Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə44/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   77

16 iyul 2010-

cu ilə olan vəziyyətə görə 2007 – 2013 KRİP çərçivəsində tətbiq 

edilən tədbirlərin benefisiarlarına ictimai vəsaitlərdən ödənilən məbləğlər. 

 

Əlavə vəsaitlərin ayrı-ayrı tədbirlərə böluşdürülməsi  

(bütün dövr üçün avro ilə)

 

 

T



ədbirlər

 

KRİDAİKTF

-nun 

əlavə 

qoyuluşu 

 

Büdc

ənin 

qoyuluşu

 

Fermer t


əsərrüfatlarının modernləşdirilməsi

 

101 334 000,00



 

11 259 333,00

 

K

ənd və meşə təsərrüfatlarının inkişafı və 



adaptasiyası ilə bağlı infrastrukturun 

t

əkmilləşdirilməsi və inkişafı 



 

33 778 000,00

 

3 753 111,00



 

K

ənd iqtisadiyyatı və əhalisi üçün əsas xidmətlər 



 

33 778 000,00

 

3 753 111,00



 

C

əmi



 

168 890 000,00

 

18 765 555,00



 

 

 



Polşanın  kənd təsərrüfatı  Polşa  iqtisadiyyatının  əsas sahələrindən biridir. 

2008-ci ild

ə ÜDM kənd təsərrüfatının payı 4,5 faiz təşkil etmişdir, burada ölkənin 

f

əal  əhalisinin  17,4 faizi  (2005-ci il) məşğul  olmuşdur.  Kənd təsərrüfatı 



 

 



 

torpaqlarının  əraziləri 15,9 milyon hektar təşkil  edir.  Hal-hazırda  Polşada  bütün 

k

ənd təsərrüfatı  torpaqlarının  90 faizini istifadə  edən 2 milyon fərdi təsərrüfat 



mövcuddur, onların payına kənd təsərrüfatı istehsalının ümumi həcminin 90 faizi 

düşür, 15 hektardan artıq sahəsi olan fermer təsərrüfatlarının ümumi sayının 9 faizi 

düşür. Lakin bununla yanaşı onlar kənd təsərrüfatı torpaqlarının ümumi sahəsinin 

45 faizini 

əhatə  edir.  Polşada  ev  təsərrüfatlarının  yarıdan  çoxu  məhsulu  şəxsi 

istehlakı  üçün  istehsal  edir.  Polşanın  aqrar  istehsalatı  təbii  şəraitin və  kənd 

t

əsərrüfatı bitkilərindən əldə edilən gəlirin dəyişkənliyi səbəbindən qeyri-sabitdir. 



Mexanikl

əşdirmənin dərəcəsi yüksəkdir. 

Polşa meyvələri, giləmeyvələri və tərəvəzləri, ət və süd məhsullarını ixrac 

edir, buğdanı, yemlik taxılı, bitki yağlarını isə idxal edir. Polşa Avropada kartofun, 

şəkər çuğundurunun, rapsın, taxılın, donuz ətinin və quş ətinin iri istehsalçısıdır.  

Dem


ək olar ki, ölkənin ərazisinin yarıdan çoxunu əkin sahələri təşkil edir. 

Kartof, yem v

ə  texniki bitkilər  əsas becərilən bitkilərdir. Ölkədə  heyvandarlıq 

olduqca yaxşı inkişaf etmişdir (əsasən iribuynuzlu mal-qara). 

Polşa  Respublikası  sənaye-aqrar ölkəsidir. 2007-ci ildə  ümumi daxili 

m

əhsulhər nəfərə 16 600 ABŞ doları təşkil etmişdir. 2007-ci ildə ölkənin ümumi 



daxili m

əhsulu 632 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir. Kənd təsərrüfatının əsas 

sah

əsi bitkiçilikdir. Çovdar, buğda, arpa, yulaf əsas dənli bitkilərdir. 



Polşa şəkər çuğundurunun (ildə 14 milyon tondan artıq), kartofun, kələmin 

iri  istehsalçılarından  biridir.  Ölkə  böyük həcmdə  alma, çiyələk,  moruq,  qarağat, 

soğan ixrac edir. Heyvandarlığın əsas sahəsi donuzçuluqdur. Bundan əlavə, ölkədə 

ət-süd  maldarlığı,  quşçuluq  (Polşa  Avropa  İttifaqında  yumurtanın  əsas 

ixracçılarından  biridir),  arıçılıq, dəniz  balıqçılığı  inkişaf etmişdir.  Ölkə dünya və 

Avropa  miqyasında  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  iri  istehsalçısıdır.  Kənd 

t

əsərrüfatı əraziləri 15,9 milyon hektar, yəni Aİ-15 (Avropa İttifaqının 15 ölkəsi) 



k

ənd təsərrüfatı  torpaqlarının  ümumi  sahəsinin 12 faizinivə  ölkə  ərazisinin 50 

faizind

ən  artıq  ərazisini  əhatə  edir. Hal-hazırda  kənd təsərrüfatı  ərazilərinin 77 



faizini 

əkin sahələri, 1,8 faizini bağlar, 21,3 faizini çəmənlər və otlaqlar təşkil edir. 

2005-ci ild

ə  fərdi  fermer təsərrüfatlarının  orta  torpaq  sahəsi 8,6 hektar 

t

əşkil etmişdir, o cümlədən sahələri 2 – 5 hektar olan təsərrüfatlar 33 faiz, sahələri 



5  –  10 hektar olan t

əsərrüfatlar 22 faiz, sahələri 10 – 15 hektar olan təsərrüfatlar  

9,4 faiz, sah

ələri 15 hektardan artıq olan təsərrüfatlar 10,9 faiz təşkil etmişdir. Bir 

çox fermer t

əsərrüfatlarının  sahələri 1 –  2 hektar təşkil  edir  (25,1  faiz).  1995-ci 

ild

ən fərdi  əkinçilik təsərrüfatların  orta  sahəsi təxminən  1  hektar  artmışdır. 



Polşanın  Avropa  İttifaqına  üzv  olmasından  sonra  bu  ölkənin kənd təsərrüfatında 

ciddi müsb

ət dəyişikliklər başlamışdır.  Onlar ilk növbədə  restrukturizasiya və 

modernl


əşdirmə  proseslərinin sürətləndirilməsindən,  əsasəndə  sayı  500  mindən 

artıq olan perspektivli təsərrüfatlardan ibarət olmuşdur. Olduqca sürətli templərlə 

bu t

əsərrüfatlarda  istehsalın  miqyasları  artmışdır,  bu  da  kənd təsərrüfatı  torpaq 



sah

ələrinin artmasında və xüsusilə də iribuynuzlu mal-qaranın, donuzların və digər 

k

ənd təsərrüfatı heyvanlarının sayının artmasında nəzərə çarpır. Nəticədə istehsalın 



artması  və təsərrüfatçılığın  effektliliyində  özünü biruzə verir: becərilən bitkilərin 

m

əhsuldarlığı artır, dənli bitkilərin, heyvanların məhsuldarlığı inəklərin hesabına. 



 

 



 

2005-ci ild

ə, yəni Avropa İttifaqına daxil olmasından 2 il sonra, istehsalçılar üzv 

olma Müqavil

əsində müəyyən edilən süd istehsalına olan kvotasını  (təxminən 8,5 

milyard litr)

“doldurmuşdur”. Qida sənayesi və  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  və 

ərzaq məhsullarının ixracı sürətli templərlə inkişaf edir.  

Aİ  daxil  olduqdan  sonra  Polşanın  aqroərzaq sektorununsürətli  inkişafının 

əsas faktoru büdcə tərəfindən həm təsərrüfat gəlirlərinin birbaşa dəstəyi şəklində 

(birbaşa  əlavə  ödənişlər), həm də  sektorun texniki-iqtisadi və  sosial 

restrukturizasiyası üçün dəstəyidir. 

Bu d

əstəyin ümumi dəyəri hər  il  artır.  Orta  hesabla  Polşanın  aqroərzaq 



sektoru SAPARD proqramı çərçivəsində ildə 177 milyon avro və Kənd yerlərinin 

inkişafı  Planı  (PROW-2004) və  “Kənd təsərrüfatı”  sektor  operativ  Proqramı 

(SPOR)  ç

ərçivəsində  1353  milyon  avroalmışdır.  Nəzərdə  tutulmuşdur  ki,  Kənd 

yerl

ərinin inkişafı Proqramı çərçivəsində aqroərzaq sektoru üçün orta illik maliyyə 



yardımının axını 2007 – 2013-cü illərdə 1680 milyon avroyədək artmalıdır. 

Polşanın  Avropa  İttifaqına  üzv  olmasından  sonra  Polşa  fermerləri  Aİ 

büdc

əsindən ilk dəfə maliyyə dəstəyi almışdılar. Onun həcmi Aİ-15 dövlətlərinin 



fermerl

ərinə  yardımın  səviyyəsindən 25 faiz təşkil  etmişdir,  lakin  ona  Aİ  və 

Polşanın  büdcəsindən ödənişlərəlavə  edilmişdir.  Polşa  həmçinin öz əkinçilərinə 

daxili v


əsaitlərdən yardım göstərmişdir, bu da Polşada kənd təsərrüfatı gəlirlərinin 

d

əstəyinin ümumi həcmini Aİ-15 dövlətlərində qüvvədə olan dəstək səviyyəsinin 



t

əxminən 55 faizini təşkil etmişdir. 

H

əmçinin aqrar məhsullarının  istehsalı  və  ixracının  kompensasiyalar 



şəklində subsidiyalaşdırılmasının böyük əhəmiyyəti var. 

K

ənd təsərrüfatı  bazarları  Agentliyinin  kənd təsərrüfatı  xammalının  və 



ərzaq məhsullarının  müxtəlif növlərinin  bazarlarında  intervensiya  fəaliyyətinin 

böyük 


əhəmiyyəti var. Kənd təsərrüfatının və bütün aqroərzaq sektorunun Avropa 

İttifaqı  ölkələrində  mövcud  olanşəraitə  adaptasiyası  üzrə  tədbirlərproqramının 

h

əyata keçirilməsi davam edir, o cümlədən  Aİ  daxil  olmadan  əvvəl  başlanan  və 



hal-

hazırda  öz  funksiyasını  bitirən  SAPARD  Proqramı  (Special  Accession 

Programme for Agriculture and Rural Development) v

əsaitləri  hesabına. 

Proqramın  həyata keçirilməsinə  ayrılan  vəsaitin ümumi dəyəri 6343,74 milyon 

zlota  t


əşkil  edəcək, o cümlədən 4191,13 milyon zlota  ictimai  vəsaitdir  (Aİ 

büdc


əsindən və Polşanın dövlət büdcəsindən); Aİ vəsaitləri 3144,13 milyon zlota 

t

əşkil edir. 



Ərazisi 312,7 min km

2



əhalisi 38,7 milyon nəfərdir, ÜDM 765,6 milyard 

ABŞ  dolları  təşkil  edir,  hər nəfərə  19 783  ABŞ  dolları  düşür.  Əkinə  yararlı 

torpaq sah

əsi  15,9 milyon hektardır, 2,0 milyon  fermer təsərrüfatı mövcuddur, 

k

ənd təsərrüfatında  ümumi  əhalinin  17,4  faizi  iştirak  edir,  hər nəfərə  orta 

hesabla 15 hektar sah

ə  düşür.  Ölkədə  şəkər  çuğunduru,  arpa,  buğda,  kartof, 

k

ələm  istehsal  edilir,  heyvandarlıqda  ət-süd məhsuldarlığı,  quşçuluq, 

donuzçuluq, 

balıqçılıq əsas sahələrdəndir. Polşa Aİ üzvü olduqdan sonra kənd 

t

əsərrüfatı xeyli inkişaf etmişdir. O, Aİ-dan geniş dəstək əldə etmişdir, müxtəlif 

inkişaf proqramları həyata keçirilmişdir. 

 


 

 



 

Polşanın kənd təsərrüfatının əlavə dəyəri, 2000 – 2010-cu illər  

 

İl 



Kənd 

təsərrüfatı, 

milyard 

ABŞ dolları 

Dünya kənd 

təsərrüfatında 

payı,% 

Əlavə dəyərdə 

kənd təsərrüfatının 

payı,% 

Əhalinin hər 

nəfərinə kənd 

təsərrüfatı, 

ABŞ dolları 

Kənd 

təsərrüfatının 

inkişaf templəri, 

2000 


7.6 

0.68 


198 


98.7 

2001 


8.7 

0.78 


5.1 

227 


114.5 

2002 


7.9 

0.69 


4.5 

207 


90.8 

2003 


8.4 

0.65 


4.4 

220 


106.3 

2004 


11 

0.75 


4.9 

288 


131 

2005 


12 

0.79 


4.5 

314 


109.1 

2006 


13 

0.79 


4.3 

341 


108.3 

2007 


16 

0.82 


4.3 

419 


123.1 

2008 


17 

0.75 


3.7 

445 


106.3 

2009 


14 

0.63 


3.7 

366 


82.4 

2010 


15 

0.58 


3.6 

392 


107.1 

 

Polşanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM), 2000 – 2010-cu illər

 

İl 

ÜDM, milyard 

ABŞ dolları 

Əhalinin hər nəfərinə 

ÜDM, ABŞ dolları 

Dünya ÜDM-

də payı , % 

ÜDM-nin 

artım 

templəri, % 

2000 


171 

4465 


5.3 

101.8 


2001 

190 


4965 

5.92 


111.1 

2002 


198 

5179 


5.92 

104.2 


2003 

217 


5681 

5.78 


109.6 

2004 


253 

6627 


5.98 

116.6 


2005 

304 


7965 

6.65 


120.2 

2006 


342 

8960 


6.89 

112.5 


2007 

425 


11129 

7.6 


124.3 

2008 


529 

13842 


8.64 

124.5 


2009 

431 


11268 

7.44 


81.5 

2010 


469 

12253 


7.44 

108.8 


2011 

765,6 


19783 

 

 



 

Polşanın ümumi əlavə dəyəri, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 

Əlavə dəyər, 

milyard 

ABŞ dolları  

Hər nəfərə 

əlavə dəyər,  

ABŞ dolları  

Dünyanın əlavə 

dəyərində 

payı,%  

Əlavə dəyərin 

artım 

templəri,% 

2000 


152 

3968 


4.89 

102.7 


2001 

170 


4442 

5.5 


111.8 

2002 


175 

4578 


5.45 

102.9 


2003 

191 


5000 

5.31 


109.1 

2004 


225 

5894 


5.58 

117.8 


2005 

268 


7022 

6.14 


119.1 

2006 


300 

7860 


6.36 

111.9 


2007 

372 


9741 

7.01 


124 

2008 


463 

12115 


7.93 

124.5 


2009 

383 


10013 

6.9 


82.7 

2010 


413 

10790 


6.84 

107.8 


 

 

 



 

Polşanın ümumi milli gərili, 2000 – 2010-cu il 

 

İl 

Milli 

gəlir, 

milyard ABŞ 

dolları 

Əhalinin hər 

nəfərinə milli 

gəlir, ABŞ 

dolları 

Dünya milli 

gəlirində 

payı,% 

Milli gəlirin 

artım 

templəri,% 

2000 


171 

4465 


5.29 

102.4 


2001 

190 


4965 

5.91 


111.1 

2002 


198 

5179 


5.93 

104.2 


2003 

215 


5629 

5.74 


108.6 

2004 


246 

6444 


5.82 

114.4 


2005 

298 


7808 

6.5 


121.1 

2006 


333 

8724 


6.69 

111.7 


2007 

410 


10736 

7.33 


123.1 

2008 


519 

13580 


8.48 

126.6 


2009 

416 


10876 

7.19 


80.2 

2010 


452 

11809 


7.14 

108.7 


 

Polşanın və qonşu-ölkələrin kənd təsərrüfatının əlavə dəyəri,  

milyard ABŞ dolları, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 

Polşa  Ukrayna  Almaniya  Belarus  Çexiya  Slovakiya  Cəmi 

2000 


7.6 

4.5 


22 

1.3 


0.81 


38.21 

2001 


8.7 

5.5 


23 

1.3 


2.2 

0.89 


41.59 

2002 


7.9 

5.5 


21 

1.5 


2.3 

1.1 


39.3 

2003 


8.4 

5.5 


22 

1.5 


2.6 

1.3 


41.3 

2004 


11 

27 



3.2 


1.5 

51.7 


2005 

12 


7.9 

22 


2.5 

3.4 


1.6 

49.4 


2006 

13 


8.1 

22 


3.1 

3.3 


1.8 

51.3 


2007 

16 


9.4 

29 


3.6 

3.9 


2.7 

64.6 


2008 

17 


12 

29 


5.1 

4.9 


3.6 

71.6 


2009 

14 


8.5 

24 


3.9 


3.1 

57.5 


2010 

15 


10 

26 


4.4 

4.1 


3.1 

62.6 


 

Polşada və qonşu-ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə kənd təsərrüfatı, ABŞ 

dolları, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 

Polşa  Ukrayna  Almaniya  Belarus  Çexiya  Slovakiya 

2000 


198 

92 


267 

129 


195 

150 


2001 

227 


114 

279 


130 

215 


165 

2002 


207 

115 


255 

151 


225 

203 


2003 

220 


115 

267 


151 

255 


240 

2004 


288 

148 


327 

203 


314 

277 


2005 

314 


168 

267 


254 

333 


295 

2006 


341 

174 


267 

317 


322 

332 


2007 

419 


203 

351 


370 

378 


497 

2008 


445 

261 


352 

527 


472 

662 


2009 

366 


186 

291 


415 

374 


569 

2010 


392 

220 


316 

459 


391 

568 


 

 

 

 

 



 

Polşanın və lider-ölkələrin kənd təsərrüfatının artım  

templərinin dinamikası, %, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 



Polşa 

Çin 

Hindistan 

ABŞ  İndoneziya  Braziliya 

2000 


98.7 

101.7 


96.2 

103.2 


96.3 

110.7 


2001 

114.5 


105.5 

103 


103.1 

96.2 


90.3 

2002 


90.8 

104.7 


94.2 

94.9 


120 

103.6 


2003 

106.3 


105 

117.3 


123.4 

120 


120.7 

2004 


131 

123.3 


109.6 

123.3 


102.8 

111.4 


2005 

109.1 


105.8 

115.9 


88.8 

102.7 


110.3 

2006 


108.3 

110.2 


110.3 

96.9 


123.7 

118.6 


2007 

123.1 


124.5 

126.7 


119.5 

125.5 


127.5 

2008 


106.3 

129 


105.4 

110.9 


125.4 

127.7 


2009 

82.4 


106.4 

105.6 


84 

112.2 


101.2 

2010 


107.1 

116.1 


133.5 

112.4 


131.3 

122.6 


 

 

 



Polşada və qonşu-ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə kənd təsərrüfatı, ABŞ 

dolları, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 

Polşa  Ukrayna  Almaniya  Belarus 

Çexiya 

Slovakiya 

2000 


198 

92 


267 

129 


195 

150 


2001 

227 


114 

279 


130 

215 


165 

2002 


207 

115 


255 

151 


225 

203 


2003 

220 


115 

267 


151 

255 


240 

2004 


288 

148 


327 

203 


314 

277 


2005 

314 


168 

267 


254 

333 


295 

2006 


341 

174 


267 

317 


322 

332 


2007 

419 


203 

351 


370 

378 


497 

2008 


445 

261 


352 

527 


472 

662 


2009 

366 


186 

291 


415 

374 


569 

2010 


392 

220 


316 

459 


391 

568 


 

Polşada və qonşu-ölkələrdə kənd təsərrüfatının əlavə dəyərdə payı,  

%, 2000 – 2010-

cu illər 

 

 



İl 

Polşa  Ukrayna  Almaniyada  Belarus  Çexiya  Slovakiya 

2000 


16.7 


1.3 

14.3 


3.9 

4.5 


2001 

5.1 


16.2 

1.3 


11.8 

3.9 


4.7 

2002 


4.5 

14.5 


1.2 

11.5 


3.4 

2003 



4.4 

12 


10 


3.1 

4.3 


2004 

4.9 


11.7 

1.1 


10 

3.3 


3.9 

2005 


4.5 

10.3 


0.9 

9.6 


3.7 


2006 

4.3 


8.4 

0.8 


9.7 

2.6 


3.6 

2007 


4.3 

7.2 


2.5 



2008 


3.7 

7.4 


0.9 

9.6 


2.5 

4.2 


2009 

3.7 


7.8 

0.8 


9.1 

2.3 


3.9 

2010 


3.6 

7.8 


0.9 

2.4 



3.9 

 


 

 

1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə