Mustafa İslamoğlu



Yüklə 2.8 Kb.
PDF просмотр
səhifə1/10
tarix24.04.2017
ölçüsü2.8 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

 
 
 
 
 
ADAYIŞ 
RİSALӘSİ 
 
 
(Azәrbaycan dilinә tәrcümә) 
 
 
 
 
 
Mustafa İslamoğlu 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Bakı - 2007 
www.azerislam.az

 
 
Aziz Kur'an talebesi,  
minnettarım, duakarım, hizmetkarım...  
Kitaplarınız gelecek, siz okuyun, anlayın, 
yaşayın ve başkalarına da ulaştırın. 
Allah yardımcınız olsun. 
 
 
 
 
Aziz Kur'an talebesi Gülşen Gafarova, aleykum selam ve 
rahmetullah. Memnun ve mesrur oldum. Siz yeter ki istifade edin, 
canımız feda. Siz Islamı talim etmek icin gayret edersiniz de, biz size 
yardımcı olmazmıyız. 
Tum eserlerim sizin adresinize postalanacaktır. Hediyyemizdir. 
Bedelini Allah yolunda calışarak odersiniz. Ayrıca Adayıs Risaylesi 
ve Yurek Devleti'ni Azerice'ye cevirmenize cok sevindim. Hemen 
bastırın, insanlar istifade etsin. Onlar ananızın ak sutu gibi helaldır. 
Para kazanmak icin yapılmayan bu tür faaliyetlerden telif talebim 
olmaz. Siz yeter ki muslumanlara ulaştırın. 
 
Mustafa İslamoğlu 
 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
TӘRCÜMӘÇİLӘRDӘN 
 
Sözlәr kәlam sahibi «Rәhman, Rahim olan Allahın adıyla» 
başlayar. Biz dә bizi sevәn, bizә ağıl, şüur, idrak, düşüncә, 
tәrbiyә verәn Rәbbimiz Allahın adı ilә başlayırıq. O-nun sevgili 
Nәbisinә, salat, Nәbimizin әhli-beytinә, әshabına, onun izi, yolu 
ilә gedәnlәrә, yaşayan vә bu yolda ölәnlәrә salam olsun deyirik. 
Salam olsun dünyamıza, salam olsun axirәtimizә. 
 
Mustafa  İslamoğlunun  «Adayış  risalәsi»  kitabını  tәrcümә 
etmәkdә  müәyyәn  niyyәtlәrimiz  vә  bir  sıra  mәqsәdlәrimiz 
olmuşdur. 
1. Qurani  Kәrimdә  verilәn  ibrәtamiz  hekayәlәrin  möhtәşәm 
hikmәtә sahib olması faktı ilә hәmvәtәnlәrimizin tanışlığı vә 
agah olması. 
2. «Adayış  risalәsi»  –  Әli-İmran,  33-45-ә  dair  fәrqli  yanaşma. 
İbrәtlәr nümunә götürmәk üçündür. Dünyamızın xilası üçün 
İsalara,  Musalara,  İbrahimlәrә  ehtiyac  duyulduğu  bir  fakt. 
Xilasedicilәri  gözlәmәk  deyil,  xilasedici  olmaq  vә  ya 
yetişdirmәk  lazım  olduğu  faktına  әminliyimiz.  Quran  bizә 
qadının  mәqamını  tanıdır.  Mәryәm  oğlu  İsa  Mәsih.  Bu  gün 
insanlığın  xilaskarlarının  doğulması  üçün  Hәnnalara 
ehtiyacımız var. Әlinizdәki kitab Hәnnanı tanıdır. 
3. Mustafa  İslamoğlu  -  «Quran  aşiqi»  vә  hәr  kәsә  İslam 
dünyasına  «Quran»  qapısından  daxil  olmağı  tövsiyә  edәn 
alim ilә Azәri dilli oxucu kütlәsini tanış etmәk. Peyğәmbәrlik 
bitsә  dә  insanların  rifahı  üçün  yaşayan,  çalışan,  risalәti 
çiyinlәrindә  daşıyan  insanlar  hәr  zaman  Allahın  tәqdiri  ilә 
var  olacaq.  Quran  mәşәlini  әlindә  tutub  qaranlıq  yolları 
aydınlatmağa can atan alimlәr dә olacaq. Mustafa İslamoğlu 
da  bu  mәşәli  әlindә  tutmaqla,  lә  ilahә  illәllah  deyәrәk 
insanları 
qaranlıqdan, 
adәt–әnәnә 
buxovundan, 
mәzhәbçilikdәn,  firqәçilikdәn,  «o»çu,  «bu»çuluqdan  xilas 
olaraq,  Qurana  sahib  olmağa  çağırır.  Mәqsәdimiz  Mustafa 
İslamoğluna  tәrәf  çağırmaq  deyil.  Niyyәtimiz  Allaha  tәrәf 
çağıran  Muhәmmәdin  sevgi  mәktәbindәn  dәrs  alan  vә  bu 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
yolu  çör-çöplәrdәn  tәmizlәyәrәk  Allaha  tәrәf  çağıran  alimlә 
tanış etmәkdir. Onun dәyәrli fikirlәrinin, özünәmәxsus Quran 
anlayışlarının,  şәrhlәrinin  sizin  dә  içinizdә  bir  inqilab 
edәcәyinә  inanırıq.  Dәyәrli  möminlәr,  amma  bunu  da  sizә 
bildirmәyi  özümüzә  borc  bilirik  ki,  hәr  şey  orjinalda  daha 
gözәldir.  Türk  dilindә  oxumaq  mәnә  çәtindir  deyәn, 
әzizlәrimiz,  inanın  ki,  siz  cәhd  etsәniz  Allah  sizi 
mükafatlandıracaq.  Bu  dünya  hәyatı  Cәnnәtin  kiçik  bir 
maketidir.  Maket  reallığın  yerini  verә  bilmәz.  Dünya 
Cәnnәtlә müqayisә edilә bilmәdiyi kimi, tәrcümә dә orijinal 
mәtnlә müqayisә edilә bilmәz.  
Hәr  hansısa  bir  qüsurumuz  varsa  ilk  әvvәl  Allahdan, 
müәllifdәn, sonra isә sizlәrdәn üzr istәyirik. Allah niyyәtimizdәn 
xәbәrdardır. 
 
P.S.  Nәdәn  kitabın  adını  tәrcümә  etmәmisiniz,  deyә 
soruşsanız  -  ad  etmәyin  (adamaq)  nә  olduğunu  izah  etmәyә 
ehtiyac görmәdik deyәrdik. Adamaq ad etmәkdir. Adamaq layiqli 
olana nәzir vermәkdir. Bir qulu bir qula deyil, qulu qul sahibinә 
adamaqdır. Ad etmәyi öyrәnәk vә adayaq.  
El  adәtindә  qızı  evdәn  gәlin  köçürmәmişdәn  öncә  onu 
adaxlayırlar. Yәni, ömrünü başqa birinin ömrünә sәrf etmәk üçün 
qızı  oğlana  ad  edirlәr.  El  adәtinә  görә  qız  әr  evinә    geri 
dönmәmәk  şәrtilә  köç  edir.  Adamaq  sözünün  qәdim  türk  sözü 
olduğu  sәbәbilә  biz  dә  Hannәnin  yeganә  ciyәrparәsi  Mәryәmi 
Allaha  qurban  etmәsi,  nәzir  vermәsi  qissәsini,  «Adayış  risalәsi» 
olaraq saxladıq. 
Tәrcümә  әsnasında  daha  bir  mәqsәdimiz  dә  olmuşdur  ki,  o 
da dilimizdәn çıxarılmış Quran qaynaqlı әrәb dili sözlәrini olduğu 
kimi saxlayaraq, yenidәn leksikonumuza qaytarmaqdan ibarәtdir. 
Uca  Yaradandan  dilәyimiz  budur  ki,  bu  işi  Mustafa 
İslamoğlundan vә dәryada zәrrәdәn dә kiçik iş görmüş bizlәrdәn 
qәbul etsin. Qәlbimizi Qurana açsın, bizlәri Quran aşiqi etsin. 
 
fil.e.n. MİRZӘYEVA Yeganә 
QAFAROVA Gülşәn 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
TӘQDİM 
 
«Dünyanın әn çox oxunub әzbәrlәnәn kitabı hansıdır?» deyә 
soruşsanız  heç  tәrәddüd  etmәdәn  «Quran»dır  deyәrdim.  Yenә 
«Әn  çox  oxunub  әzbәrlәndiyi  halda  әn  az  anlaşılan  kitab 
hansıdır?», deyә soruşsanız yenә cavabım eyni olacaq: «Quran» 
Quranın  fәrdi  vә  kütlәvi  mәnada  hәyata  hakim  edilmәsinin 
ilk vә dәyişmәz şәrti onu düzgün bir şәkildә anlamaqdır. Quranın 
anlaşılmasına  yardımçı  olmaq  üçün  keçmişdә  bir  çox  işlәr 
görülmüş, heç bir mәdәniyyәt vә dindә bәnzәri olmayacaq qәdәr 
әzәmәtli  külliyyat  toplanılmışdır.  Әsasәn  «tәfsir»  adını 
verdiyimiz  bu  çalışmalar  zaman  vә  mәkanüstü  olmadığına  görә 
әksәr  halda  yazıldıqları  dövrün  şәrtlәrindәn  yola  çıxaraq, 
sözügedәn dövrün insanına xitab edәn, zaman vә mәkanla әlaqәli  
izahlardır. Әlbәttә, onlar arasında zamanüstü mesajın izahını ona 
yaraşan  bir  şәkildә,  zamanüstü  baxışla  izah  edәnlәr  dә 
mövcuddur. Mәhz bu cür çalışmalar hәr dövrün insanı tәrәfindәn 
gözәl  qәbul  edilmiş,  alınıb  oxunmuş  vә  nәsildәn–nәslә  bir  elm 
mirası olaraq ötürülmüşdür. 
Bu  gün  dә  Qurana  göstәrilәn  xidmәtlәr  keçmişdә  olduğu 
kimi fәdakar insanların fәaliyyәtlәri sayәsindә davam etmәkdәdir.   
Gördüyüm  qәdәri  ilә  tәfsirlәr  zәnn  edildiyindәn  daha  az 
oxunur.  Hәm  dә  hәr  kәsin  oxuması  da  gözlәnilmir.  Oxumağın 
yerini seyr etmәyin aldığı çağımızda iri cildli kitabları, hәyatında 
ciddi  bir  oxumaq  sәfәrbәrliyi  başlatmayan  insanların  görәr–
görmәz qorxmaları anlaşılan bir şeydir. Oxumaq, «zaman»dan da 
artıq «mühit» istәyәn bir işdir. 
Quranı anlayıb yaşamaq mәqsәdiylә oxuyan insanlarımız isә 
әksәr  halda  nәyi,  necә  oxuyacaqları,  oxuyarkәn  nәyә  diqqәt 
etmәlәri  mövzusunda  bir  sıra  ciddi  çatışmamazlıqlarla  üz-
üzәdirlәr.  Bәlkә,  üsulu  bilmәyәnlәrә  müәyyәn  qәdәr  oxumağın 
üsulunu  öyrәtmәk  mümkün;  ancaq  bilmәdiklәri  şey  düşünmәk, 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
tәfәkkür etmәk, tәdәbbür
1
 etmәkdirsә bunu necә  öyrәtmәk olar? 
Düşünmәk  -  әn  sağlam  bir  şәkildә  yenә  düşünülәrәk 
öyrәnilir;  bir  dә  sәlim
2
 bir  Qurani  tәfәkkürün  mәhsulu  olan 
örnәklәr oxunaraq... 
Әlinizdә tutduğunuz risalә klassik mәnada bir tәfsir olmağın 
bütün  keyfiyyәtlәrini  daşımaya  bilәr.  Belәki,  bu  çalışma  Quran 
qissәlәri  üzәrindә  işlәnilmiş  orijinal  çalışmaların  tәvazökar 
nümunәsi  sayıla  bilәr.  Bu  әsәr  Qahirәdә  verdiyimiz  tәfsir 
dәrslәrinin kitablaşmış halıdır.  
Әslindә  bu  risalәnin  yazılma  mәqsәdi  praktiki  qayğılardan 
qaynaqlanaraq  müsәlmanların  yaşadıqları  problemlәrin  hәllindә 
Quranın  inkar  edilmәz  yardımına  diqqәt  çәkmәk,  sәadәt  vә 
qurtuluşun  qaynağı  olan  Kitabi  Kәrimimizdәn  hәr  tәrәfli 
istifadәni artırmaqdır. 
«Allah alimdir» vә «O, hәr şeyin özünü bilәndir» 
 
 
M.İ
SLAMOĞLU
 
 
Fevral 1992, Qahirә 
 
                                                             
1
 (әr)Tәdbir düşünmә, bir işin nәticәsini fikirlәşmә. düşünmә, (ibrәt götürmәk) 
2
 (әr) Sәhv etmәyәn, peşiman olacaq bir iş görmәyәn, tәmiz, ayıq vә s. 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
BİRİNCİ BÖLÜM 
 
 
 
 
 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
ADAMAQ
3
 
 
Adamaq, sahib olduğunun şüurunda olmaqdır.  
Adamaq vә adanmaq - xәrclәmәk vә xәrclәnmәnin ziddidir. 
Nә  demәkdir  sahib  olduğunun  şüurunda  olmaq?  Sahibi  olub 
şüurunda  olmadığımız  idrak  etmәdiyimiz  şeylәr  dә  varmı?  Sahib 
olduğumuzu zәnn etdiyimiz hәr şeyin hәqiqәtәn dә sahibiyikmi? 
Hәr şeyin bir sahibi varmı? O halda bizim sahibimiz kimdir? 
Bir  şeyә  sahib  olmağın  ölçüsü  nәdir?  Sahibi  olub  şüurunda 
olmadığımız  şeylәr  olduğu  kimi,  bizә  sahib  olduğu  halda,  әksini 
zәnn  etdiyimiz,  daha  açığı,  bir  ömür  boyu  qulu  –  kölәsi 
olduğumuz,  lakin  özümüzü  onun  sahibi,  ağası  hesab  etdiyimiz 
şeylәr dә varmı? 
Bu  suallar  kitab  sualları  deyil.  Bu  suallar  hәyatın  suallardır. 
Hәyatı ciddi qәbul edәn bir insan tәbii ki, bu sualların cavablarını 
da ciddi surәtdә axtarmaq mәcburiyyәtindәdir.  
Әlbәttә,  elә  insanlar  vardır  ki,  sahibdirlәr,  amma  sahib 
olduqlarının şüurunda deyildirlәr. Bu sәbәbdәn dә o şeylәrә sahib 
çıxmazlar.  Әslindә  tәsәrruf
4
 haqqı  özlәrinә  verilmiş  olan  şeylәri 
qorumazlar, mühafizә etmәzlәr, istifadә etmәzlәr.  
Bu  cür  insanlara  tәsәrrufu  özlәrinә  verilәn  şeylәrә  sahib 
çıxmaları, onları qoruyub mühafizә etmәlәri xatırladılır. 
«Ey  inananlar!  Özünüzü  vә  ailәnizi  atәşdәn  qoruyun» 
(Tahrim,7) 
İnsanın  sahibi  edildiyi  şeylәrә  sahib  çıxması,  sözün  tam 
mәnasında  «mükәmmәliyә  yüksәlişin  sübutu»  hadisәsidir.  Sözü-
gedәn sübut yaşdan çox mәsuliyyәt vә әhliyyәtlә
5
 әlaqәlidir. 
Elә  insanlar  vardır  ki,  onların  özlәrinә  başqaları  sahibdirlәr


                                                             
3
 (qurban vermәk, әn layiqli olana nәzir etmәk, ad etmәk,) 
4
 (әr) tәsәrruf – sәrf etmәk sözündәndir. yәni yaşayışı, keçimi üzәrimizdә olan insanlara 
sәrf etdiklәrimiz. yemәyi, geyimi, mәnәvi dynuasına belә cavabdenlik daşıdığımız 
insanlar 
5
 
(әr) lәyaqәt, iqtidar, etibarlılıq, sәlahiyyәt, sәriştә, mötәbәr, bilikli.
 

 Heç düşünmәzmisiniz? Kimdir sizin sahibiniz? Sahib oluqlarınızmı?  Sahib 
olduğunuzu düşündüklәrinizmi? Sizmi sahibsiniz, ya onlarmı? (tәr.) 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 

 
Bunlardan  bir  qisminin  sahibi  qadın,  övlad,  nazir,  müdir,  lider, 
avtoritet kimi öz cinsindәn olan insanlar; digәr bir qisminin sahibi 
isә  mal,  mәqam,  sәrvәt,  gözәl  ev  –  eşik  kimi  şәrәf  baxımından 
özlәrindәn  daha  aşağı  olan  şeylәrdir.  Әslindә  tam  tәrsi  olduğu 
halda  özlәrini  o  şeylәrin  sahibi  hesab  etmәlәri  bu  ikincilәrin  әn 
qәribә tәrәflәridir. Amma nәdәnsә bu insanlar «kim kimә tabedir» 
sualını özlәrinә heç vaxt vermәk istәmәzlәr. Cәsarәt tapıb özlәrinә 
bu sualı verә bilsәlәr nә nәyin sahibidir, kim kimә tabedir sualının 
cavabı açıq-aydın ortaya çıxacaqdır. 
Sahib  olana  tabe  olunur.  Әgәr  sahib  olduğumuz  şeyә  tabe 
oluruqsa bu halda rollar dәyişir, әslindә sahibi olduğumuzu hesab 
etdiyimiz şey bizim sahibimiz olur. İnsanın sahibi tabe olduğu şey 
deyilmi? 
Bu  zaman ağla  bir  sual gәlәcәk: Sahib olan vә  sahib olunan, 
tabe
6
 vә  mәtbu
7
 yer  dәyişdirdikdә  nә  olur?  Ya  da  tutaq  ki,  sahibi 
olduğumuz şeylәrdәn xәbәrdar olduq. Sonra nә olacaq? 
Bax  elә  bu  mәqamda  mövzumuz  olan  «adamaq»  işin  içinә 
daxil olur; xәrclәmәmәk vә xәrclәnmәmәk üçün adamaq.  
Sahib  olduğumuz  dәyәrlәrin  әn  şәrәflisi  şübhәsiz  ki,  öz 
nәfsimiz  vә  tәsәrrufu  әlimizdә  olan  insanlardır.  Tarixin  heç  bir 
dönәmindә  bu  dәyәrlәr  günümüzdәki  kimi  ucuz  satılmamış, 
xәrclәnmәmişdir. 
İnsanoğlunun  özü-özünü  alçaltmasının  әn  acınacaqlı  nümu-
nәlәrindәn biri şәrәfli etdirilmiş varlığını öz cinsindәn

 olan birinә 
ya  da  daha  aşağı  dәyәrdә  bir  şeyә  adamasıdır  (yәni  onun  qulu 
olması)
 
••

Bu mәnada adamaq demәk olar ki, qәdәr-qismәtdir. Әgәr әldә 
etmәk istәdiyiniz bir şey varsa vә varlığınızı onu әldә etmәyә sәrf 
etmiş;  duyğu,  düşüncә  vә  fәaliyyәtinizi  onun  uğrunda  israf 
etmisinizsә, siz o şeyin adağı (qulu) olmusunuz.  
Bu  mәnada  özünü bir  şeyә  adamamış  bir  insanın olmadığını, 
                                                             
6
 
İtaәt edәn, tabe olan, birinin arxasınca gedәn
 
7
 
Tәbәәlәri olan,tabe edәn, başçı, rәis, komandan.
 
 insan cinsindәn olan biri nәzәrdә tutulur. (tәr.) 
••
 Çünki, әslindә qul olmaq insanın fitrәtindәdir. Doğru qapıya qul olmazsa, qul olacağı 
yanlış qapılar axtarıb tapar. (tәr.) 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
10 
 
olmayacağını görürük.  
Bütün  dәyәrlәrin  baş  aşağı  çevrildiyi  çağdaş  dünyada  nә 
nәlәrin  uğrunda  qurban  verilmir  ki?  Yaxşılar  pislәrә,  şәrәflilәr 
şәrәfsizlәrә,  dәyәrlilәr  dәyәrsizlәrә,  fәzilәtlәr  rәzilәtlәrә,  insanlar 
әşyalara,  ölümsüzlәr  ölümlülәrә,  qalıcı  vә  uca  dәyәrlәr  keçici  vә 
yalançı dәyәrlәrә qul olmaqdadır.... 
Şәhvәtinә adananlar... 
Mәdәsinә adananlar.... 
Mәqamına adananlar... 
Damaq vә vücüd zövqünә adananlar... 
İstәyinә, hissinә, nәfsinә vә şeytanına adananlar... 
Adәmoğlu özünü adayacaq  büt icad  etmәkdә  nә qәdәr  mahir 
olduğunu  tarixi  boyu  isbat  etmişdir.  İnsan  nәslinin  bu  qәdim 
adәtinin  tәmәlindә  onun  yaradılışındakı  adanmaya  meylli 
xüsusiyyәti  dayanır.  Belә  ki,  hәqiqi  İlahını  itirdiyi  zaman  özünә 
hәmәn  saxta  ilahlar  tapmaqda  heç  çәtinlik  çәkmir,  bir  yerdәn 
axtarıb  tapıb  sığınmağa  başlayır;  adanacaq  hәqiqi  qapını  itirdiyi 
zaman özünә saxta qapılar tapmaqda da çәtinlik çәkmir.
•••
  
Bәzi  zamanlarda  isә  hakim  siyasi,  iqtisadi  vә  әnәnәvi  dini 
qüvvәlәr  qurduqları  istismar  çarxını  zәiflәdәcәk  bir  şüura  sahib 
olmasınlar vә oynayıb başlarını qatsınlar deyә, toplumların önünә 
oyuncaqlar  atarlar.  Siyasi  qüvvәlәrin  oyuncağı  -  ideologiyaya, 
fәlsәfәyә  vә  elmә  bәnzәyәn    mücәrrәd  oyuncaqlar  ola  bilәcәyi 
kimi,  musiqi,  idman,  cinsәllik,  texnika,  kütlәvi  informasiya 
vasitәlәri  (televiziya  vә  digәrlәri)  kimi  müşәxxәs
8
 oyuncaqlar  da 
ola  bilәr.  Hakim  iqtisadi  güclәr  isә  dayanmadan  körüklәdiklәri 
istehlakı qarşılaya bilmәk üçün daha artıq zülm etmәyә, daha artıq 
zülm  vә  istismar  etmәk  üçün  dә  mallarını  böyük  uşaqların  kiçik 
tanrıcıqları kimi dönә-dönә süslәyib yarışa girәrlәr. Hakim әnәnәvi 
dini  qüvvәlәr  isә  tәhrif  edilmiş  Xristianlıqda  göründüyü  kimi 
әslindә  müqәddәs  olmadığı  halda,  davamlı  bir  şeylәri 
                                                             
•••
 hәqiqi qapını deyil saxta qapıları döymәklә özünü zillәtә salmış olduğunun fәrqindә 
olmadan bu qapıların qulu olur. Qul olmaq fitrәtindәdir dedik…  Qul olmazsa olmaz. 
QUL olmazsa qulluqçu olar, kölә olar. Amma mütlәq bir şeylәr olar. (tәr.) 
8
 Şәxsiyyәti bәlli edilmiş, tanınmış, seçilmiş, müәyyәn edilmiş  

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
11 
 
müqәddәslәşdirib,  özlәrini  vә  bәslәdiklәri  qapıları  güclәndirmә 
yarışına girirlәr. Hakim siyasi, iqtisadi vә dini qüvvәlәrin dünyәvi 
mәnfәәtlәri  vә  varlıqları  tәhlükә  ilә  qarşılaşdığı  zaman  dövlәtdәn 
bayrağa,  torpaqdan  milli  sәrhәdlәrә  vә  «milli  sәrvәt»  adını 
verdiklәri alın  tәri tacirlәrinin  zülm  müәssisәlәrinә  qәdәr, bir  sıra 
şeyi müqәddәslәşdirib ülvülәşdirmәk dә bu sonuncuların vәzifәlәri 
arasındadır.  
İnsanlar başlarını qatsın, bu zümrәlәrin mәnfәәtlәri qarşısında 
bir  problem  çıxarmasınlar  deyә,  önlәrinә  çox  inkişaf  etmiş 
oyuncaqlar  atılır.  Onlar  bu  oyuncaqlarla  oynayıb  vaxt  itirәrkәn, 
hakim  güclәr  dә  «malı  götürmüş»  olurlar.  İş  bununla  bitmir. 
Müәyyәn zaman sonra bu oyuncaqların mәqsәdini unudan zavallı 
kütlәlәr  onlara  sığınılacaq,  güvәnilәcәk  bir  şey  olaraq  baxmağa, 
hәtta hәyatlarını oyuncaqlarına adamağa başlayarlar.  
Bütün  bu  nәzirlәr  әslindә  bir  adayış  deyil,  xәrclәmәk  vә 
xәrclәnmәkdir:  öz  varlığını,  әhlini,  әyalını,  tәsәrrufunu  әlindә 
tutduğu hәr bir şeyini zövq üçün xәrclәmәsidir. Bu istehsala deyil, 
istehlaka  yönәlәn  bir  xәrclәnmәdir.  İnsanın  әlindәki  әn  böyük 
sәrmayәsi  olan  varlığını  qumara  qoyaraq  uduzmasıdır.  Quran  bu 
cür adayışa «iflas», adananlara isә «müflis» deyir.  
İnsan nә olursa olsun, bir qapıya qul olacaq vә ya qul olmaq 
üçün  nәzir  deyilәcәksә,  bu  qapı  özündәn    daha  dәyәrli,  daha  uca 
birinin  qapısı  olmalıdır  ki,  dәyәrini  әllәriylә  alçaltmış  olmasın, 
xәrclәnmәsin, ucuz satılmasın vә tükәnmәsin... 
Elә  isә  insanın  qul  olmalı  olduğu  bu  qapının  özәlliyi  nәlәr 
olmalıdır?  Vә  insan  bu  qapını  hansı  ünvanda  axtarmalıdır? 
Yaradılmışlar  arasında  insanın  özünü  qurban  verib  xәrclәn-
mәyәcәyi bir qapı tapmaq olarmı?  
Әsla:  Ağılla,  mәntiqlә  yox.  Yaradılmışların  içәrisindә 
insandan  daha  şәrәflisi  yoxdur  ki,  insan  onun  uğruna  adansın. 
Mәxluqatın  әn  şәrәflisi  insan  olduğuna  görә,  adanacaq  qapını 
yaradılmışlar  içәrisindә  axtarmaq  mәnasız  bir  cәhd  olacaqdır.  Bu 
qapı yaradılmışların arasında axtarılmayacaqsa, yalnız bir yol qalır; 
o da Yaradan… 
Şübhәsiz  ki,  qul  olunacaq  qapıların  әn  şәrәflisi  Yaradanın 
qapısıdır. Nәzirlәrin әn şәrәflisi Ona nәzir olunan, nәzir verәnlәrin 
әn ağıllısı vә xeyirlisi Onun yoluna nәzir verәndir. 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
12 
 
Ona adanmaq bir haqq qazanmaq, bir lәyaqәt işidir. Vә Onun 
tәmiz  yoluna  ancaq  tәmizlәr  nәzir  verәr  vә  ancaq  tәmizlәr  nәzir 
olunar. 
Tarixәn  vә  günümüzdә  dә  toplumlar  cәhalәt,  şirk  vә  әxlaq-
sızlığın bataqlığında bataraq öz dәyәrlәrini öz әllәri ilә alçaltdıqları 
zaman Allah bir qrup insanların әli ilә o toplumlara bataqlıqlardan 
xilas  olub  şәrәflә  yaşamağın  vә  ölmәyin  yolunu  göstәrir.  Bu 
tarixdә dә belә idi, günümüzdә dә belәdir. 
Nәbilәr,  siddiqlәr,  şәhidlәr,  alimlәr,  salehlәr!  Mәhz  onlar 
Allahın  o  toplumun  qaranlıq  gecәsini  aydınlatmaq  üçün  seçdiyi 
öndәr kadrlardır. Allah Rәsulu ilә nәbilik bitmişsә dә, ancaq әbәdi 
risalәtin  mirası  bir  mәsuliyyәt  vә  bir  qulluq  borcu  olaraq  bütün 
möminlәrin  çiyinlәrindә  insanlıq  var  olduğu  müddәtcә  dә 
daşınmağa  davam  edәcәkdir.  Bu  toplumlar  keçmişdә  hansı 
üsullarla  sәadәtә  qovuşmuşdularsa,  gәlәcәkdә  dә  eyni  üsullarla 
sәadәtә  qovuşacaqlar.  Bunun  ilk  şәrti  isә  o  toplum  içindә  bir 
toxum, bir özәk, bir qığılcım vәzifәsini yerinә yetirәcәk, az sayda 
olsa  da  «sağlam  kadr»ların  olması  vә  o  toplumun  dәyişmәsindә 
«maya» rolunu oynaması ilә mümkündür. 
«İçәrinizdә  yaxşılığa  çağıran,  xeyirli  işlәri  görmәyi  әmr 
edәn vә pis әmәllәri qadağan edәn (әmri bil-maruf nәhyi anil-
munkәr) bir camaat olsun! Mәhz onlar nicata çatanlardır» (Ali 
– İmran 104) 
Şübhә  yoxdur  ki,  Allahın  içimizdә  olmasını  istәdiyi  bu 
adanmış  kadrların  yetişmәsi  inananlar  arasından  çıxan  sәmimi 
insanların fәdakarlıqlarına  bağlıdır.  Belәliklә,  adayış -  Allahın  bir 
toplumu toplumlar arasından seçib öndәr etmәsinin gerçәklәşmәsi 
müddәtindә  aparıcı  rolu  üzәrinә  götürәn  sözügedәn  kadrın 
seçilmәsindә rol oynayan sәbәb vә ünsürlәrdәn biridir. 
Ümmәtin  lәyaqәtli  saleh  lider  ola  bilәcәk  insanlara  әn  çox 
ehtiyac  duyduğu  bir  çağda  bu  önәmli  vәzifәni  yerinә  yetirәcәk 
lәyaqәtdә  insanların  yox  deyilәcәk  qәdәr  az  olması,  bir  az  da 
lәyaqәtli  namizәdlәrin  olmamasındandır.  Yәni,  xammalın 
yoxluğu...  İnsanların  bir  çoxu  İslami  hәrәkatın  әn  böyük 
problemlәrdәn  birinin,  bәlkә  dә  birincisinin  «öndәrlik  problemi» 
olduğunda  hәmfikirdir.  Yenә  bir  qrup  insan  әllәri-qolları  bağlı 
halda  oturmaqlarını  öndәrlik  probleminin  hәll  olunmasına 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
13 
 
bağlamaqdadırlar.  Amma  yenә  bu  problemdәn  şikayәt  edәn 
insanların demәk olar ki, heç biri onun hәll edilmәsi üçün gәrәkli 
sәy göstәrmir, üzәrlәrinә düşәn vәzifәlәri bilmir vә yerinә yetirmir. 
Onlar  öndәrlik  probleminin  hәllini  tamamәn  Allaha  hәvalә  etmiş 
vәziyyәtdәdirlәr. 
Rәbbimiz  isә  bu  problemin  hәllinә  aid  formulanı  Quranında 
bizlәrә  tәqdim  edir.  Belә  olan  vәziyyәtdә ehtiyac yeni formullara 
deyil,  әslindә  mövcud  olan  formulları  vә  çıxış  yollarını  gözәl 
qavrayıb, onların hәyata tәtbiq edilmәsinәdir. Mövcud vәziyyәtdәn 
hәr  addımbaşı  şikayәtçi  olan  insanların  bu  şikayәtlәrindәki 
sәmimiyyәt vә ciddiyәtlәri dә belәcә yoxlanmış olacaq. 
Bir  insan  düşünün  ki,  nә  Mәryәm  kimi  onu  Allah  yolunda 
adayan  bir  ata  –  ana  vә  mühitә  sahib  ola  bilmiş,  nә  özü  belә  bir 
valideyn  olub  «adayan»lar  arasına  qarışmış,  nә  Zәkәriyya  kimi, 
Yәhya  kimi  adanan  vә  adayanlara  yardımçı  olmuşdur.  Üstәlik  bu 
fәrd bu halına baxmadan «öndәrlik problemin»dәn şikayәt edirsә, 
onun ciddiliyinә nә Allah, nә dә qullar inanacaqlar. 
 
 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə