tam 
təhlükəsizdir. 
Gərginlik  göstəricisinin  izoləedici  hissəsi  bakelit 
borudan  və  metal  sonluqdan  (hara  işçi  hissəsinin  ucu  vintlə 
bərkidilir) ibarətdir.  
Konstruksiyası  şəkil  27-də  göstərilən  gərginlik 
göstəricisi  10kV-a  qədər  gərginlikli  elektrik  qurğularında 
tətbiq 
olunur. 
10kV-dan 
yuxarı  gərginlikli  elektrik 
qurğularında  isə  gərginlik  göstəricisi  izoləedici  ştanqa  ilə 
birlikdə işlədilir (ştanqanın uzunluğu gərginlikdən asılı olaraq 
seçilir).  
1000V 
yuxarı 
gərginlikli 
üçfazlı 
şəbəkələrdə 
fazlaşdırma əməliyyatını aparmaq üçün şəkil 28-də göstərilən 
quruluşdan istifadə olunur. 
Fazlaşdırma  gərginlik  göstəricisi,  neon  lampaya  malik 
gərginlik  göstəricisindən  və  analoji  konstruksiyaya  malik 
borudan  (borunun  içərisində  istiliyə  davamlı  və  6-7MOm 
müqavimət quraşdırılmışdır) ibarət olub, öz aralarında elastik 
naqillə birləşdirilir. 
Fazlaşdırma 
əməliyyatından 
əvvəl, 
gərginlik 
göstəricisinin  köməyilə  şəbəkəni  qidalandıran  hər  iki 
mənbənin  altı  sıxacında  gərginliyin  mövcudluğunu  müəyyən 
edirlər. 

104 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 27. 10kV gərginlikli qurğular üçün tətbiq olunan 
gərginlik göstəricisinin sxemi. 1 – metaldan hazırlanmış qırmaq; 2 – 
başlıq; 3 – yay; 4-kontakt diski;  5 – neon lampası; 6 – metaldan 
hazırlanmış əlavə qarmaq; 7 – spiral formalı yay; 8 – halqa; 9 – 
mühafizə şüşə boru; 10 – karbolit borusu;    11 – boruda kəsilmiş 
yarıq; 12 – bakelit-kondensator borusu; 13-birləşdirici mufta; 14 – 
izoləedici hissə; 15-tutucu dəstək; 16 – məhdulaşdırıcı halqa. 
 
 
 
 
 
 

105 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 28. Fazlaşdırma üçün gərginlik göstəricisinin sxemi.  
1 – məxsus göstərici; 2 – tutucu dəstəklər; 3 - əlavə müqavimətli 
boru; 4 – birləşdirici naqil; 5 – metal qarmaq; 6 – neon lampası; 7-
konensatorlar; 8 - əlavə müqavimət. 
 
Eyni  fazaları  təyin  etmək  üçün  gərginlik  göstəricisinin 
qarmağının  bir  tərəfini  cərəyan  keçirən  naqilə  (fazaya),  digər 
borunun  qarmağını  (əlavə  müqavimətə  malik)  isə  ikinci 
mənbənin  cərəyan  keçirən  naqilinə  (fazaya)  toxunmaq 
lazımdır. 
Yoxlanılan  fazlar  eyni  olduqda,  onlar  arasında 
potensiallar  fərqi  olmadığından  neon  lampasının  işıqlanması 
müşahidə olunmur, əks halda isə lampa işıqlanır. 
: 110
110 -> Masarykova univerzita Filozofická fakulta Historický ústav Sionistické spolky v Brně Bakalářská diplomová práce Vedoucí práce: Vypracovala: Mgr. Tomáš Dvořák, Ph. D. Jana Karmazínová Brno 2007
110 -> Az ə rbaycan Respublika sı a dınd an q ə t n a m ə
110 -> Azərbaycan Respublikası adından q ə r a r d a d
110 -> Bratislava, slovakia tabuľka výsledkov / Table of results zbor / choir dirigent / conductor body / points
110 -> Конвенсийасынын 2-ъи маддясинин тятбигиня даир
110 -> İsa Musayev, Mətləb Əlizadə
110 -> Application Brief 129 Simultaneous Analysis of Norepinephrine, Dopamine, and Serotonin in Microdialysis Perfusates Using hplc-ecd
110 -> Monitorinq qrupu ilk növbədə Bakı şəhərinin Xətai rayonunda yerləşən qadın məhkumların cəza çəkdikləri 4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində monitorinq apardılar
110 -> Pain relief after major oncologic surgery Ksenija Mahkovic Hergouth


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə