Mustafa İslamoğlu



Yüklə 2,8 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/10
tarix24.04.2017
ölçüsü2,8 Kb.
#15622
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

 
 
 
36 
 
 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
37 
 
BİRİNCİ MӘRHӘLӘ: 
İLAHİ SEÇİM VӘ «NAMİZӘD OLMAQ» 
 
Sözügedәn ayәdә Uca Allahın seçib alәmlәrә üstün etdiyi dörd 
isim var: 1. Adәm, 2. Nuh, 3. Ali – İbrahim, 4. Ali – İmran. 
1.  Hz.  Adәm  (ә):  Hz.  Adәmin  insan  cinsinin  ilk  tәmsilçisi 
olması sәbәbiylә hәmcinslәri arasından seçimi müzakirә mövzusu 
ola  bilmәz.  Mәlumdur  ki,  «seçim»  edә  bilmәk  vә  seçimin 
aparılması  üçün  eyni  cinsdәn  birdәn  artıq  fәrdin  olması  vacib 
şәrtdir.  Hz.  Adәm  insanlığın  ilk  tәmsilçisi  olduğuna  görә  onun 
seçilmәsi  dә  hәmcinslәri  arasından  olmamışdır.  Әslindә  onun 
seçilmәsi  mәxluqat  arasında  edilәn  bir  tәrcihlә
19
 hәyata 
keçirilmişdir.  Bu  mәnada  seçimin  müxәtibi  Adәmin  şәxsindә 
insanoğludur. O, bu seçimdә insanlıq tәmsilçisidir. Allah Adәmin 
şәxsindә  gerçәklәşdirdiyi  bu  seçimlә  insanı  bütün  yaradılmışlar 
arasından  seçib  «әmanәti»  ona  yüklәmiş,  daha  doğrusu  insan 
әmanәtә  yüklәnmişdir.  Vә  Rәbbimiz,  yalnız  insanı  özünün  yer 
üzündәki  mümәssili
20
 (xәlifәsi) etmişdir. (2/30) 
Bu  üstün  vәzifә  insanı,  yaradılmışların  әn  şәrәfli  mәqamına 
ucaltmışdır. İnsan bu vәzifәyә göylәr, yerlәr, dağlar, dәnizlәr kimi 
mükәllәf olmayan, mәlәklәr, cinlәr kimi mükәllәf olan varlıqların 
arasından seçilib yüklәnmişdir.  
O  halda  Adәmin  seçimi  sırf  onun  şәxsinә  mәxsus  olmayan 
ümumi bir seçimdir vә bu seçimdә o, insanlığı tәmsil etmәkdәdir. 
Nuh da, İbrahim, İmran ailәlәri dә vә onlardan başqa insan olmaq 
keyfiyyәtini  daşıyan  hәr  kәs  bu  seçimin  müstәsnasız  vә  hazır
 
müxәtibidirlar. 
2.  Hz.  Nuh  (ә):  İnsanlığın  ikinci  atası  sayılan  Hz.Nuh  bu 
keyfiyyәtiylә  önә  çıxarılmış,  Hz.Adәmin  qoyduğu  vәhy  mirasını 
pozan  vә  öz  sәadәtini  әllәriylә  tar–mar  edәn  insanlığın,  Allahın 
xәlifәliyini  buraxıb  öz  cinslәrinә,  daşlara,  әşyaya,  pula,  mala  qul 
olmalarına, dәyәrlәrini bu qәdәr alçaltmalarına razı olmayan Allah, 
                                                             
19
 Üstün seçilmә, üstun tutma 
20
 Tәmsil edәn, nümayәndә 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
38 
 
insanlığı  Nuhun  әliylә  doğru  yola  yönәldәrәk  hәyatı  fitrәt 
cizgisindә yenidәn başlatmışdır. 
Nuhun seçimi dә xüsusi seçimdәn daha çox özündәn sonrakı 
bütün  insanların  fitrәt  cizgisindә  yenidәn  seçilmәsi  hesab  olunur. 
Bu  ismin  insanlığın  ikinci  atası  sayılması  sәbәbiylә  sözügedәn 
seçim,  insanlığın  bütün  soylarına  vә  irqlәrinә  şamil  edilәn  bir 
seçimdir.  
3.  Ali–İbrahim:  Allah  tәrәfindәn  ailәsinin  ucaldıldığı  Hz. 
İbrahim, peyğәmbәrlәrin atası olaraq şöhrәt tapmışdır ki, hәqiqәtәn 
dә  Yaqub,  Yusif,  Musa,  Harun  (hәr  birinin  üzәrinә  salam  olsun) 
qolundan Hz.İsaya qәdәr uzanan nәbilәr silsilәsi Hz.İshaq qoluyla 
Hz.İbrahimә  dayanır.  Rәsulallahın  soyu  isә  Hz.İsmayıl  qolu  ilә 
Hz.İbrahimә  dayanır.  Allah  Rәsulu  bu  sәbәblә  Hz.İbrahimdәn 
«atam» deyә söz etmişdir.  
4.  Ali–İmran:  Masan  oğlu  İmran,  zövcәsi  Fakuz qızı  Hannә, 
övladları Mәryәm vә nәvә İsadan ibarәt olan bir ailәdir. Hannәnin 
bәtnindәki yeganә ciyәrparәsini sırf Allahın yoluna nәzir etmәsinin 
nәticәsi olaraq Allah bu ailәni seçmişdir.  
Bütün bu mәlumatlardan sonra insanın ağlına bu sual gәlir. Bu 
seçimin mәqsәdinin soy–kökә dayandığı iddia edilә bilәrmi? 
Yuxarıdı  ayrı-ayrılıqda  incәlәdiyimiz  dörd  isim  vә  onların 
seçimi haqqında verilәn mәlumatlar bu suala «qәtiyyәn yox» deyir. 
Üstәlik  belә  bir  iddiada  olmaq,  üstünlüyün  yalnız  «tәqvada» 
olduğunun,  soyun,  kökün,  irqin vә  cinsin insana  heç bir  üstünlük 
verilmәdiyini bәyan edәn gizli–açıq mesajlarla zәngin olan Qurana 
iftira atmaqdır. 
Seçim sәbәbinin soy-köklә heç bir әlaqәsi olmadığı ayәdәn dә 
açıqca  anlaşılır.  Adәm  vә  Nuhla  başlanan  ayәdә  әgәr  soy–kök 
nәcabәti nәzәrdә tutulursa bu nәcabәtin xaricindә insanlıq ailәsinә 
mәnsub  olan  heç  kәs  kәnarda  qala  bilmәz.  Çünki  bu  iki  isim 
insanlığın  atalarıdır.  Bu  vәziyyәtdә  yuxarıda  söylәdiyimiz  kimi 
ilahi  seçimә  namizәd  ola  bilmәk  şәrti  bütün  insanlıq  üçün 
keçәrlidir. Çünki hәr kәs Adәm övladıdır vә bu baxımdan insanlar 
arasında fitrәt bәrabәrliyi vardır. 
Bәs  İbrahim  vә  İmran  ailәlәrinin  seçimlәrini  necә  açıqlaya 
bilәrik? 
Әgәr  mәsәlәnin  sәbәbinin  soy–kökә  dayandığını  qәbul  etsәk 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
39 
 
sözügedәn  ailәlәrin  seçilmәsi  onların  nәslindәn  gәlәnlәrin  dә 
seçilmiş olmalarını labüd edәrdi. Lakin mәsәlәnin belә olmadığını 
yenә Qurandan öyrәnirik. İbrahim peyğәmbәrin nәslindәn gәlәnlәr 
üçün etdiyi dua vә Allahın ona verdiyi cavab belәdir:  
«Allah  bir  zaman  İbrahimi  bir  neçә  kәlmә  ilә  imtahan 
etmiş, o,  da  onları yerinә  yetirincә; Mәn  sәni insanlara imam 
tәyin    edәcәyәm  (dedi).  (İbrahim):  Nәslimdәn  necә?  (Rәbbi): 
Zalımlar Mәnim әhdimә nail olmazlar. - buyurdu. (2/124)    
Bәli,  zalımlar  bir  peyğәmbәrin  nәslindәn  dә  gәlsә  vә  o 
peyğәmbәr  onlar  üçün  dua  edib  duası  qәbul  olunsa  da  Allahın 
әhdinә nail olmazlar. 
Mövzumuzu  әhatә  edәn  ayәdә  göstәrilәn  isimlәrin  seçilmә-
sindә  xәstә  tәfәkkür  özünә  qazanc  götürmәsin  deyә,  Rәbbimiz 
seçdiklәrini  әn  yaxınları  ilә  sınamışdır.  Adәm,  Nuh  vә  İbrahim 
peyğәmbәrlәrdәn  bizә  misal  çәkәn  Rәbbimiz  Hz.Adәmi  oğlu 
Qabillә, Hz.Nuhu  zövcәsiylә,  Hz.İbrahimi  atası Azәrlә  sınamışdı. 
Birincisi  peyğәmbәr  oğlu,  ikincisi  peyğәmbәr  zövcәsi,  üçüncüsü 
peyğәmbәr  atası  olmasına  baxmayaraq  küfürlәri  içindә  hәlak 
olmuşlar.  Atanın,  әrin  vә  övladın  peyğәmbәr  olması  onları  xilas 
edә bilmәmişdi.  
Bu incә mәqam Quranın bu mövzudakı mesajının әn açıq vә 
aydın görüntüsüdür. 
Bu  halda  ilahi  seçimin  sәbәbini  soy–kökdә  deyil,  bәzi 
müfәssirlәrin dә qeyd etdiyi kimi yalnız imanda axtarmaq lazımdır. 
Başqa  bir  deyilişlә  «bel  oğulluğunda»  deyil,  «yol  oğulluğunda» 
axtarmaq lazımdır. Bu anlamda bütün inkar edәnlәr bir–birlәrinin 
soyundan,  bütün  inananlar  da  bir–birlәrinin  soyundandır.  Bu  soy 
әlbәttә ki, bel soyu deyil yol/din soyudur. 
Yeri  gәlmişkәn  bir  nöqtәyә  diqqәt  çәkmәkdә  fayda  var. 
Adayış  prosesini  anladan  bir  qissәnin  başlanğıcı  olan  bu  ayәdәki 
dörd ismin dә qәribә bir bәnzәrliyi var: Onların dördü dә övladla 
sınanmışlar.  İlk  ikisi  öz  övladları  olan  Qabil  vә  Kәnanı  әbәdi 
itirmәyin ağır  acısını çәkmiş,  son ikisi olan İbrahim  vә İmran isә 
bu  imtahanı  müsbәt  bir  biçimdә,  ahıl  yaşlarında  sahib  olduqları 
yeganә övladları İsmayıl vә Mәryәmi Allaha bağışlayaraq
 
qurban 
vermişlәrdir.  Bu  sәbәblә  Adәm  vә  Nuh  fәrd  olaraq  xatırlandığı 
halda, son ikisi – İbrahim vә İmran ailә olaraq anılmışlar. 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
40 
 
33-cü  ayәnin  ardndan  gәlәn  ayә  isә  bu  mövzuda 
söylәnilәcәklәrin demәk olar ki, bir xülasәsi şәklindәdir. 
«(Bu  isimlәr  әqidә  vә  etnik)  biri  digәrindәn  törәmiş  bir 
nәsildirlәr. Allah eşidәndir, bilәndir!» 
Bәli,  ayәdә  bildirilsә  dә  bildirilmәsә  dә  öz  dövrünün  vә 
çağının insanları arasından Allahın seçdiyi seçilmәyә layiq olmuş 
bütün  möminlәr  bir–birlәrindәndir.  Soy olaraq olmasa belә, inam 
olaraq,  hәdәf  olaraq,  niyyәt  olaraq,  hәrakat  olaraq  eyni  әqidәnin 
mәnsubu, eyni hәrakatın üzvüdürlәr. Adlarının, yaşadıqları zaman 
vә  mәkanın,  irqlәrinin,  rәnglәrinin  müxtәlifliyi  bu  gerçәyi 
dәyişdirmәz. 
Bu hәqiqәt әqidә baxımından keçәrli olduğu kimi antropolojik 
baxımından  da  keçәrlidir.  Hәqiqәtәn  dә  Nuh  Adәmin,  İbrahim 
Nuhun,  Harun  İbrahimin,  İmran  Harunun,  İsa  İmranın,  bir  başqa 
qoldan 
İsmayıl 
İbrahimin, 
Hz.Muhәmmәd 
İsmayılın 
zürriyyәtindәndir.  Ayәdә  keçәn  «zürriyyәtdәn»  kәlmәsinin  lüğәti 
mәnası  söylәdiklәrimizә  aydınlıq  gәtirir.  Bildiyiniz  kimi  «atom» 
mәnasını  da  verәn  «zәrrә»  eyni  kökdәndir.  Yәni  insanlıq  soy 
olaraq  atomlardan  tәşkil  olunmuş  bir  cisim  olduğu  kimi  әqidә 
baxımından da möminlәr atomlardan tәşkil olunmuş tәk bir cisim 
kimidirlәr. 
Ayәdәki  «bәzisi-bәzilәrindәndir»  kәlmәsinin  әqidәvi  mәnada 
da  keçәrli  olduğunu,  eyni  tәrzdә  deyilmiş  başqa  ayәlәrdәn  dә 
anlayırıq.  Quran  mömünlәr  üçün  «Mömin  kişilәr  vә  mömin 
qadınlar bәzisi–bәzisinin vәlisidir» (9/71) yәhudilәr vә xristianlar 
üçünsә  «Onlar  bәzisi–bәzisinin  dostudur»  (5/51)  deyә  bildirir. 
Eyni şey münafiqlәr üçün dә keçir: «Münafiq kişilәr vә münafiq 
qadınlar bәzisi–bәzisindәndir» (9/67) 
Tabiun alimlәrindәn Katadenin bu ayәnin tәfsirindә söylәdiyi 
kimi  әmәldә,  ixlasda,  niyyәttә,  etiqadda  vә  düşüncә  tәrzindә 
mütlәq bunlar bir–birlәrindәndir. 
Necә  imanın  mәntiqi  birdirsә,  inkarın  vә  nifaqın  da  mәntiqi 
birdir. Bunlar zamanların vә mәkanların dәyişmәsiylә dәyişmәzlәr. 
İmranın  Zövcәsi  onun  kimi  eyni  mәqsәd  vә  niyyәtlә  hәrәkәt 
edәnlәr üçün bir nümunәdir. İnsanlıq var olduğu müddәtdә bu yolu 
davam etdirәn igid İslam anaları var olacaq. 
İmranın Qadının sinfindәn olmaq Quranın nümunә göstәrdiyi 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
41 
 
bu  qadının  hәrәkәtinә  eyni  qayә,  eyni  niyyәt  vә  eyni  usulla 
sarılmaqla  mümkündür.  Sünnәtullah  baxımından  әlbәttә  ki,  eyni 
sәbәblәr eyni nәticәni doğuracaq. Fәsada uğramış toplumun yıxılan 
dirәyini  basdıracaq  әrlәrin  yetişmәsi  üçün  adayış  prosesini 
başlatmaq  vә  bunun  üçün  dә  «adayan»  olmaq,  ilahi  seçimә 
namizәd  hazırlamaq  mәnasını  daşıyacaq.
 
Namizәdlәr  әlbәttә  ki, 
Kitabın varislәri arasından seçilәcәkdir. Bunu Quran, belә deyir: 
«Sonra  Kitabı  bәndәlәrimizdәn  seçdiklәrimizә  miras 
verdik. Onlardan kimisi özünә zülm edәr, kimisi mötәdil olar, 
kimisi  dә  Allahın  izni  ilә  yaxşı  işlәrdә  irәli  keçәr.  Bu  böyük 
lütüfdür!» (35/32) 
Bu  ayәdә  bildirilәn  «seçdiklәrimizә»  kәlmәsi  ilә  Ali–İmran 
surәsinin 33–cü ayәsindә keçәn «seçdiyi» kәlmәsi eyni kökdәndir. 
Yalnız bu ayәdәki seçim Ali–İmran 33-dә bildirildiyi kimi fәrd vә 
ya  ailә,  yaxud  da  toxum  kadr  seçimi  deyil,  Kitaba  varis  olacaq 
«ümmәt»  seçimidir.  Kitab  (Quran)  seçilәn  bu  ümmәtә  әmanәt
 
edilmişdir.  Eynilә  daha  әvvәl  İsrail  övladında  olduğu  kimi:  «Ey 
İsrail  övladı! Sizә verdiyim nemәtimi  vә sizi  alәmlәr üzәrindә 
üstün etdiyimi xatırlayın» (2/122) 
Fәqәt İsrail oğulları bu seçimin haqqını vermәmiş, әksinә ilahi 
әmanәtә  xәyanәt  etmiş,  onun  hökmünü  ortadan  qaldırmış,  bunun 
nәticәsi  olaraq  bu  әmanәt  onların  әlindәn  alınaraq  başqalarına 
(Müsәlmanlara) verilmişdir. Bundan sonra bu әmanәt Müsәlmanlar 
arasından  ona  layiq  olan  toplumlara  verilәrәk,  Qiyamәtә  qәdәr 
әldәn–әlә ötürülәcәkdir. 
Yәni bu seçim o gün olduğu kimi bu gün vә bundan sonra da, 
seçilmә haqqına sahib olub namizәdlik şәrtlәrini daşıyanların, daha 
әvvәl  seçilmiş  olaraq  әhdlәrini  pozanların  yerinә  gәtirilmәsiylә 
davam edәcәkdir:  
«Әgәr  istәsә,  sizi  yox  edib  yerinizә  başqa  bir  toplum 
gәtirәr. Bu Allah üçün heç dә çәtin deyildir!» (14/19-20) 
Әgәr  seçilmişlәr  әqidә baxımından,  dәvәt, cihad  vә  әmri-bil-
mәruf,  nehyi  anil  -  münkәr  baxımından  cırlaşmayıb  әqidәvi  vә 
әmәli zürriyyәtlәrini davam etdirә bilirlәrsә, seçilmiş olma haqqını 
әllәrindә saxlaya bilәcәklәr. Adayış prosesindәki ana, övlad, nәvә 
üçlüyünü tәşkil edәn Hannә, Mәryәm, İsa (müjdә) da olduğu kimi, 
nәticә müjdә demәyә gәlir.  

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
42 
 
Adayış  prosesinә  gәtirdiyimiz  izahda  istifadә  etdiyimiz 
ümumilәşdirilmiş  üsluba  33-cü  ayәdә  bildirilәn  «alәmlәr 
içәrisindәn  seçdik»  cümlәsi  sәrhәd  qoya  bilmәz.  Әksinә  bu 
cümlәnin  mәqsәdi  doğru  anlaşıldığında  adayış  prosesinin  bütün 
dövrlәr  üçün  keçәrli  olduğu  nәticәsi  çıxar.  Yuxarıdakı  cümlәdә 
keçәn «alәmlәr» sözünә bәzilәri «öz çağı» qeydini әlavә etmişlәr. 
Kurtubi  vә  Razi  bunlardandır.  Bu  ismlәr,  Quranın  bütün 
zamanların әn üstün «nәzir verәni»ni vә әn üstün «nәziri»ni seçdiyi 
simvolik  isimlәrdir.  Şübhә  yox  ki,  bu  isimlәrdәn  daha  әvvәl  vә 
daha  sonra  da  öz  dövrünün  alәmlәrinә  üstün  edilәnlәr  olmuşdur. 
Mәsәlәn, bu ayәdә istifadә olunan formanın eynisi istifadә edilәrәk 
başqa nәbilәrin dә alәmlәrә üstün edildiyi bәyan edilir.  
«İsmayı,  әl-Yәsa,  Yunus  vә  Luta  da  (yol  göstәrdik).  Hәr 
birini alәmlәrdәn üstün tutduq» (6/86) 
Bu    dәlillәrdәn  dә  aydın  olduğu  kimi    bu  isimlәr  hәr  biri  öz 
dövrlәrinin  namizәdlәri  arasından  seçilmәyә  layiq  olmuş 
öndәrlәrdir.  Risalәt  vәzifәlәrini  toplumları  içәrisindә  yerinә 
yetirmişlәr.  Bütün  zamanların  insanlarına  da  örnәk  göstәrilәrәk 
inananlara  onlar  kimi  olmaları  nәsihәt  edilmiş,  onların  yolunu 
davam  etdirәnlәrә  onların  nәzir  verdiyi  kimi  nәzir  vermәlәri 
tövsiyyә olunmuşdur. 
Onlardan sonra da öz toplumu içәrisindә vәhy mirasına sahib 
çıxanlar  arasından  seçimlәr  edilәcәkdir.  Allahın  qulları  arasından 
seçdiklәrinә  miras  buraxdığı  әbәdi  risalәtin  ötürülmәsi 
mәsuliyyәtini verdiyi ümmәt ayәdә dә bildirildiyi kimi (35/32) üç 
kateqoriyada dәyәrlәndirilә bilәr: 
1.  «Onlardan  bәzisi  nәfsinә  zülm  edәr».  Çünki  mәsuliyyәtinә 
xәyanәt etmiş, Allahın miras verdiyi Kitabı qoruma vә hәyata 
hakim  etmәk  vәzifәlәrini  icra  etmәmişlәr.  Bu  insanlar 
sözügedәn  xәyanәtlәrinә  rәğmәn  özlәrini  o  Kitaba  (Qurana) 
mәnsub  olanlar  arasında  hesab  etmәk  kimi  saxtakarlıq 
etmişlәr.  Allah  Kitabına  mirasçı  olaraq  seçdiyi  toplumun 
nümayәndәsi  olan  bu  insan  әxlaqsızcasına  mirası 
mәnimsәmәk şәklindә davranaraq İlahi әmanәtә xәyanәt etdiyi 
üçün nәfsinә zülm etmişdir. 
2.  «Kimi dә orta yoldan gedәndir.» Öndәr deyil. Nә Hannә kimi 
nәzir  verәn,  nә  Mәryәm  kimi  nәzir  olunan,  nә  dә  İsa  kimi 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
43 
 
müjdә  olandır.  Qurban  verә  bilәn  vә  qurban  olanlara  tabe 
olmağa,  xidmәtçi  olmağa  çalışır.  Mirasa  vә  İlahi  seçimә 
xәyanәt  etmәz.  Bәlkә  qaçmağa  gücü  yoxdur,  lakin  birincilәr 
kimi yolun üzәrinә oturaraq keçәnlәrә dә mane olmaz.  
3.  «Kimisi  dә  Allahın  izni  ilә  xeyirlәrdә  önә  keçәndir.  Bax 
böyük  fәzilәt  budur».  (Fatır,  32)  Bu  insanlar  başdan  bәri 
söhbәt  etdiyimiz  әbәdi  risalәtә  mirasçı  olanlar  arasından 
sıyrılıb  İlahi  seçimә  namizәdliyә  namizәdi  olanlardır.  Bunlar 
Quranın  «Aranızda  olsun»  dediyi  fәdakar  vә  vәfakar 
zümrәdәndir.  Allah  dünyanın  varislәrini  onların  arasından 
seçәr.  
«Biz  isә  istәyirdik  ki,  o  yerdә  zәif  düşüb  әzilәnlәrә 
mәrhәmәt  göstәrәk,  onları  öndә  gedәn  (risalәtә  vә  yerüzünә) 
varislәr edәk» (28/5) 
Mövzumuza  başlayarkәn  «İlahi  seçimin  mәqsәdi  nәdir?» 
sualına cavab vermә zamanı gәldi. Bu cavabı biz deyil, yenә Quran 
versin:  
«İmranın  Zövcәsinin  «Ey  Rәbbim,  bәtnimdәkini  Sәnә 
tamamilә azad biri olaraq nәzir edirәm. Bu nәziri mәndәn qәbul et! 
Әlbәttә, Sәn eşidәnsәn, bilәnsәn!» dediyi zaman….» 
İmranın  Zövcәsi  yeganә  ciyәrparәsini  gözünü  qırpmadan 
Rәbbinә  qurban  dediyi  zaman…  Bax  elә  o  andan  etibarәn 
fövqәladә  bir  dövrün  başlanması  üçün  start  verilmiş,    qonq 
vurulmuş, geriyә saymaq prosesi başlanmışdır. 
Zaman özünü unutmuş, 
Mәlәklәr nәfәslәrini tutmuş. 
Göylәrin qәlәmi bu sözlәri әlçatmaz dәftәrinә ana xәbәr olaraq 
qeyd  etmiş  vә  yeni,  lap  yeni  bir  tarix  yazılmağa  başlanmışdı  - 
keçmişin vә gәlәcәyin Sahibi tәrәfindәn. 
Bәli, «....dediyi zaman»... 
Bir  cavaba  ehtiyac  duyan  bu  zaman  zәrfinin  arxasından 
mütlәq cavabı gәlmәli. Yәni, «bәs nә olmuş İmranın Zövcәsi belә 
dediyi zaman?» sualının cavabı... 
Belәliklә,  bu  sualın  cavabını  33-cü  ayәyә  әvvәlә  qayıdaraq 
tapırıq: 
 «Allah,  İmranın  ailәsini  seçib  alәmlәrә  üstün  etdi». 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
44 
 
(Zәccac) 
Bәli,  üsuluna  uyğun  edilmiş  bir  adayış  dünyanın  qәdәrini 
dәyişdirәcәk bir sıra hadisәnin dә  ilk sәbәbi olurdu.  
Hәlә  heç  doğulmamış  ciyәrparasını  nәzir  deyәn  Hannә  nә 
bilәcәkdir  ki,  bu  qurbanıyla  bir  tarixi  tәrs  çevirib  yeni  bir  tarix 
yazdığını? 
Nә bilәcәkdir dövr açıb, dövr bağladığını? 
Nә bilәcәkdir qurbanı Mәryәmin insanlığı mat-mәәttәl edәcәk 
bir möcüzәnin müxәtibi olacağını? 
Nә  bilәcәkdir  bu  hәrәkәtin  İsa  kimi  bir  «müjdәnin»  gәliş 
prosesini başlatdığını? 
Vә  nә  bilәcәkdir  duasıyla  başlanan  bu  prosesdә  Yәhya  kimi 
bir nәbinin göndәrilib sonunda Allahın nazil etdiyi ilә hökm etdiyi 
vә bu hökmdәn vaz keçmәdiyi üçün qoç kimi boğazlanacağını? 
O  bunları  bilmirdi.  Yaşadığı  müddәtdә  dә  bilmәdi,  bilmәzdi 
dә…  Bunların  heç  birini  görmәdәn  nәzirini  bütün  şeytanların 
şәrindәn  nәzir  dediyi  Böyük  Qapıya  ismarlamış,  nәzirinin  qәbul 
edilib  edilmәdiyi  qayğısıyla  çox  keçmәdәn  bu  dünyadan  köçüb 
getmişdi.  
O  bilmәdi  bunları.  Zatan  o  bu  әmәli  ağlla  ilә  deyil  eşqlә, 
mәntiqlә deyil, qәlblә etmişdi. Bu qәdәr şeyi bilsәydi ağlı eşqinә, 
mәntiqi qәlbinә qalib gәlәrdi. Elә olsaydı qurban vermәzdi, bәlkә 
dә qurban verә  bilmәzdi. Bәlkә deyil,  qәtiyyәn  qurban vermәzdi. 
Çünki  onun  qurbanı  malından vә  vücudundan  deyil,  canından  bir 
parça idi. 
Әlbәttә,  İlahi  seçimin  sәbәbi  bu  idi.  Çox  açıq  vә  aydın: 
«İmranın  Zövcәsinin  «Ey  Rәbbim,  bәtnimdәkini  Sәnә  tamamilә 
azad biri olaraq nәzir edirәm. Bu nәziri mәndәn qәbul et! Әlbәttә, 
Sәn  eşidәnsәn,  bilәnsәn!»  dediyi  zaman….»  «Allah  (…)  İmranın 
ailәsini seçib alәmlәrә üstün etdi». 
Tәqdirindә  boşluğa  vә  tәsadüfә  yer  olmayan  Allahın 
dәyişmәyәn sünnәtiydi bu. 
İlahi seçimlәrin göstәrişi idi bu. 
Allahın  seçimindә  diqqәtә  aldığı  ünsürlәrdәn  әn  tәsirli 
nümunәsi  idi bu. 
Böyük dәyişikliklәrin böyük lütüflәrlә, böyük lütüflәrin böyük 
fәdakarlıqlarla gәlәcәyinin işarәsidir bu. 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
45 
 
Övladlarını  Allahın  qapısına  deyil,  saxta  qapılara,  müasir 
ilahlara,  dünyaya,  mәqama,  pula,  qadına,  ağa  vә  sarıya  qurban 
verәn bir toplum nә üçün vә necә qurtulsun?  
Әlbәttә, belә bir toplumda öndәrliyin ölçüsü elm, iman, әmәl, 
ixlas  vә  fәdakarlıq  deyil,  lağlağılıq,  hoqqabazlıq,  şarlatanlıq, 
şöhrәt,  rütbә  kimi  saxta  ölçülәr  vә  saxtalaşmış  qәlp  dәyәrlәr 
olacaqdır.  
İslami  öndәrliyә  namizәd  olacaq  fidanlar  qurumuşsa,  saxta 
fidanların  cәzb  edici,  rәngli  plastik  meyvәlәrinә  cani  –  dildәn 
sarılanlar demәli ki, aldanmağa layiq olmuşlar. Hәlә üstәlik özünü 
övladlarına,  övladlarını  isә  üç  günlük  keçici  dünya  mәnfәәtinә 
qurban  verib,  Allaha  da  tәqaüdә  çıxdıqdan  sonra  ibadәt 
edәcәklәrini  söz  verәnlәrin  «şüurlu  mömin»  sayıldıqları  toplum-
larda…. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
46 
 
 
 
 
 
 
İKİNCİ MӘRHӘLӘ: 
AZAD OLARAQ ADAMAQ 
 
Niyә «İmranın Zövcәsi»? 
«İmranın Zövcәsinin «Ey Rәbbim, bәtnimdәkini tamamilә 
azad  biri  olaraq  yalnız  Sәnә  nәzir  etdim.  Mәndәn  qәbul  et! 
Әlbәttә, Sәn eşidәnsәn, bilәnsәn!» dediyi zaman….» 
Bu  ayә  adayışın  (nәzir  vermәnin)  timsalı  İmranın  Zövcәsi 
Hannәnin dilindәn verilmişdir.  
Quran  әsas  üslubuna  sadiq  qalaraq  bu  mövzuda  da  açıqlama 
vermәdәn sadәcә «İmranın Zövcәsi» demәklә kifayәtlәnir.  
Bu  qadının  adı  nәdir?  Quran  bunu  bildirmir.  Eyniylә  bu 
ibrәtamiz hadisәnin harda, nә zaman yaşandığını bildirmәdiyi kimi 
digәr bir sıra xırdalıqları da açıqlamır.  
Niyә açıqlamır? 
Sәbәbi  bәlli.  Üslubullah.  Allahın  üslubu  açıq  vә  aydın. 
Gәrәksiz xırdalıqlardan vә diqqәti dağıda bilәn şeylәrdәn qaçınılır. 
Bәlkә  dә  Quranı  bir  tarix  kitabı  kimi  oxumaq  istәyәnlәrә  fürsәt 
vermәmәk üçündür. Tәbii ki, bütün tarixlәrin şirәsi Qurandadır. Bu 
bir  hәqiqәtdir.  Bәzәn zaman, mәkan  vә  ad bildirmәdәn hadisәlәri 
anladır. Bildirdiyi zaman da üslubuna sadiq qalaraq «firon» deyәr, 
«nemrud»  deyәr,  «tağut»  deyәr.  Halbuki,  nә  firon,  nә  dә  nemrud 
xüsusi  isimlәr  deyil.  Bu  adamların  adları  var:  Vәlid  ibn  Reyyan, 
Ramses, Kevş vә s. bu kimi. 
Quran  nәdәn  belә  edir?  Әlbәttә,  zamanlar,  mәkanlar  vә 
hadisәlәrüstü  mesajını  müәyyәn  tarixlәrlә,  müәyyәn  mәkanlarla, 
müәyyәn  adlarla  çәrçivәlәndirmәmәk  üçün.  Ya  da  bәzilәri 
bunlardan çıxış edәrәk ayәlәri tarixә hәbs etmәsinlәr deyә.  

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
 
 
 
47 
 
Nemrud  vә  firon  adları  ümumi  adlardır.  Farslarda  şah, 
Әrәblәrdә mәlik, Türklәrdә xan vә xaqan, Avropada kral nә mәna 
daşıyırsa  bu  da  elә.  Yәni  Quran  onların  adını,  tarixini,  yerini 
bildirmәmәklә  bu  tiplәri  ümumilәşdirmişdir.  «Nemrud»  deyincә 
adı Kevş ibn Kәnan olan, «Firon» deyilincә adı Vәlib ibn Reyyan 
ya  da  Ramses  vә  s.  olan  iqtidar  sahiblәri  ağla  gәlmәsin.  İnsanlar 
adlarının  nә  olmasından  asılı  olmayaraq  öz  zamanlarında  vә 
çevrәlәrindә bu tiplәrlә әxlaq, davranış vә inam baxımından oxşar 
tiplәr görsәlәr onları asanca tanıyıb seçә bilsinlәr deyә. 
Daha  açığı  hәr  zamanın,  hәr  dövrün,  hәr  bölgәnin  özünә-
mәxsus nemrudu vә ya nemrudları ola bilәcәyi mәlum olsun deyә. 
Vә tәbii onlara qarşı Musalar vә İbrahimlәr dә olacaq. 
Bu  sәbәbdәn  dә  Quranın  anlatdığı  müsbәt  vә  mәnfi  tiplәr 
cahanşümul  tiplәrdir.  Әbu  Bәkrin,  Әlinin,  Ömәrin,  Osmanın, 
Aişәnin,  Xәdicәnin  (Allah  hәr  birindәn  razı  olsun)  adlarını 
Quranda  tapa  bilmәzsiniz.  Әbu  Cәhlin,  Ümeyyәnin,  Abdulla  ibn 
Ubeyyin  adlarını  tapmadığınız  kimi.  İstisnalar  da  var: 
Sәhabәlәrdәn  yalnız  Zeyd  vә  müşriklәrdәn  yalnız  Rәsulun  әmisi 
Әbu  Lәhәb.  Onlar  hәqiqәtәn  müstәsnadır  vә  adlarının  Quranda 
verilmәsi bir hikmәtә tabedir.  
Quran  çox  nadir  hallarda  xırdalıqlara  da  toxunur.  Tәqdim 
etdiyi  xırdalıqların  da  insanlar  üçün  bir  fitnә  sәbәbi  edildiyini  dә 
söylәyir.  Mәsәlәn  Әshabı-Kәhfin  sayı  vә  Müddәssir  surәsindә 
keçәn  «on  doqquz»  rәqәmi  kimi.  Birincisi  keçmiş  zamanların 
fitnәsi idi, ikincisi dövrümüzün fitnәsi. Allahın dininә vә Kitabına 
deyil, «19»a iman edәnlәr bu fitnәnin tәlәsinә düşmüşlәr. 
Quran  bu  üslubundan  insanların  diqqәtini  dağıtmamaq  üçün 
dә istifadә edir. Problem kimin etdiyindәn çox nә etdiyinә diqqәti 
çәkmәkdir.  Yaxşıdırsa  hәr  kәs  üçündür.    Quran  tәdqiqat  obyekti 
kimi  üzәrindә  araşdırılma  aparmaq,  ixtisas  artırmaq,  dissertasiya 
yazmaq,  akademik  karyera  qazanmaq  üçün  deyil,  iman  vә  әmәl 
edilәcәk  bir  hәyat  kitabıdır.  Quran  bu  üslubu  bu  sәbәbdәn 
seçmişdir.  Buna  görә  dә  sәlәf  «alim»  deyilincә,  Quranı  oxuyub, 
anlayıb, yaşayıb, yaşadanı anlamışlar.   
Qәrbdә  mülhәm
21
 pozitivizm
22
 elm  anlayışında  alim 
                                                             
21
 İlhama gәlmiş, ilhamlanmış 

ADAYIŞ RİSALӘSİ 
 
Yüklə 2,8 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin