Əfrahim hüseynli



Yüklə 2.29 Mb.
Pdf просмотр
səhifə2/10
tarix23.12.2016
ölçüsü2.29 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

yev şeiri dünyaya açılan tək qapısı sayır: 
Ulu Tanrım, 
Bu gecə də 
Ötüb gedən gecələrdən biri oldu. 
Gedim yatım. 

21 
 
Bəlkə elə gələn sabah 
Doğan ümid yeri oldu. 
  
 Qalib  Şəfahət  (Bağırov  Qalib  Xanoy  oğlu) Gə-
dəbəy rayonunun Parakənd kəndində ziyalı ailəsində 
anadan olmuş, aqrar təhsil almış, sonra Tibb İnstitu-
tunda  oxumuşdur.  Ordu  sıralarında  xidmət  etmiş, 
Ələt və Füzuli hərbi hospitallarında şöbə rəisi vəzifə-
sində çalışmışdır. 
Tibb xidməti kapitanıdır. Fövqəladə Hallar Nazir-
liyinin Tibb Mərkəzində həkim-kardioloq vəzifəsində 
çalışır. Tibbin əzəli-əbədi qüvvətli silahlarından, təsir 
vasitəsindən biri sözdür: hər kəsin ünsiyyətdə istifadə 
etdiyi  söz  yox,  hər  kəsi  yaxşılığa  bağlayan,  ümidə, 
sevgiyə  bənd  edən  Söz.  Belə  sözü  yaradıcı  insanlar 
deyə bilir. Belə sözü, bütün bəşər üçün özünü məsul 
hesab  edən,  öz  fəaliyyəti  ilə  sevgidən,  ümiddən  işıq 
paylamağa xidmət edənlər deyə bilirlər: 
  
Ciblər hər gün 
Yalan daşıyır evlərə… 
Yalanla dolur, 
boşalır evlər. 
Uşaqlar yalan yeyib yatırlar. 
Qadınlar yalandan 
ərlərinin üzünə gülürlər. 
Kişilər yalandan durub işə gedirlər. 
İdarələr yalandan bağlı olur birdən, 

22 
 
Yalandan dost olur 
bir-birinə insanlar… 
Yalandan adam da olurlar, 
Adamlar… 
Yalandan doğulur yalanlar. 
Bircə, 
Yalandan ölməyir insanlar… 
  
Xəstəliklərin insan psixologiyasına təsiri ilə bağlı 
araşdırmalar  aparan  həkim-yazar Nazilə  Gültac öz 
peşəsinin poetik dəyərini belə verir: 
İnsan oğlunun 
üzündəki əzabları 
oxuyuram. 
Acısını, ağrısını 
öz canımda 
duyuram. 
  
İnsanların  acısını,  ağrısını  öz  canında  duyan  hə-
kim  şairlərimiz  vətənpərvərdən  çox  vətənpərvər, 
Məcnundan və Leylidən güclü aşıq, alimdən çox bili-
cidirlər. İnsan dərdlərinin tərcümanı olan həkimlərin 
əsərlərini oxuduqca adamın ruhu sakitləşir, mənəviy-
yatı  zənginləşir,  dözümlüyü  artır,  əqidəsi  möhkəm-
lənir. 
Həkim yazarların hər biri haqqında ayrıca tədqi-
qat əsəri yazmağa dəyər. Ədəbiyyata fərqli yanaşan, 
fərqli  janrlarda  və  üslublarda  yazıb-yaradan  həkim 

23 
 
yazarların  buna  haqqı  var.  Bu  haqqı  onlar  öz  yara-
dıcılıq nümunələri ilə qazanıblar. Bu haqqı onlar oxu-
cularının fiziki sağlamlığının keşiyində durduqlarına 
görə, mənəvi zənginliklərinin qayğısına qaldıqlarına 
görə qazanıblar. 
Həkim-terapevt Əfrahim 
Hüseynlinin təşəbbüsü  və  tərtibatı  ilə  araya-ərsəyə 
gələn  həkimlərin  şeir  və  hekayələrindən  ibarət  ilk 
toplu imkan verir ki, gələcəkdə bu istiqamətdə daha 
fundamental  işlər  görülsün,  onların  yaradıcılıq  nü-
munələri  ətraflı  şəkildə  araşdırılsın. Əfrahim  Hü-
seynlinin bu  xeyirxah  işi  ədəbiyyatımıza  gözəl  bir 
töhfədir.  Kitabın  tərtibatında  vaxtaşırı  öz  məsləhət-
lərini  verən  digər  həkim-şair  Musa  Urudun əməyi 
böyükdür.  Təəssüf  ki,  toplunun  həcmi  bütün  həkim 
yazarları  əhatə  etməyə  və  onların  yaradıcılığı  haq-
qında tam məlumatları verməyə imkan yaratmır. Yə-
qin ki, gələcəkdə bu ənənə davam etdiriləcək və növ-
bəti toplularda qələm əhli olan bütün həkimlərin ya-
radıcılıq nümunələri yer alacaqdır. 
Azərbaycan ədəbiyyatına verdikləri söz töhfəsinə 
görə həkim yazarlar ucalıqda dayanmağa layiqdirlər. 
Oxucunun  əlində  tutduğu  yaradıcı  həkimlərin  ilk 
poetik toplusu bu ucalığın əlçatmaz nümunəsidir. 
  
Bilal ALARLI (HÜSEYNOV), 
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü 

24 
 
MİRZƏ ƏLİXAN LƏLİ 
(1845-1907) 
 
  Mirzə  Əlixan  Ləli  və  ya  Mirzə  Əlixan  İrəvani 
Azərbaycanlı  şair,  həkim.  1845-ci  ildə  Təbrizdə 
dünyaya  gəlib.  Ata-anası  əslən  irəvanlı  olub.  Təbriz 
mədrəsələrində təlim-tərbiyə alıb. Ərəb və fars dillə-
rini öyrənib. Sonra o dövrün məşhur həkimlərindən 
təbabət elmini öyrənib. Bu sahədə biliklərini təkmil-
ləşdirmək üçün Tehrana gedib. Sonra Təbrizə qayıda-
raq həkimlik etməyə başlayıb. Öz bilik və təcrübəsini 
artırmaq üçün Misirə, İstanbula, hətta Avropanın bəzi 
şəhərlərinə  səfərlər  edib.  İranın  ən  məşhur  həkimlə-
rindən biri sayılıb. 
Ləlinin  hikmətli  sözləri  dillərdə  əzbər  olub  və 
zərbi-məsəllərə çevrilib. Şair-həkim bir sıra həcvlər də 
qələmə  almışdır.  Müzəffərəddin  şahın  Təbrizdə 
vəliəhd  olduğu  vaxtlarda  tanınmış  xəstələrindən  bir 
neçəsini  müalicə  edib  sağaltdığı  üçün  Mirzə  Əlixan 
Ləliyə “Şəmsül-hükəma” ləqəbi də verilib.   
Mirzə Əlixan Ləli 1907-ci ildə Tiflisdə dünyasını 
dəyişib. 
  Şeirlərinin çoxu Azərbaycan türkcəsindədir. Qə-
sidələri, qəzəlləri, dübeytləri və növhələri vardır.   
   
 
 

25 
 
BİR DEYƏN 
   
Bir deyən yoxdur, ey xudavənda, 
Bu bədən qurquşundu, ya misdi? 
Kürəxanə deyil bizim mənzil
Nəyə lazımdı bu qədər isti? 
   
Bizim ev Məkkə, mən ərəb deyiləm, 
Ərəbistan deyil bu, Tiflisdi. 
Bu hava xətti-istivadə gərək
Sakinani-şimalə çox pisdi. 
   
Bunu göndər ki, özgə bəndələrin 
Cümləsi acü urü müflisdi. 
Güclülər doldurub kitab arasın, 
Biri molla, biri müdərrisdi. 
   
Birəvü mığmığavü kor milçək, 
Cəm olub, bir qəribə məclisdi. 
Şəhəri qızdırıb, çölü soyudub, 
Bilmirəm bu necə mühəndisdi?! 
 
 
 
 

26 
 
QƏZƏL 
 
Qaşların kamanilə sən ox vurdun qəlbimə, 
Sinəmdən keçib batdı yaralı qəlbimə. 
   
Halaldır badə içmək adama yar yanında, 
Dolu qədəh əlində, dodağı dodağında. 
 
Məst olmuşduq ikimiz, həm dilbər, həm də ki, mən 
O, badə içməyindən, mən nərgiz gözlərindən. 
   
Mən tövbə sındırmışdım, günah alım özümə, 
Badə içdik, tövbə də sındı öz-özünə. 
   
Boyun saldım zəncirə, baş verdim qılıncına, 
Qara zülflər düşəndə qaşlarının küncünə. 
   
Sənin fərağında mən əl çəkdim varlığımdan, 
Ölüm mənə yaxşıdır sənin ayrılığından. 
   
Əhsən o ləl dodağınla əfsunladın Ləlini, 
Bir kəlmə söyləməklə qıfılladın dilini. 
   
(Mənbə: “İrəvanda məktəbdarlıq və maarifçilik” 
Bakı, “Nurlan”, 2010.) 
   
   
 
 

27 
 
ƏLİ BƏY HÜSEYNZADƏ 
(1864-1940) 
 
  Əli  bəy  Hüseynzadə  (Əli 
Hüseyn Turan – Azərbaycan ədi-
bi,  həkim,  filosof  və  ədəbiyyat 
tənqidçisi)  1864-cü  il  24  fevralda 
Salyanda anadan olmuşdur. Tiflis 
gimnaziyasını  bitirmiş  (1875-
1885), uşaqlıq və tələbəlik illərin-
də türk, fars, ərəb, alman və rus dillərini öyrənmişdi. 
Əli  bəy  Hüseynzadə  babası  Şeyx  Əhməd  ilə  onun 
dostu  Azərbaycan  dramaturgiyasının  banisi,  ictimai 
xadim  Mirzə  Fətəli  Axundzadənin  (1812-1878)  söh-
bətlərindən  faydalanmış  və  onların  tərbiyəsi  altında 
zamanının ədəbi çevrəsini tanımışdı.   
  1885-ci  ildə  Sankt-Peterburq  Universitetinin 
riyaziyyat  fakültəsində  təhsil  almışdır.  Sonralar 
Ə.Hüseynzadə İstanbula gəlir və burada darülfünun-
da  əsgəri-tibbiyyə  fakültəsində  tədris  almaqla  der-
matoloq ixtisası və yüzbaşı hərbi rütbəsi qazanır.   
  Əli bəy Hüseynzadə 1940-cı ildə İstanbulda və-
fat edib. 
 
 
 

28 
 
ƏLİ BƏY HÜSEYNZADƏNİN 
MÜLAHİZƏLƏRİNDƏN MARAQLI FİKİRLƏR: 
 
-Həqiqətin də dadı və ləzzəti var! 
-Hürriyyət!.. O nə qüvvədir ki, zehinləri, fikirləri, 
xəyalları,  bəşərin  bütün  ruh  və  mənəviyyatını  sövq 
ediyor!.. 
-Qalib olmaq o camaatındır ki, həyata açıq göz ilə 
nəzər edər, zəmanənin ruhunu,  icabatını anlar, dərk 
edər... 
 
HALİ-VATAN 
   
Ucundadır dilimin, 
Həqiqətin böyüyü. 
Nə qoydular deyəyim, 
Nə kəsdilər dilimi. 
Bilirmisən cühəla 
Nə etdilər Vatana? 
Nə qoydular uyuya, 
Nə qoydular oyana. 
Durur bila-hərəkət, 
Rəvamı bir diriyə? 
Nə getmədə iləri, 
Nə dönmədə geriyə. 
Ədu qırır qapıyı, 
Biz evdə bixəbəriz. 
Nə başqa başqalarız, 

29 
 
Nə ittihad edəriz. 
Ayıltmadı qələmim. 
Şu türk ilə əcəmi. 
Nə qoydular yazayım, 
Nə qırdılar qələmi. 
   
   
 
 

30 
 
NƏRİMAN NƏRİMANOV
 
(1870-1925 ) 
 
  Nəriman 
Nərimanov 
(Nəriman  Kərbəlayi  Nəcəf 
oğlu  Nərimanov,  həkim,  ya-
zıçı, publisist, dövlət xadimi) 
14  aprel  1870-ci  ildə  Tiflisdə 
(Gürcüstan)  anadan  olmuş-
dur. 1890-cı ildə Qori semina-
riyasını,  1908-ci  ildə  Novo-
rossiysk  (Odessa)  Universitetinin  tibb  fakültəsini  bi-
tirmişdir.   
  Artıq 1917-ci ildə N.Nərimanov “Hümmət” Təş-
kilatı Mərkəzi Komitəsinin sədri və RSDF (b) P Bakı 
Komitəsinin  üzvü,  “Hümmət”  qəzetinin  baş  redak-
toru idi. 
  1918-ci  ilin  martında  N.  Nərimanov  Bakı  Sove-
tində şəhər təsərrüfatı üzrə xalq komissarı təyin olu-
nur. N. Nərimanov 1919-cu ildə Moskvaya çağırılaraq 
RSFSR  Xalq  Xarici  İşlər  Komissarlığında  (XİN)  Şərq 
məsələləri üzrə Xalq komissarının müavini vəzifəsinə 
təyin edilir. 
    28 aprel 1920-ci ildə N. Nərimanov Azərbaycan 
SSR  Müvəqqəti  İnqilabı  Komitəsinin  Sədri  və  Xalq 
Komissarları Sovetinin Sədri vəzifəsini tutur. 1922-ci 
ildə SSRİ yarandıqdan sonra SSRİ Mİ-nin  sədri seçi-
lir(1922-1925). 

31 
 
N. Nərimanov 1925-ci ildə dünyasını dəyişmiş və 
Moskvada  Kremlin  divarları  yaxınlığında  dəfn  edil-
mişdir.   
  “Nadir  Şah”,  “Bahadır  və  Oğlu”,  “Qonaqlıq”, 
“Bahadır və Sona (pyes)”, “Şamdan bəy (pyes)”, “Pir 
(pyes)” kimi məşhur əsərlərin müəllifidir. 
   
 
BİR KƏNDİN SƏRGÜZƏŞTİ     
(Hekayədən bir hissə) 
 
...Doğrudan  da  sabahı  gün  Əmi  şəhərə  getdi. 
Alver  edib  kəndə  qayıtdı.  Qubernatoru  nəinki  gör-
mədi hətta qorxusundan qubernator olan küçədən də 
keçmədi….  Məhəllə  adamı  Əminin  şəhərdən  gəl-
diyini  eşidib  bir-birinə  dəydilər.  Xalq  Əminin  evinə 
töküldü. Nə oldu? Nə dedi? Suallarını Əmiyə bir-bir 
verdilər. Əmi bunlara cavab verərək dedi: 
– A kişilər, siz bilmirsinizmi mən ölənədək varı-
mı, yoxumu sizin yolunuzda qoymağa hazıram. Pul 
görən işi heç bir şey görməz. Nə olacaq, lazımınca pul 
xərc etdim. Hamı işləri düzəltdim. İndi kəndxudanın 
atasına od vuracağam. Siz gediniz, arxayın yerinizdə 
oturunuz,  işin  aqibətini  gözləyiniz”.  Biçarə  məhəllə 
adamı da gözləyə-gözləyə qaldı. Axırda N. məhəllə-
sindən bir neçə adam qazamata düşdü…. 
  İ. məhəlləsinin adamı bu ittifaqlardan sonra belə 
bir  ayaq  aldı  ki,  daha  o  məhəllənin  qorxusundan, 

32 
 
axşamçağı Naməlsəm məhəlləsinin adamı evdən çıxa 
bilməzdi. 
Getdikcə, bu məhəllənin halı fənalaşdı. Kəndxuda 
isə N. məhəlləsinin hünərini görüb heç qorxmazdı və 
bacardığı yerədək İ. camaatına kömək edərdi, sözlə-
rinə qulaq asardı, şikayətlərinə artıq dərəcədə diqqət 
edib  lazımınca  sərəncam  çəkərdi.  Nə  üçün  də  etmə-
yəydi? Kəndxuda dünyagörmüş, ağıllı bir adam idi…. 
Bilirdi ki, İ. camaatının şəhərdə yaxşı işbilən, oxumuş 
adamları vardır. Bunu da anlamışdı ki, bir iş olanda 
şəhərə xəbər gedir, adam göndərirlər və nə ki, lazım-
dır işlərini düzəldirlər. 
  Bilirdi ki, bunlara yavıqlıq etsə, qulluq işləri də 
yaxşı  gedəcəkdir.  Həqiqət  kəndxuda  olmayan  işləri 
N. məhəlləsinin başına gətirdi, bununla belə şəhərdə 
naçalnik,  qubernatorun  yanında  hörməti  günbəgün 
artırdı. 
  Bəli, vaxt oldu ki, şəhərdə pristavlıq yeri açıldı. 
Daşdəmir koxanı oraya təyin etdilər. Bu xəbər kəndə 
çatdı. İ. camaatı nəhayət dərəcədə qəmgin oldu. N. ca-
maatı isə əhvalatı eşidib şadlıq etdilər: atıldılar, düş-
dülər. Kəndxudanın getməyindən bir gün müqəddəm 
Əmi  öz  məhəlləsinin  adamlarını  yığıb  gülə-gülə  on-
ları təbrik edib dedi: Ay camaat, sizə məlumdur ki, bu 
zalım  balası  başımıza  nə  oyunlar  gətirdi.  İndi  biz 
gərək öz koxamıza göstərək tainki bilsin ki, biz ondan 
narazıyıq, ona görə də mən məsləhət edirəm: o yola 
düşəndə  heç  kim  onu  ötürməyə  çıxmasın.  Onunla 

33 
 
salamlaşmasın.  Fəqət  bir  mənim  getməyim  məslə-
hətdir. Tainki gedəndə bir neçə söz demək lazımdır: 
bilsin, düşünsün ki, biz də varıq…. 
Camaat buna razı oldu. 
  Səhər İ. camaatı hamılıqla kəndin kənarına çıxıb 
kəndxudanı  ötürməyə  hazırlaşdılar.  N.  məhəlləsin-
dən  isə  Əmidən  başqa  bir  adam  yox  idi.  İ.  məhəllə-
sindən  vəkillər  bir-bir  qabağa  yeriyib  kəndxudanı 
alqışladılar, nitqlər söylədilər, hətta bir neçəsi ağladı. 
Bu halda Əmi də qabağa yeriyib dedi: 
– Sevgili, mehriban kəndxuda, sizi N. məhəlləsi-
nin tərəfindən səmimi qəlbdən təbrik edirəm. Biz çox 
heyfsilənirik  ki,  sizi  bizdən  ayırdılar.  Allah  sizi  bizə 
çox görməsin. Sizi özümüzə ata bilirdik…. 
Hətta  yalandan  dodağını  da  büzdü  ki,  guya 
ağlamaq istəyir…. 
Həqiqi  halda  isə  N.  camaatının  bu  yığıncaqda 
olmamağını  kəndxuda  heç  bilmədi  və  hiss  etmədi. 
Çünki  o  heç  vaxt  camaatı  görməmişdi.  Camaatın 
əvəzinə həmişə Əmi söylərdi o da ki, burada. 
  Bəli, kəndxuda getdi. Kənddən ayrıldı. Ayrıldı, 
amma  ürəyində  açılmaz  düyün  qaldı.  Kəndxuda 
gedə-gedə öz aləmində fikir edirdi: “N. məhəlləsinin 
camaatı  qəribə  bir  camaatdır.  Bunlar  ya  çox  yaxşı 
adamlardır, ya da ki, çox axmaq.   
   
   
 
 

34 
 
ABBAS SƏHHƏT 
(1874-1918) 
 
    Abbas  Səhhət  (Abbas 
Əliabbas  oğlu  Mehdizadə,  hə-
kim, şair, dramaturq, tərcüməçi) 
1874-cü  ildə  Şamaxıda  ruhani 
ailəsində  dünyaya  gəlmiş,  ilk 
təhsilini  elə  burada  almışdır. 
1900-cü  ildə  Tehran  Universi-
tetinin  tibb  fakültəsini  bitirmiş  və  rus,  ərəb,  fars  və 
fransız dillərini mükəmməl öyrənmişdir. 1905-ci ildə 
“Yeni  poeziya  necə  olmalıdır?”  adlı  məqaləsi,  daha 
sonra “Poetik nitq”, “Azadlığa mədhiyyə”, “Oyanışın 
səsi” şeirləri işıq üzü görür. 
  1912-ci ildə “Sınıq saz” (şeirlər) və Avropa şair-
lərindən  tərcümə  etdiyi  “Qərb  günəşi”  adlı  şeirlər 
toplusu  çap  olunur.  Bir  qədər  sonra  “Əhmədin  şü-
caəti” adlı poeması, 1916-cı ildə isə “Şair, muza və şə-
hərli” adında romantik poeması nəşr olunur. 
  Abbas Səhhət yaradıcılığına Şərqin Nizami, Ha-
fiz,  Sədi  kimi  şairlərin  böyük  təsiri  olmuşdur.  Ən 
gözəl əsərlərini 1908-ci ildə baş vermiş İran inqilabına 
həsr etmişdir. O, uşaqlar üçün yazılmış “Yay”, “Ata 
və oğul”, “Quşlar” və onlarla başqa şeir və mahnıların 
müəllifidir. 
  Abbas Səhhət 1918-ci ildə Gəncədə vəfat etmiş-
dir. 

35 
 
VƏTƏNİM 
 
Könlümün sevgili məhbubu mənim, 
Vətənimdir, vətənimdir, vətənim. 
   
Məni xəlq eyləmiş əvvəlcə Xuda
Sonra vermiş vətənim nəşvü-nüma. 
   
Vətənim verdi mənə namü-nəmək 
Vətəni məncə unutmaq nə demək?! 
   
Anadır hər kişiyə öz vətəni, 
Bəsləyib sinəsi üstündə onu. 
   
Südüdür ki, dolanib qanım olub, 
O mənim sevgili cananım olub. 
   
Saxlaram gözlərim üstə onu mən, 
Ölərəm əldən əgər getsə vətən. 
   
Vətənin neməti nisyan olmaz, 
Naxələflər ona qurban olmaz. 
   
Vətən əcdadımızın mədfənidir, 
Vətən övladımızın məskənidir. 
   
Vətəni sevməyən insan olmaz, 
Olsa da, ol şəxsdə vicdan olmaz! 

36 
 
QANTƏMİR 
(1888-1944) 
 
Qantəmir  (Əfəndiyev  Qafur 
Sədrəddin  oğlu  –  həkim,  nasir, 
publisist,  1934-cü  ildən  Azərbay-
can Yazıçılar Birliyinin üzvü) 1888-
ci  ildə  Azərbaycanın  Göyçay  ma-
halının  Potu  kəndində  doğulub. 
Türkiyənin  İstanbul  Universite-
tinin  tarix-filologiya  (1911-1914),  Bakıda  ADU-nun 
tibb  fakültəsində  təhsil  alıb  (1924-1929).  Azərbaycan 
sovet  satirik  nəsrinin  təşəkkülünə  müsbət  təsir  gös-
tərmişdir. 
  Müəllim,  yazıçı  olan  Qantəmir  diş  həkimi  kimi 
də həmvətənlərinə xidmət göstərib. 
Sonralar  Bakıda  Abdulla  Şaiq  adına  ikinci  dərə-
cəli  nümunə  məktəbində  direktor  vəzifəsində  çalış-
mış, 1937-ci ildə Ağsu rayonuna köçüb diş həkimi iş-
ləmiş, 1939-cu ildə həbs olunaraq, Orta Asiyaya sür-
gün edilmişdir. 
  1944-cü ildə 56 yaşında dünyasını dəyişib. 
Ağıl dəryası (hekayələr, 1930), Şarlatanlar (heka-
yələr,  1934),  Kolxozsatan  (1935),  Seçilmiş  əsərləri 
(1964), Seçilmiş əsərləri (1972) və s. kitabları işıq üzü 
görüb. 
 
 
 

37 
 
QONAĞIMIN SƏYAHƏTNAMƏSİ   
(Hekayədən bir parça) 
 
Sözün başını siz itirməyin... 
  “Belə  rəvayət  edirlər  ki,  bir  gün  Şah  oğlu  Şah 
Abbas  qızıl  taxtın  üzərində  əyləşmişdi.  Çox  dərin 
xəyala  getmişdi.  Birdən  fərraşa  əmr  etdi  ki,  bu  saat 
vəzir  Allahverdixanı  hüzuruma  çağır.  Fərraş 
“bəçeşm” deyib yeri öpdü və yola düzəldi. Çəkmədi 
bir saat, vəzir Allahverdi xan hazır olub ərz etdi ki: – 
Sənə fəda olum! Nə buyurursan? 
Padşah əmr etdi ki: 
– Ey mənim vəzirim! Səfər tədarükü gör, könlüm 
səyahət arzu edir. 
Vəzir soruşdu: 
– Qurbanət şəvəm! Süvarəmi, piyadəmi? 
Padşah dedi: 
– Vəzir! Piyadə səyahət eləyəcəyik, özü də dərviş 
paltarında.  İki  dəmir  əsa,  iki  dəmir  çarıq,  iki  dəmir 
sərpuş hazır elə. Sabah gün çıxmamış yola düşəcəyik. 
Vəzir  Allahverdi  xan  çox  ağıllı  bir  vəzir  idi, 
dünyaya onun kimi ağıllı adam gəlməyib və gəlməz. 
Padşah  əmr  etdiyi  şeyləri  hazır  edib  sübh  tezdən 
gətirdi. Şah oğlu Şah Abbas ilə vəzir Allahverdi xan 
paltarlarını çıxarıb dərviş paltarı geydilər, əldə dəmir 
əsa,  ayaqda  dəmir  çarıq,  başda  dəmir  sərpuş,  gün 
yerindən çıxmamış yola rəvanə oldular. Az getdilər, 
çox getdilər, mənzil kəsib, yol getdilər. Gün günorta 

38 
 
yerinə  çatanda  bir  şəhərin  qapısına  yetişdilər.  Şah 
soruşdu: 
– Vəzir, hansı şəhərdir? 
Dedi: 
–  Qurbanın  olum,  bu  şəhərdən  mənim  xəbərim 
yoxdur.  Gedək  şəhərin  darvazasına,  soruşaq,  görək 
hansı padşahın şəhəridir... 
  Mən  bu  nağılı  axıra  qədər  yazmayacağam.  Elə 
burada kəsirəm. 
Şöhrət  və  fərasəti  ilə  İranın  axır  zaman  tarixini 
dolduran  bu  Şah  oğlu  Şah  Abbaslar,  onların  ağıllı 
vəzirləri,  allahverdixanlar  bir  günorta  yol  gedir, 
məsələn, Bakı şəhərindən Maştağaya qədər. Rast olan 
şəhəri  nə  padşah  tanıyır,  nə  də  vəzir.  İndi  işlər  çox 
dəyişib  deyə  adam  bu  sualı  öz-özünə  verir.  Keçmiş 
zamanda  belə  nağıllar  sual-cavabsız  bitər,  həqiqət 
olaraq qəbul edilərdi... 
 
 

39 
 
TAĞI ŞAHBAZİ SİMURĞ 
(1892-1937) 
 
    Tağı Şahbazi Simurğ (Yazı-
çı-publisist, həkim, ictimai xadim) 
1892-ci  il  iyulun 2-də  Bakıda  ana-
dan  olub.  İbtidai  təhsilini  molla-
xanada alıb. 1902-1905-ci  illərdə 9 
saylı  məktəbdə,  sonra  rus-tatar 
məktəbində  təhsilini  davam  et-
dirib. 1913-cü ildə Xarkov Darülfü-
nunun fizika və riyaziyyat fakültəsinin tibb şöbəsinə 
daxil olub.   
  Azərbaycan  xalq  maarif  komissarının  müavini 
(1922-1923),  “Maarif  və  mədəniyyət”  jurnalının  re-
daktoru,  Azərbaycan  MİK-in  katibi  (1923-1926), 
ADU-nun  rektoru  (1926-1929),  Azərbaycan  xalq 
səhiyyə komissarının müavini(1930-1937) vəzifələrin-
də çalışıb. 
  “Quşlar  kimi  azadə”,  “İyi  aləm”,  “Südçü  qız”, 
“Aclar” və s. hekayələrində istismar dünyası, dini fa-
natizm,  xalqa  yad  “ziyalılar”  tənqid  olunub.  Sovet 
dövrü  əsərlərində  yeni  həyat  quruculuğu,  qadın 
azadlığı mövzuları əsas yer tutub. Bunlar “Haqsızlıq 
dünyası”, “Hacı Salman”, “Ağanın kənizi”, “Məşədi 
Qədimin evində bədbəxtlik”, “Azadlıq üçün cinayət”, 
“Zərifə”, “Küləkli bir axşam” və s. hekayələrində öz 
əksini tapıb. 1932-ci ildə yazdığı “Düşmənlər” povesti 

40 
 
kollektivləşmə  dövründə  kənddə  gedən  sinfi  mü-
barizədən bəhs edir. 
  Tağı Şahbazi Simurğ 1937-ci ildə repressiya qur-
banı olub.   
 
 
QAYÇI 
(Hekayədən bir hissə) 
 
Məhəmməd  Zəngəzurun  qaçqın  yetimlərindən 
idi... 
Səkkiz  yaşında  Məhəmməd  və  yeddi  yaşında 
bacısı  Zeynəb  yaşadıqları  evlərdə  səhərdən  axşama-
dək çalışır, ev sahiblərinin bütün əmrlərini icra edir-
dilər.  İndi  də  Gülcahan  Məhəmmədi  meşəyə  gön-
dərmişdi... 
 
*** 
 
...Odun  şələsinin  altında  ikiqat  bükülmüş  Mə-
həmməd Məşədi Salmanın sorğularına cavab verərək 
yalvarıcı  bir  baxışla  qayçıdan  xəbəri  olmadığını  bil-
dirdi.  Məhəmmədin  bu  cavabı,  Məşədi  Salmanın 
əsəblərini  daha  da  qaldırdı:  “Aha,  inkar  edir,  məni 
aldatmaq istəyir”, – deyə fikir edərək, Məşədi Salman 
çocuğa yaxın gəlib, yenə qayçını sordu. 
– Vallah ki, bilməyirəm, əmi! 
Bu  cavabı  eşidər-eşitməz  Məşədi  Salman  odun 

41 
 
qarışıq  Məhəmmədə  bir  təpik  vurdu.  Çocuq  şələ  ilə 
bərabər  yerə  yıxıldı  və  yıxıldığı  vaxt  odun  parçası 
üzünü cırdı, bir dəqiqədə Məhəmmədin üzünü al qan 
bəzədi.  Məşədi  Salman  Məhəmmədin  başı  üzərində 
durub: 
– İt oğlu, de görüm, qayçı haradadır? Bax, demə-
sən, bil ki, səni öldürəcəyəm... – deyə çığırdı. 
  Məşədi  Salmanın  gözləri  həlqəsindən  çıxmış, 
üzü o qədər qabarmışdı ki, tanınmaz bir hala gəlmiş-
di. 
Məhəmməd  üzünün  yeni  yarasından  axan  qanı 
çirkli əlləri ilə silərək ağladı. 
– Vallah ki, xəbərim yoxdur, – deyə yalvarmağa 
başladı. – Mən oduna getmişdim; bilməyirəm, sən al-
lah,  əmi,  məni  döymə,  qayçını  görməmişəm.  Gülca-
han bu əhvalatı görüb yaxın gəldi. 
– Ay kişi, yetimdir, elə vurmaq olmaz; doğrudan 
da, xəbəri yoxdur, – dedi. 
– Danışma, vallah səni də ona qataram!.. 
  Gülcahan  Məşədi  Salmanı  yaxşı  tanıyırdı.  Belə 
hallarda ona yaxın durmaq mümkün deyildi. Heç bir 
vasitə ilə onu sakit etmək olmazdı. Məhəmməd Gül-
cahanı gördükdə, kömək dilər kimi: 
– Ay xala, vallah ki, xəbərim yoxdur; qayçını gör-
məmişəm,  –  dedi.  Lakin  qayçının  itməsinə  Məşədi 
Salman şərik ola bilməyirdi. 
–  Hara  itəcək?  Yəqin  ki,  oğurlayıb,  indi  də 
boynuna almaq istəməyir. – Məşədi Salman Məhəm-

42 
 
mədin qolundan yapışıb qaldırdı və əli ilə onu hədə-
ləyərək:  –  Deyirəm  ki,  səni  öldürərəm,  yandıraram, 
bu  saat  qayçının  yerini  söylə,  de  görüm!  –  deyə  ba-
ğırdı. 
– Vallah ki, əmi, xəbərim yoxdur. 
  Məşədi Salman axırıncı dəfə bu cavabı eşitdikdə, 
Məhəmmədə bir şapalaq vurdu. Məhəmməd qışqırdı, 
ağladı.  Məşədi  Salman  Məhəmmədin  ağlamasına 
baxmayaraq, qolundan tutub təndirin yanına çəkdi. 
Gülcahan Məşədi Salmanın nə edəcəyini düşün-
məyərək: 
–  Ay  kişi,  burax,  incitmə,  yetimdir,  yazıqdır...  – 
deyə  yalvarırdı.  Təndirin  yanında  Məşədi  Salman 
Məhəmmədin  belindən  yapışıb  qaldırdı  və  Məhəm-
mədi yanar təndirin içinə atdı. Məhəmmədin səsi ərşə 
çıxdı: 
– Vay yandım, aman yandım, öldüm! 
Məhəmməd elə çığırdı ki, bütün qonşular eşidib 
töküldülər.  Məşədi  Salman  bir  yana  çəkilib  durdu. 
Gülcahan özünü itirib: 
– Vaxsey, uşaq yandı, – deyə çığırmağa başladı. 
  Qonşular  Şahpəri  ilə  Rəcəb  kişi  hamıdan  əvvəl 
təndirə  doğru  yüyürdülər  və  iki  tərəfdən  Məhəm-
mədi təndirdən çıxartdılar. Şahpəri mətbəxə yüyürüb 
xəmir üzərindən yorğançanı alıb çocuğa sarıdı. Beləcə 
Məhəmmədin  odunu  söndürdülər.  Yenidən  yorğanı 
Məhəmmədə sarıyarkən, yorğanda bir şey cingildədi. 
Baxdılar – qayçı idi. 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə