ĠƏMĠstan nəZĠRLĠ


Vəkilovla görüĢüb tanıĢ olur



Yüklə 2,55 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/23
tarix31.01.2017
ölçüsü2,55 Mb.
#7178
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23

Vəkilovla görüĢüb tanıĢ olur. 
Bizim Vəkilovlar nəsli Azərbaycanın qəza Ģəhəri Qazaxdandırlar. Zadəgan silkinə məxsus olan nəslimiz 
rəsmi olaraq üç yüz əlli ildən çoxdur ki, davam edir. Bizim nəsil öz xalqına, vətəninə bir çox görkəmli hərbçi, 
alim,  yazıçı  və  sairə  bəxĢ  etmiĢdir  ki,  onların  arasında  müasir  Azərbaycan  ədəbiyyatının  korifeyi  Ģair  Səməd 
Vurğunun adını çəkməmək olmaz. 
Ġki  gənc  -  Yelena  Yefimovna  və  Ġbrahim  ağa  PaĢa  ağa  oğlu  bir-birini  sevirlər.  Lakin  onların  birgə 
səadətlərinə  din  ayrılığı  mane  olurdu.  Azərbaycanlı  Ġ.Vəkilov  islam,  Y.Yermolayevna  isə  pravoslav  dininə 
məxsus  idi.  Rusiya  imperiyasının  o  vaxtı  qanunlarına  görə  kəbin  kəsdirmək  üçün  ikisindən  biri  öz  dinindən 
imtina etməli idi. Ancaq onların heç biri tərbiyə olunduqları dini ehkamlara qarĢı çıxa bilmir. Belə olduğu halda 
mənim  babam  Ġbrahim  ağa  Vəkilov  imperatora  müraciət  edir.  Əla-Həzrətdən  xahiĢ  edir  ki,  onların  dinlərini 
dəyiĢdirmədən  kəbin  kəsdirmələrinə  icazə  versin.  Uzun  çəkiĢmələrdən  sonra  bu  icazə  verildi.  Lakin  Rusiya 
                                                           
3
 1708-ci ildə Bulavin üsyanı yatırıldıqdan sonra ataman Ġqnat Nekrasovun rəhbərliyi ilə Türkiyəyə köçən Don kazakları - ġ. N. 
 

12 
 
imperiyasının  qanunlarına  görə  belə  kəbindən  sonra  dünyaya  gələn  uĢaqlar  pravoslav  dinində  tərbiyə  almalı 
idilər. 
Beləliklə,  Yelena  Yefimovna  hər  üç  uĢağını  -  qızı  Reyhanı,  oğlanları  Boris  və  Qlebi  xaç  suyuna  salır. 
Lakin  atalarının,  dost  və  qohumlarının  təsiri  ilə  uĢaqlar  islam  dininə  daha  çox  meyl  və  rəğbət  göstərirlər. 
Analarını çox sevən hər üç uĢaq böyüyəndə ondan xahiĢ edirlər ki, onların müsəlman dininə keçmələrinə razılıq 
versin. 
Məhz bu səbəbə görə də mənim nənəm onu üzən “nə etməli?” sualı ilə “xristian dininin vicdanı” sayılan 
yazıçı Lev Tolstoya müraciət etməyə məcbur olur. 
Lev  Tolstoy  dörd  səhifəlik,  geniĢ  məktubla  nənəmə  cavab  yazır.  Həmin  məktubdan  bəzi  parçaları  Siz 
qəzetimizin yeddinci nömrəsində - dosyedə dərc etmisiniz. 
Tolstoyun məktubundan sonra Yelena Yefimovnanın və Ġbrahim ağa PaĢa ağa oğlunun uĢaqlarının üçü də 
müsəlman dinini qəbul edir. Oğlanları adlarını belə dəyiĢirlər - Boris Faris, Qleb isə Qalib olur. 
Yelena Yefimovna bütün həyatını sadiq ərinə və sevimli uĢaqlarına sərf etmiĢdir. Hərbi vəzifəsinə görə 
ərinin  hara  göndərilməsindən  asılı  olmayaraq  (babam  qərargah  generalı  rütbəsinə  qədər  yüksəlmiĢdir)  nənəm 
həmiĢə onu müĢayiət etmiĢdir. O, çox savadlı qadın olmuĢ, bir neçə dil bilmiĢ, ədəbi-bədii tərcümələrlə məĢğul 
olmuĢ, maraqlı xatirələr yazmıĢdır. Nənəm 1923-cü ildə Tiflisdə vəfat etmiĢdir. 
Mənim  babam  və  onun  hər  iki  oğlu  öz  xalqına,  Vətəni  Azərbaycana  böyük  inam  və  sadiqliklə  qulluq 
etmiĢlər.  Xüsusilə,  1918-20-ci  illərdə  Azərbaycan  Demokratik  Respublikasının  qurulmasında  onların  əvəzsiz 
xidmətləri olmuĢdur. 
Babam  Ġbrahim  ağa  hərbi  topoqraf  idi.  O,  Ġran,  Türkiyə  və  Zaqafqaziyanın  xəritəsini  yaratmıĢdı. 
Azərbaycanın ictimai həyatında görkəmli yer tuturdu. Azərbaycanda Demokratik Respublika olduğu zaman o, 
Gəncənin general-qubernatoru idi. Türk, Ġran və rus ordenləri ilə təltif olunmuĢdu. 
Atam Qalib bəy Ġbrahim ağa oğlu Vəkilovun hərbi-texniki təhsili vardı. Birinci dünya savaĢında iĢtirak 
etmiĢdi. Hərbi xidmətlərinə görə bir sıra ordenlərlə, o cümlədən müqəddəs Georgi xaçı ilə təltif olunmuĢdu. 
Əmim  Faris  bəy  Ġbrahim  ağa  oğlu  isə  ixtiralarına  görə  bir  sıra  patent  qazanmıĢ  istedadlı  mühəndis  idi. 
Təəssüf ki, bizim ailəmiz də siyasi təzyiq tədbirlərindən kənarda qalmadı. 
1931-ci  ildə  atam  birinci  dəfə  həbs  olundu,  sonra  səhhətinə  görə  həbsdən  azad  edildi.  1937-ci  ildə  onu 
ikinci dəfə həbs etdilər və günahsız olmasına baxmayaraq, keçmiĢ çar və müsavat zabiti kimi güllələdilər... 
Əmim  isə  on  səkkiz  il  Karaqanda,  Maqadan  və  Sibir  sürgünü  çəkmiĢdi.  Atamdan  xatirə  olaraq  məndə 
yalnız onun (ölümündən sonra) bəraət alması həqqında olan arayıĢlar qalmıĢdır. 
Sizin  dosyenin  səhifəsində  adını  çəkdiyiniz  Y.Y.Vəkilovanın  ailəsi  haqqında  mənim  demək  istədiyim 
bunlar idi. 
“Hə,  bir  neçə  kəlmə  də  özüm  haqqında  demək  istəyirəm.  Mən-Leyla  Qalib  qızı  Vəkilova  -  pedaqoji 
elmlər doktoru, M.F.Axundov adına Pedaqoji rus dili və ədəbiyyatı Ġnstitutunun professoru, Azərbaycanın ali və 
orta məktəbləri üçün rus dili üzrə bir sıra dərsliklərin müəllifiyəm. Bütün Ģüurlu həyatımı gənclərin tərbiyəsinə 
və təhsilinə sərf etmiĢəm.” 
 
QÜRBƏTDƏN GƏLƏN MƏKTUB 
 
General-topoqraf  Ġbrahim  ağa  Vəkilovun  ailəsində  iki  qardaĢın  yeganə  bacısı  Reyhan  xanım  idi. 
Atasından  və  əmisindən  fərəhlə  danıĢan  Leyla  xanım  bibisi  haqqında  heç  bir  məlumat  vermir.  Əlbəttə,  bu 
səbəbsiz  deyil.  1919-cu  ildə  Azərbaycan  nümayəndəsi  kimi  Fransada  iĢləyən  Abbas  bəy  Ataməlibəyov  həyat 
yoldaĢı  Reyhan  xanımı  da  özü  ilə  aparmıĢdı.  1920-ci  il  aprel  çevriliĢindən  sonra  onlar  geri  qayıtmadılar. 
ġübhəsiz ki, Reyhan xanım “Vətən” deyib, bolĢevik-daĢnak rejimilə yaĢayan o vaxtkı Azərbaycana qayıtsaydı, 
bəy nəsilli, müsavat generalının qızına da yaxĢı məlumdur. Otuz yeddinin qara, məĢum günlərində doqquz yaĢlı 
uĢağa on bir il həbs cəzası kəsən, ata-anasını, hətta uzaq qohumlarını güllələdən sovet totalitar hakimiyyətinə 
etibar  edib  qayıtmaq  mümkünmü  idi?  Əlbəttə  yox.  Bütün  bunları  -  sürgün  və  güllələmələri  onlar  okeanın  o 
tayında yaĢasalar da, bilirdilər. 
Yadımdadır,  yetmiĢinci  illərdə  Faris  bəylə  tez-tez  görüĢəndə  bir  neçə  dəfə  bacısı  Reyhan  xanımın  adını 
çəkib ağladı. 
-
 
Faris bəy, bacınız sizdən böyük idi, yoxsa kiçik? - deyə soruĢdum. 
-
 
Ailəmizin ən kiçiyi idi, - dedi. - ġən, Ģıltaq bircə bacımız vardı. O, 1896-cı il iyunun 20-də Tiflisdə 
anadan  olmuĢdu.  Ġki  oğuldan  sonra  dünyaya  gələn  bacımın  Ģərəfinə  atam  bir  qoç  qurban  kəsdi.  Bacım  ilk 
təhsilini  Tiflisdəki  Nücabə  qızlar  məktəbində  almıĢdı.  1917-ci  ildə  onun  toyu  oldu.  Əri  Abbas  bəy 
Ataməlibəyov əslən ġamaxıdan olan, lakin çoxdan Bakıda yaĢayan Seyfulla bəyin oğlu idi. Onlar varlı-dövlətli, 
həm də ali dərəcədə ziyalı bir nəsil idi. Abbas bəy Üzeyir bəyin qardaĢı Ceyhun bəy Hacıbəyli, Əlimərdan bəy 
TopçubaĢovla  yaxın  dost  idi.  Onlar  Fransaya  da  birgə  getdilər,  bir  daha  qayıtmadılar.  Atamın  sağlığında, 

13 
 
qardaĢım və mən həbs olunmamıĢdan əvvəl məktublaĢırdıq. Ġndi isə nə öldüsündən, nə də qaldısından xəbərimiz 
yoxdur... 
Nə  az,  nə  də  çox,  yetmiĢ  yeddi  ildən  sonra  general  ailəsinin  yeganə  varisi  Leyla  xanım  Amerikadan 
məktub və fotoĢəkil aldı. Məktub və fotoĢəkli ona bibisi oğlu Qalib göndərib. Təbii ki, belə məktubu oxumaq nə 
qədər  sevindirici  olsa  da,  həyəcanı  ondan  qat-qat  artıqdır.  Professor  Leyla  xanım  Vəkilova  ingilis  dilində 
yazılmıĢ məktubun mətni ilə məni tanıĢ edir. 
-
 
Bibim Reyhan xanım 1923-cü ildə anadan olan oğluna mənim atamın, yəni kiçik qardaĢı Qalib bəyin 
adını qoyub. Mənə uĢaq vaxtı babam demiĢdi ki, sənin bibin oğlu var. Hətta onun balaca vaxtı çəkilmiĢ iki foto 
Ģəklini də göstərmiĢdi. 1934-cü ildə babam Ġbrahim ağa vəfat etdikdən sonra nə bibim Reyhan xanımdan, nə də 
onun oğlunun taleyi haqında heç bir məlumatım yox idi. Ġki min birinci ilin iyun ayında mənə xəbər verdilər ki, 
bibin oğlu Qalib Ataməlibəyov sizi axtarır. Mən ona ev telefonumu və ünvanımı göndərdim. 
-
 
Leyla 
xanım, 
1919-1920-ci 
illərdə 
Reyhan 
xanım 
və 
ailəsi 
Fransada 
yaĢayıb. Bəs necə olub ki, indi Amerikadan məktub gəlib? 
-
 
Bibim  oğlunun  yazdığına  görə  1920-ci  ildən  sonra  onlar  çox  çətin  və  əzablı  günlər  yaĢayıblar.  Bu 
əzablara baxmayaraq, Qalib yaxĢı təhsil alıb, dünyanın bir neçə böyük ölkəsini dolaĢıb. Hələ Parisdə yaĢayanda 
o, 
Sarbonna 
universitetini 
bitirib. 
Müharibə 
vaxtı 
fransızların 
iĢğalçı 
qoĢunlarının 
tərkibində 
Almaniyada 
hərbi qulluqda olub. 
1946-cı  ildə  onlar  ailəlikcə  Cənubi  Amerikaya,  Çiliyə  köçüblər.  Qalib  farmokologiya  mütəxəssisi  kimi 
firmada  iĢləyib.  Onun  Tayvanda,  Çilidə,  Hindistanda,  Yuqoslaviyada  və  Misirdə  filialları  olub.  Nəhayət, 
altmıĢıncı illərin sonunda Amerikada daimi yaĢayıb. Bibim Reyhan xanım 1966-cı ildə Çilidə, əri Abbas bəy isə 
1971-ci ildə Amerikada vəfat edib. 
Yuqoslaviyada bibim oğlu milliyyətcə serb, sənəti kimyaçı olan bir qızla tanıĢ olub ailə qurub. Onların 
indi iki övladı var - oğlu Abbas-Dominik və qızı Tamara-Mariya adlı. Məktubunda Qalib söz verir ki, 2002-ci 
ildə dədə-baba Vətəni Azərbaycana ziyarətə gələcək. 
 
TĠFLĠSDƏKĠ ĠZĠMĠZ 
 
Azərbaycanlı  seminaristlər  Qoridə  özlərinin  gənclik  illərini  keçirmiĢlər.  Onlar  Gürcüstan  və  gürcülər 
haqqında  ən  yaxĢı  təəssüratlarla  gedirlər.  Gürcüstan  Azərbaycanın  bir  çox  mədəniyyət  xadimlərinin  mənəvi 
vətəni  olmuĢdur.  Belə  vətəni  unutmaq  olarmı?  Mən  Gürcüstan  və  Qori  Ģəhərinin  sakinlərinə  səmimi 
münasibətlər üçün dərin minnətdarlığımı bildirirəm. 
Firudin bəy Köçərli, 
(1918-ci ildə “Qruziya” qəzetinin müxbirinə 
verdiyi müsahibədən). 
 
Ötən  əsrin  əvvəllərindən  baĢlayaraq  Tiflisdə  bizim  mütərəqqi  fikirli  ziyalılarımız  daha  çox  məskən 
salıblar.  Ona  görə  də  inqilaba  qədərki  ziyalılarımızın  hansının  ömür  yoluna  nəzər  salırsansa,  istər-istəməz 
Tiflislə bağlılığına rast gəlirsən. Təəssüf ki, belə görkəmli Ģəxsiyyətlərimizin adları əbədiləĢdirilmir. Olub-qalan 
niĢanələr isə bir yandan silinib itirilir. 
General-topoqraf  Ġbrahim  ağa  Vəkilovun  ötən  əsrin  sonlarında  tikdirdiyi  Ģəxsi  mülkü  UĢ.Çxeidze 
küçəsində əsl memarlıq abidəsi idi. Ġki göz istəyirdi tamaĢa eləsin. Bu evi mən 1985-ci ildə generalın oğlu Faris 
bəyin çəkdiyi sxem vasitəsilə axtarıb tapmıĢdım. Bakıya qayıdanda Faris bəyə dedim ki, eviniz sağ-salamatdı, 
getdim, Tiflisdə ziyarət elədim. Onda Faris bəyin necə sevindiyinə bir Allah, bir də mən Ģahidi oldum. Doxsan 
dörd  yaĢlı  tənha  qoca  durub  qara  Ģkafin  enli  siyirməsində  saxladığı  həmin  evin  foto  Ģəklini  tapdı,  dönə-dönə 
öpdü, uĢaq kimi kövrəldi. 
Ġkimərtəbəli mülkdə iki gürcü, bir erməni ailəsi yaĢayırdı. SoruĢdum ki, bilirsiniz bu mülk kimin olub? 
Cavab verdilər ki, bir tatar generalının. 
Bu  dəfəki  gəliĢimdə  də  dözməyib,  yenə  həmin  evə  baĢ  çəkmək  istədim.  Hansı  gözəgörünməz  qüvvəsə 
məni ora çəkirdi. Elə bilirdim orda - o mülkdə, qarĢısındakı o cənnətəbənzər bağda Azərbaycanın bir parçası öz 
oğlunun  həsrətindədir.  Üstəlik  də  Faris bəy  danıĢmıĢdı  ki,  qapımızdakı  ağacların  hamısını  atam  Qarayazıdan, 
Salahlıdan  gətirtmiĢdi.  Atam  o  ağaclarla  həmiĢə  həmsöhbət  olardı.  Onları  sığallaya-sığallaya,  hər  bir  ağacın 
boyunu sevə-sevə böyüdərdi. Uzaq Ģəhərlərə topoqrafiya çəkiliĢlərinə gedəndə onlara da salam yazırdı. Anama, 
bizə dönə-dönə tapĢırardı ki, ağaclar amanatdı, onlara vaxtında su verin, korluq çəkməyə qoymayın. 
Veriyski  körpüsünə  keçib  balaca  dikdirə  çıxanda  gözlərimə  inanmadım.  Generalın  mülkü  yox  idi,  yer 
üzündən  silinmiĢdi,  sanki  heç  burda  belə  Ģey  olmayıbmıĢ.  Yalnız  sahibsiz  bağın  ağacları  qalmıĢdı.  Məni 
qınamayın,  mənə  elə  gəldi  ki,  o  ağaclar  yetim  uĢaq  kimi  ağlaĢırdılar.  YaxınlaĢıb  oxĢadım  onları.  Əlimi 
gövdələrinə  çəkdim.  Generalın  ruhuna  rəhmət  oxudum,  yaxĢı  tanıdığım  mərhum  Faris  bəyi  yada  saldım. 

14 
 
Kövrəldim. “Eh, dünya, niyə belə vəfasızsan” - pıçıldadım. BaĢım üstündə göyə yüksələn ağacların yarpaqları 
xıĢıldadı.  Küləkmi  tərpətdi  onları,  yoxsa  mənim  gəliĢimə  sevinclə  pıçıldaĢdılar?  Deyə  bilmirəm,  bircə  Ģeyi 
bilirəm ki, canıma ad saldı o ağacların qürbətdə yetim qalmağı... 
Xeyli  aralıdakı  qonĢulardan  soruĢdum  ki,  bu  mülkü  niyə  uçurublar?  Cavab  verdilər  ki,  guya  yanından 
keçən yolu geniĢləndirınək istəyiblər, yol-zad da çəkməyiblər. Evi uçurduqlarına da peĢman olublar... 
Beləcə,  bizim  bir  tarixi  abidəmiz,  tariximiz  keçmiĢ  Tiflisdən  silinib.  Acınacaqlı  haldır  ki,  bu  da  bizim 
səlahiyyətli vəzifə adamlarımızı narahat etmirdi. O vaxt, 1985-ci ildə ev salamat olanda Bakıda rəsmi idarədə, 
bir rəsmi vəzifə sahibinə dedim ki, Tbilisidə generalın evi qalır. 
-
 
Nə demək istəyirsən? - deyib, boz-boz üzümə baxdı. 
-
 
YaxĢı 
olar, 

dedim 

Gürcüstan 
hökuməti 
ilə 
danıĢıb 
mülkə 
bir 
lövhə 
vurdurasınız. 
Axı, 

evdə 
xalqımızın 
yeganə 
topoqraf-generalı 
Ġbrahim 
ağa 
Vəkilov yaĢayıb. General Ġbrahim ağa Vəkilov tarixi Ģəxsiyyətdir... 
Məni axıra qədər dinləməyən rəhbər Ģəxs etinasızlıqla: 
-  FikirləĢərik, - dedi, - indi vaxt yoxdur. 
Bizim “ağıllı rəhbərimiz” fikirləĢməyə vaxt tapana kimi “dəli vurub çayı keçdi”... 
Həmin  il  -  1985-ci  ilin  iyununda  Tbilisidə  Ģahidi  olduğum  bir  hadisəyə  azərbaycanlı  kimi  hədsiz 
sevindim. Ġndi unuda bilmirəm. Bir küçədən keçəndə kitab mağazası görüb içəri keçdim. Satıcı yaraĢıqlı cavan 
bir  oğlan  idi.  Mən  rusca  soruĢdum  ki,  sizdə  tarixi  mövzuda  yaxĢı  kitab  varmı?  Saxlancın  varsa,  ver,  neçəyə 
desən alaram. Oğlan üzümə baxıb, təmiz Azərbaycan dilində: 
-
 
Var, 

dedi, 

buyurun, 
alın, 
cavan 
yaĢında 
Gəncədə 
vəfat 
etmiĢ 
Ģair 
Nikoloz 
BarataĢvilinin 
həyatından 
sənədli 
povestdir. 
Alsanız 
peĢman 
olmazsınız. 
Burda o dövrün Gəncəsi haqqında maraqlı epizodlar var. 
-
 
Azərbaycanlısanmı? - deyə, sevinclə soruĢdum. 
-
 
Yox, 

dedi, 
gürcüyəm. 
Meydanda 
yaĢayıram. 
Bizim 
Meydanda 
yaĢayan 
bütün 
millətlər 
Azərbaycan 
dilində 
mənim 
kim 
təmiz 
danıĢırlar, 
hələ 
sizin 
mahnıları 
da 
oxuya 
bilirəm, 
hər 
bazar 
günü 
saat 
ikidə 
“muğamat 
saatı”nı 
səbirsizliklə gözləyirəm. 
Dünən  general  Ġbrahim  ağa  Vəkilovun  mülkünün  uçurulmağı  qanımı  qaraltmıĢdısa,  bu  gün  dilimizə, 
musiqimizə olan hörmət məni göyün yeddinci qatına qaldırdı. Kitab mağazasından sinədolusu sevinclə çıxdım. 
 
HƏRBÇĠ VƏKĠLOVLAR 
 
Ġstər  imperiya  dövründə,  istər  1918-1920-ci  illərdə  Azərbaycan  “Demokratik  Cümhuriyyəti  Milli 
ordusunda və aprel” çevriliĢindən sonra da Vəkilovlar nəslinin silah tutan cəsur övladları hərbi sahədə layiqincə 
qulluq  etmiĢlər.  Azərbaycanın  Rusiya  iĢğalından  sonra  sevimli  Ģairimiz  Səməd  Vurğunun  mənsub  olduğu 
Vəkilovlar  nəslindən  imperiya  ordusunun  sıralarında  igidlik  göstərən  hərbçi  oğullar  olmuĢdur.  1855-ci  il 
sentyabrın 12-də Qafqaz Əlahiddə Ordusunun komandanı general N.N.Muravyovun verdiyi əmrdə oxuyuruq: 
“Üçüncü müsəlman-süvari (Azərbaycan - ġ.N.) alayındakı qazaxlılardan ibarət bölüyün komandiri, 
kapitan  Mənsur  ağa  Vəkilova  “Ġgidliyinə  görə”  və  üstü  yazılı  dördüncü  dərəcəli  “Müqəddəs  Anna 
ordeni”,  Qazax  bəy  polusotniyasından  olan  milis  praporĢiki  Mir  Mirzə  Məhəmməd  ġərif  oğluna 
podporuçik  rütbəsi,  Borçalı  bəy  polusotniyasının  vəkili  Məmməd  ġah  Ağasultanova  gümüĢ  temlyak 
gəzdirmək  hüququ  və  yunker  rütbəsi,  Qazax  bəy  polusotniyasından  Mustafa  ağa  Mirzəli  ağa  oğlu 
Vəkilova gümüĢ temlyak gəzdirmək hüququnda yunkerlik rütbəsi verilsin” (Bax. “Kafkaz” qəzeti, № 85, 
24 sentyabr 1855-ci il). 
1889-cu ildə Tiflisdə nəĢr olunmuĢ Qafqaz hərbi-tarix muzeyinin “Soraq kitabçasında belə bir məlumata 
rast  gəldim:  “Polkovnik  Mirzə  Xudadat  bəy  Vəkilov  1822-ci  ildə  Salahlı  kəndində  anadan  olub.  Ġlk  zabit 
rütbəsini 1847-ci il iyunun 2-də, polkovnik rütbəsini 1879-cu il dekabrın 14-də alıb. Hazırda Qafqaz Əlahiddə 
ordusunda  xidmətdədir.  Ġgidliyə  görə  təltif  olunduğu  ordenlər:  dördüncü  dərəcəli  Müqəddəs  Anna  (1847), 
üçüncü  dərəcəli  Müqəddəs  Anna,  bantla  birgə  (1851),  Müqəddəs  Stanislav  (1858),  Ġmperatorun  tacqoyma 
mərasimi münasibətilə orden (1860), ikinci dərəcəli Müqəddəs Anna, qılıncla birgə (1861), Dördüncü dərəcəli 
Vladimir  bantla,  birgə  (1875),  üçüncü  dərəcəli  Müqəddəs  Vladimir  (1883)  və  1862-ci  ildə  Ġranın  üçüncü 
dərəcəli “ġire-XorĢid” ordeni”. 
Polkovnik Mirzə Xudadat bəy Vəkilov Tiflisdəki hərbi gimnaziyanı bitirib. Qafqaz Əlahiddə Ordusunda 
ġərq  dilləri  üzrə  mütərcim-tərcüməçi  iĢləyib.  O,  məĢhur  tibb  alimi  doktor  Məmmədrza  ağa  Vəkilovun  əmisi 
oğlu, müsavat lideri Əlimərdan bəy TopçubaĢovun isə dayısıdır. 
 
 
 

15 
 
ALLAHIN MƏRHƏMƏTĠ ĠLƏ BĠZ 
ÜMUMRUSĠYA ĠMPERATORU VƏ HÖKMDARI 
BĠRĠNCĠ ALEKSANDR 
BĠZƏ SƏDAQƏTLĠ QAZAX XALQINA

 
Bizim Gürcü çarlığının BaĢ rəisi general A.P.Tormasovun
5
 məlumatına görə, keçən 1809-cu ildə çoxsaylı 
Ġran  qoĢunlarının  Bizim  sərhədlərə  basqını  zamanı  Gürcüstanda  yaĢayan
6
  Qazax  camaatı  misilsiz  Ģücaət 
göstərmiĢ. Bizim taxt-taca sədaqətli olduqlarını göstərmiĢlər. 
Qazax  süvarilərinin  bu  Ģücaətini  və  Bizə  göstərilən  sədaqətini  nəzərə  alaraq  (Qazax  camaatına)  Bizim 
hökmdarın təĢəkkür və ehtiramını bu Fərmanla bildirməyinizi lazım hesab edirik. 
Sankt-Peterburq 
Bizim Çarlığımızın onuncu ili 
Ġmperator Birinci Aleksandr. 
Daxili iĢlər naziri: Kozodoyev. 
7 may 1810-cu il 
 
*   *   * 
 
ALLAHIN MƏRHƏMƏTĠ ĠLƏ BĠZ 
ÜMUMRUSĠYA ĠMPERATORU VƏ ÇARI 
ĠKĠNCĠ ALEKSANDR 
 
Qoy, hər kəsə aydın və məlum olsun ki, hamımızın sevimlisi imperator Nikolay Pavloviç, Ümumrusiya 
padĢahı, bizim çar atamız, Kornet Kazım Hüseynqulu oğluna, onun xidmətdə göstərdiyi çalıĢqanlıq və səylərə 
görə,  ən  mərhəmətlimiz,  min  səkkiz  yüz  əlli  birinci  il,  avqustun  otuzuncu  günü  ona  Podporuçik  rütbəsi 
vermiĢdir.  Ona  görə  də  Biz,  bütün  təbəələrimizə  bildirərək  əmr  edirik  ki,  Kazım  Hüseynqulu  oğluna 
Podporuçiklik təsis edib bağıĢlayırıq və onu Bizim Podporuçik kimi lazım olan qaydada tanıyıb hörmət edin. 
Biz inanırıq ki, O, ən mərhəmətli tərəfindən ona verilmiĢ rütbəyə layiq, sadiq və mehriban, zabitə yaraĢan kimi 
hərəkət edəcək. Buna əsasən, Biz Hərbi Nazirliyin MüfəttiĢlik Departamentinə, imzalayıb Bizim dövlət möhürü 
ilə təsdiq etməyi tapĢırdıq. 
Sankt-Peterburqda 1855-ci il dekabrın 26-cı günü verilmişdir. 
İmperator Həzrətlərinin Baş Qərargahının Növbətçi Generalının 
 köməkçisi Əlahəzrətin məiyyəti General-mayor – 
Vitse Direktor vəzifələrini yerinə yetirən - Polkovnik – 
Hərbi Nazirliyin Müfəttişlik Departamentində   
9218 sayla təsvir edilmişdir.  
Xarici İşlər Nazirliyində 1519 sayla möhürlənmişdir. 
 
* * * 
 
Bu  rəsmi  sənədlərdə  imperator  Birinci  Aleksandrın  təĢəkkürünü  və  ehtiramını  qazanan  qazaxlılardan 
ibarət süvari dəstənin kapitanı Mənsur ağa Vəkilov, Vəkil Alı ağa oğlu Hacı Məmmədxan ağa, Xan ġıxlinski, 
mayor  Mustafa  ağa  Arif  ġıxlinski,  Alqazax  oğlu  Əliağa,  Nəsrulla  bəy,  poruçik  Mehralı  bəy  Söyünbəyli, 
Allahyar  ağa  Dilbazov,  Süleyman  ağa  Usubov,  Həsən  ağa  Kəsəmənli,  ġərif  Zaloğlu,  Molla  Ġmanverdi 
TüklübaĢoğlu, Çopur Nəsib və baĢqaları olmuĢlar. 
Ġmperator  fərmanının  əsli  hazırda  (kapitan  Mənsur  ağa  Vəkilovun  nəvəsi)  Ģair  Mənsur  Fəxri  oğlu 
Vəkilovda saxlanılır. 
Tarixi  mənbələrdə  belə  bir  fakt  da  var  ki,  1837-ci  ilin  yaz-yay  aylarında  Qafqazda  olan  çar  birinci 
Nikolay ayrı-ayrı Ģəhər və mahalları gəzmiĢdir. Avqustun 18-də Dilicandan Tiflisə qayıdan çarı nüfuzlu Ģəxs və 
etibarlı ağa olan Məmmədqulu ağa Vəkilov müĢayət etmiĢdir. 
Bu  barədə  1912-ci  ildə  Tiflisdə  nəĢr  olunmuĢ  “Kavkazski  sbornik”  (I  hissə,  XXII-cild,  səh.  329-da) 
məcmuəsi daha dəqiq məlumat verir: 
                                                           
4
 Səhvdir.Qazax xalqı yox, Qazax camaatı olmalıdır – ġ.N. 
 
5
 A.P.Tormasov 1809-cu ilə kimi rus qoĢunlarının Qafqazda BaĢ komandanı olub – ġ.N. 
6
  Gürcüstanla  qonĢu  olan  yazılmalıdır.  Qazax  sultanlığı  1801-ci  ildə  ġərqi  Gürcüstanla  birgə  Rusiyaya  ilhaq  olunmuĢdu.  ġübhəsiz  ki,  bu  səhv  ordan 
yaranıb – ġ.N. 
 

16 
 
“...Mülki  qubernator  ikinci  dəfə  Əlahəzrət  imperatoru  Dilicanda  Yelizavetpol  vilayətinin  və  ġəmĢəddin 
məntəqəsinin  ağalarından  ibarət  otuz  doqquz  nəfərlə  qarĢıladı.  Onların  iyirmi  nəfəri  poruçik  Təhsi  xanın 
komandanlığı ilə Ġstibulaq kəndinə qədər əlahəzrəti müĢayət etdilər. Burada əlahəzrət imperatoru otuz nəfərdən 
ibarət Qazax ağaları qarĢıladı. Burdan da iyirmi süvari podpolkovnik Həsən ağanın komandanlığı ilə müĢayiətçi 
təyin  edilərək  Əlahəzrəti  Qırmızı  körpüyə  qədər  yola  saldılar.  Sonra  Sıqnax  qəzasının  hörmətli  sakinləri  öz 
baĢçıları ilə Əlahəzrəti qarĢılayaraq əvvəlki qayda ilə knyaz və zadəganlardan ibarət iyirmi nəfər onu Muğanlıya 
qədər müĢayət etdilər. Muğanlı dayanacağında Əlahəzrəti Borçalı məntəqəsindən otuz nəfər qarĢıladı. Onların 
iyirmi  nəfəri  nüfuzlu  Məmmədqulu  ağa  Vəkilovun  komandanlığı  ilə  Əlahəzrəti  Tiflis  qəzasının  Alget 
məntəqəsinə qədər müĢayiət etdi”. 
Birinci  Cahan  savaĢında  və  ondan  əvvəlki  müharibələrdə  Vəkilovlar  nəslindən  döyüĢən  orduda  xidmət 
edib ad-san qazananlar da az olmamıĢdır. Polkovnik Əsəd ağa Vəkil ağa oğlu Vəkilov (1853-1921), Abbasqulu 
bəy Məmmədhəsən oğlu Vəkilov (1844-1927), Gəray bəy Abbasqulu bəy oğlu Vəkilov (1884-1952), praporĢik 
Lütvəli  bəy  Abbasqulu  bəy  oğlu  Vəkilov  (1890-1932)  və  baĢqaları  imperiyanın  orden,  medalı  ilə  təltif 
olunmuĢlar. 
Onlardan biri  - polkovnik Abbasqulu bəy Vəkilov imperiyanın kavaler ordenləri ilə təltif olunmuĢdur. 
1867-ci  il  oktyabrın  10-da  zabit  rütbəsi  alan  Abbasqulu  bəy  uzun  müddət  Qars  Ģəhərində  yerləĢən  yüz  əlli 
beĢinci Quba süvari alayında xidmət edib. Tiflis hərbi gimnaziyasını bitirən Abbasqulu bəy Vəkilov 1884-cü il 
martın altısında podpolkovnik rütbəsi ilə təltif olunmuĢdur. O, qırx ilə yaxın xidmət illərində Hərbi fərqlənmə 
ordenilə (1861),  üçüncü  dərəcəli  Müqəddəs  Stanislav (1873),  dördüncü dərəcəli Müqəddəs  Vladimir  (bant və 
qılıncla birgə, 1873), ikinci dərəcəli Müqəddəs Stanislav (qılıncla birgə, 1879), ikinci dərəcəli Müqəddəs Anna 
(1888) və baĢqa orden, medalla təltif olunmuĢdur. 
Polkovnik  Abbasqulu  bəy  Məmmədhəsən  oğlu  Vəkilov  1927-ci  ildə  yetmiĢ  üç  yaĢında  Bakıda  vəfat 
etmiĢdir. 
1918-20-ci  illərdə  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyətində  Parlamentin  üzvü,  Bakıda  ilk  poliklinikaların 
təĢkilatçısı  və  1900-cü  ildən  Qafqaz  Tibb  Cəmiyyətinin  həqiqi  üzvü  Məmmədrza  ağa  Vəkilov  (1864-1944), 
daxili iĢlər naziri Mustafa bəy Vəkilov (1899-1943), Rəhim bəy Vəkilov (1897-1934), Parlamentdə Dəftərxana 
Ġdarəsinin rəisi Məmməd ağa Vəkilov (1863-1939) dövlət xadimi kimi fəaliyyət göstərmiĢlər. 
Respublika Mərkəzi Dövlət Tarix Arxivində bir siyahı saxlanılır. Orada Birinci Cahan savaĢı baĢlayanda 
Qazax  qəzasından  könüllü  olaraq  1915-ci  ilin  iyun  ayında  cəbhəyə  getmək  üçün  Tatar-Azərbaycan  süvari 
alayında yazılanların adı, soyadı göstərilir. 
Həmin siyahıda Qazax qəzasnın ayrı-ayrı kəndlərindən 67 nəfər könüllünün adı yazılıb. Salahlı kəndindən 
olan doqquz nəfərin beĢi Vəkilovlar nəslindəndir: 
1. Əhməd ağa Qasım ağa oğlu Vəkilov
2. Mustafa ağa Abdulla ağa oğlu Vəkilov, 
3. Mustafa ağa Əbdülkərim ağa oğlu Vəkilov
4. Saleh ağa Əhməd ağa oğlu Vəkilov, 
5. Vəli ağa Nəbi ağa oğlu Vəkilov. 
 
Yüklə 2,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin