Щяр бир алим гиймятлидир. Анъаг нязяриййяни тяърцбя иля бир



Yüklə 1.02 Mb.
PDF просмотр
səhifə7/15
tarix07.12.2016
ölçüsü1.02 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15

44

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



Cədvəl. Xarici dövlətlərdə qəbul edilmiş elm və innovasiyalar sahəsində proqram sənədləri

45

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



46

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013



47

ELM DÜNYASI

/ Elmi­kütlәvi jurnal / №03 (03) 2013

Mənbə: OECD Science, technology and İndustry

Outlook, 2006, 2008: veb-sayt: Backingaus.inno-

vation.gov.au; Strategie 2010, 2004; Innovation

Pact for Flanders, 2003; Priority Actions for the

future in Wallonia, 2005; High-Tech Strategy for

Germany, 2006; National Strategic Reference

Framework, 2006; Progress, Innovation and Co-

hesion, 2006; Programma Especial de Ciencia y

Tecnologia, 2001; Research, Science and Tech-

nology in New Zealand, 2005; Commitment to

Research, 2004; Science, Technology, Innova-

tion, 2006; President de la republique Francaise,

2006; Revised Science and Technology basic

Plan, 2003; 3rd Science and Technology Basic

Plan, 2006. 

Leylufər Əliyeva 

t.e.d.,  professor


Nobel mükafatı laureatı Riçard Feynmanın

1959-cu ildə Amerika Fizika Cəmiyyətində

oxuduğu mühazirələrinin birində peyğəmbər -

cəsinə söylədiyi fikirlər indi də bütün elm

adamlarını heyran edir: “Maraqlıdır, fizik

prinsipcə kimyaçı tərəfindən yazılmış formu -

lanın hesabına istənilən kimyəvi maddəni

sintez edə bilər. Sifarişi yazın və fizik hər şeyi

edəcək. Hansı formada? Kimyaçının göstərdiyi

yerə atomu qoyduqdan sonra maddəni alacaq”.

Nanotexnologiya 1 nanometr (metrin 1

milyardda bir hissəsi) ölçüdə olan obyektlərlə

müasir iş texnologiyasıdır. Belə nanostruk 

-

turlar, adətən, yeni xassələr daşıyır və kvant



mexanikası ilə izah olunurlar. Elə 1959-cu ildə

Amerika fiziki R. Feynman ilk dəfə göstərdi ki,

prosesin miniatürləşməsi (kiçildilməsi) kvant

effektinə gətirib çıxaracaq.

ABŞ Milli Elm fondunun hesabatında

yazılır: “Nanotexnologiya perspektivdə  insan -

la rı daha ağıllı edə bilər. Bu, materialların,

suyun, enerji və ərzağın dayanıqlı yaxşılaşma -

sını təmin etməklə yanaşı, həm də bizi naməlum

infeksiya və viruslardan qoruya bilər”. 

1992-ci ildə məşhur həkim Erik Dreksler

ABŞ Konqresinin Komissiyası qarşısında çıxış

edərək, nanotexnologiyanın bizim dünyanı

yaxın gələcəkdə  dəyişəcəyini belə təsvir etmiş -

dir: “Aclıq, xəstəlik, ətraf mühitin çirklən məsi

və insanlıq qarşısında dayanan digər zəruri

problemlər aradan qalxacaq. Praktik olaraq,

insanın həyatı və fəaliyyəti üçün zəruri olan hər

şey, bilavasitə ətraf mühitin atom və mole kul -

la rından hazırlanmış molekulyar robotlar tərə -

findən həyata keçiriləcək. Torpaq, hava və

bitkilərin qida məhsullarını istehsal etdiyi kimi

silikon çiplər də qumdan düzələcək. 

Ehtimal ki, bu cür istehsal hazırkı sənaye və

kənd təsərrüfatından daha gəlirli və səmərəli

olacaq. Bəşəriyyət nə aclıq, nə xəstəlik, nə də

ağır fiziki əməyin mövcud olduğu son dərəcə

rahat yaşayış mühiti əldə edəcəkdir. İrəlidə isə

bizi "ağıllı ətraf mühit"in (yəni birbaşa məhsul -

dar qüvvəyə çevrilmiş təbiətin) meydana

gəlməsi gözləyir. Nanokompyuterlər və nano -

ma şınlar bütün ətraf aləmi əhatə edəcəkdir:

onlar hava molekulları arasında yerləşəcək,

insan orqanizminin hər bir nəsnəsində, hər bir

hüceyrəsində mövcud olacaqdır. Bütün dünya

nəhəng kompyuterə çevriləcək və ya, daha

doğrusu, insanlıq ətraf aləm ilə vahid ağıllı

orqanizmə daxil olacaqdır (qovuşacaqdır)”. 



Nanotexnologiya və təbabət

Nanotexnologiyanın təbabətdə və kosme -

tikada istifadəsinin ən parlaq və sadə nümunəsi

yuyucu və dezinfeksiyaedici  təsirə malik adi

sabun məhluludur. Onda nanohis sə cik lər, mit -

sel lalar əmələ gəlir, kolloid məhlulun disper

fazasının hissəcikləri mühitin molekul ları və ya

ionları ilə  əhatə olunmuşdur. Hələ heç kim  na -

no hissələrin  mövcudluğundan  xə bər dar  olma -

dıqda nanotexnologiyanın möcüzəsi olan sabun

məlum idi.


Qədimdə nanotexnologiyanın istifadəsini

təsdiq edən digər fakt odur ki, Avstraliya

aborigenlərinin istifadə etdikləri parlaq döyüş

boyaları, həmçinin qədim yunan gözəllərinin

saçları üçün boyalar da nanohissəciklərə malik

olurdu və bu, olduqca uzunmüddətli və davamlı

rəng effektini təmin edirdi:

Artıq Rusiya Federasiyasında çoxları şunqit

suyu adlanan suyu satışda görüb. Bu suyun

istehsalçıları inandırır ki, tərkibindəki təbii ful -

lerenlərin təsirindən o unikal müalicəvi

keyfiyyət daşıyır. Şunqit suyu nədir?

Məsələ ondadır ki, Kareliyada Onej gölü -

nün yaxınlığında bir çox əsrlər müalicəvi su

mənbələri var  idi və onların yaxınlığında hələ

rus imperatoru I Pyotr Rusiyada ilk “Marsial

su” kurortu tikdirmişdi. İnsanlar hələ qədimdən

bu suyun müalicəvi xassələrindən istifadə

edirdilər. Bu suyun xüsusiliyi ondan ibarətdir

ki,  belə suyu uzun müddət saxlamaq olmaz,

çünki bir neçə saatdan sonra o özünün unikal

xassələrini itirir. 

Ukraynada və Kareliyada aparılmış tədqi -

qat lar göstərmişdir ki, marsial su təbii mineral

olan şunqitdəki fullerenlərin suya təsiri nəticə -

sində yaranır. Alimlər belə qənaətə gəliblər ki,

şunqitin mənşəyi çox güman ki, böyük karbon

meteoritin yerə düşməsindədir.

Marsial suyun istifadəsi ilə aparılan tədqi -

qat lar xərçəng, ateroskleroz, diabet, böyrək və

qaraciyər xəstəlikləri, beyinin fəaliyyətində

pozuntular zamanı yüksək müalicəvi effektin

olduğunu göstərmişdir.

Lakin bu tədqiqatların da əleyhdarları var.

Bir sıra alimlər açıq satışda şunqit suyunun

satışından ona görə ehtiyatlanırlar ki, onda

marsial sudan fərqli olaraq, fullerenlərin

fraqmentləri də qala bilər ki, onlar da məlum

olduğu kimi, olduqca davamsızdırlar. Şunqit

üzərində qalmış suyu istifadə edərək insan

təkcə faydalı klasterləri içmiş olmur. Fulleren -

lər və ya onların qəlpələri asanlıqla gemato -

ense falik səddi keçə bilirlər, başqa sözlə, canlı

hüceyrələrə daxil olurlar, o cümlədən də

beyinə. Eyni zamanda bu nanoölçülü hissə -

ciklər əlavə olaraq öz üzərində normal halda

səddi keçməyən və sinir toxumalarına daxil

olmayan olduqca müxtəlif maddələri daşıya

bilir.

Şunqit suyunun istifadəsi çox ciddi tibbi



nəzarət altında, uzun müddət mümkün olan

müsbət və mənfi nəticələrin öyrənilməsi ilə

aparılmalıdır.

Avropa ölkələrində aparılan sosioloji

tədqiqatlar təsdiq edir ki, nanotexnologiyanın

inkişafı bu sahədə yüksək səviyyəli mütəxəs -

sis lərin olmaması və cəmiyyətin, o cümlədən

alimlərin müəyyən ehtiyatlılığı (nanoindustri -

yanın insana və ətraf mühitə mümkün mənfi

təsiri ilə əlaqədar olaraq) səbəbindən ləngiyir.

Bir çox tibbi tədqiqatlar aşkar etdi ki, ölçüləri

ağciyərin daha çox həssas olan toxumalarına

keçmək imkanı verən nanohissəciklər iltihaba

səbəb olur. Belə ki, Hyustonda NASA-nın

Conson Kosmik mərkəzində Con Ceyms (John

James) və həmkarları siçanların nəfəs yoluna

nanohissəcikləri daxil etmiş və sonra üç ay

müddətində müşahidələr aparmışlar. Fulleren -

lər toxumalarda aydın hiss olunan zədələnmə -

lərə səbəb olmamış, lakin karbon nanotrubkalar

ağciyərin fəaliyyətinə təsir etmiş və bir neçə

heyvanın ölümünə səbəb olmuşdur.

Elmi jurnal olan “Science Daily”nin qeyd

etdiyi kimi, müəyyən edilmişdir ki, hətta bizi

əhatə edən hava da çox vaxt insan sağlamlığı

üçün zərərli olan hissəciklərə malik olur.

Lakin bəşəriyyət qarşısında duran qlobal

problemlər bir çox hallarda ləngiməyən kardinal

fəaliyyət tələb edir. Onlardan çoxunun həllində

məhz nanotexnologiya hiss olunacaq köməyi

göstərə bilər. Belə ki, son 20 ildə 30-dan az

olmayan infeksiyalı xəstəliklər aşkar olunmuş -

dur ki, onlardan ölüm halları ümumi ölüm

hallarının 30%-ni təşkil edir.



49

ELM DÜNYASI / Elmi­kütlәvi jurnal / 3 (03) 2013

Hyustondakı Rays Universitetinin profes -

soru, nanofotonika laboratoriyasının direktoru

Naomi Xalas və Piter Nordlender unikal optik

xassəli nanohissəciklər – nanogiliz yaratmışlar.

Onların diametri qırmızı qan cisimlərinin

(eritrositlərin) diametrindən 20 dəfə kiçikdir və

onlar qan-damar sistemində sərbəst hərəkət

edirlər. Gilizlərin səthinə fərqli yolla xüsusi

zülallar – anticisimlər birləşdirilir ki, onlar da

xərçəng hüceyrələrini dağıdır. Onları daxil

etdikdən bir neçə saat sonra orqanizm

infraqırmızı şüalarla şüalandırılır ki, bu da

nanogilizləri istilik enerjisinə çevirir. Məhz bu

enerji xərçəng hüceyrələrini dağıdır və bu

zaman sağlam qonşu hüceyrələr praktiki olaraq

zədələnmir.

Belə unikal nanotexnologiya artıq xərçəng

şişləri olan təcrübə siçanlarında testləşdiril -

mişdir. Şüalanmadan keçən 10 gün müddətində

bütün xəstə heyvanlar xəstəlikdən tam azad

olmuşlar. Həmçinin qeyd edilir ki, sonrakı

analizlər onlarda heç bir yeni bədxassəli şişlə -

rin ocağını (mənbəyini) aşkar etməmişdir.

Boston Universitetinin əməkdaşı Mark

Qrinstaff göz yaralarının müalicəsi üçün nano -

öl 


çülü şaxəli polimerlərin – dendrimer 

lə 


rin

yaradılması sahəsində olduqca uğurlu nəti cə lər

əldə etdiyi haqqında məlumat vermişdir.

Kütləvi informasiya vasitələri, xüsusən də

elektron informasiya vasitələri qeyd edirlər ki,

ABŞ-da nanotexnologiyanın köməyi ilə

siçanlarda və dovşanlarda infarktı müalicə

etmək mümkün olmuşdur. Belə tədqiqatlar

doktor Semyuel Stappın rəhbərliyi altında və

Evanstondakı Şimali-Qərb universitetində olan

həmkarlar ilə birgə aparılmışdır.

Tibbi nanotexnologiyanın dərman preparat -

la rının daxil edilməsi ilə xəstəliyə kimyəvi

təsirdən ibarət olan adi terapiyadan üstünlüyü

ondadır ki, o, orqanizmdə sağalma prosesinin baş

verdiyi lazımi mühiti yaradır.

Rusiya Elmlər Akademiyasının Molekulyar

Biologiya İnstitutunda nanotexnologiya baza -

sında bioçip yaradılmışdır ki, o da bir neçə saat

ərzində bir sıra ictimai təhlükəli olan, o

cümlədən vərəmin diaqnostikasına imkan verir.

Nanotexnologiya və sənaye

Artıq bu sahədə müəyyən uğurlar əldə

olunmuşdur. Nano News Net-in verdiyi

məlumata görə, Sankt-Peterburq, Moskva və

Novoçerkasskın alimləri nanobeton yarat 

-

mışlar. Nanoinisiator adlanan xüsusi əlavələr



onun mexaniki xassələrini hiss olunacaq

dərəcədə yaxşılaşdırır. Nanobetonun möhkəm -

lik həddi adi betondan 1,5 dəfə, şaxtaya

davamlılığı 50% yüksək olub, çat əmələ gəlmə

ehtimalı 3 dəfə aşağıdır. Bununla yanaşı,

nanomateriallar istifadə etməklə hazırlanmış

beton konstruksiyaların çəkisi 6 dəfə azalır. Bu

təklifi verənlər təsdiq edirlər ki, belə betonun

istifadəsi konstruksiyanın son qiymətini 2-3

dəfə azaldır. Həmçinin belə betonun bir sıra

bərpaedici xassələri də qeyd edilir.

Hazırda tikintidə nanotexnologiyanın isti -

fadə istiqamətlərindən biri də “lotos effekt”in

istifadəsidir. Bunun istifadəsi ilə yeni dekorativ

və müdafiə örtükləri və biosid materiallar yara -

dılır.


Belə ki, 1999-cu ildə alman şirkəti Nano gate

technologies GmbH (Saarbryukken şəhəri)

Vunder Glass keramika üçün özü təmizlənən

örtüyün işlənib hazırlanması üzrə tenderin qalibi

olmuşdur. 

Alman firması Alleqator nanotexnologiya

istifadə etməklə unikal xarakteristikalı fasad

slikat boyası olan Kieselit Fusion boyasını

yaratmışdır. Bu boya ilk dəfə 2005-ci ildə aprel

ayında Kölndə sərgidə nümayiş etdirilmişdir.

Nanostrukturlu materiallar örtüyün təkcə

mineral tip altlığa yox, həm də üzvi əsas altlıq

üzərinə də adgeziyasını təmin edir. Hissəcik -

lərin olduqca kiçik olmaları hesabına örtüyün

yüksək möhkəmliyi və xarici təsirə davamlılığı

təmin olunur (həmçinin yaş silinməyə davamlı

olur). Piqment doldurucuların nanostruktur

səthi ilə birgə kombinasiyası boyağın fotokata -

litik təsirində həlledici rol oynayır – işığın təsiri

ilə boyanmış səthdə çirk parçalanır. Nanostruk -

tur ların və işığa davamlı piqmentlərin birgə

istifadəsi həm işığın yüksək doymuşluğunu təmin

edir, həm də bütövlükdə örtüyün ultrabənöv -

şəyi şüaların təsirinə davamlılığını təmin edir



50

ELM DÜNYASI / Elmi­kütlәvi jurnal / 3 (03) 2013

ki, bu da binanın fasadının uzun müddət

əvvəlki görünüşünü saxlamasına imkan verir.

Bu boyağın nəmi udma əmsalı 0,09 kq/m2 saat

yağışdan müdafiəni təmin edir. Nəm iqlim

şəraitli bölgələr üçün bu boyalar çox böyük

əhəmiyyətə malikdir. Bu boyağın buxarke 

-

çirmə əmsalı 0,001 m-ə bərabərdir və divarın



maksimum dərəcədə “nəfəsalmasını” və təbii

nəmlik rejimini təmin edir.

Biokimyəvi üsul əsasında gümüşün məhlul -

larda adsorbsiya olunmuş vəziyyətdə davamlı

olan nanohissəciklərinin alınma texno lo giyası

işlənib hazırlanıb. Gümüş nanohis səcik ləri geniş

spektrli antimikrob təsirə (biosid) malikdir ki,

bu da yüksək bakterisid və virulisid aktivliyə

malik geniş nomenklaturalı məhsullar yarat ma ğa

imkan verir. Onlar ənənəvi məhsulları modifikasiya

etmək, yeni materiallar, dezinfeksiyaedici və

yuyucu vasitələr yarat mağa imkan verir.

Laboratoriya şəraitində gümüşün nanohis -

sə cik lərinin  məhlullarının  kiçikhəcmli  istehsalı

təşkil olunmuş, biosid lak-boya materiallarının

(pentaftal emalları və sudispers boyalar əsasın da)

və diş pastalarının buraxılışı təşkil edilmişdir.

Gümüş nanohissəciklərə malik antimikrob

boyalar tərkibinə poliheksametilenquanidinin

törəmələri əlavə edilmiş analoji boyalarla

müqa 

yisədə istehsalı daha təhlükəsiz və



ucuzdur.

Nanotexnologiyaların istifadəsinin bir

nümunəsi də qatarlar üçün yeni rəngləyici

materialların yaradılmasıdır. Bu boyalar o

qədər hamar olur ki, heç bir əlavə boya ona

yapışa bilmir. 

Fasad boyaları elastik olmalıdırlar ki, kritik

altlıqlar üzərindəki suvağın çatlarını örtə bilsin.

Lakin elastiklik həmişə müəyyən həcmdə

adgeziyanı ehtimal edir, odur ki belə hallarda

güclü çirklənmə əvvəlcədən proqramlaşdırılır.

Bunun qarşısını almaq üçün Caprol firması

tərəfindən uzun illər aparılan sınaqlardan sonra

çirklənməyə davamlı olan yeni mühafizə

örtüyü – Silamur yaradılmışdır. Silamur sulu,

təmiz silikat məhsuludur və onun təsiri

boyanan səthin minerallaşmasına əsaslanır.

Onu da qeyd edək ki, nanotexnologiyaların

tikintidə istifadəsi sahəsində Rusiya Federasi -

ya sında da bir sıra yeni nəticələr var. Rusiya

Federasiyası baş nazirinin müavini Sergey

İvanov məlumat vermişdir ki, ölkədə istehsal

olunan belə tikinti  materiallarının həcmi 8 mil -

yard rubldan çoxdur. Artıq “Severstal” istismar

xassələri iki dəfə yaxşılaşdırılmış unikal ərin -

ti lərin  kütləvi  istehsalına  başla mışdır.  Bu  mate -

riallar ekstremal şəraitlərdə, xüsusi halda, arktik

şelfdə neft-qaz kəşfiyyatı apararkən  kons 

-

truksi yaların  qurulması üçün nəzərdə tutul -



muşdur. Hazırda həmin məhsulun illik satışı 2

milyard rubla yaxındır və bu 100 dəfələrlə  arta

bilər. 

Ekologiya, kənd təsərrüfatı və

nanotexnologiya

Qeyd edək ki, insana, heyvan və bitki

aləminə mənfi təsir baxımından birinci yerdə

mobil texnikanın qaz halında tullantıları durur.

Qlobal miqyasda dünyada avtotraktor parkı

ildə atmosferə 20–27 milyon ton karbon

monooksid, 2–2,5 milyon ton karbohidro 

-

genlər, 6–9 milyon ton azot oksidləri, 200–230



milyon ton karbon dioksid, həmçinin 100 min

ton qurum atılır. Ən təhlükəli tullantılar qurum,

benzapiren, azot oksidləri, aldehidlər, karbon

monooksid və karbohidrogenlərdir.

Ümumi zəhərlik səviyyəsində birinci

yerlərdən birini qurum tutur, çünki birincisi,

onun atmosferə atılan miqdarı kifayət qədər

çoxdur və sərf olunan yanacağa görə 1%-dir.

İkincisi, o, çoxnüvəli aromatik karbohidrogen -

lərin toplayıcısı rolunda çıxış edir.

Qurumun hissəcikləri yüksək dispersliklidir

(diametri 50–180 nm, kütləsi 10–10 mq-dan

çox deyil). Odur ki qurum uzun müddət havada

qalır, nəfəs yollarına və insanın qida borusuna

daxil olur. Hesablamalar göstərir ki, ölçüləri

150 nm olan qurum hissəcikləri 8 sutka ərzində

havada asılqan vəziyyətdə qala bilər. Əgər

nisbətən iri qurum hissəcikləri (2–10 mkn

ölçülü) orqanizmlərdən asanlıqla kənarlaşırsa,

xırda (ölçüləri 50–200 nm olan) qurum

hissəcikləri ağciyərdə qalır və allergiyaya

səbəb olur.



51

ELM DÜNYASI / Elmi­kütlәvi jurnal / 3 (03) 2013

Keçmiş SSRİ vətəndaşı olmuş, hazırda

ABŞ-da yaşayan Solomon Labinov bərk metal -

lik yanacaqlarla işləyən yeni daxili yanma

mühərrikləri konsepsiyasını təklif edir. Bu

mühərrikdə qidalanma sistemi buraxılış sistemi

ilə birləşdirilmişdir. Xüsusi hərəkət edən

arakəs məyə malik yanacaq Bakı dəmir nano -

toz ları əsasında yanacaq ilə doldurulur. 

Yanacağın yanması  (oksidləşməsi) yanma

kameralarında baş verir və yanma qazlarında

azotdan başqa nə azot oksidləri, nə qurum, nə

də karbohidrogenlər olmur, tozun yanmış

hissəcikləri isə xüsusi filtrlərin və ya maqnit -

lərin köməyi ilə tutulur.

ABŞ-ın Tennesi ştatındakı “Ouk-Ric” Milli

laboratoriyasında materiallar kimyasının rəh -

bə 

ri olan Devid Biçin fikrincə,  metallik



yanacaq hidrogen kimi ekoloji təmiz enerji

mənbəyidir. Lakin hidrogendən fərqli olaraq

metallik yanacaq, məsələn, dəmir və ya

alüminium daha yüksək xüsusi yanma istiliyinə

malikdirlər.  

Belə yanacağı ətraf mühitin temperaturunda

və təzyiqində saxlamaq və mühərrikdə səmə -

rəli istifadə etmək olur. Laboratoriyanın kollek -

tivi tərəfindən metallik hissəciklərin diametri

50 nm olan yanacaq  yaradılmışdır ki, yanma

prose sində müasir benzin mühərrikində oldu -

ğun dan  üç dəfə artıq enerji ayırır.

Bor və karbon Mendeleyev cədvəlində qon -

şu durlar, hər iki element qeyri-metaldır, onların

atomlarının və ion 

larının ölçülərindəki fərq

böyük deyil. Bu oxşarlığın başlıca nəti 

cəsi


borhidrid kimyasının sürətlə inkişafıdır və bir

çox alimlərin fikrincə, kimyanın bu bölməsi

“yeni üzvi kimya” ola bilər. Yada

salaq ki, sadəcə “üzvi”, “üzvi

kimya” əslində, karbohid ro genlə -

rin və onların törəmələrinin kim -

ya sıdır. 

Borun xüsusi yanma istiliyi

(59,4 MCoul/kq) faktiki olaraq

karbonun yanma istiliyindən (32,7

MCoul/kq) təxminən 2 dəfə

çoxdur. Karbohidrogen növ yana -

caqları reaktiv mühərrik 

lərində


bor 

hid 


rid yanacaqları ilə əvəz

olunsa, eyni məsafəyə uçuşu təmin

etməklə yanaşı, təyyarənin

ölçülərini kiçiltmək, faydalı yükü artırmaq və

uçuşa başlayarkən qaçış məsafəsini qısaltmaq

olar.


Eyni zamanda nanotexnolo giya bir sıra real

və potensial təhlükəyə malikdir.

Belə ki, 2002-ci ildə Amerikanın  ətraf

mühitin mühafizəsi üzrə agentliyi, NASA və

texnologiya erasında insan haqlarının qorun -

ması üzrə beynəlxalq qeyri-hökumət qrupu

(ETS Group) birgə tədqiqatlar nəticəsində

məlumat vermişlər ki, təsadüfən astronaftların

nanotrubkalı hava ilə nəfəs almaları ağciyərin

xəstələnməsinə səbəb olmuşdur. Belə karbon

trubkalar mənfi təsirinə  görə adi quruma

bənzəyir. Bundan əlavə, nanohissəciklər

asanlıqla hüceyrənin divarının məsamələrindən

daxilə keçərək bədəndə toplana bilər. 

Eyni zamanda göstərilmişdir ki, nanohissə -

ciklər hüceyrə membranı üçün olduqca təhlü -

kə lidirlər. 

Ehtimal olunur ki, nanotexnologiyanın

istifa dəsi nanosensorların, nanopestisidlərin və

suyu mərkəzləşməmiş təmizlənmə sisteminin

hesabına becərmə texnikasını dəyişməyə imkan

verəcək. Nanotexnologiya bitkilərin xəstəliklə -

rini gen səviyyəsində müalicə etməyə imkan

verir, yüksək məhsuldarlıqlı, əlverişsiz ekoloji

şəraitlərə xüsusi davamlı sortlar yaratmağa

imkan verir. Bitkiçilikdə antibakterial kompo -

nent lərlə qarışdırılmış nanotozların istifadəsi

əlverişsiz hava şəraitlərinə  davamlılığı artırır

və bir çox ərzaq bitkilərinin, məsələn, kartofun,

dənli bitkilərin, tərəvəz bitkilərinin, giləmeyvə -



52

ELM DÜNYASI / Elmi­kütlәvi jurnal / 3 (03) 2013

lərin məhsuldarlığının iki dəfə artırılmasına

imkan verir. 

Heyvandarlıqda nanoəlavələr yem hazırlan -

ma sında geniş tətbiq olunur və nəticədə hey -

van 

ların məhsuldarlığı 1,5–3 dəfə artır və



həmçinin onların infeksiyalı xəstəliklərə və

stresslərə müqavimətini artırır. 

Qida əlavələrinin nanoölçülü hissəcikləri

qida məsrəfini xeyli azaltmağa imkan verməklə

yanaşı, heyvanlar tərəfindən qidanın tam və

səmərəli mənimsənilməsini də təmin edir. 

Suyun təmizlənməsi və dezinfeksiyası üçün

nanotexnologiyanın istifadəsi  olduqca böyük

əhəmiyyət kəsb edir. Membran təmizləmə

sisteminin, həmçinin gümüş əsasında xüsusi

biosid örtüklərin və materialların istifadəsi

kənd təsərrüfatı heyvanlarının saxlanmasını

sadə 

ləşdirməyə və keyfiyyətini yaxşılaşdır 



-

mağa imkan verir, onları keyfiyyətli içməli su

ilə təmin etməyə şərait yaradır. 

Bəşəriyyəti kifayət qədər içməli su ilə təmin

etmək heç də  az aktual  deyil. İstifadəyə yararlı

şirin suyun ehtiyatı cəmi 3%-ə qədərdir ki,

bundan cəmi  1%-i yer əhalisi tərəfindən

istifadə olunur. Hazırda 1,1 milyard insan təmiz

şirin su istifadə etmək imkanına malik deyil.

Hesablamalar göstərir ki, 2050-ci ildə yer

əhalisinin üçdə ikisi istifadəyə yararlı içməli su

çatışmazlığından əziyyət çəkəcək. 

Hesab edilir ki, nanotexnologiya bu sahədə

bəşəriyyətin köməyinə çata bilər.

Nanotexnologiya və qlobal

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə