Ə. Q. Abbasov


Yerdən izolə olunmuş iki naqilli sabit və ya birfazlı



Yüklə 5.01 Kb.

səhifə4/11
tarix19.12.2016
ölçüsü5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Yerdən izolə olunmuş iki naqilli sabit və ya birfazlı  
dəyişən cərəyan şəbəkələri 
 
Torpaqlanmış  nöqtələri  olmayan  şəbəkəyə  adamın  bir 
qütblü  toxunmasının  izahını  verən  sxem  şəkil  14-də 
göstərilmişdir. 
Fərz olunur ki, baxılan (şəkil 14) şəbəkənin hava xətləri 
qısa  olub,  kabel  xəttindən  isə  istifadə  olunmur.  Ona  görə  də 
naqillərin yaratdığı tutumları nəzərdən atmaq olar. 
Yerdəyişmə  sxeminə  (şəkil  14,  b)  əsasən,  adamın 
toxunmaığı naqildən axan ümumi crəyanın qiyməti 

55 
 
           
Şəkil 14. Adamın birfazlı (və ya sabit) şəbəkəyə toxunma sxemi 
a – toxunma sxemi;  b- hesabat sxemi. 
 
    
adam
u
r
r
U
I



1
                             (1.13) 
 hesablanır. 
 
Burada   
adam
adam
r
r
r
r
r




1
1
1
 olub,  adamın  və  izolyasiya 
müqavimətinin 
paralel 
birləşdiyi 
sahənin 
ekvivalent 
müqavimətidir.  
Bu halda adamın bədəninə düşən gərginlik  
1
r
I
U
u
adam



 
olacaqdır. 
Adam bədənindən axan cərəyanın qiyməti isə 

56 
 
adam
u
adam
adam
adam
r
r
I
r
U
I
1




                       (1.14) 
düsturdan hesablanır. (1.14) düsturundan ümumi cərəyanını 
u
I
 
qiymətini nəzərə alsaq


adam
adam
adam
r
r
r
r
U
I





1
1
 və ya  


adam
u
adam
adam
r
r
I
r
r
r
r
r
Ur
I
1
2
1
2
1
1







)            (1.15) 
alarıq.  
Əgər  nəzərə  alsaq  ki,  hər  iki  naqilin  izolyasiya 
müqavimətləri  bərabərdir,  yəni 
iz
r
r
r


2
1
 olduqda, 
adam bədənindən axan cərəyanın qiymətini  
iz
adam
adam
r
r
U
I


2
                           (1.16) 
düsturdan hesablanır. 
(1.16)  düsturundan  görünür  ki,  şəbəkənin  izolyasiya 
müqaviməti  böyük  olduqca,  adamın  bədənindən  axan 
cərəyanın  qiyməti  də  az  olur.  Ona  görə  də      EQQ-na  əsasən 
şəbəkənin  naqillərinin  izolyasiya  müqavimətinin  böyük 
olmasını  tələb  edir.  Bəzi  elektrik  qurğularında  (elektrik 
nəqliyyatı,  rabitə  və  s.)  birnaqilli  qida  sistemlərindən  istifadə 
edilir.  Şəkildən  göründüyü  kimi,  ikinci  naqil  olaraq 
torpaqlamadan istifadə olunmuşdur. 
Kontakt  elektrik  şəbəkəsinin  naqilinə  işçinin  təsadüfən 
toxunmasının qarşısını almaq üçün, onu (naqili) yer səthindən 

57 
 
kifayət qədər hündürlükdə quraşdırırlar.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 15. Torpaqlanmış qütblü bir naqilli sistemə toxunmanın sxemi. 
a – toxunma sxemi;  b – hesabat sxemi. 
 
Hesabat sxemindən görünür ki, adamdan axan cərəyan  
0
r
r
U
I
adam
adam


                                (1.17) 
düsturundan hesablamaq olar.  
Yuxarıda  qeyd  etdiklərimizdən,  aşağıdakı  nəticələri 
çıxarmaq olar: 
1.  Yerdən  izoləedilmiş    neytrala  malik  1000V-a  qədər 
gərginlikli  şəbəkədə  (məsələn,  380  və  660V)    birqütblü 
toxunmada  təhlükəsizlik,  bilavasitə  torpaqlanmış  neytrallı 
şəbəkəyə  nisbətən  az  olur.  Ona  görə  də  neytralı  yerdən 
izoləedilmiş  şəbəkələrdə  izolyasiyaya  nəzarət  daim  tələb 
olunur  və  birfazlı  yerlə  qapanmada,  təcili  olaraq  onu  aradan 
qaldırmaq üçün tədbirlər görmək vacibdir. 
2.  Şəbəkədə  olan  elektrik  qəbuledicilərinin  sayı  çox 
olduqda, yerə  nəzərən  faz izolyasiyasının  ümumi  müqaviməti 

58 
 
birdən azalır, bu da öz növbəsində bir qütblü toxunmada adam 
bədənindən axan cərəyanın artmasına gətirib çıxarır. Bu halda 
birqütblü  toxunmada  yaranan  təhlükə,  bilavasitə  yerlə 
torpaqlanmış  neytrallı  şəbəkədə  olduğu  kimi  daha  qorxulu 
olur. 
Dördnaqilli  və  330/220V  gərginlikli  şəbəkələr 
(bilavasitə  yerlə  birləşdirilmiş  neytrallı),  yerə  qapanmalar 
zamanı  mühafizə  tərəfindən  tez  açıldığından,  təhlükəsizlik 
şərtlərini  yerinə  yetirir  və  ona  görə  də  belə  şəbəkələr  sənaye 
müəssisələrinin elektrik təchizatında geniş tətbiq edilir. Bu cür 
şəbəkələr,  eyni  vaxtda  ümumi  transformatordan  güc  və  işıq 
yüklərini qidalandırmağa imkan verdiyindən iqtisadi cəhətdən 
əlverişlidir. 
3.1000V-dan  yuxarı  gərginlikli  şəbəkələrdə  birqütblü 
toxunma  zamanı  yaranan  təhlükə  üçün  neytral  rejiminin 
(bilavasitə  torpaqlanması  və  izolə  olunmuş)  əhəmiyyətli 
olmur,  çünki  6-35kV  gərginlikli  hava  və  kabel  xətlərinin 
tutum keçiriciliyi yüksək olduğundan, bütün hallarda adamdan 
axan cərəyanın qiymətli böyük olur və bədbəxt hadisə- ölümlə 
qurtarır.  Lakin,  belə  şəbəkələr,  izolə  olunmuş  neytralla 
işlədiyindən  birfazlı  yerə  qapanma  zamanı  yaranan  cərəyan 
kiçik  olduğundan  şəbəkənin  maksimal  cərəyanı  kiçik 
olduğundan  şəbəkəni  maksimal  cərəyan  mühafizəsi  ilə  aça 
bilmir,  ona  görə  də  elektrik  təchizatının  etibarlığı  nöqteyi-
nəzərindən  əlverişlidir.  Bu  cür  şəbəkələrdə  birfazlı  yerə 
qapanmalarda  mühafizə  siqnalizasiyası  işə  düşür  və  təcili 
olaraq  şəbəkədə  baş  vermiş  zədəni  aradan  qaldırmaq  üçün 
tədbirlər  görülür,  əks  halda  digər  iki  fazanın  izolyasiyasının 
deşilməsi  ehtimalı  artdığından  qurğunun  qəza  açılması  baş 

59 
 
verə bilər. 
4.  Elektrik  qurğuları  və  elektrik  şəbəkələri  (110kV  və 
yuxarı  gərginlikli),  qida  mənbəyinin  bilavasitə  yerlə 
birləşdirilmiş neytralla işlədiyindən onların yerə nəzərən daha 
kiçik  izolyasiya  səviyyəsi  olur.  Ona  görə  belə  şəbəkələrdə 
istifadə  olunan  elektrik  avadanlıqlarının  (transformatorlar, 
reaktorlar,  açarlar,  xətt  izolyatorları)  maya  dəyərini  aşağı 
salmağı imkanı mövcuddur. 
Neytralın  rejimindən  asılı  olaraq,  elektrik  qurğularının 
istismarında təhlükəsizliyi təmin edən mühafizə torpaqlanması 
və  ya  sıfırlanma,  həmçinin  mühafizə  açılması  kimi  qorunma 
tədbirləri seçilir. 
Bundan  başqa  ətraf  mühiti  nəzərə  almaqla  digər 
mühafizə  tədbirləri  görürlər,  məsələn  kiçik  gərginliklərinin 
tətbiqi, 
şəbəkələrin 
mühafizə 
bölünməsi, 
elektrik 
qəbuledicilərinin ikiqat izolyasiyası və s. 
 
1.9 Elektrik qurğularının elektrik təhlükəsizliyinə olan 
tələbləri 
 
Hər  bir  elektrik  qurğusu  elə  layihələndirilməli  və 
quraşdırılmalıdır  ki,  istismar  prosesində  onlar  etibarlı  və 
təhlükəsiz  işləsinlər.  Elektrik  maşınlarının,  aparatların, 
paylaşdırıcı  quruluşların  və  elektrik  şəbəkələrinin  cərəyan 
keçirən 
bütün 
hissələri 
metal 
gövdələrdən 
və 
konstruksiyalardan  etibarlı  izolə  olunmalı  və  əlçatmaz  yerdə 
quraşdırılmalıdır.  Bütün  naqil  birləşmələri  səliqəli  və  etibarlı 
yerinə  yetirilməlidir,  yağla  doldurulmuş  aparatların  gövdələri 
və ya bakları möhkəm olmalıdır. 

60 
 
Ayrı-ayrı  elektrik  qurğularının  elektrik  təhlükəsizliyi 
baxımından EQQ-nın tələbləri nəzərdən keçirək. 
 
 
 
Elektrik şəbəkələri 
 
Müəssisənin 
elektrik 
təchizatı 
sistemi 
adətən 
qidalandırıcı,  paylaşdırıcı  transformatorlardan  və  çevirici 
yarımstansiyalardan,  onları  əlaqələndirən  hava  və  kabel 
xətlərindən ibarət olur. 
35-220kV gərginlikli elektrik enerjisini bir qayda olaraq 
hava, 6-10kV gərginlikdə isə kabel xətləri ilə paylayırlar. 
Müəssisənin  ərazisindən  və  ya  əhalinin  yaşayış 
sahələrindən  keçən  hava  xətləri  qırılmaya  qarşı  daha  davamlı 
olmaqla yanaşı naqillər buraxılan həddən aşağı düşməməlidir. 
EQQ-na  əsasən  hava  xətlərinin  altından  keçən 
nəqliyyatın  təhlükəsizliyini  təmin  etmək  üçün  1000V-a  qədər 
gərginlikdə  yerdən  sallanmış  naqilə  qədər  olan  məsafə  6m, 
1000V-dan  yuxarı  və  110kV-a  qədər  –  7m,  220kV  
gərginlikdə  isə  8m-dən  az  olmamalıdır.  Həmçinin  hava 
xətlərindən 
müxtəlif 
binalara 
və 
tikililərə 
qədər 
normallaşdırılmış məsafəni gözləmək tələb olunur.  
 Etibarlılıq və təhlükəsizlik şərtlərinə görə  hava xəttinin  
naqillərinin en kəsiyi belə olmalıdır: 1000V-a qədər gərginlikli  
hava  xətləri  üçün  –  alüminium  naqillərinin  16mm
2
,  polad-
alüminium  10  mm
2
,  çoxnaqilli    polad  25  mm
2
,  bir  naqilli 
poladın  diametri  4mm.  1000V-dan  yuxarı  gərginlikli  hava 
xətləri  üçün  naqillərin  minimal  en  kəsiyi  alüminium  naqillər 
35mm
2
,  polad-alüminium  25mm
2
,  35kV  və  aşağı  gərginlikli 
hava  xətləri  üçün  alüminium  naqillərin  en  kəsiyi  25mm
2


61 
 
polad-alüminium naqillər üçün isə 18mm
2
 icazə verilir. 
1000V-a qədər gərginlikli hava xətlərinə xidmət zamanı 
təhlükəsizliyi  təmin  etmək  üçün  dayaqlarda  sıfır  xəttini  faz 
xətlərindən aşağıda çəkirlər. Xarici işıqlandırma naqilləri hava 
xətləri  ilə  bir  dayaqda  quraşdırdıqda,  onları  sıfır  xəttindən 
aşağı  çəkməyə  icazə  verilir.  Əriyən  qoruyucular  dayaqlarda 
naqillərdən sonra quraşdırılır. 
Kabel  xətləri,  zədələnməyə  və  ətrafdakı  təhlükəyə  görə 
hava  xətlərindən  daha  etibarlı  sayılır,  çünki  onların  cərəyan 
keçirən damarları mexaniki zədələrdən mühafizə olunmuşdur. 
Kabel  xətləri,  birbaşa  torpaqda  xüsusi  kanallarda,  tunellərdə 
və binaların daxilində yerləşdirilir. 
Bütün  bu  hallarda  kabel  xətləri  mexaniki  təsirlərdən 
qorunmalıdır.  Əks  halda  mexaniki  örtük  və  izolyasiya  qatı 
dağılır,  elektrik  cərəyanının  təsirindən  xəsarət  alma  ehtimalı 
artmış  olur.  Ona  görə  də  yerin  altından  çəkilən  kabel  xətləri 
beton  panellər  vasitəsilə  qorunur,  ya  da  asbest  və  keramiki 
boruların içərisi ilə çəkilir. 
Kabel  xətlərinin  çəkildiyi  yol  yerli  planda  qeyd  olunur 
və  müəyyən  məsafələrdə  yerin  altından  kabelin  keçməsini  və 
onun  zədələnməsi  zamanı  yaranan  təhlükə  barəsində 
xəbərdarlıq  işarələri  qoyulur.  Zirehli  kabellərin  üstünə 
mühafizə  örtüyü  (ələlxüsus  yanar  lifli  materiallardan) 
çəkilməsi icazə verilmir. 
Kabel  xətlərinə  xidmət  zamanı  elektrik  təhlükəsizliyini 
təmin  etmək  üçün  onların  metal  örtüklərini  torpaqlamaq 
vacibdir. 
Elektrik  paylaşdırıcı  qurğularda  quraşdırılmış  kabel,  
xüsusi  çəpərlənməyə  malik  kameralarda  yerləşdirilir,  ya  da 

62 
 
toxunması mümkün olmayan hündürlükdə bərkidilir. 
Təzə çəkilmiş kabel xəttini istismara buraxmazdan öncə 
onun  cərəyan  keçirən  hissələrinin  (damarlar)  izolyasiyasının 
sınağını aparırlar. 
 
Paylaşdırıcı quruluşlar 
 
Transformator 
yarımstansiyalarında 
paylaşdırıcı 
quruluşların  quraşdırılmasında  xidmət  edən  və  ətrafdakı 
adamların təhlükəsizliyini təmin edən tələbləri yerinə yetirmək 
vacibdir.  
Açıq  yarımstansiyaların  ərazisi,  adamların  gərginlik 
altında  olan  hissələrə  yaxınlaşmasının  qarşısını  almaq 
məqsədilə metal tordan çəpərləyirlər və qorunur. Açıq həm də 
qapalı  paylaşdırıcı  quruluşların  gərginlik  altında  olan  və 
çəpərlənməmiş  hissələri  yerdən  və  ya  döşəmədən  təhlükəli 
sahəyə 
yaxınlaşması  mümkün  olmayan  hündürlükdə 
quraşdırılır. 
Yerə  yaxın  yerləşdirilmiş  cərəyan  keçirən  hissələr 
(şinlər, kabel girimləri, ölçü transformatorları,  açıcılar və s.) 
ya  daimi  bütöv  metal,  ya  da  tor  formasında  olan  çəpərlərlə 
əhatə olunmalıdır.  
1000V-dan  yuxarı  gərginlikli  paylaşdırıcı  quruluşlarda 
elektrik  avadanlıqları  yerləşdiyi  kameralarda  xidmət  etmək 
üçün geniş keçid və dəhlizlər qoyulmalıdır. 
Paylaşdırıcı  quruluşların  aparatları  metal  torla 
çəpərlənmiş özəklərdə və ya bağlı kameralarda yerləşdirilir. 
Partlayış  zamanı  xidmət  işçilərinin  təhlükəsizliyini 
təmin  etmək  üçün  böyük  həcmli  yağ  açarlarını  bağlı 
kameralarda  quraşdırırlar. Bu cür kameraların qapıları xaricə 

63 
 
(çölə) və ya xüsusi ümumi dəhlizə açılır. 
Paylaşdırıcı  quruluşların  təhlükəsiz  və  rahat  istismarını 
təmin etmək üçün bağlı paylaşdırıcı quruluş komplektlərindən 
(BPQK) 
və 
ya  açıq  (xarici)  paylaşdırıcı  quruluş 
komplekslərindən  (APQK)  istifadə  olunur.  Bunlar,  içərisində 
aparatlar quraşdırılmış polad şkaflardan ibarət olur. APQK və 
BPQK  cərəyan  keçirən  hissələr  və  aparatlara  giriş,  mexaniki 
blokirovkalarla gərginlik götürüldükdən sonra mümkündür. 
1000V-dan  yuxarı  gərginlikli  otaqlarda  pəncərələr 
nəzərə  alınmır  və  ventilyasiya  deşikləri  metal  torla  tutulur 
(quşların  və  heyvanların  otağa  daxil  olmaması  üçün).  Bütün 
paylaşdırıcı  quruluşlar  ümumi  və  yerli  işıqlanma  ilə  təmin 
olunmalıdır. 
Yağ  açarlarının  və  ya  kabel  muftalarının  partlayışı 
zamanı  yaranan  qazları,  tüstünü  və  hisi  otaqdan  xaric  etmək 
üçün 
mexaniki 
ventilyasiyadan 
istifadə 
edilir. 
Akkumulyatorlar  yerləşdirilmiş  otaqların  ventilyasiya  ilə 
təmin olunması xüsusilə vacibdir. 
 
1000V-a qədər gərginlikli daxili şəbəkələr  
və paylaşdırıcı qurğular 
 
İstehsalat  otaqlarında,  hətta  izoləolunmuş  naqillərin  əl 
çatan  hündürlükdə  çəkməyə  icazə  verilmir  (izolyasiya 
zədələndikdə,  adamlarla  bədbəxt  hadisə  baş  verə  bilər).  Bir 
qayda  olaraq,  naqillər  polad  borularda  və  suvağın  altından 
çəkirlər.  Otaqlarda  əl  çatmaz  hündürlükdə  çılpaq  naqillərin 
çəkilişinə icazə verilir. 
Bütün  paylaşdırıcı  şitlər,  yığımlar  metal  şkaflarda 
quraşdırılır  və  ya  elə  hündürlükdə  yerləşdirilməlidir  ki, 

64 
 
cərəyan  keçirən  hissələrə  toxunmaq  mümkün  olmasın. 
Müvəqqəti  və  yerini  dəyişən  elektrik  qəbulediciləri  (məsələn 
qaynaq  transformatoru,  qızdırıcı  sobalar,  kompressor 
aqreqatları və s.) paylaşdırıcı məntəqələrə üzərinə rezin örtük 
keçirilmiş naqillərlə birləşdirilməlidir. 
Bütün  müvəqqəti  naqillər  elə  yerləşdirilməli  və 
birləşdirilməlidir  ki,  onların  izolyasiyasının  zədələnməsi 
istisna olunsun. 
 
Elektrik mühərrikləri və işəburaxma aparatları 
 
Elektrik 
mühərriklərinin 
konstruksiyası, 
onların 
dolaqlarının ətraf mühitin  təsirindən qorunma  qaydasına  görə 
otağın xarakterinə uyğun olmalıdır. Belə ki, açıq tipli elektrik 
mühərriklərdən nəm və tozlu otaqlarda istifadə edildikdə dolaq 
izolyasiyasının  tezliklə  zədələnməsinə  və  fazalardan  birinin 
gövdəyə  qapanması  baş  verə  bilər.  Bu  halda  gövdə 
torpaqlanmamış olarsa, ona toxunan (yerdən izolə olunmamış) 
adam ağır xəsarət ala bilər. 
Bütün  işə  buraxma  və  tənzimləmə  aparatları  elə 
quraşdırılmalıdır  ki,  elektrik  inteqalından  idarə  məqsədilə 
istifadə  olunduqda  adam  gərginlik  altına  düşməsin.  Bu 
baxımdan  açarlar,  ayrıcılar,  çeviricilər,  reostatlar  və 
kontaktorlar ya metal şkaflarda quraşdırılmalıdır, ya da etibarlı 
metal  örtüklərin  içərisində  yerləşdirilməlidir.  İşəburaxıcı 
aparatlarını  şkafların  içərisində  quraşdırdıqda,  onların  idarə 
dəstəkləri şkaflarda açılmış yarıqlardan çölə çıxmalıdır.  
Kontaktorlardan  istifadə  edib  idarə  əməliyyatlarını 
apardıqda,  işə  buraxma,  işdən  saxlama  düymələrini  xüsusi 
örtüklərin içərisinə batırılmış vəziyyətdə olmalıdır. 

65 
 
2. ELEKTRİK QURĞULARINDA  
MÜHAFİZƏ TƏDBİRLƏRİ 
 
 
Ümumi anlayışlar 
 
Müxtəlif  məqsədlərlə  quraşdırılan  elektrik  qurğularının 
təhlükəsizliyi bir sıra mühafizə tədbirlərini həyata keçirtməklə 
təmin  olunur.  Bu  cür  tədbirlərə  misal  olaraq:  alçaq 
gərginliklərin  tətbiqi  və  şəbəkələrin  mühafizə  vasitələri  ilə 
ayrılması,  ikiqat  izolyasiyanın  tətbiq  edilməsini,  cari  nəzarət 
və  profilaktik  sınaqlarını,  mühafizə  torpaqlanmasını  və  ya 
elektrik  qurğularının  gərginlik  altına  düşmə  ehtimalı  olan 
konstruksiya  elementlərinin  və  elektrik  avadanlıqlarının 
gövdələrinin  torpaqlanmasını,  təsadüfən  gərginlik  altına 
düşmüş  elektrik  avadanlığının  hissələrinin  və  şəbəkənin 
zədələnmiş  sahələrini  avtomatik  mühafizə  olunmasını, 
müxtəlif mühafizə vasitələrindən və qoruyucu tərtibatlarından 
istifadə  olunmasını,  xəbərdarlıq  siqnalizasiyasının,  yazıların, 
plakatların  və  həmçinin  səhv  əməliyyatların  qarşısını  almaq 
üçün  mühafizə  hasarlarının  və  aparatların  blokirovkasından 
istifadə olunmasını göstərmək olar.  
 
2.1 Kiçik gərginliklərin tətbiqi  
və şəbəkələrin mühafizə açılması 
 
Konkret  istehsal  şəraitindən  asılı  olaraq,  bir  yerdən 
başqa  yerə  daşınan  (səyyar)  az  güclü  cihazlardan  (yerli 
işıqlandırma lampaları, elektrik deşikaçıcıları və s.) texnikada 

66 
 
geniş istifadə olunur. Bu cür cihazlardan istifadə olunduqda iş 
icraçısının  elektrik  cərəyanın  təsirindən  zədə  alma  ehtimalı 
mövcud olur (bilavasitə cərəyan keçirən hissələrə toxunduqda, 
izolyasiyanın deşilməsi nəticəsində, cihazın gövdəsi gərginlik 
altına  düşdükdə  və  s.).  Ona  görə  bu  cür  cihazlarla  işləyən 
şəxslərin  tam  təhlükəsizliyini  təmin  etmək  üçün  həmin 
cihazları  qidalandırdıqda  42V-a  qədər  (məs.  12  və  36V) 
gərginlik tətbiq edilməlidir. 
Kiçik 
gərginlik 
mənbələri 
olaraq, 
qalvanik 
elementlərdən  yığılmış  batareyalardan,  akkumulyatorlardan, 
düzləndiricilərdən,  düzləndirici  qurğulardan  və  alçaldıcı 
transformatorlardan  istifadə  olunur.  Düzləndirici  qurğulardan 
istifadə  olunduqda,  onlar  220/380V-lu  şəbəkələrə  alçaldıcı 
transformatorlar 
vasitəsilə 
birləşdirilir 
(avtotransformatorlardan istifadə etmək olmaz). 
Elektrikləndirilmiş  bəzi  alətləri  (elektrik  deşikaçanlar, 
vibratorlar,  cilalayıcı  dəzgahlar)  qidalandırmaq  üçün  yüksək 
tezlikli  (200-400Hs)  cərəyanlardan  istifadə  olunur.  Bu  halda 
həmin  alətlərin  çəkisi  və  qabarit  ölçüləri  azalır,  iş  şəraiti  isə 
yaxşılaşır.  Bu  cür  qurğularda  təhlükəsizliyi  artırmaq  üçün, 
ancaq  gərginliyi  azaltmaq  lazımdır,  çünki  200-400Hs  tezlikli 
cərəyanlar  insan  həyatı  üçün  sənaye  tezlikli  (50Hs) 
cərəyanlardan daha təhlükəlidir. 
Alçaq  gərginlikli  işlədicilər  üçün  daha  geniş  yayılmış 
qida  mənbəyi  bir  və  ya  üç  fazlı  alçaldıcı  transformatorlardır 
(220/12, 220/24 və ya 220/36V). 
Alçaldıcı  transformatorlardan  (220/12,  220/24  və 
220/36V)  istifadə  olunduqda  elektrik  cərəyanla  xəsarət  alma 
təhlükəsi, 
transformatorların 
dolağının 
izolyasiyasının 

67 
 
zədələnməsi  zamanı  birinci  tərəf    gərginliyinin  ikinci  tərəf 
dolağa  keçməsi  və  ya  transformatorun  gövdəsinin  gərginlik 
altına  düşməsi  nəticəsində  yarana  bilir.  Bu  cür  hallarda 
yaranan  təhlükədən  mühafizə  olunması  üçün  transformatorun 
ikinci  tərəf  dolağının  bir  ucunu,  gövdəsini  və  nüvəni 
torpaqlayırlar (şəkil 16). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Şəkil 16. Nüvənin və ikinci tərəf dolağının bir  
ucunun torpaqlanması sxemi. 
 
2.2 İzolyasiyaya nəzarət 
 
Elektrik  cərəyanın  təsirindən  alınmış  xəsarətlərin  təhlili 
göstərir  ki,  zədələrin  təhlükəsi  əsasən  şəbəkələrin 
vəziyyətindən  və  onun  izolyasiyasının  müqavimətindən 
asılıdır. 
Texniki  istismar  qaydalarının  (TİQ)  tələblərinə  görə 

68 
 
1000V 
gərginliyə 
qədər 
paylaşdırıcı 
quruluşların 
izolyasiyasını, onun müqavimətinin qiymətini yerə nəzərən və 
fazalar  arası  müqavimətini  ölçməklə  yoxlayırlar,  eləcə  də 
yüksək gərginliklə izolyasiyanın deşilmə sınağını aparırlar. 
Bu  sınaqlar,  paylaşdırıcı  quruluşla  əlaqədə  olan  güc  və 
işıqlandırma  elektrik  xətlərinin  izolyasiyasının  sınağı  ilə  eyni 
vaxtda  aparılır.  Paylaşdırıcı  quruluşun  seksiyaları  arası 
izolyasiyanın  müqaviməti,  eləcə  də  iki  mühafizə  aparatı 
arasındakı  sahələri  izolyasiya  müqaviməti  0,5MOm-dan  az 
olmamalıdır.  İzolyasiya  müqavimətinin  qiymətini  hər  faza 
üçün  yerə  nəzərən  və  fazalararası  ölçürlər.  Ölçü  zamanı 
1000V gərginlikli meqoommetrdən istifadə olunur. 
1000V-dan 
yüksək  gərginlikli  güc  kabellərinin  
damarlarının  izolyasiyasının  sınağı,  onları  quraşdırdıqdan  və 
ya  təmirdən  sonra,  eləcə  də  istismar  zamanı  mütamadi 
profilaktik  sınaqlar  düzləndirilmiş yüksək  gərginliklə  (5-6)U
n
 
aparılır. Rezin izolyasiyalı kabellər ikiqat nominal gərginlikdə 
sınaqdan    keçirilir.  Kabellərin  izolyasiyasını  dəyişən  yüksək 
gərginlikdə  yoxlamırlar,  çünki,  dəyişən  gərginlikdə  kabel 
məmulatlarında  hiss  olunacaq  dərəcədə  tutum  cərəyanları 
yaranır. 
Kabellərin  izolyasiyasının  yüksək  gərginlikdə  sınaq 
müddəti  onları  quraşdırdıqdan  sonra  10  dəqiqə,  əsaslı 
təmirdən sonra və istismar zamanı isə 5 dəqiqə olur. 
Kabellərin  izolyasiyası  sınaq  zamanı  deşilməyibsə, 
sürüşmə boşalmaları baş vermirsə, sızma cərəyanları sıçrayışla 
və sınaq müddətindən asılı olaraq artması müşahidə olunmursa 
bu cür izolyasiya keyfiyyətli sayılır. 
Qısa kabel xətləri (200m-ə qədər) üçün sızma cərəyanın 

69 
 
qiyməti  onların  nominal  gərginliyindən  asılı  olaraq  müxtəlif 
olur. məsələn, 6kV-luq kabellər üçün 75mkA; 10kV-110mkA 
və 35kV-200mkA.  Uzun kabel xətləri üçün sızma cərəyanları 
göstərilən gərginliklərdə 500mkA-dan çox olmamalıdır. Sızma 
cərəyanlarının  qiymətini  adətən  sınağın  sonunda  ölçürlər. 
Nominal  gərginliyi  1000V-a  qədər  olan  kabel  izolyasiyasının 
sınağı,  çıxış  gərginliyi  1000V  olan  ölçü  transformatorları  və 
ya 2500V-luq meqommetr vasitəsilə aparılır. 
 
: 110
110 -> Masarykova univerzita Filozofická fakulta Historický ústav Sionistické spolky v Brně Bakalářská diplomová práce Vedoucí práce: Vypracovala: Mgr. Tomáš Dvořák, Ph. D. Jana Karmazínová Brno 2007
110 -> Az ə rbaycan Respublika sı a dınd an q ə t n a m ə
110 -> Azərbaycan Respublikası adından q ə r a r d a d
110 -> Bratislava, slovakia tabuľka výsledkov / Table of results zbor / choir dirigent / conductor body / points
110 -> Конвенсийасынын 2-ъи маддясинин тятбигиня даир
110 -> İsa Musayev, Mətləb Əlizadə
110 -> Application Brief 129 Simultaneous Analysis of Norepinephrine, Dopamine, and Serotonin in Microdialysis Perfusates Using hplc-ecd
110 -> Monitorinq qrupu ilk növbədə Bakı şəhərinin Xətai rayonunda yerləşən qadın məhkumların cəza çəkdikləri 4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində monitorinq apardılar
110 -> Pain relief after major oncologic surgery Ksenija Mahkovic Hergouth


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə