Щяр бир алим гиймятлидир. Анъаг нязяриййяни тяърцбя иля бир



Yüklə 1.02 Mb.
PDF просмотр
səhifə3/15
tarix07.12.2016
ölçüsü1.02 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

– Azərbaycanda nəşr olunan dövri elmi

nəşrlər qarşısında AAK tərəfindən qoyulan

tələblər Azərbaycan elminin səviyyəsinin

yük səl məsinə və Azərbaycan elminin beynəl -

xalq elm məkanına inteqrasiyasına nə dərəcədə

kömək edir?

– Azərbaycan elminin beynəlxalq elm məka -

nına inteqrasiyası və onun beynəlxalq aləmdə

səviyyəsinin və nüfuzunun yüksəlməsi respubli -

ka mızda nəşr olunan dövri elmi nəşrlə rin reytin -

qini müəyyən edən keyfiyyət və kə 

miy 

yət


gös tə ricilərindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır.

Bu baxımdan respublikamızda nəşr olunan dövri

elmi nəşrlər qarşısında da böyük vəzifələr durur.

Azərbaycan   Respublikasında   dissertasiyaların

əsas   nəticələrinin   dərc olunması  tövsiyə edilən

dövri  elmi  nəşrlərlə bağlı respublika elmi

ictimaiyyətinin rəyi, dövri elmi  nəşrlərin baş

redaktorlarının iştirakı ilə keçirilmiş  elmi-

praktik  seminarda onlar tərəfin dən irəli sürülən

faydalı təklif və tövsiyələr  nəzərə alınmış və

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında

Ali Attestasiya Komissiyası Rəyasət  Heyətinin

2010-cu il 30 aprel  tarixli  icla   sında “Azərbay -

can   Respublikasında   disser tasiyaların   əsas   nəti -

cələrinin   dərc olunması  tövsiyə edilən  dövri

elmi  nəşrlər qarşısında qoyulan tələblər”  təsdiq

edilmişdir. Respubli kamızda nəşr olunan dövri

elmi nəşrlər qarşısında Azərbaycan Respublika -

sının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komis -

siyası tərəfindən qoyulan tələblər Azərbaycan

elminin beynəlxalq elm məkanına inteqrasi 

-

yasına və onun beynəl xalq aləmdə səviyyəsinin



və nüfuzunun yüksəl mə sinə xidmət edir. Bu

tələblərdən bəzilərini nəzərdən keçirək.

Azərbaycan   Respublikasında   dissertasiya ların

əsas   nəticələrinin   dərc olunması  tövsiyə edilən

dövri  elmi  nəşrlər qarşısında AAK tərə findən

qoyulan ən vacib tələblərdən biri dövri elmi nəş -

rin Beynəlxalq Standart Seriya Nömrəsi (İSSN)

almasıdır. Bu tələb dövri elmi nəşrin beynəlxalq

səviyyədə qeydə alınaraq tanınması üçün mühüm

əhəmiyyət kəsb edən şərtlərdən biri sayılır.



Dövri  elmi  nəşrlər qarşısında qoyulan

digər mühüm tələblərdən biri də ondan iba -

rətdir ki, dövri elmi nəşrin  internetdə saytı

olmalı və onun “onlayn” olaraq məqalə qəbul

etmək imkanı olmalıdır. Bu tələb ona görə

mühüm sayılır ki, dövri elmi nəşrin  internetdə

saytı olduqda və onun “onlayn” olaraq məqalə

qəbul etmək imkanı olduqda respublikamızdan

və beynəlxalq aləmdən olan istənilən bir mütə -

xəssis və ya şəxs bu dövri elmi nəşr və orada

dərc olunan məqalələr barədə istənilən vaxt

məlumat əldə edə bilər, yaxud bu dövri elmi

nəşrə  istənilən vaxt dərc olunmaq məqsədilə

14

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



yeni elmi məqalə göndərə bilər. Bu, bir həqi -

qətdir ki, respublikada dərc olunan elmi jurnallar

böyük tirajla nəşr olunmur və nəşr nüsxələrinin

sayı  üç yüzü aşmır. Bu jurnalları çap olunmuş

şəkildə dünyanın bütün elmi mərkəzlərinə, ali

təhsil müəssisələrinə  çatdırmaq fiziki və iqtisadi

baxımdan çox çətin bir məsələdir. Dövri elmi

nəş rin  internetdə saytı  olduqda onun qeydiy -

yat dan keçmiş və beynəlxalq E-İSSN kodu almış

elektron variantı dünyada bütün elmi mərkəzlər,

ali təhsil müəssisələri və ya istənilən bir şəxsə

asanlıqla əlçatan olur. Bu, Azərbaycan elminin

səviyyə sinin  və nüfuzunun beynəlxalq miqyasda

yüksəl məsi üçün çox mühüm bir amildir. 

Respublikada nəşr olunan dövri elmi nəşrlər

qarşısında qoyulan tələblərdən biri də ondan

ibarətdir ki, dövri elmi nəşr, elm sahələrinə uyğun

olaraq, Web of Science, Chemical Abstracts,

CrossRef, İnspire, Historical Abstracts, Sociolo -

gical Abstracts, SCOPUS, Web of Knowledge,

Astrophysics, Pub Med, Springer, SPIN, Elec -

trical and Electronics Index, GeoRef və s. kimi

beynəlxalq xülasələndirmə və indekslən dirmə

sistemlərindən ən azı birinə daxil olma 

lıdır.

Əgər respublikamızda nəşr olunan hər hansı bir



dövri elmi nəşr yuxarıda qeyd olunan beynəl -

xalq xülasələndirmə və indeksləndirmə sistem -

lərindən ixtiyari biri tərəfindən qeydə alınıbsa,

bu, o deməkdir ki, dünyanın istənilən bir elmi

mərkəzində və ya ali təhsil müəssisəsində işlə -

yən hər hansı bir mütəxəssis və ya dünyanın

istə ni lən bir yerində yaşayan hər hansı bir şəxs

həmin xülasələndirmə və indeksləndirmə siste -

minə daxil olaraq həmin dövri elmi nəşrdə dərc

olunmuş istənilən elmi məqalə haqqında yığcam

və zəruri məlumatı operativ şəkildə əldə edə bilər.

Dövri elmi nəşrin yuxarıda qeyd olunan

xülasələndirmə və indeksləndirmə sistemlərin -

dən ixtiyari birinə daxil olması üçün orada dərc

olunan hər bir məqalənin ingilis dilində və digər

beynəlxalq dillərdən hər hansı birində

xülasəsinin verilməsi vacib şərtlərdən biri

sayılır. Dövri elmi nəşrlərdə dərc olunan hər bir

məqalənin Azərbaycan dili ilə yanaşı ingilis

dilində və beynəlxalq dillərin digər birində

xülasəsinin verilməsi  tələbi həm dövri elmi

nəşrlərimizin beynəlxalq standartlara cavab

verməsi, həm də Azərbaycan elminin ən son

nailiyyətlərinin dünya elmi ictimaiyyətinə çox

qısa bir zamanda çatdırılması  baxımından

mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Respublikamızda nəşr olunan dövri elmi

nəşrlərin beynəlxalq aləmdə reytinqinin yüksəl -

məsinə güclü təsir edən faktorlardan biri də

ondan ibarətdir ki, həmin dövri elmi nəşrlərdə

baxılan elm və ya texnologiya sahəsində qabaq -

cıl olan dünya ölkələrindən  daxil olan elmi

məqa lələrin çapına yer verilməlidir. Bu məqsədlə

respublikamızda nəşr olunan dövri elmi nəşrlər

qarşısında müvafiq tələb qoyulmuşdur. Respub -

lika mızda nəşr olunan dövri elmi nəşrlərin qısa

bir zamanda beynəlxalq aləmdə tanınması üçün

həmin dövri elmi nəşrlərin redaksiyaları dün -

yada tanınmış alimlərin və ya yenicə tanınmağa

başlayan perspektivli alim lərin elmi məqalələ -

rinin həmin elmi nəşrlərdə dərc olunmasında

maraqlı olmalıdırlar. Bu baxımdan, dövri elmi

nəşr hansı dillərdə məqalə dərc edirsə, həmin

dillərin hər birində  məqalə müəllifləri üçün

qaydalar verməlidir. Digər tərəfdən dövri elmi

nəşrlərin beynəlxalq aləmdə tanınması üçün

həm də həmin dövri elmi nəşrlərin redaksiyaları

dünyada tanınmış alimlərin həmin dövri elmi

nəşrlərin redaksiya heyətinə daxil edilməsində

maraqlı olmalıdırlar.

– Dissertasiyaların elmi nəticələrinin bey -

nəl xalq simpozium, konfrans, seminar və digər

elmi tədbirlərdə məruzə edilməsinə dair AAK-nın

15

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



16

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



tələbinin elmimizin beynəlxalq aləmdə tanın -

masında rolu barədə fikrinizi bilmək istər -

dik?

– “Elmi dərəcələrin və elmi adların verilməsi

qaydaları haqqında Əsasnamə”yə görə, disserta -

siyanın əsas elmi nəticələrini əks etdirən dərc

olunmuş işlərə əlavə olaraq, ümumres publika və

beynəlxalq konfrans və simpozium larda edilmiş

məruzələr üzrə dərc olunmuş materiallar da

aiddir. Dissertasiyaların elmi nəticələrinin bey -

nəl xalq simpozium, konfrans, seminar və digər

elmi tədbirlərdə məruzə edilməsi tələbi alimlə -

rimizin və onların elmi əsərlərinin beynəlxalq

aləmdə tanınması, Azər baycan elminin  nüfuzu -

nun və səviyyəsinin bey nəl xalq aləmdə yüksəl -

məsi və bütövlükdə elmimizin beynəlxalq elm

məkanına inteqra siyası işinə bilavasitə xidmət

edir. Alimlərimi zin, doktorant və dissertantla -

rımızın  beynəlxalq konfrans və simpoziumlar

vasitəsilə dərc etdir dikləri məruzə və tezislərin

sayının ildən-ilə artma sında və nəticədə elmi -

mizin beynəlxalq aləmdə getdikcə yüksək səviy -

yədə təmsil olunmasında AAK-nın iddiaçı ların

elmi nəticə lərinin beynəlxalq səviyyədə məruzə

edilməsi tələbinin müsbət rolunu xüsusi olaraq

qeyd etmək lazımdır.  



– Arif müəllim, bildiyimizə görə, artıq

dissertasiyaların avtoreferatlarının elektron

variantları müdafiədən öncə AAK-nın rəsmi

internet saytında yerləşdirilir. Bu informa -

siya bazasının yaradılması elmimizin beynəl -

xalq aləmdə tanınmasında hansı əhəmiyyətə

malikdir?

– Dissertasiyaların avtoreferatlarının

müdafiədən öncə AAK-nın rəsmi internet saytında

yerləşdirilməsi və azərbaycan dilində təqdim

olunmuş dissertasiyaların avtoreferat 

larında


ingilis və rus dillərində xülasələrin veril məsinə

dair AAK-nın müvafiq Əsasnaməyə uyğun

tələbi Azərbaycan elminin ən son nailiy 

yət 


-

lərinin çevik şəkildə beynəlxalq elmi icti maiy -

yətə çatdırılmasına və onun beynəlxalq aləmdə

nüfuzunun yüksəlməsi işinə bilavasitə xidmət

edir.   

– Elmimizin beynəlxalq standartlara

uyğun 

laşdırılmasında  və ixtisasların yeni

təsnifatının daxil edilməsində AAK-nın fəal

rolu respublika mızın elmi ictimaiyyətinə yaxşı

məlumdur. Bu sahədə görülən işlər barədə də

eşitmək istərdik.

– Elmi və elmi-pedaqoji işçilərə elmi

dərəcələr verilməsi üzrə ixtisasların nomenkla -

turasının beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi

elmi ixtisas siyahılarına uyğunlaşdırılması pro -

se sində AAK-nın Azərbaycan Respublikasının

müvafiq dövlət orqanları, elmi müəssisələri, ali

təhsil müəssisələri və respublikamızın elmi

ictimaiyyətinin alimləri ilə  birgə fəal iştirakını

xüsusi olaraq qeyd etmək yerinə düşərdi.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin  2009-cu

il 4 may tarixli 255 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq

edilmiş “Azərbaycan Respublikasında 2009–

2015-ci illərdə elmin inkişafı üzrə Milli Stra -

tegiyanın həyata keçirilməsi ilə bağlı Dövlət

Proqramı”nın icrasına dair Tədbirlər Planının

22-ci bəndinə uyğun olaraq, Azərbaycan Res -

publikasının Prezidenti yanında AAK “Azər -

baycan Respublikasında elmi və elmi-pedaqoji

işçilərə elmi dərəcələr verilməsi üzrə ixtisasların

nomenklaturası”nın UNESCO-nun və digər

beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi elmi ixtisas

siyahılarına uyğunlaşdırılması tapşırığını Azər -

baycan Milli Elmlər Akade miyası, Azərbaycan

Respublikasının Təhsil Nazir 

liyi və digər

müvafiq dövlət orqanları ilə birgə hazırlamış və


nəticədə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər

Kabinetinin  2012-ci il 15 mart tarixli 65 nöm -

rəli qərarı ilə “Ali təhsilin doktorantura səviy -

yəsi üzrə ixtisasların təsni fatı” və Azərbaycan

Respubli kasının Prezidenti yanında AAK Rəya -

sət Heyə tinin  2012-ci il 13 aprel tarixli qərarı

ilə  “Azərbaycan Respubli kasında elmi və elmi-

pedaqoji işçilərə elmi dərəcələr verilməsi üzrə

ixtisasların nomenkla turası” təsdiq edil mişdir.

Qəbul olunmuş bu sənədlərə əsasən  ali təhsil

müəssisələrində və elmi müəssisələrdə dokto -

ran turalara qəbul aparılarkən və elmi dərəcələr

və elmi adlar verilməsinə dair AAK qarşısında

vəsatət qaldırılarkən müvafiq ixtisas lar qəbul

olunmuş nomenklaturaya uyğun olma 

lıdır.


Şübhəsiz ki, bu, ali məktəblərin mə  zun   la rının,  elmi

dərəcə və elmi ad sahib lə ri nin müvafiq diplom və

attestatlarının hər bir ölkədə tanın masında  vacib

bir addımdır. 



–  Elmimizin sabahının etibarlı təminatını

nədə görürsünüz?

– Elmimizin sabahının etibarlı təminatını

artıq  bərqərar olmuş qüdrətli dövlətimizdə, düz -

gün daxili və xarici siyasətimizdə, respub lika -

mızda hökm sürən siyasi sabitlikdə, güclü

iqtisa diy yatımızda,  gündən-günə  peşəkar laşan

kadr potensialımızın olmasında görürəm.  Bütün

bunlar isə praqmatik düşüncəyə və geniş

erudisi yaya malik olan Prezidentimiz  İlham

Əliyevin düzgün siyasəti və  çevik diploma -

tiyası sayə sində mümkün olmuşdur. İnanırıq

ki, bu il oktyabrın 9-da müdrik xalqımız, o

cümlədən Azərbaycan alimləri respublikamızın

mütərəqqi inkişafı, etibarlı və parlaq gələcəyi

naminə ən düzgün seçimini edərək, yenidən

İlham Əliyevə etimad göstərəcək və onun Azər -

baycan  Respub li ka sının  Prezidenti  postunu tutma -

sına səs verəcək. 



Müsahibəni apardı :

Emin Bayramzadə

17

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



O, olduqca haqlı idi. İyirmi dəqiqə sonra

Əhməd Zevaylın sakit həyatı başa çatdı. Artıq

o bütün dünyanın idi. Bəşəriyyət öz dahi

alimini tanıdı və onun çiyninə alimlikdən də

böyük bir missiya düşdü. Bütün dünyaya

məxsus olmaq üçün keçilən yolu bilmədən

dahilərin qiymətini vermək çətindir. Odur ki,

biz oxucularımızı Əhməd Zevaylın öz

həyatına baxışları ilə tanış etməyi vacib

saydıq.


Bundan öncə Əhməd Zevaylın mükafata

layiq görülməsinin səbəbini izah edən və o

vaxt İnternetdə yerləşdirilmiş press-relizə

nəzər salaq: “Bu ilin kimya üzrə laureatı

fundamental kimyəvi reaksiyaların ultra qısa

lazer impulslarının köməyi ilə pioner

tədqiqatlarına görə təltif edilmişdir. Professor

Zevaylın töhfəsi kimyada və ona yaxın

elmlərdə inqilab kimidir.

Zevaylın texnikası kimyəvi çevrilmələrin

baş verdiyi zaman miqyasına yaxın müddətdə

femtosaniyələr (fs) ərzində davam edən lazer

impulslarından istifadə edir. “Biz ayrı-ayrı

atomların hərəkətinin müşahidə olunmasına

keçmişik və indi artıq bu hərəkəti əyani

şəkildə təsəvvür edə bilirik. Atomlar daha

görünməz deyillər. Yalnız təxəyyülün kasad -

lığı dünyada ən sürətli texnikanın köməyi ilə

həll oluna biləcək “problemlərin siyahısını

məhdudlaşdıra bilər”.

Əhməd Zevayl dünya elm tarixinə

femtoki myanın banisi kimi düşdü. Amma bu

zirvəyə aparan yol çox uzun, əzablı və

keşməkeşli idi.



18

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013

KИMYA ЦZRЯ NOBEL MЦКAFATЫ

LAUREATЫ ЯHMЯD ZEVAYLЫN

HЯYAT FЯLSЯFЯSИNЯ БAXЫШ

1999-cu il islam ölkələri tarixində ən

əlamətdar günlərdən biridir. Belə ki, məhz

həmin gün islam ölkələri tarixində 2-ci dəfə

elm üzrə Nobel mükafatı müsəlman alimə

verilirdi. Əslən misirli olan Əhməd Zevayl

bu şərəfli ada layiq görülmüşdür. 1999-cu il

oktyabrın 12-də ABŞ vaxtilə səhər saat 5:30-da

İsveç Elmlər Akademiyasının baş katibi

telefon zəngi edərək onu təbrik etmiş və belə

bir ifadə işlətmişdi: “İyirmi dəqiqədən sonra

biz laureatları bütün dünyaya elan edəcəyik.

Bu sizin sakit həyatınızın son 20 dəqiqəsidir”.


Əslində, onun öz-özünə verdiyi suallar bu

yola nəzər salmağı və öyrənməyi tələb edir:

“Mən özüm bilikləri necə əldə etdim? Necə

alim oldum? Mənim həyati irəliləyişlərimi

hansı qüvvələr müəyyən edirdi? İnam, qismət,

bəxt həyatımda hansı rolu oynayırdı?”

Əhməd Zevayl öz ömrünə səyahətdə

həyatında müəyyənedici addımları belə qeyd

edir: “Kitab bu səyahətin altı məntəqəsini: Nil

sahillərində keçmiş, valideynlərimin sevgi və

etibarı ilə nurlanmış uşaqlığımı; hələ tələbəlik

illərindən məni elmə cəzb etmiş və elmi

karyeramı müəyyənləşdirmiş İsgəndəriyyə

Universitetinin elmlər fakültəsinə daxil

olmağımı, mənə yeni dünya açmış Birləşmiş

Ştatlarda təhsili, Kaltexdə keçmiş, zaman və

materiya haqqında təsəvvürlərimizi dəyişmiş

elmi kəşflər illərini, qrupumuzun elmi

xidmətlərinin ilk dəfə tanınması faktı kimi

dəyərləndirilən, həmçinin məni yeni bir

ailənin yaradılmasına gətirib çıxaran Beynəl -

xalq Kral Feysəl mükafatının alın masını, elm

tarixində yeni mərhələyə nişan vurmuş Nobel

mükafatına layiq görülməyimi ehtiva edir”.

Əhməd Zevayl əmindir ki, həyatının

inkişaf marşrutunda inam, qismət və intuisiya

əsas hərəkətverici qüvvə olub.

Onun uğur haqqında fikirləri də

maraqlıdır. “Çoxları düşünürlər ki, uğur yalnız

yüksək intellekt sahiblərinə, yaxud dahi

insanlara qismət olur. Mənim həyat yolum

asan olmayıb – tale dəfələrlə məni sınağa

çəkmiş, qarşıma maneələr çıxartmışdır. Lakin

lap əvvəldən işə olan həvəsimin gücünü dərk

edirdim. Mən həmçinin nikbin təbiətimə və

inamıma, yaxşı genlərə və bəsirət qabiliy -

yətinə irsən varis olmağıma minnətdaram”.

Əhməd Zevayl elm haqqında 1825-ci ildə

Xemfri Devidin dediyi aşağıdakı sözləri

birmənalı olaraq qəbul edərək, əslində,

özünün də bütün dünyaya məxsus olduğu

fikrinə gəlir: “Xoşbəxtlikdən elm mənsub

olduğu təbiət kimi, nə zaman, nə də məkanla

məhdudlaşıb. O, ölkənin və ya əsrin deyil,

dünyanın bir hissəsidir”.

Dünya şöhrətli alim öz uğurlarında ailə -

sinin müstəsna rolunu xüsusi vurğulayır:

“Mənim ailəm. O mənim həyatımda həmişə

sevgi və sevinc mənbəyi olmuşdur, ona

minnətdarlığı ifadə edə biləcək sözlər yoxdur”.

Əhməd Zevaylın doğulub böyüdüyü Disuk

şəhəri haqqında yazdıqları, əslində, Şərq

yaşam fəlsəfəsinin bölgə, ölkə məkanına

sığmayan ümumi modelidir: “Disuk ailəmizin

evi idi, lakin bizim daha geniş başqa bir

ailəmiz də vardı – o, Disukun bütün sakinləri

idi. Onların ailələri bir-birini yaxşı tanıyır,

kədəri də, sevinci də paylaşır, qarşılıqlı

dəstəyi və köməyi yüksək dəyərləndirirdilər.

Disukda bank olması yadıma gəlmir, insanlar

hamısı qruplar şəklində birləşir, pul yığır və

onu növbə ilə bütün ailələrə verirdilər. Başqa

ailələr kimi, mənim ailəm də şəhər icmasının

prinsiplərinə hörmət edirdi. Məsələn, şəhər

sakinlərindən birinin ölümündən sonra qırxı

çıxanacan bizə radionu ucadan, küçədə eşidilə

biləcək tərzdə oxutmaq qadağan edilirdi.

Ətrafdakıların qayda və maraqlarına hörmətlə

yanaşmaq həyatda atdığın ilk addımların

vacib hissəsi idi”.

Əhməd Zevaylın bu qeydi, əslində, bütün

Şərqə, o cümlədən də Azərbaycana xas olan

davranış mədəniyyətinin inikasıdır. Əhməd

Zevayl, həmçinin qeyd edir ki, “Din bizə və

bizim davranışımıza müsbət təsir edirdi”.

“Heç kəs xuliqanlığın və küçə zorakılığının nə

olduğunu bilmirdi. Məscidin mənəvi-etik təsiri

sadə və xeyirxah atmosfer yaradırdı”. “Məsci -

din ətrafındakı bütün dükan sahibləri məni,

atamı, bütün ailəmizi adbaad tanıyırdılar. Mən

onlardan nə istəsəm nisyə ala bilərdim –

bilirdilər ki, atam hər şeyin haqqını verəcək.

BU CÜR İNAM İCTİMAİ DAVRANIŞ

STANDARTI İDİ”. Əhməd Zevayl həm də



19

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



yazır: “Mənim futbol topum köhnə corab lar -

dan düzəldilmişdi”. “Məndə başlıca həyati

təməl ata-anamın sevgi və etibarı, bir də evi -

miz dəki əmin-amanlıq” idi.

Bu ifadələr mənə kəndimizi, uşaqlığımı

xatırlatdı: eyni şərait, oxşar yaşam dünyası,

etik normalar.

Əhməd Zevaylın o vaxtkı Misir təhsili və

müəllim haqqında yazdıqları da maraqlıdır:

“Misirdə məktəb təhsili əla idi. Həmin

sistemdə həm sağlam rəqabət, həm də

kollektiv yanaşma elementləri yer almışdı.

Bundan əlavə, müəllimlər ən hörmətli

adamlar idi, müəllim və şagirdlər

arasındakı münasibətlər yüksək və

xeyirxah idi, ödənişli fərdi dərslərin

yaratdığı tamahkarlıqla korlan 

ma 


-

mışdı. Cəmiyyət təhsili dəyərləndirir

və ona hörmət bəsləyirdi – əgər

nailiyyətlərinlə fərqlənirdinsə, səni

gözdən qaçırmırdılar. Disuk sakinləri

bilirdilər ki, filankəs əlaçı şagirddir,

onu hər vasitə ilə həvəsləndirir və

ruhlandırırdılar”.

O da maraqlıdır ki, Əhməd Zevayl

hələ 10 yaşında olanda (1956-cı ildə)

Misirin ilk prezidenti Nasserə məktub

yazıb və sonunda qeyd edib ki, “Qoy

Allah Sizə və Misirə uğur bəxş etsin”.

Misirin ilk prezidenti 1956-cı il

yanvarın 11-də 10 yaşlı Əhməd

Zevayla cavab məktubu göndərib:

“Oğlum Əhməd, mən sənə ən

yaxşısını arzulayıram. Sənin güclü

hislərlə dolu məktubunu aldım və bu

məktub mənə dərin təsir göstərdi. Mən

Allaha dua edirəm ki, səni Misirin

işıqlı gələcəyi üçün saxlasın və

qorusun. Səndən bundan sonra da

əzmlə və səylə bilik toplamağını,

özünü layiqli aparmağını və böyük

Misirin gələcəyinin qurulmasında

iştirak etməyə hazırlaşmağını xahiş

edirəm”.


Əslində, bu məktublaşmanın iki vacib

aspektini qeyd etmək istərdim: birincisi

Əhməd Zevaylda genetik kodun yüksək

potensiallı olmasını və o vaxtkı Misirdə təlim

və tərbiyənin yüksək standartlara uyğun vəh -

dətdə inkişafını qeyd etmək vacibdir. İkincisi,

Misir kimi böyük bir ölkənin prezidentinin 10

yaşlı uşağın məktubuna cavab verməsi.

Tarix göstərdi ki, ölkə prezidentinin

məktubunu cavablandırdığı 10 yaşlı uşaq bu

diqqətə layiq imiş. Qeyd edim ki, bu tarixi

20

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



qeydiyyat istənilən rəhbər tərəfindən ciddi

nəzərə alınmalıdır. Çox vaxt, hətta məktəb

direktoru da uşağın ona yazdığı məktuba

cavab yazmaq istəyində olmur. Bu, bir çox

hallarda istedadın zamanında aşkar edilərək

dəstəklənməsinə mane olur və bəzən də

yüksək potensiallı istedad sahibi məhz bu

diqqətsizlik səbəbindən inkişaf edə bilmir.

Əhməd Zevayl xalq musiqisini çox sevir

və bu sevgi onda hələ uşaq yaşlarından

yaranıb və bu gün o, ABŞ-da yaşasa da, hər

zaman bu musiqini dinləməkdən zövq aldığını

qeyd edir. Onun ən çox sevdiyi Misir

müğənnisi Umm Gülsümdür: “Mən artıq qırx

ildir ki, Umm Gülsümü dinləyirəm və hər dəfə

onun səsi məndə ilham və sevinc hissi oyadır.

Bu müğənni, demək olar ki, bütün həyatım

boyu mənimlə yanaşı olmuş və hislərimi

formalaşdırmışdır. Kaltexdəki kabinetimdə

qoyulmuş maqnitofonda mən onun səs

yazısına qulaq asıram, masamın üstündə isə

ailəmin–zövcəmin, övladlarımın fotoları ilə

birlikdə onun da fotoşəkli durur. Hətta indi də

işin, dörd katibimin, faksların, elektron

məlumatların əlində qaldığım bir vaxtda da

mən onun səsini dinləyir və dincəlirəm”.

Əhməd Zevayl hazırlıq məktəbi haqqında

da söhbət açarkən valideynlərinin bu sahədə

də müstəsna rolunu qeyd edir: “Mən həmişə

özümdə təhsilə cəzb olunma, yaxud anamın

dediyi kimi, yeni şeylər öyrənmək istəyi hiss

etmişəm. Hələ mən hazırlıq məktəbində oxu -

yar kən ailəm otağımın qapısına “Doktor Əh -

məd” lövhəsini asmaqla taleyimi öncədən

söy ləmiş oldu. Məndə özümü oxumağa borclu

sayma hissi yox idi. Bu işə məni nə borc hissi,

nə də ailəmin təzyiqi məcbur edirdi – bu istək

içimdən gəlirdi. Atam tez-tez otağıma gələr və

mənə deyərdi ki, məşğələlərlə özümə qəsd

etməyim. Lakin əgər mən məktəbdə 100

baldan 98-ni almış olsaydım, o zarafatla deyərdi:

“Mənim əziz oğlum, bəs qalan ikisi necə

oldu?”

“Misirdə ikinci pillə məktəbi (zanaviya)



yetərincə güclü idi və həm baza fənləri, həm

də əlavə fənlər üzrə öz proqramları var idi.

Səhərlər biz məktəbin həyətinə gəlir, bayrağı

qaldırır və milli himni oxuyurduq. Biz misirli

olmağımızla fəxr edirdik, vətənimizlə fəxr

edirdik və bu səhər mərasimi vətənpərvərlik

hislərimizi möhkəmləndirir, özümüzə olan

inamımızı, özünə yüksək dəyər verməni

gücləndirirdi”.

Hesab edirəm ki, bu səhər mərasimləri

Azərbaycan məktəblərində də təşkil olun 

-

malıdır. Hazırda ölkəmizdə yeganə Biləsuvar



liseyində hər səhər bayrağın qaldırılması və

Azərbaycanın himninin oxunması tədbiri

həyata keçirilir.

Əhməd Zevaylın İsgəndəriyyə Universi -

tetini məbəd adlandırması da diqqətə layiqdir:

“1963-cü il, yayın son bu günü, bu pillə -

kən 

lər yaddaşımda həmişəlik qaldı.



Gözlərimdən yaş gəlirdi: ömrümdə ilk dəfə idi

ki, mən öz gözlərimlə məbəd-elm və zəkanın

müqəddəs məkanını görürdüm. Mənə elə

gəlirdi ki, burada hər şeyə elm və idrak ruhu

hopub, binalardan hər biri isə müəyyən bir

elmin – geologiyanın, riyaziyyatın, fizikanın,

kimyanın məbədidir”.

Əhməd Zevaylın həyat təcrübəsi göstərir

ki, universiteti təhsil və elm məbədi sayanlar,

bu məbəddə ona layiq təhsil alanlar elmin uca

zirvəsinə yüksələ bilirlər.

Əhməd Zevayl alimin özündən razılığını

böyük qəbahət hesab edərək yazmışdır: “Alim

olmaq xoşdur. Lakin mən dərk edirəm ki, bu

iş vəzifələrlə də bağlıdır və mən həmin

vəzifələri səylə və böyük enerji ilə yerinə

yetirmək fikrindəyəm. Nobel mükafatı təkcə

şərəf yox, həm də məsuliyyət, dünyada tərəq -

qini dəstəkləmək imkanı gətirir. Bu, nailiy -

yətlər yolunun sonu deyil. Nobel müka fa tından

da yüksək şərəf və qiymət yoxdur, ona görə

də bir az nəfəs dərmək və dincəlmək

məsləhəti məni hər dəfə təəccübləndirirdi.

Əgər peşəkarlıq baxımından bu, doğrudan da,

belədirsə, hər halda daxili həzz anlayışı – işə,

ailəyə, bütövlükdə bəşəriyyətə sədaqətli sev -

giyə görə mükafat da vardır. Yeni bilik axta -

ranlar üçün şövq – ruhun əbədi halıdır. Böyük

Misir pedaqoqlarından biri, doktor Taha

Hüseyn uğurlarından məst olmuş adam 

lar

haqqında demişdi: “Vat-lu litalib əl-ilmi: əl-



radi ən nəfsihi – vay özündən razı qalmış

alimin halına!” Və o, haqlıdır, biz axtarış ları -

mızı davam etdirməli və daim başqa elm axta -

ranlara kömək göstərməyimizlə bağlı məsu liy yət

hiss etməliyik”.

Əhməd Zevaylın ən böyük önəm verdiyi

məqamlardan biri də elmin populyarlaşdırıl -

masıdır: “Mən çoxlu kütləvi mühazirələrdə,

televiziya müsahibələrində, gənclərlə görüş -

lərdə iştirak edirdim və onların hamısı da

mənə sevinc bəxş edirdi. Gənclərin

simalarında həvəs və təəccüb görmək necə də

xoşdur – eyni hisləri gəncliyimdə mən də

yaşayırdım. Amma mənim məqsədim və

ümidim – elmin və yeni biliklərin gözəlliyi ilə

təkcə gəncləri yox, bütövlükdə ictimai rəyi

ruhlandırmaqdır”.

Əhməd Zevaylın fikrincə, inkişaf etmiş

dünya səviyyəsinə çatmaq yolundakı

maneələr dörd amillə müəyyən olunur:

“Savadsızlıq”. Bir çox ölkələrdə, xüsusilə də

Cənub yarımkürəsində savadsız insanlar əha -

linin 40–50%-ni təşkil edir. Bəzi dövlətlərdə

isə vəziyyət daha pisdir – qadınlar arasında

savadsızlıq 70%-ə çatır. Bu statistika təhsil

siste minin dağılmasına dəlalət edir və işsiz -

liyin həyəcan doğuracaq dərəcədə artması ilə

nəticələnir. Bu cür hazırlıqla dünya birliyində

ciddi bir rola iddialı olmaq yersizdir. Qərb

ölkələrində savadsızlıq, demək olar ki, ləğv

olunmuşdur; terminin özü isə burada daha çox

yazıb-oxumağı bacarmamağın ifadə edilməsi

ilə yox, kompyuterlə iş vərdişlərinin olma -

ması ilə əlaqələndirilir! Əlbəttə, bu gün inki -

şaf etmiş sayılan ölkələrdən bəzilərində keç mişdə

əhalinin savadlılıq dərəcəsi çox aşağı idi,

amma yadda saxlamaq lazımdır ki, bu halda

əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsi yüksək texniki

baza hazırlığı səviyyəsinə malik idi.

Elm və texnologiyalar sahəsində qeyri-

ardıcıl siyasət. Binəsiblər dünyasında daya -

nıqlı elmi və texnoloji bazanın olmaması heç

də mütləq maddi ehtiyatlar və insan ehtiyatları

çatışmazlığı ilə əlaqəli olmur. Bir çox hallarda

bu cür vəziyyət elmin və texnologiyanın

həlledici rolunu başa düşməməyin, elmi və

texnoloji bazanın yaradılmasında qeyri-ardı -

cıl lığın və dövlətin ehtiyaclarının ödənil mə -

sinə, onun maddi və insan ehtiyatlarının

is 


tismarına düşünülmüş elmi yanaşmanın

olmamasının nəticəsi kimi çıxış edir (bunun

nəticələrini bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə də

görmək olar). Bəzi ölkələrdə hesab edirlər ki,


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə