TÜrkməN ŞEİRİ antologiyasi (XVII – XIX əsrləR) Bakı – 2011



Yüklə 2.4 Mb.
səhifə17/17
tarix02.12.2016
ölçüsü2.4 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17

Sima – üz, görk, sifət.

Simin – gümüş kimi ağ.

Sipah – qoşun, ləşkər.

Sipehr – göy, asiman; dünya.

Sipəhsalar – sərdar, sərkərdə.

Sirac – çıraq, işıq.

Sirat–cəhənnəmlə cənnət arasında qılıncdan iti, qıldan incə kör­pü.

Sirət – xasiyyət, qılıq.

Sitəmgər – zalım.

Su(y) – tərəf.

Sufal – kuzə, kasa; it yalağı.

Surətgər – rəssam.

Suz – yaxısı, yandırıcı.

Sübbuhmüqəddəs, pak; Allah, tanrı, xuda.

Sücud – səcdə, təzim.

Süleyman – Davudun oğlu, yəhudi peyğəmbəri. Rəvayətə görə, tə­bi­­ətdəki bütün canlıların dilini bilirmiş, yelə-suya hökm edirmiş. E. ə. 1001-ci (bəzi bilgilərə görə, 1016) ildə taxta çıxmış, 962 və ya 976-cı ildə ölmüşdür.

Süluk – yol.

Sün(g) – yaratma, törətmə; iş, amal.

Sürud – mahnı, həng.

Süqubət – kin-küdurət.

Süxən – söz.

Süxənpərdaz – dilavər.

Ş

Şahab – şölə, alov.

Şahbaz – bahadır, igid; bürküt, qartal.

Şahi-xatəm – sonuncu şah. Məhəmməd peyğəmbərin ləqəbi.

Şayəstə – layiq, münasib.

Şey lilläh – Allahın yolunda, Allahın xətrinə bir şey verin.

Şeyda – aşiq, eşqə düşən, dəli.

Şəbqun – gecə kimi, qara.

Şəbröv – gecə yol kəsən, oğru.

Şəcər – ağac.

Şəddad – ərəb hökmdarlarından biri. Rəvayətə görə, İrəm bağını saldırmışdır. Hut pəyğəmbəri hüzuruna qəbul etmədiyi üçün bütin qövmü ilə birlikdə məhv olmuşdur.

Şəfiq – rəhmli, şəfqətli, şəfaətli.

Şəhla – ala gözlü.

Şəhriyar – şah, hökmdar.

Şəkərha – sirin sözlü.

Şəkərşikən – şəkər döyən; şəkərdən də şirin.

Şəms – günəş. Şəmsi-aləmtab – aləmə nur saçan günəş.

Şəmvəş – şam kimi, şama bənzər.

Şərabi-feyz – bərəkət (eşq bərəkətinin) şərabı.

Şərar – od, alov, qığılcım.

Şəridini qayda, şətiətə uyğun.

Şəyatyn – şeytanlar.

Şibli – məşhur sufi Əbu Bəkr Şibli (247, Səmərra – 334, Bağdad). Atası Mavəraünnəhrin Şibliyə kəndindən olduğu üçün bu nisbəni iş­lət­mişdir. Cüneyd Bağdadinin şagirdi və müridi, Mənsur Həllacın mək­təb yoldaşı olmuşdur. Mənsur asıldıqdan sonra dəlixanaya düş­müş və orada ölmüşdür.

Şimal – quzey; sol tərəf, sol əl.

Şikəstə xatir – könlü sınıq.

Şikvə – şikayət, ərz.

Şirazə–kitab səhifələrini biri-birinə yapışdıran lent; tərtib, düzgün.

Şirinquy – şirin sözli, süyci sözli.

Şis (Şiş) – Kəyumərs zamanında yaşayan şəxs; qədim pəyğəm­bər­lərdən biri, Adəmlə Həvvanın üçüncü oğlu sayılır.

Şitab eyləmək – tələsmək.

T

Ta əbəd – həmişə, əbədi.

Ta key – haçana qədər.

Tab – nur, işıq; taqət, güc, qüvvə; buruq, qıvrım.

Tabiş – nur saçma, şölələnmə.

Taət – tabe olma, boyun əymə, qulaq asma.

Talib – tələb edən.

Tamğa/damğa – damğa, bəlgə. Əski türklərdə bu söz əlifba və ya­zı mə­nasında da işlənmişdir.

Təbahxarab olma, zay olma.

Təcəlli – gözəllik, görk; nur.

Təhəmmül – səbr etmə, dözmə.

Təfsir – şərh.

Təəmmül – düşünmə, mülahizə.

Təəxxür – gecikmə.

Təkavər – yüyrək at.

Təkəllüm – danışma, sözləmə, söz.

Təqi – dinə hörmət edən, təqva sahibi.

Təqrir bəyan etmə, iqrar etmə.

Tələt – gözəllik, xarici görünüş.

Tənnaz – naz edən.

Tərab – şadlıq, eyş-işrət.

Tərəhhüm – rəhm etmək.

Tərh – şəkil, rəsm; layihə; tərtib, nəqşə.

Təsəddüq – sədəqə vermə, qurban etmə, fəda etmə.

Təvil – yozma, təfsir etmə, bəyan etmə.

Təxəyyür – heyran, heyran qalma.

Təzib – sitəm etmə, əzab vermə.

Təzir – məzəmmət etmə.

Təziyə – yas, matəm.

Təzvir – hiylə, məkr, aldatma.

T – qılınc.

Tinət – xasiyyət; varlıq, təbiət, yaradılış.

Tirkeş – oxdan, sadaq, ox qabı.

Tovsan – hələ minilməmiş, ram edilməmiş at.

Tövf – təvaf, dolanma.

Tövfiq – kömək, yardım, üstünlük.

Tuba – behiştdə bitən ağac.

Tüfeyl – kömək, yardım; müftəxor; çağrılmamış qonaq.

Tüfeylisəbəb ilə, xatirinə, üçün.

Tümən – on min; diviziya; vilayət; pul vahidi.

Tün – gecə, qaranlıq.

Türrə – alına tökülən saç, qıvrım tel. Türreyi-tərrar–alın saçı.

U - Ü

Üftadə – biçarə, yıxılan; düçar, mübtəla.

Üqba – axirət, qiyamət, məhşər, o dünya.

Üqubət – cəza, əzab, cəbr, sitəm.

Üləma – alimlər.

Ült – yoldaş, yaran, dost.

Üşşaq – aşiqlər.

Ütrük – yalan, hiylə, yalançı, hiyləgər; xor, xar.

V

Vabəstə – bağlı, asılı, kömək, arxa.

Vafir – çox, çoxlu.

Valə heyran qalmaq, aşiq olmaq.

Vallahilam – doğrusunu Allah bilir.

Var(ı) – hamı, hamısı.

Veysəl-rani – Məhəmməd peyğəmbərin dövründə ya­şa­yan ərəb sufilərindən Üveys (vəfatı: 657/658). Şərq ədəbiyyatynda «Sultan Veys», «Veysəl Qərani», «Vey­səl Qəran» ad­la­rı ilə bilinir.

Və dra – heyf, təəssüf ki.

Vəhdanyyət – birlik, yalnızlıq.

Vəhhab – səxi, səxavətli, kərəmli; Allah, tanrı, xuda.

Vühuş – vəhşilər.

Vüslət – qovuşmaq.

Y

Yafəs – Nuh pəyğəmbərin oğlu. Rəvayətə görə, bütün türk xalq­ları, o cümlədən oğuzlar-türkmənlər onun törəmələrindəndir.

Yağma – talan; bir türk boyu.

Yaqub – Yusif peyğəmbərin atası.

Yanlığ – kimi, təki, tək.

Yaruldu – parladı.

Yasinü təha – Qurandakı iki surənin adı.

Yavuq – yaxın.

Yazı – çöl, meydan.

Yekkə - yalnız, tək, yeganə.

Yəhya –Zəkəriyyə peyğəmbərin oğlu, o da peyğəmbərdir.

Yəzdan – Allah, tanrı, xuda.

Yövmül-qiyam –qiyamət günü, axırzaman.

Yövmü-məza ötən gün, keçən gün.

Yunus – pəyğəmbər, rəvayətə görə, delfinin qarnında gizlənmişdir.

Yusif – Yaqub peyğəmbərin oğlu, Şərqdə gözəllik simvolu.

Yüklü – hamilə.

Z

Zaifə – qadın, naçar.

Zaye – zay, xarab.

– farsca «əz» şəkilçisinin qısa forması, -dan, -dən şəkilçisi.

Zəban – dil.

Zəbərt – qiymətli daş.

Zəbih olmaq – kəsilmək, qurban olmaq.

Zəbun – biçarə, fağır, aciz, halı xarab.

Zəəf – gücsüzlük, zəiflik.

Zəhi – gözəl, aydın; bərəkəlla.

Zəkəriyyəpeyğəmbər, e.ə. VI əsrdə yaşadığı ehtimal edilir.

Zəlil – aciz, fağır, yazıq.

Zəhra – Məhəmməd pəyğəmbərin qızı Fatimənim ləqəbi.

Zər – qızıl.

Zəxm – yara. Zəxmi-dil – ürək yarası. Zəxmi-tir – ox yarası.

Ziba – gözəl.

Zinhar – agah ol, aman, xəbərdar ol!

Zikri-səna – yad etmək, Allahın adını anmaq.

Zöhhak – Ərəbistanlı Mərdas adlı adamın oğlu, İran ərtə­kilərinin qəh­rəmanı. Rəvayətə görə, onun hər çiynində bir ilan varmış. İranda şah olduqdan sonra xalqa zülm etdiyi üçün xalq dəmirçi Gavənin baş­çılığı altında ona qarşı üsyan etmiş, onu yıxaraq Cəmşidin nəslin­dən olan Firidunu taxta çıxarmış, Firidun Zöhhakı Dəmavənd da­ğında bir qovaqdan asmışdır.

Zöhrə – Venera.

Züllal –Allahın epiteti.

Zülfüqar – Əlinin qılıncı.

Zülmət – qaranlıq.

Zümərrəd – zümrüd.

Zünnar – qurşaq; xristianların bağladığı qurşaq.
R a m i z Ə S K Ə R

10 yanvar 1954-cü ildə Amasiya rayo­nu­nun Qaraçanta kəndində müəl­lim ailə­sin­də ana­dan olmuşdur. M.V. Lo­mo­nosov adına Mos­kva Döv­lət Universitetinin jur­nalistika fakültəsini bitir­mişdir (1978).

Azərbaycan radiosunda redaktor (1978-83), Azərbay­can, türk, ərəb, fars, in­gilis, fran­sız və alman dillərində çı­xan «Azər­bay­can bugün» jurnalının baş re­dak­toru (1983–84), kiril, latın və ərəb əlifbaları ilə nəşr olu­nan «Odlar yur­du» qəzetinin baş redaktoru (1984-91), «Hür­riyet» qəzetinin (İstanbul) Azər­bay­can üzrə xüsusi müxbiri (1991-93), Xari­ci Turizm Şu­rasının idarə rəisi (1993-94), «XXI əsr» qə­ze­­ti­nin baş re­daktoru (1994–96), «Yeni Fo­rum» jurnalı­nın (Ankara) Bakı təmsilçisi (1993-97) olmuş­dur. 1997-ci il­dən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin baş katibidir. Bakı Dövlət Uni­ver­si­teti­nin bədii tərcümə elmi-təd­qiqat laboratoriyasının müdiri, Folk­lor İnstitutunun baş elmi işçisi­dir. Filologiya elmləri doktorudur.

«Qızıl qələm», «Həsən bəy Zərdabi», «Humay», Türkiyə­nin «Yeni Or­hun» və «Türk dünyasına xidmət», Türk­mə­nis­tanın «Altın əsr» mü­ka­fatları laureatıdır. Yazıçılar və Jur­nalist­lər Birliklərinin, Bey­nəlxalq Mətbuat İns­titutunun (İPİ, Vyana) üzvü, Azər­baycanın Əməkdar jur­na­listidir.

Türkologiya, ədəbiyyat, tarix və jurna­listi­kaya dair kitablar yaz­mış, türk, rus, özbək, uyğur, türk­mən, qaqauz dillərin­dən tər­cü­mələr et­miş­dir. Avra­siya Tərcüməçilər Birliyinin (Ankara) sədri seçilmişdir (2010).



Monoqrafiyaları:

1. İqlimdən-iqlimə, təqvimdən-təqvimə. Bakı, İşıq, 1987, 104 s.

2. Qutadğu bilig. Bakı, Elm, 2003, 320 s.

3. Mahmud Kaşğari və onun «Divanü lüğat-it-türk» əsəri. Bakı, MBM, 2008, 432 s.

4. Mahmud Kaşğarinin 1000 illik yubileyinə 1000 biblioqrafik göstə­ri­ci. Bakı, MBM, 2008, 96 s.

5. Mahmud Kaşğarinin «Divanü lüğati-it-türk əsəri üzrə biblioqrafik və qrammatik göstərici. Bakı, MBM, 2008, 192 s.

6. Mahmud Kaşğari və onun «Divanü lüğat-it-türk» əsəri. Bakı, MBM, 2009, 532 s.

7. Mahmud Kaşğarinin «Divanü lüğat-it-türk» əsərinin tədrisi. Bakı, MBM, 2011, 192 s.



Nəşr edilmiş əsas tərcümələri:

1. Azərbaycan Masalları. Bakı, Yazıçı, 1982, 196 s.

2. M.B.Məmmədzadə. Milli Azərbaycan hərəkatı. Bakı, Nicat, 1991, 248 s.

3. Faruq Sümər. Oğuzlar. Bakı, Yazıçı, 1992, 432 s.

4. Yusif Balasağunlu. Qutadğu bilig. Bakı, Azərnəşr, 1994, 492 s.

5. Murad Tağı. Həyatım. Bakı, Oka Ofsət, 1998, 92 s.

6. Erik Fichtelius. Jurnalistikanın on qızıl qaydası. Bakı, AJB, 2002, 192 s.

7. Bahəddin Ögəl. Türk mifologiyasi. Bakı, Səda, 2004, I cild, 626 s.

8. Mahmud Kaşğari. Divanü lüğat-it-türk. Bakı, Ozan, 2006, I cild, 512 s.

9. Mahmud Kaşğari. Divanü lüğat-it-türk. Bakı, Ozan, 2006, II cild, 400 s.

10. Mahmud Kaşğari. Divanü lüğat-it-türk. Bakı, Ozan, 2006, III cild, 400 s.

11. Mahmud Kaşğari. Divanü lüğat-it-türk. Bakı, Ozan,2006, IV cild, 752 s.

12. N.Ozerov. İlham Əliyev: Mən Azərbaycanıma inanıram. Bakı, Azər­nəşr, 2007, 376 s.

13. Махмуд Кашгарский. Дивану лугат ит-тюрк. Баку, МБМ, 2009, I том, 512 с.

14. Махмуд Кашгарский. Дивану лугат ит-тюрк. Баку, МБМ, 2009, II том, 400 с.

15. Махмуд Кашгарский. Дивану лугат ит-тюрк. Баку, МБМ, 2009, III том, 492 с.

16. Oraz Yağmur. Qarabağlı ananın ağısı. Bakı, MBM, 2009, 84 s.

17. XX əsr özbək şeiri antologiyası. Bakı, MBM, 2009, 96 s.

18. Molla Nəfəs. Bu məkana gəlmişəm. Bakı, MBM, 2010, 160 s.

19. Molla Nəfəs. Seçilmiş əsərləri. Bakı, MBM, 2010, 240 s.

20. Todur Zanet. Ana dilim. Bakı, MBM, 2010, 104 s.

21. Məxdumqulu Fəraqi. Seçilmiş əsərləri. Bakı, MBM, 2010, 448 s.

22. Türk ədəbiyyati tarixi. Bakı, MBM, 2010, I cild, 602 s.

23. Türk ədəbiyyati tarixi. Bakı, MBM, 2010, II cild, 658 s.

24. Nurməhəmməd Əndəlib. Şeirlər. Poemalar. Dastanlar. Bakı, MBM, 2011, 292 s.

25. Zəhirəddin Məhəmməd Babur. Seçilmiş əsərləri. Bakı, MBM, 2011, 328 s.

26. Sultan Hüseyn Bayqara. Divan. Bakı, MBM, 2011, 248 s.

27. Abdulla Tukay. Millətim. Bakı, MBM, 2011, 268 s.

28. Mehri Xatun. Divan. Bakı, MBM, 2011, 368 s.

29. Zəhirəddin Məhəmməd Babur. Baburnamə. Bakı, BXQR, 2011, 432+32 s.

30. Qurbanqulu Berdimühəmmədov. Axaltəkə atı–iftixarımız və şöhrətimiz. Bakı, SBC, 2011, 232 s.

Türkcə, rusca, almanca və ermənicə bilir.

e-mail:

İÇİNDƏKİLƏR:
Türkmən ədəbiyyatının qızıl dövrü (Ramiz Əskər)...................3

Nurməhəmməd Əndəlib ......................................10

Dövlətməmməd Azadi ................41

Abdulla Şahbəndə 51

Məxdumqulu Fəraqi.................................................................71



Şeydayi 125

Qurbanəli Məğrubi 145

Qayıbnəzər Qayıbi.................................................................156

Murad Talibi................................................. ....................175

Orazpolad Qurdoğlu 187

Məmmədvəli Kəminə 197

Seyidnəzər Seydi 219

Qurbandurdu Zəlili 233

Seydulla Seydi 250

Əbdürrəhim Zinhari 260

Molla Nəfəs 271

Oraz Aşiqi 312

Əvəztaqan Katibi 322

Dostməhəmməd 338

Annaqılınc Möhtaci 347

Miskin Qılınc 357

Dövlətməmməd Balqızıl 369

Lüğətçə 374





TürkSOY kitabxanası seriyası: 13
Тərtib edən,

türkməncədən uyğunlaşdıran

və ön sözün müəllifi:

Prof. Dr. Ramiz ƏSKƏR
Redaktor:

AMEA-nın müxbir üzvü,

Prof. Dr. Tofiq HACIYEV
Məsləhətçi:

Prof. Dr. Annaqurban AŞIROV

Türkmən şeiri antologiyası (XVII-XIX əsrlər).

Bakı, MBM, 2011, 400 s.
Korrektor: Leyla

Texniki redaktor: Ülvi Arif

Kompüterdə yığdı: Solmaz Əskərova

Dizayner: Ceyhun Əliyev

________________________________________
Çapa imzalandı: 11.05.2011

Formatı: 60x84

Həcmi: 25 çap vərəqi

Tirajı: 500 ədəd

MBM MMC mətbəəsində

çap olundu.




1 Zillə – (burada) zil (bəmin zili).

2 Hüllə – paltar.

1 Nil – lülə.

2 Qalla – taxıl.

3 Ütün – xəcalət, utanma.

4 Sillə – çalma, sarıq, əmmamə.

1 Baydalığı – bayda, varlıda olması.

2 Saydalığı – dayaz yerdə olması.

3 Qarkı – kərgədan.

1 Dörd de-nin bir ze-də olduğu.

1 Əbdan – bədənlər.

2 Cuyi-ab – su yolu, arx.

3 Həblül-vərid – qan damarı.

4 Köyi-büzürg – böyük kənd.

5 Pənc sədü bistü həşt – beş yaz iyirmi səkkiz.

6 Kari-gəran – iş görənlər, işçilər.

7 Üstüxan – sümük.

2 Müxal – mümkün olmayan.

1 Ücb – ücubə, mənfur.

2 Fasid – fəsad verən.

1 Şasın, padişasın – şahını, padşahını.

1 Vildan – behiştdəki oğlanlar.

1 Yasov – yasavul, əsgər.

1 Mayda – kiçik, kiçik hesab.

2 Ayda bilməm – deyə bilməm.

3 Hasil önər – meyvə bitər.

4 Cay – yer.

1 Sətrənc – şahmat.

2 Bu sətir orijinal mətnda yoxdur.

1 Puşt – pul.

1 Quşt – ət.

2 Hışt – kərpic.

1 Sultan Hüseyn Bayqara ilə Əlişir Nəvai nəzərdə tutulur. Onların sar­sılmaz dost­lu­ğu haqqında Orta Asiyada bir çox dastan və rəvayət vardır.

1 Yerində, yerbəyer, hazır.

2 Alıcı quş adları.

3 Bir musiqi aləti.

4 Ağıllı və nurlu.

5 Kəskin, iti, dilli-dilavər.

6 Çıraq kimi.

7 Taxıl, məhsul.

8 Mehtər.

9 Müşk, ənbər ətri.

1 Şamama.

1 Əm – dava-dərman.

1 Bərc – yara.

1 Pillə - mənzil.

2  Səllə - əmmamə, sarıq, çalma.

1 Qoş – ev müxəlləfatı, əşya, cehiz.

1  İm – işarə.

2  Əm – dərman.

1 Yalı – kimi.

1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə