Əfrahim hüseynli



Yüklə 2.29 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/10
tarix23.12.2016
ölçüsü2.29 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


 
ƏFRAHİM HÜSEYNLİ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
HƏKİMLƏRİN   
SÖZ DÜNYASI 
Həkim-yazarların ilk poetik toplusu 
1-ci kitab 
 
 
 
Bakı–2016 


 
Tərtib edən və redaktor: 
Əfrahim Hüseynli həkim-şair   
AYB-nin üzvü 
   
       
Ön sözün müəllifi: 
Bilal Alarlı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru   
AYB-nin üzvü 
           
Naşir: 
Müşfiq XAN 
       
Korrektor: 
Asifə Əfəndi 
     
Mətn tərtibatı: 
Bəxtiyar Ələkbərov 
     
Dizayn və qrafika: 
Teymur Fərzi 
     
Əfrahim Hüseynli. Həkimlərin söz dünyası 
Bakı–2016. 256 səh. 
 
 
 
 
 
 
 
 
ISBN: 9000000060089 
Bakı / 2016 


 
 
 
 
 
 
 
REDAKTORDAN 
 
  Ədəbiyyatımız  orta  əsrlərdən  indi  yaşadığımız 
günlərə qədər uzun bir yol keçmişdir. Bu uzun-uzadı 
yolda ədəbiyyatımız haqsızlığın nə demək olduğun-
dan  tutmuş  haqqın  ölməzliyinə  qədər,  paklığın  nə 
demək olduğundan tutmuş əxlaqi meyarlarımızın nə 
demək  olduğuna  qədər,  vətənsevərlikdən  tutmuş 
insan aliliyinə qədər, ata-ana məhəbbətindən tutmuş 
sevgi müqəddəsliyinə qədər, nə varsa, zaman-zaman 
insanlara aşılanmasında misilsiz bir rol oynayıb. Kiçik 
məclislərdə, qonşu-qohum arasında, el məclislərində, 
saraylarda  sözlərini  deyən  yazarlarımıza  əsrlər  öt-
dükcə  böyük  auditoriyalarda  –  kitablarda,  qəzet  və 
jurnallarda,  telekanallarda,  internet  saytlarında  söz 
demək nəsib olmuşdur.   
  Əsl  söz  sahiblərini  nə  bəylər,  nə  xanlar,  nə 
hökmdarlar tarixdən  silə  bilməyib.  Azərbaycan  ədə-
biyyatının  dünya  ədəbiyyatına  verdiyi  söz  ərmə-
ğanını qiymətləndirmək üçün günlərlə, aylarla danış-
saq  bitib-tükənməz.  Zaman-zaman  yaşamağa  haqqı 
olan  bu  ölçüyəgəlməz  söz  xəzinəzinə  həkim-yazar-


 
larımızın  bəxş  etdiyi  əsərlər  saysızdır.  Nizami  Gən-
cəvidən tutmuş Əkmələddin Naxçıvaniyədək, Mirzə 
Əirzə  dan  tutmuş  Abbas  Səhhətə  qədər,  Məhəm-
mədhüseyn  Şəhriyardan  tutmuş  çağdaş  ədəbiyyatı-
mızda  olan  neçə-neçə  qələm  əhlinə  qədər  zamanın 
ələyindən  keçərək  ədəbiyyata  öz  möhürlərini  vuran 
həkimlərimiz az olmayıb...   
  Belə  həkim-yazarlarımızı  bir  daha  ədəbiyyat-
sevərlərə,  el-obaya  tanıtmağı  özümüzə  mənəvi  borc 
bilib bu layihəni həyata keçirmək qərarına gəldik. Bu 
kitabın,  əlbəttə,  qiymətini  oxucular  verəcək.  Bu  top-
lunun  ədəbiyyatsevərlərə,  eləcə  də  ədəbiyyatımıza 
gözəl bir töhfə olacağına inanırıq.   
  Bu  layihənin  ərsəyə  gəlməsində  əsaslandığımız 
mənbə müəlliflərinə, dəyərli məsləhətlərini əsirgəmə-
yənlərə, eləcə də bu layihəyə qoşulanlara dərin min-
nətdarlığımızı  bildiririk.  Yardımçı  olduqlarına  görə 
dünyasını  dəyişmiş  yazarlarımızın  övladları  Rəşad 
Kərimli,  Qüdsiyyə  Əhmədova,  Əli  Davud  və  baş-
qalarına da təşəkkür edirik.   
Açığını deyək ki, bəzi səbəblər üzündən bu kitab-
dan kənarda qalan yazarlarımız da var. Ona görə bu 
kitabın 2-ci hissəsini də hazırlamaq qərarımız var.   
 
Əfrahim Hüseynli, 
AYB-nin üzvü, həkim-şair 
 
 


 
 
 
 
 
İNCİ SAFLIĞI 
(Ön söz) 
  
Azərbaycan klassik ədəbiyyatında dərdlərə dəva 
edən şəxs kimi təbibə yüksək qiymət verilir. Poeziya 
tibbə və təbabətə biganə qalmır, bəlkə də buna görə 
şairi  insan  dərdlərinin  loğmanı  sayırlar.  Şair  məs-
ləhəti  həkim  məsləhətinə  tən  tutulur. Ulu  Nizami-
nin bu  misraları  isə  ağızdan-ağıza  keçir,  nəsildən-
nəslə müdrik kəlam kimi ötürülür: 
  
Bir inci saflığı varsa da suda, 
Artıq içiləndə dərd verir o da. 
  
   El  yaddaşı  möhkəm  olur.  Deyilənə  görə, Niza-
mi  Gəncəvi və Saib  Təbrizi kimi  klassik  şairlərimiz 
insanların mənəvi sağlamlığı ilə yanaşı, fiziki sağlam-
lığının da qayğısına qalmışlar. Tarixin dərinliklərinə 
endikcə  hər  şeydən  başı  çıxan  müdrik  adamların 
filosof,  loğman  adlanmasının  şahidi  oluruq.  Bunun 
başlıca səbəbi onunla bağlıdır ki, elmlərin diferensa-
siyası  baş  verməmişdi,  xalq  öz  bilicilərini  uca  tutur, 
hər şeyi, hətta sağlamlığı ilə bağlı məsələləri də bu ka-
mil  insanlarla  məsləhətləşirdi.  Orta  yüzilliklərdə 


 
Azərbaycanda bütün Şərqdə məşhur olan çoxlu sayda 
görkəmli  həkimlər  yetişmişdir.  Onlar  Azərbaycanda 
və  Azərbaycandan  kənarda  həkimliklə  məşğul  olur, 
tibbə  dair  araşdırmalar  aparırdılar. İsa  Ər  Ragi  Tif-
lisi,  Ömər  İbn  Osman  Kafiəddin,  Əbu  Abdulla 
Məhəmməd  Bin  Nəmvar  Təbrizi,  Əbdül  Məcid 
Təbib,  Nəcməddin  Əhməd  Naxçıvani,  Nəsirəddin 
Tusi, Rəşidəddin, Mahmud İbn İlyas, Yusif İbn İs-
mayil  Xoyi,  Mahmud  İbn  Məhəmməd  Dilşad  Şir-
vani,  Məhəmməd  İbn  Mahmud  Şirvani,  Mirzə 
Məhəmməd  Təbrizi,  Əbülfət  Təbrizi,  Ələddin 
Həkim Təbrizi, İmadəddin Mahmud, Şükrüllah Şir-
vani, Yusif İbn Məhəmmədcan Qarabaği, Əbu Talib 
Təbrizi, Heydər Həkim, Həkim Məhəmməd Əmin, 
Həkim Məhəmməd Bəqər, Həkim Cəbrayıl, İbrahim 
Zeynalabdin  oğlu  Naxçıvani,  Məhəmməd  Tağı 
Tufarqanlı,  Məhəmməd  Həkim  Ərdəbili,  Rüknəd-
din Məsud Məsihi, Murtuza Qulu Xan Şamlu, Hacı 
Sülеyman  İrəvani,  Həsən  İbn  Rza  Şirvani,  Mirzə 
Həsən  Şirvani,  Məhəmməd  Yusif  Şirvani,  Əbül-
həsən  Marağayi,  Ağa  Seyid  Əli  Təbrizi,  Mahmud 
Şirvani, Yusif Məhəmməd Təbib və başqa həkimlər 
həm də öz dövrünün ictimai xadimləri kimi tanınır-
dılar. Dövrünün məşhur təbiblərindən biri Əkmələd-
din Naxçıvani idi. Əkmələddin Müəyyəd bin Əbu-
bəkr  bin  İbrahim  əl  Naxçıvani  ət-Təbib  xalq  ara-
sında “Bəy  həkim” təxəllüsü  ilə  tanınırdı,  onun  tik-
dirdiyi məscid və dəfn olunduğu məzar-türbə səlcuq-


 
lar dövrünün qiymətli abidəsi sayılır. Doğum tarixi və 
Anadoluya nə vaxt getdiyi dəqiq bilinməyən, amma 
Cəlaləddin Rumidən gənc olduğu ehtimal edilən Ək-
mələddin  həkim  Azərbaycanın  qədim  diyarı  Naxçı-
vanda doğulmuşdur. O, Səlcuq hökmdarı Qiyasəddin 
Keyxosrovun hakimiyyəti dövründə (1264-1283) Kon-
yadakı sultan sarayında baş həkim olmuşdur. Zama-
nının Hippokratı Mövlana Əkmələddin təbib Möv-
lana Cəlaləddin Ruminin müridi olmuş, sarayın baş 
həkimi  vəzifəsində  çalışmaqla  yanaşı,  həm  də  I 
Əlaəddin Keyqubad darüşəfasında tibbi kadrlar yetiş-
dirmişdir.  Bu  kadrlar  məhz  Əkmələddin  Naxçıva-
ninin verdiyi sənəd əsasında ölkənin tibb müəssisələ-
rində həkim işləyə bilərdilər. Kiçik Karatay mədrəsəsi 
bu  böyük  həkimə  məxsus  olmuşdur.  Əkmələddin 
Naxçıvani  dahi  filosof,  həkim,  şair,  müdrik  vəzir  və 
səyyah İbn Sinanın məşhur “Qanuni-fit-tibb” əsərinə 
1302-ci ildə təfsir, şərh yazmışdır. 
Dövrünün mütaliəli, zəkalı və elmli şəxslərindən 
biri şair və həkim Məsihidir. XVII yüzilliyin  ən gör-
kəmli  şəxsiyyətlərindən  olan  Məsihinin  atası  Niza-
məddin Əli əslən həkimlər sülaləsindən idi. O, İran və 
Hindistanın  müxtəlif  hökmdarlarının  saraylarında 
həkimbaşı olmuş, qardaşları Qütbə və Nasir, eləcə də 
oğlu Məhəmməd Hüseyn də həkim kimi çalışmışlar. 
Onların hamısı təbabət elmi ilə məşğul olmaqla yana-
şı, həmin dövrün bütün savadlı şəxsləri kimi şeir yaz-
mışlar.  Məsihinin  əsli  Təbrizdəndir.  O,  gənc  yaşla-


 
rından müalicə fəaliyyətinə başlayır, “Zabitət ül-əlac” 
(“Müalicə qaydaları”) adlı kitab yazır. Məsihinin tam 
adı  Rüknəddin  Məsud  Məsihidir.  Çox  zaman  onu 
sadəcə  Rükna  çağırıblar.  Məsihi  (Məsih,  Məsiha) 
onun ədəbi təxəllüsüdür. Məsihi İsfahanda təhsil al-
mış, Azərbaycan, fars və ərəb dillərində gözəl danış-
mış, təbabət, fəlsəfə, məntiq, nücum, ilahiyyat elmlə-
rini  dərindən  öyrənmişdir.  Tam  külliyyatı  100  min 
beytə çatan şeirlərini Azərbaycan türkcəsi və fars di-
lində yazmışdır. Əvvəlcə şah Abbasın sarayında hə-
kim kimi çalışıb, sonra Hindistanda müxtəlif səviyyəli 
hakimlərin, o cümlədən Böyük Moğollar sülaləsindən 
olan  şah  Əkbər  və  Cahangirin  saraylarında  müalicə 
həkimi  kimi  çalışıb.  Poetik  irsinin  əsas  hissəsi  itiril-
mişdir. 1629-cu ildə Azərbaycan türkcəsində qələmə 
aldığı “Vərqa və Gülşa” poeması şairə böyük şöhrət 
qazandırmışdır. 
 Bütün  Şərqdə  tanınmış  məşhur  həkimlər  yetiş-
dirən bu cənnət səfalı diyar şəfalı otları və dərmandan 
da  təsirli  qida  məhsulları  ilə  seçilən  iqlim  qurşaq-
larının  qovşağında  yerləşir.  Təbii  sərvətləri  və  dər-
man  bitkiləri  burada  təbabətin  inkişafına  geniş  im-
kanlar  yaratmışdır.  İstər  Azərbaycan  folklorunda, 
istərsə də dünya folklorunda xalq təbabətinin böyük 
yeri  olmuş,  türkəçarəçilik  şifahi  xalq  ədəbiyyatının 
tematik janrı kimi inkişaf etmişdir. Mayası folklordan 
süzülüb gələn təbabət orta yüzilliklərdə yazılı ədəbiy-
yatımıza təsirsiz ötməmişdir. Maraqlıdır ki, istər klas-


 
sik, istərsə də çağdaş şairlərimizin bir qismi həkimlik 
peşəsinin biliciləri olmuşdur. Həkimlərin demək olar 
ki,  əksəriyyəti  maarifçi  olmuş,  bunu  təkcə  peşəsi  və 
əməli fəaliyyəti ilə deyil, həm də poetik yaradıcılığı ilə 
həyata  keçirmişdir. Mirzə  Əlixan  Ləli “həkimlərin 
günəşi”  ləqəbi  ilə  tanınır, Əli  bəy  Hüseynzadə tən-
qidçi,  tərcüməçi,  müəllim  və  jurnalist  kimi  fəaliyyət 
göstərir, Nəriman  Nərimanov ictimai-siyasi  xadim 
olmaqla yanaşı, bədii və publisistik əsərlər yazır, Ab-
bas  Səhhət həkimlik  edə-edə  məktəblərdə  Azərbay-
can dilindən dərs deyir, Qantəmir tibb təhsili alsa da
müəllim və yazıçı kimi tanınır, mənsub olduğu xalqın 
maariflənməsinə,  həm  fiziki,  həm  də  mənəvi  sağ-
lamlığına öz töhfəsini verirdi. Şeirə və nəsrə üz tutan 
həkimlər  sözün  şəfaverici  qüvvəsinə  inanırdılar. 
Həkim,  şair,  tərcüməçi Mirzə  Salеh  Molla  Məhəm-
mədalı oğlu Axundov türk, fars, ərəb, fransız və rus 
dillərini  sərbəst  bilirdi.  O,  dərin  və  gеniş  loğman 
səviyyəsində  biliyə  malik  olmaqla  yanaşı  alim,  şair, 
pyеs və dram, lüğət və tərcümə müəllifi kimi də tanın-
mışdır.  Mirzə  Salеh  Tеhranda  təhsil  aldığı  zaman 
ədəbi yaradıcılıqla da məşğul olmuşdur. Azərbaycan 
türkcəsi  və  fars  dillərində  yazılmış  şеirlərdən  ibarət 
bu mükəmməl “Divan” dеmək olar ki, klassik ədəbiy-
yatımızın təsiri ilə yazılmış sonuncu divanlardandır. 
Burda şairin qəzəlləri və rübailərindən başqa, klassik 
şairlərdən, xüsusilə Məhəmməd Füzulinin fars dilin-
də  yazılmış  şеirlərindən  və  əsərlərindən  tərcümələri 

10 
 
var. Mirzə Salеh Şuşada çalışan həkimlərdən Kərim 
bəy Mehmandarov, Mirzə Hüsеyn, Ağdamda çalışan 
Bahadur  bəy  Əliverdibəyov,  Fərrux  bəy  Ağakişibə-
yov,  Ağcabədidə  həkim  işləyən  Sеyidlə  birgə  Şuşa, 
Ağdam, Ağcabədi, Bərdə, Tərtər, Ağdərə, Laçın böl-
gələrinin  kəndlərinin  və  şəhərlərinin  əhalisinə  tibbi 
yardım  göstərmiş  və  ağır  xəstəliklərin  müalicələrini 
apararaq  on  minlərlə  insanı  ölümdən  xilas  еtmişdir. 
Mirzə Salеh Axundov 1918-1920-ci illərdə Dağlıq Qa-
rabağda  və  Zəngəzurda  gеdən  daşnak-еrməni  hərbi 
birləşmələrinə qarşı döyüşlərdə yaralanmış  Qarabağ 
könüllülərinə,  Azərbaycan  Milli  Ordusunun  əsgər-
lərinə ilk tibbi yardım göstərmiş, minlərlə vətən övla-
dının  həyatını  xilas  еtmişdir.  Qarabağda  bitən  təbii 
dərman  bitkilərindən  istifadə  еdən  Mirzə  Salеh  bir 
çox xəstəliklərin ilk inkişaf mərhələsində qarşısını al-
mış, xəstələri böyük əziyyətlərdən qurtarmışdır. 
Tağı  Şahbazi  Simurğ,  Məmmədhüseyn  Şəh-
riyar, Həkim Qəni, Nadir Həkim, Xanımana Əlibəy-
li,  Sərdar  Kərimli,  Rafiq  Tağı,  Yusif  Əhmədov, 
Cabir Umud, Mirkazım Aslanlı (Sarəng) ictimai xa-
dim, publisist, şair və yazıçı kimi daha çox sevilirdilər. 
Qəzəlxan,  füzulişünas  alim,  tərcüməçi,  tibb  xidməti 
polkovniki, prezident təqaüdçüsü Həkim Qəni (Hü-
seynov Qəni Hüseynqulu oğlu) Bakı şəhərində ana-
dan  olub.  Ali  təhsilini  Tibb  İnstitutunda  almışdır, 
İkinci Dünya Müharibəsinin iştirakçısı olmuş, müha-
ribədə hərbi həkim kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1967-

11 
 
ci ildə ordudan tərxis olunub və o, Mirqasımov adına 
Mərkəzi Xəstəxananın nevropotologiya şöbəsinə rəh-
bərlik edib. Uzun illər Azərbaycanın baş nevropoto-
loqu olub. Vahid poeziya evində “Vahid“ ədəbi şair-
lər məclisinə sədrlik etmişdir. 
 Masallının gözəl, dilbər guşələrindən biri olan İsi 
kəndində  dünyaya  göz açan  Mirkazım  Aslanlı  (Sa-
rəng) çoxsahəli biliyə malik şəxsiyyət olmuş, pedaqoji 
və aqrar elmlər üzrə təhsil almış, sonra Tibb İnstitu-
tunu və Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir. Müəl-
lim işləmiş, elmi əsərlər yazmış və tərcümələr etmiş-
dir.  O,  tanınmış  səhiyyə  təşkilatçısı  olmaqla  yanaşı, 
Tibb İnstitutunda tələbə xalq çalğı alətləri ansamblı-
na,  “Çeşmə”  ədəbi  birliyinə  rəhbərlik  etmişdir. 
Mirkazım  Aslanlı  musiqi  bəstələmiş,  şeirlər  yazmış, 
Azərbaycanın  rayonlarını  qarış-qarış  gəzərək  xalq 
mahnıları,  folklor  musiqiləri,  bayatı  və  rəvayətləri 
toplamış  və  bu  materialları  Dövlət  Konservatoriya-
sına təhvil vermişdir. Mirkazımın ifasında skripkada 
çaldığı  “Zaqatala  lövhələri”,  “Dəmbəlov  şikəstəsi”, 
“Sarı bülbül”, “İntizar” fantaziyaları və bir neçə musi-
qi nümunələri Respublika Radiosunun Qızıl Fondun-
da saxlanılır. Ölümündən sonra Sarəngin arxivindən 
bir  çox  dəyərli  əsərlər  tapılmışdır.  “Tomris”  tarixi 
mənzum dramı, 2-3 poeması, elmi məqalələri, musi-
qiyə dair elmi əsərləri, fars və ingilis dilindən tərcü-
mələri miras qalmışdır. Onun “Qəhrəman qız”, “Şir-
van  gözəli”,  “Oxu  mənə  nazlı  gözəl”,  “Misirli  qız” 

12 
 
mahnılarını  görkəmli  xanəndələrimiz  Fatma  Mehrə-
liyeva,  Töhfə  Əliyeva  ifa  etmişdir.  1968-ci  ildə  Şərq 
musiqisini nota almaq üçün 1/4 səslər barədə elmi iş 
yazmış, həmin səslərə uyğun pianonun sxemini də iş-
ləyib  hazırlamışdır.  Masallıdakı  İstisu  adlanan  bula-
ğın müalicəvi əhəmiyyətli olduğunu  ilk dəfə Sarəng 
ictimaiyyətin  diqqətinə  çatdırmışdır.  Bu  mövzuda 
daha sonra dissertasiya üzərində işləmiş, bu ərazinin 
perspektivli olduğunu elmi əsaslarla sübut etmişdir. 
Müğənnilərin  muğam  üzərində  oxuduqları  bu 
məşhur misralar Mirkazım Aslanlınındır: 
  
Yatır yatağında bir ana xəstə, 
Gözləri yoldadır, qulağı səsdə... 
– Nə böyük qəm-qüssə varmış önümdə, 
Ölüm yatağında, bu son günümdə 
Nə qızlarım gəlib qapımı açdı, 
Nə oğlum yetişib, evə nur saçdı! 
Ana bu həsrətlə daldı xəyala, 
Yanında bir qarı yandı bu hala. 
Anaya bir damla sərin su verdi, 
Sərin su elə bil, son yuxu verdi. 
Bu qoca dünyanı ana tərk etdi, 
Yadların çiynində məzara getdi. 
  
 Həkimlərin  ədəbi  yaradıcılığı  janr  və  mövzu 
rəngarəngliyi ilə fərqlənir. İnsanlara, onların fiziki və 
mənəvi  dünyasına  yaxından  bələd  olan  həkimlər 

13 
 
poeziyanı “dərdlərin dərmanı” sayır, cəhaləti, avam-
lığı, neqativ halları tənqid edən nəsr əsərləri yaradır-
lar. Bu gün mətbuat səhifələrində yazılarını sevə-sevə 
oxuduğumuz  bəzi  tanış  imza  sahiblərinin  ixtisasca 
həkim  olduğunu  çoxları  bilmir.  Yaradıcı  həkimlərin 
qələm  nümunələrini  toplu  halında  təqdim  edən  çox 
dəyərli  bu  kitab  onları  öz  oxucularına  bir  qədər  də 
yaxınlaşdırır. Bu toplu peşəsi həkim olan şair və yazı-
çıların özlərini də bir-birinə tanıdır: Ramiz Duyğun, 
Tamella  Şəfəq,  Ramiz  Mövsüm,  Fəxrəddin  Davud, 
Paşa Qəlbinur, Tofiq Nurəli, Fəxrəddin Ziya, Rafiq 
Vəlizadə,  Əfrahim  Hüseynli,  Fəzail  İsmayıl,  Musa 
Urud, Məmmədyar Məmmədyarlı, Şahin Musaoğlu, 
Hacı Azadə Taleh, Afaq Şıxlı, Nazilə Gültac, Qalib 
Şəfaət, Habil Vəliyev, Pərvin Abbaslı... Onların söz 
dünyası sirli-sehrlidir. Obrazlı söz nəinki şüurlara ho-
pur,  hətta  şüuraltı  hisləri  təlatümə  gətirir.  Çünki 
“dərdlərin  dərmanı”  olan  həkim  insana  onun  özün-
dən  çox  bələddir.  O,  insanın  cisminin  və  ruhunun 
həkimi  deyil,  həm  də  hakimidir.  Xəstəyə  dərmanın-
dan çox sözü ilə təsir edən həkimin gücü də elə bun-
dadır.  Bu  fikri  obrazlı  şəkildə  belə  ifadə  edə  bilərik: 
Xəstənin əlacı həkimin şəfalı əllərində və şəfalı sözün-
dədir. 
Əmək fəaliyyətinə adi kənd həkimliyindən başla-
yıb,  Respublikanın  tanınmış  ictimai  xadimi  səviyyə-
sinədək yüksələn dünyasını dəyişmiş Xanımana Əli-
bəyli uşaq şeirlərindən birində nahaq yerə demirdi ki: 

14 
 
 
Ay ana, böyüyəndə 
Günəş olaram mən də. 
  
“Bir  alın  yazısıdır  bu  gediş,  bu  ayrılıq”  de-
yən Yusif  Əhmədov,  “Razıyam  min  dəfə  alışım, 
sönüm”  deyən Sərdar  Kərimli,  “Sevgi  verim  sənə 
dəryadan  dərin”  deyən Həkim  Qəni,  “Söz  yarası 
ömür boyu sağalmaz” deyən Nadir Həkim oxucula-
rına  verdikləri  öyüd  və  nəsihətlərini  peşə  sevgisinə 
bələyirdilər.  Təsadüfi  deyil  ki,  vətən  sevgisinin  ən 
bariz  nümunəsi Abbas  Səhhət qələmindən  süzülüb 
gəlir: 
  
Könlümün sevgili məhbubu mənim 
Vətənimdir, vətənimdir, vətənim. 
  
Abbas  Səhhətin bu  şeirinə  cavab  yazan  gözəl 
qələm  sahibi,  Kəlbəcərin  tanınmış  söz-sənət  insanla-
rından biri, həkim-şair Cabir Umuda da bu dünya və-
fasızlıq etdi. Qəlbində hələ deyilməmiş nə qədər sözü, 
ürəyində nə qədər arzusu qaldı: 
  
Biləsən! Ölmədik, Abbas Səhhətim! 
Vətən əldən getdi, eli itirdik. 
Dinib danışmağa yer qoymadılar 
Yağı qarşısında dili itirdik... 
  

15 
 
Cabir  Umud dəyişməz  əqidəsi,  haqsızlığa  qarşı 
yorulmaz  mübarizəsi,  mərd,  vətənpərvərlik  ruhlu, 
torpağına dönük çıxanlar haqda yazdığı qınaqlı şeir-
ləri ilə əsl qəhrəman idi. Əqidəsini qorumaq, amalını 
dəyişməz saxlamaq qəhrəmanlıqdır. 
 “Heydərbabaya  salam”  poeması  ilə  elinə,  oba-
sına və dilinə sözdən heykəl qoyan Məmmədhüseyn 
Şəhriyar “Dünya  qəzov-qədər,  ölüm-itimdir”  deyir-
di. Bəli, bu ölüm itim qarşısında dünyanın bütün tə-
bibləri acizdir. 
 Şair, oftalmoloq, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin 
üzvü,  tibb  elmləri  doktoru,  professor Paşa  Qəlbi-
nur İ.M.Seçenov adına 1-ci Moskva Tibb İnstitutunun 
göz xəstəlikləri kafedrasının nəzdində əyani aspiran-
turada  təhsil  alıb.  N.Nərimanov  adına  Tibb  İnstitu-
tunun  göz  xəstəlikləri  kafedrasının  müdiridir.  Tibb 
elminə  dair  yüzdən  çox  elmi  əsərin,  on  elmi  kəşfin 
müəllifidir. Paşa Qəlbinur on mindən çox cərrahiyyə 
əməliyyatı aparıb. Brüsseldə 51-ci Ümumdünya İxti-
ralar  salonunda  “Brüssel  Evrika  2002”  sərgisində 
“Oftalmologiyada yeni dərman preparatı “Aktirol”un 
kəşfı  Böyük  qızıl  medala  və  Belçika  Maliyyə  Nazir-
liyinin  xüsusi  mükafatına  layiq  görülüb.  O,  Dünya 
Türk  Cümhuriyyətləri  Oftalmoloji  Birliyi  Bilimsəl 
qurumunun  həmsədridir.  Bəlkə  də  göz  həkimi  ol-
duğuna görə onun şeirlərindən işıq, nur, Günəş şüası 
bir qırmızı zolaq kimi keçir: 
  

16 
 
Ulu Tanrım, bu səhər 
Gündüzü gecəyə dönənlərə də – 
Zülmətli gözlərə qoy İŞIQ gəlsin. 
  
Bundan  böyük  dua,  bundan  böyük  arzu  ol-
maz. Paşa Qəlbinurun “İşıq cərrahı” şeirində də ox-
şar istəklər yer alıb: 
 Əllərimin hakimiyyəti bərqərar olur 
Əməliyyat vaxtı. 
Qaranlıqla işığın radar tutmayan 
Sərhəddinə uçur əllərim. 
Ürəyim kimidi, 
Mən yatanda da 
Oyaq olur əllərim... 
  
Tofiq  Nurəlidə isə  işığın  alt  qatı,  məcazları  dilə 
gəlir: 
 Qəfil günəş kimi doğdu bu sevgi
Kor olduq önündə bu gur işığın... 
  
Öz  səfalı  əlləri  ilə  ömürləri  uzadan Fəxrəddin 
Ziya anasının  qəfil  ölümü  qarşısında  aciz  qaldığı 
üçün  bunu  nəinki  özünə,  hətta  peşəsinə  də  bağış-
lamır: 
  
 
 

17 
 
Bu qədər yaxınmış ölüm, bilmədim, 
sonam, anlamadım, gülüm, bilmədim. 
Ayağın altında ölüm, bilmədim, 
bağışla, can ana, bağışla məni. 
  
Ata, ana itkisi Əfrahim Hüseynlini də göynədir. 
İlk şeirini ötən yüzilliyin yetmişinci illərində qələmə 
alan Əfrahim Hüseynli ali təhsilli terapevtdir.  Onun 
“Atamdan  sonra”  şeirini  həyəcansız  oxumaq  olmur. 
O, ata, ana itkisi ilə üzləşənlər üçün təsəlli olan şeir-
lərində valideyn ucalığına hörmətlə yanaşır, bir övlad 
kimi  onların  xatirəsini  əziz  tutur.  Əfrahim  Hüseyn-
linin  şeir  kitablarından  biri “Ürəyi  aldatmaq  ol-
mur” adlanır.  Hamının  ümid  yeri  olan  həkim-şair 
gördüyü, şahidi olduğu dərdlərdən özü də qaça bil-
mir, ürək ağrısı keçirir: 
  
Cavan bilir, qoca bilir, – 
Hamı taxtı uca bilir. 
Əyri qapı aça bilir 
Doğru-düz elə-belədi. 
  
Ömür nağılsayaqdısa, – 
Bilən yox kim oyaqdısa. 
Ürəyimiz soyuqdusa, 
Şaxta-buz elə-belədi. 
  
 

18 
 
Hər yükü çəkib daşısan, 
Deyəcəklər ki, naşısan. 
Ömrü hamıtək yaşasan, 
Səksən, yüz elə-belədi. 
  
 Həkimlikdən  Milli  Məclisin  üzvünədək  uğurlu 
bir yol keçən Musa Urud təkcə şair deyil, həm də öz 
peşəsi üzrə alimdir, tibb elmləri doktorudur. Şeirləri 
nikbin  notlara  köklənsə  də,  daxili  ağrısını  gizlədə 
bilmir, ara-sıra misralara yükləyir: 
Musa Urud, hər nə varsa
Səndən sonra da qalacaq. 
Dərdin ağırı yaxına, 
Yüngülü yada qalacaq. 
  
Ömür arxdı, dolub gedir, 
Quşdu, lələk salıb gedir. 
Hərə bir pay alıb gedir, 
Şairə qada qalacaq. 
  
Var-dövlət ötəri şeydi, 
Şan-şöhrət sənə ögeydi. 
Söz haqdır, sözə baş əy ki, 
Sözün dünyada qalacaq. 
  
 Azərbaycan  ictimaiyyəti  Şirvanda  yaşayıb  yara-
dan Mirəfsəl Təbibi həkim-şair kimi tanıyır. Oxucu-
ları  Mirəfsəl  Təbibi  kövrək  hislərlə  yaşayan  bir  qəlb 

19 
 
adamı,  incə  ruhlu  şair  kimi  sevirlər.  O,  təkcə  ədəbi 
yaradıcılıqla  kifayətlənməmiş,  həm  də  publisistik 
yazıları ilə geniş oxucu kütləsinin rəğbətini və məhəb-
bətini  qazanmışdır.  Mirəfsəl  Təbibin  kitablarından 
biri “Təbibim, obaya-elə arxalan” adlanır. 
Əslən  Borçalının  Faxralı  elindən  olan,  Tanrının 
verdiyi xeyirxah və şəfalı həkim ömrünü istedadlı şair 
ömrü  ilə  davam  etdirən Eldar  Piriyev  (Təbib) ar-
xeologiya  və  etnoqrafiya  üzrə  tədqiqatlar  aparmış, 
qədim dünya türklərinin tarixini araşdırmışdır. O, hə-
mişə  “Türk  oğlu  Türk  olması”  ilə  fəxr  etmiş,  qürur 
duymuşdur.  Türk  tarixi  üzrə  uğurlu  araşdırma  və 
tədqiqatlarına  görə  Türkiyə  Cümhuriyyəti  onun 
kitablarını “Qalib Sultan” diplomu ilə təltif etmişdir. 
Eldar Təbibin aşıq və şairlərin yaradıcılığında rast gəl-
mədiyimiz  “Naqis  gəraylı”,  “Cığalı  gəraylı”,  “Güllü 
gəraylı”, “ Cinaslı gəraylı”, “Cinaslı təsnif” şeir növ-
ləri  ilə çağdaş poeziyamıza, xüsusən də, aşıq şeirinə 
gətirdiyi  yeniliklər  mütəxəssisləri  daha  çox  maraq-
landırır. Şairin şeirlərindəki parlaq fikirlər, saf düşün-
cələr aydın və qəlbəyatımlıdır: 
  
Kasıbın yanında kalanı öymə, 
Həqiqəti danıb, yalanı öymə. 
Gedəni qaytarma, qalanı öymə, 
Qalan da sağ olsun, qalmayanlar da. 
  
Qarabağ savaşının canlı şahidi və iştirakçısı olan 

20 
 
həkim-şair Şahin Musaoğlu əsgərləri qələbəyə səslə-
yən türküləri ilə tanınır. “İgid əsgər, möhkəm dayan”, 
“Cənab  leytenant”,  “Öncə  Vətəndir”  marşları  və 
vətənpərvərlik  mahnıları  dillərdə  dastana  dönüb. 
Vətənpərvərlik  şeirlərini  daha  çox  vətən  həsrəti  ilə 
yaşayanlar,  doğma  Azərbaycanımızı  uzaq  ölkələrdə 
sənəti və peşəsi ilə təmsil edənlər yaradırlar. Moskva 
şəhərində  yaşayan  və  Azərbaycanla  əlaqəsini  bir  an 
da  üzməyən Afaq  Şıxlı ixtisasca  həkim-terapevtdir, 
şeirləri rus, türk və başqa dillərdə işıq üzü görüb. 
  
Bu dünyada cəhənnəmin 
Başqa bir üzüdür qürbət! 
Öz elindən gen düşənin 
Ağlayan üzüdür qürbət! 
  
Havası buz, yeli sazaq, 
Hər döngəsi külək, tuzaq. 
Bacıdan, qardaşdan uzaq 
Bir çölün düzüdür qürbət! 
  
“İnsanı  qınamaq  üçün  ən  azından  onun  yaşa-
dıqlarını  yaşamalısan”  deyən  həkim Habil  Vəli-

Каталог: files -> books -> file
file -> ƏSƏRİn təkrar çapi və ya hər hansisa bir hiSSƏSİNİN Çapi qadağandir!
file -> Təhsildə İkt html-in əsasları kursu üzrə VƏSAİt tərtib edənlər: Abdulla Qəhrəmanov
file -> MEŞƏLİ KƏNDİNİn yay güNLƏRİ
file -> "Mədəniyyətin üstünlüyu" "Journal of Democracy", 1995-ci il
file -> Azərbaycan-Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin Türk Dünyası Filologiyası sırasından Prof. Dr. Mustafa isen təZKİRƏDƏN
file -> Elnur və Arzu pəncərə qonşuları idilər. Üz-üzə dayanmış binalarda yaşayırdılar. Onlar neçə vaxt idi ki, pəncərə qonşusu idilər. Ancaq bir-birilərindən xəbərləri belə yox idi
file -> Şirvani Ədilli MƏNİm odlar diyarim
file -> İntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında
file -> Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə
file -> Elxan Süleymanov Vurğun Süleymanov Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə