TÜRKÜN (ilk) ruhaniyyat ocağI İnam atanin (Asif Atanın)



Yüklə 3.17 Mb.
PDF просмотр
səhifə4/38
tarix03.12.2016
ölçüsü3.17 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38

III. İNSAN 

 

İnsanın Mahiyyəti – Dünyada və İnsanda Dünyadan və İnsandan daha 

böyük  Məna  tapmasında,  Həyata  Ruhani  münasibət  bəsləməsində, 

Dünyaya sığmamasında, Mütləqə can atmasındadır.  

İnsan  Dünyada  ikinci  Dünya  yaradır,  Müqəddəsliyə  tapınır,  nisbi 

hadisələrdən Yüksəkdə duran Mütləq axtarır, özünü onda təsdiq edir.  

Bu səbəbdən də Dünya İnsana həm doğmadır, həm də yaddır.  

Doğmadır, çünki İnsan Dünyada yaşayır.  

Yaddır,  çünki Dünya ona azlıq edir, o, Dünyaya sığmır.  

Yaddır,  çünki  hələ  indiyə  qədər  öz  istəyinə,  arzularına  layiq  Həyat 

yarada bilməyib.  

Çünki yaratdığı cəmiyyətlərin heç biri onun Ruhani Mahiyyətinə xidmət 

etməyib.  

Siyasət  ilə  Mənəviyyat  arasında  sonsuz  ziddiyyət  yaranıb  və  İnsan 

özünü cəmiyyətdə itirib.  

Mənəvi  İntibahın  ən  böyük məqsədi  odur  ki,  İnsan  özünü  Gerçəklikdə 

təsdiq edə bilsin, özünə layiq Cəmiyyət yarada bilsin, özündəki Böyüklüyü 

görsün və ona layiq yaşasın.  

İnsan  Dünyanı  Ağılla,  Şüurla  dərk  edə  bilməz.  Ağılla  o,  olsa-olsa 

Dünyanı zahirən tanıya bilər.  



 

48 


Dünya  yalnız  Ruhun  güzgüsündə  görünür.  Ruh  vasitəsilə  İnsan  həm 

də özünün özündən böyük Mənasını dərk edir, özünü bu Məna əsasında 

Kamilləşdirir, Ülviləşdirir. 

İnsanı İnsan eləyən Ağıl yox, Ruh oldu.  

Mənəviyyat İmtinadan başlayır.  

Çünki  İnsan  təbiətin  verdiyi  ilə  kifayətlənmir,  bundan  daha  Yüksək 

olmağa can atır, özüylə döyüşür.  

İmtinada  İnsan  özünün  və  ətrafındakıların  naqisliyini  anlayır, 

onlardan əl çəkir, özünü Mənən öldürür  və yenidən dirildir.  

İmtinada İnsan ikinci dəfə doğulur. 

Burada  İnsan  özünü  özündən  böyük  Mahiyyəti  əsasında 

dəyişdirir,  özünün  əsil  İnsani  Mənadan  aşağı  olduğunu  anlayır, 

özünü rədd edir.  

İnsanın əsl ömrü, taleyi bundan sonra başlayır.  

Mənəviyyatın  ikinci  –  Vicdan  mərhələsində  İnsan  Mənəvi  Həyatını 

daxili 

tələb 


əsasında 

nizamlayır, 

yetkinləşdirir, 

özünü 


özünün 

sərəncamına verir.  

Son mərhələdə İnsan Özündənkeçməklə özünü özündən Alidə tapır.  

Özündən  İmtina,  Özünütapma  və  Özündənkeçmə  –  İnsan 

Mənəviyyatının pillələri bunlardır.  

Beləliklə  də,  İnsan  –  Ruhla  Dünyanı  dərk  edən,  Müqəddəslikdə 



Həqiqət  arayan,  Özündənkeçmədə  Özünü  tapan,  Dünyaya,  Təbiətə, 

Cəmiyyətə, Özünə sığmayan Varlıqdır.  

O,  Gərgin  Həyat  sürür.  Dünyaya  naməlum  gəlib,  naməlum  da  gedir, 

heç kəs onun kim olduğunu bilmir, çünki Həyati təsəvvürlərə sığmır.  

Onun  ictimai  tarixi  –  özündənayrılma,  özünün  əksinə  çevrilmə,  öz 

İnsani  Mahiyyətinin  əksinə  yaşamaq,  Zorakılığın  Ruhaniliyi  üstələməsi 

tarixi olub.  



İnsanın 

İnsani 

Mənası 

isə 

Peyğəmbərlərin 

Kəlamlarında, 

Qəhrəmanların 

Mənəvi 

Qüdrətində, 

Müdriklərin 

Fikirlərində, 

Dostluqda, Məhəbbətdə aşkara çıxıb.  

İctimai  Həyat  Ruhani  Həyata  demək  olar  ki,  həmişə  düşmən  kəsilib, 

ona  görə  də  İnsan  İnsan  kimi  yaşaya  bilməmişdir.  İnsanı  əhatə  eləyən 

İctimai Dünya demək olar ki, heç vaxt İnsani Dünya olmamışdır.  

Burada  şər,  eybəcərlik,  yalan,  naşılıq  çox  olmuş,  Xeyirin,  Gözəlliyin, 

Həqiqətin üzərinə kölgə salmış, onlara  xələl gətirmişdir.  

Bu baxımdan, Dünya heç vaxt doqmatik nikbinliyin tələbinə tam cavab 

verməmişdir.  

Ancaq  Dünya  həmişə  özündən  kənara  çıxmağa,  özündən  daha  yaxşı 

olmağa, Mütləqə yaxınlaşmağa can atmışdır.  

Bu baxımdan, o, bədbinliyə də bəraət qazandırmır.  


 

49 


Soyuq, avam nikbinlik də, miskin, zəif bədbinlik də Dünyanın Mənasına 

yaddır.  

Dünya Nikbinlik və Bədbinlik  anlayışlarının hər ikisindən Yüksəkdir. 

O, Mütləqə can atandır, ancaq şəri tam yox edən deyil! 

Gözəllik yaradandır, ancaq mənfiliyi yox edən deyil! 

Şərdə  dayanmır,  ondan  uzaqlaşmağa  səy  göstərir,  ancaq  Şəri  özüylə 

gələcəyə aparır.  

Dünyanın  gedişində  İnsanı  Hiddətləndirən  cəhətlər  çoxdur,  ancaq 



gedişin özü Kamilliyə, Gözəlliyə doğrudur. 

Buna görə də İnsan Dünyadan küsmür, ancaq Dünyayla ayaqlaşmağa 

da səy etmir; o, Dünyada mövcud olur, ancaq İdealda, Mütləqdə yaşayır, 

buna görə də özünü və Dünyanı yenidən yaradır.  

 

IV. XALQ 

 

Xalq  Ruhu  və  cəmiyyətdə  bərqərar  olan  ideologiya  –  müxtəlif 

hadisələrdir.  

Xalq  –  Mənəvi  Ənənənin  daşıyıcısı,  hifz  edəni  və  gələcək  nəsillərə 

bəxş edənidir.  

Bu səbəbdən də o, Əbədi Sərvətlər rəmzidir. 

Cəmiyyət  dəyişilir,  Xalq  Ruhu  isə  çox  cüzi  dəyişilməyə    məruz  qalır, 

onun yalnız zahiri cəhətlərində, üst qatında dəyişiklik müşahidə olunur.  



Xalq Ruhunda həmişə Əbədi keyfiyyətlər saxlanılır.  

Hər yeni cəmiyyət Xalq Ruhunu dəyişdirdiyinə inanır, ancaq gec-tez bu 

xülya yox olur, məlum olur ki, Xalq cəmiyyət qanunlarına əməl eləyir, an-

caq öz qanunları əsasında yaşayır.  

Bu  səbəbdən  də  qəsbkarların  yaratdıqları  eybəcər mühitdə  belə,  Xalq 

Xalq olaraq qalırdı.  



Çünki Xalq İnsanların sadəcə cəmi deyil, Birliyidir.  

Bu  Birlik  Mənəviyyatın  dərinliyində  mövcud  olur,  bu  dərinliyə  isə 

cəmiyyət müdaxilə edə bilmir.  

Bu səbəbdən də cəmiyyət ölür, ancaq Xalq yaşayır.  

Xalqı  Xalq  eləyən  üç  keyfiyyətdir:  Etnik  Birlik,  Mənəvi  Birlik,  Ərazi 

Birliyi.  



Etnik Birlik – Xalqın yaranması, Həyata gəlməsi, İrqi xüsusiyyətləri ilə 

bağlıdır.  



Mənəvi  Birlik  –  Dini,  Fəlsəfi,  Bədii  Sərvətlərlə  nəsildən-nəsilə  keçən, 

sabit Adət-Ənənələrlə əlaqədardır.  



Ərazi  Birliyi  –  Vətən  anlayışının  coğrafi  Mənasıyla,  Xalqın  yaşadığı 

ümumi məkanı ifadə edir. 

Bu üç cəhətin hər biri əsasdır.  


 

50 


Bu  baxımdan,  yalnız  İdeoloji  Birlik  əsasında  yaradılan  və  yuxarıdakı 

amilləri nəzərə almayan Xalq anlayışı çox süni və yanlış anlayışdır.  

İdeoloji  Birlik  əsasında  ərəblər  qəsb  etdikləri  Xalqlar  əsasında  yeni  

vahid Xalq yaratmadılar.  

Romalılar  da  öz  möhtəşəm  imperiyasında  Xalqların  cəmindən  yeni 

Xalq yetirmədilər.  

Napoleon  –  özünü  Fransa  inqilabının  davamçısı  kimi  qələmə  verdi, 

ancaq inqilabi ideologiya əsasında ümumi bir inqilabi Xalq icad etmədi.  

Bir-birindən Etnik, Mənəvi və Ərazi cəhətcə fərqlənən Xalqları ümumi, 

vahid  Xalq  Birliyi  adı  altında  birləşdirmək  yalnız  bir  nəticə  verə  bilər: 

sayca balaca olan Xalqları sayca böyük olan Xalqların içərisində əritmək, 

böyük xalqı daha da artırmaq, genişləndirmək, gücləndirmək.  

Doqmatizmin  ən  böyük  günahlarından  biri  Bəşəriyyəti  Xalqlara, 

Millətlərə qarşı qoymaqdır.  

Əslində Doqmatizm müxtəlif  Xalqlardan, Millətlərdən ibarət olan əlvan 

və  buna  görə  də  Həyati,  Təbii  Bəşəriyyət  tanımır.  O,  müxtəlifliklərdən 

təcrid  olunmuş  Xalqlar,    Millətlər,  Adət-Ənənələr  əlvanlığından  azad 

olunmuş Bəşər tanıyır.  

Bu  səbəbdən  də  o,  Millətlərin  gec-tez  aradan  qaldırılmasını,  bir-birinə 

qovuşmasını  və  az  qala  bir  dildə  danışmasını,  Vahid  Bəşəriyyət 

Varlığında itməsini – qarşısıalınmaz mütərəqqi hadisə sayır.  

Narahat  olanları  sakitləşdirmək  üçün  Doqmatizm  Millətlərin  bir-birinə 

qovuşmasını  uzaq  gələcəyin  öhdəsinə  buraxır.  Ancaq  bununla  zərərli 

fikrin təhlükəli mənası dəyişilmir.  

Hər  halda  biz  bilməliyik  ki,  gec-tez  ayrı-ayrı  Xalqlar  əvəzinə  yeganə, 

vahid  bəşər  əmələ  gələcək,  həmin  bəşərin  vahid  mədəniyyəti  olacaq və 

beləliklə də həlli çətin olan Milli məsələ öz qəti, tam “həlli”ni tapacaq. 

Doqmatizm Milli məsələni Millətlərin ləğvi şəklində “həll edir”.  

Sual  olunur:  Həyatı  Müxtəliflik,  Əlvanlıq,  Çoxcəhətlilik  Gözəlliyindən 

təcrid edən Yeknəsəq Dünya cənnətdən çox cəhənnəmə bənzəməzmi? 

Digər  tərəfdən,  əgər  Millətlər  aradan  qalxacaqsa,  onda  onların 

çiçəklənməsi nəyə gərəkdir? 

Bu,  təxminən  şaqqalanmağa  hazırlanan  qoyunun  qəssab  əlinə 

keçməmişdən qabaq kökəldilməsinə bənzəmirmi? 

Xalqa deyirlər ki, Mədəniyyətini, Tarixini, Dilini öyrən, sonra da məlum 

olur ki, Xalq özü gec-tez itəcək.  

Bu  ona  bənzəyir  ki, məhsulu  becərəsən,  biçəsən,  anbara  doldurasan, 

sonra da anbarı yandırasan.  

Doqmatizm Xalqlara çox fəlakətli aqibət hazırlayır.  

Azərbaycanlıların  özlərinə  məxsus  tarixi  taleyi var:  Etnik  cəhətcə  biz 

Oğuz Türkləriyik, Səlcuqların varisləriyik.  



 

51 


Mədəniyyət  baxımından,  ümumi  Şərq  Dünyasının  bir  hissəsiyik, 

Ərəb-Fars Mədəniyyəti ilə təmasdayıq.  



Ərazi cəhətdən iki hissəyə bölünmüşük, kiçik Xalqların cərgəsindəyik.  

Tarixi taleyimizdə faciəli cəhətlər çoxdur.  

Faciəmiz  Türklərin  bir-birini  sevməməsi,  tanımaması,  bir-birindən  ayrı 

düşməsi, Dünyaya səpələnməsindən başlayır.  

Oğuzların  bir  hissəsi  Azərbaycanda  qaldı,  o  biri  hissəsi  Osmanlı 

Türkiyəsini  yaratdı,  ancaq  iki  yaxın  məmləkət  arasında  əsl  ictimai  Birlik 

bərqərar olmadı.  

Faciəmizin  səbəbi  bir  də  o  oldu  ki,  Müstəqil  Dövlətimizi  yarada 



bilmədik, taleyimizi özgələr həll etdi, yadlara bel bağladıq, aldandıq.   

Öz  aramızda  Birlik  olmadı,  naşıcasına  Azərbaycanı  məhəllələrə 

böldük.  

Milli Şüur yetişmədi, Xalqla bağlı olan Qeyrətli Ziyalı Dəstəsi meydana 

gəlmədi.  

Faciəmiz Millətimizin adında da yaşayır: 

“Azərbaycan”  –  Odlar  Yurdu  deməkdir  və  Xalqı  ifadə  eləmir.  Odlar 

Yurdunda – Oğuz Türkləri də yaşaya  bilər, başqa Millətlər də.  

Ölkəmizin adıyla Xalqımızın adı arasında üzvi bağlılıq yoxdur. 

Ümumən kimliyimiz də aləmə tam bəlli deyil.  

Bizi Qafqaz Tatarları, Fars Türkləri sayırdılar.  

Müstəqil Dövləti olmayan Xalq – evi olmayan kişidir. 

O, nə qədər İstedadlı, Ağıllı, Mənəviyyatlı, Tarixli, Qəhrəmanlı olsa da, 

Kişilər arasında yeri yoxdur.  

Müstəqil  Dövlət  olmadan  –  Müstəqil  Ruhu  təcavüzdən  qorumaq 

çətindir.  

Müstəqil  Dövlətdən  məhrum  olan  Xalq  –  Müstəqil  Xəlqi  İradədən 

məhrum olur.  

Müstəqil  Dövlət  –  Xalqın  ictimai-siyasi  yaradıcılığıdır.    Dövlətsiz  Xalq 

bu yaradıcılıqdan məhrumdur.  

Azərbaycan  Xalqı  öz  Müstəqil  Dövlətini  yaratmalıdır,  yad  axından 

ayrılmalıdır.  

Sonra  o,  ətrafında  Türk  Ruhu  saxlayan  Xalqları  birləşdirib  Böyük 

Məmləkət yaratmalıdır.  

Böyük  balıqların  balaca  balıqları  yediyi,  möhtəşəm  Dövlətlərin  Kiçik 

Xalqları  əsarət  altına  saldığı  dövrdə  balaca  Dövlətin  Müstəqil  yaşaması 

çətindir.  

Azərbaycan  Güclü,  Müstəqil  Dövlət  olmalıdır  və  onun  Özünəməxsus 

ictimai-siyasi Tarixi başlanmalıdır.  

 

 


 

52 


V. ŞƏRQ–QƏRB 

 

Şərq  bir  zamanlar  müəllim  idi,  öyrədirdi,  indi  Qərbi  təqlid  edir,  onun 

arxasınca addımlayır, ona oxşamasıyla öyünür.  

Şərq  bir  zamanlar  yeni  İdeyalar,  formalar  yaradırdı,  indi  həmin 

Məzmunu, Biçimi Qərbdən mənimsəyir.  

Geyimdən  başlamış,  siyasi  üsul-idarəyə,  ictimai  doktrinaya,  İdeala, 

Fəlsəfi Fikrə, Bədiiyyata qədər nə varsa, hamısını Şərq Qərbdən götürür.  

Bir zamanlar Şərq Şərq olmağıyla fəxr edirdi, indi “mən Şərq deyiləm, 

mən elə Qərbəm” – deyə bağırır.  

Düşüncəm  Qərb  Düşüncəsidir,  Duyğularım  Qərb  Duyğularıdır, 

Adətlərim,  Həyat  Tərzim,  Məişətim  Qərbvaridir,  Özüm  olmaq  istəmirəm, 

Qərb olmaq istəyirəm. 

“Avropalaşmalı” – deyə haray qoparıram.  

Qərb  müəssisələrini  Şərqə  gətirirəm,  Şərq  torpağında  Qərb  meyvəsi 

bitirirəm və bunu vüqarla aləmə bəyan edirəm.  

Sözdə  irqçiliyin  əleyhinə  çıxıram,  əməldə  isə  “Qərb  hər  şeydir”  – 

ideyasını naşıcasına, miskincəsinə təsdiq edirəm.  

Üsul-idarəm  –  Qərb  üsul-idarəsi,  müəssisələrim  –  Qərb  müəssisəsi, 

İdealım – Qərb İdealı… 

Qərbə qovuşuram, Qərbdə itirəm, ancaq fəlakətimi tərəqqi sayıram! 

Özümə  təskinlik vermək  üçün  –  “Bəşər vahiddir,  onu Şərqə və Qərbə 

bölmək  olmaz”  –  deyirəm  və  unuduram  ki,  Bəşər  müxtəlifliyin  Vəhdəti 

kimi birdir, yeknəsəqliyin təsdiqi kimi yox! 

Miskincəsinə,  avamcasına  unuduram  ki,  Şərqin  Qərbləşməsi  Qərbin 

Şərq Xalqlarını əsarətə salması üçün ən gözəl vasitədir. 

”Mən sənin əbədi qəyyumunam! 

Sən məni eşitməlisən, mən deyən kimi yaşamalısan. 

Mən  sənə  tarix  tərəfindən  əbədilik  rəhbər  təyin  olunmuşam,  sən  mən 

deyən, mən istəyən Şərq olacaqsan!

 ” 


Qərbləşməyə  can  atmaqla  Şərq  özünü  əjdahanın  ağzına  atır,  vüqarla 

Mənəvi  səfalətə  doğru  addımlayır  və  anlamır  ki,  ayılıb  görəcək  Şərq 

Dünyasından heç nə qalmayıb.  

Şərqin belə fəlakətli vəziyyətə düşməsinin səbəbi nədir? 

Birinci səbəb odur ki, iqtisadi inkişafı tərəqqinin meyarı saydılar.  

Əgər  Qərb  Şərqi  iqtisadi  cəhətdən  ötübsə,  deməli,  o,  hər  cəhətdən 

Şərqdən üstündür. Deməli, onun Mədəniyyəti də, İctimai İdealı da, Həyat 

Tərzi də təqlidə layiqdir.  

Deməli,  Avropalaşmaq  lazımdır,  Avropada  nə  varsa,  Şərqə  köçürmək 

lazımdır.  

Şərqin öz Fəlsəfəsini, Üsul-İdarəsini yaratmağa ehtiyacı yoxdur.  


 

53 


Əgər Avropanın maşını çoxdursa, deməli, Ləyaqəti də çoxdur.  

“Qərb  balonlarda  gəzir,  biz  isə  avtomobil  minməyiriz”  –  deməli, 

avtomobilə minməklə biz tərəqqinin ön sırasına çıxacağıq.  

Şərq dəhşətli yanlışlığa, fəlakətli naşılığa yol verdi, avtomobilə minməyi 

tərəqqiylə eyniləşdirdi.  

İndi Şərq artıq balonlarda gəzir, ancaq tarixinin ən ağır illərini keçirir.  

Şərq  hay-küyə  uydu,  uzaqgörənlik  göstərmədi,  indi  Qərb  filosofları 

özləri  maşın  sivilizasiyasının  Bəşərə  səadət  gətirmədiyini,  əksinə,  zillət 

gətirdiyini təsdiq edirlər.  

Şərq  avtomobilə  minməliydi,  minəcəkdi,  ancaq  bundan  ötrü  öz 

Dünyasından  əl  çəkməməliydi,  anlamalıydı  ki,  İqtisadi Tərəqqi  avtomatik 

şəkildə Mənəvi, İctimai, Siyasi Tərəqqi yaratmır, bu səbəbdən də Qərbdə 

hökm  sürən  Üsul-İdarəni,  Mədəniyyəti  süni  surətdə  Şərqə  köçürmək, 

calamaq olmaz, bu, eybəcərlik törədər.  

Qərb  öz  nailiyyətləri  ilə  Şərqin  gözünü  qamaşdıra  bildi,  Şərq  Sabahı 

görmədi. 

Heç  bir  Şərq  ölkəsində  parlament  sistemi  özünü  doğrultmadı,  Qərb 

Fəlsəfəsi  Cərəyanlarının  heç  biri  Şərq  İdrakına  təkan  vermədi,  Şərq 

pozitivistləri Kantların, Yasperslərin yanında heç görünmürlər də. 

Şərq  öz  bədii  ənənəsini  davam  etdirmədi,  Qərb  ənənəsini  mənimsədi 

və bu səbəbdən  də Sənət Zirvəsi yarada bilmədi.  

Şərq  öz  Mədəniyyətinə  Qərbin  gözü  ilə  baxdı,  Qərb  rasionalizminin, 

praqmatizminin ölçüsüylə yanaşdı, özündən ayrıldı.  

Ona  elə  gəldi  ki,  Tarixində,  Qədimliyində  nailiyyəti  azdır,  yalnız 

Qərbləşəndən, Avropalaşandan sonra onun əsl tarixi başlanacaq.  

Şərq  özünü  inandırdı  ki,  onun  dünəni  despotçuluqdan,  qəsbkarlıqdan 

və xurafatdan ibarətdir və bu səbəbdən də onun özünə əsaslanmağa, öz 

ənənələri  əsasında  təbii  şəkildə  inkişaf  etməyə  imkanı  yoxdur,  o,  özünü 

rədd edib, Avropanı qəbul etməlidir.  

Əslində  isə  Şərqin  öz  yoluyla  getmək,  öz  ənənələri  əsasında  müasir 

mədəniyyət yaratmaq üçün hər cür imkanı var idi.   

 Zərdüştdən,  Buddadan  başlayan,  Sufilik,  Hürufilik  səviyyəsinə 

yüksələn  Fəlsəfi  İdeyalar  əsasında  orijinal  Şərq  Fəlsəfəsi  yaratmaq 

mümkün idi.  

Qərb  Şərqin  Fəlsəfi  Siqlətini  Şərqin  özündən  yaxşı  anladı,  ondan 

bəhrələndi, onun təsiriylə Həyat Fəlsəfəsi, İntivituizm  və s. yaratdı.  

Şərq Avropalaşmaya qapılan zaman Avropanın Tolstoyları, Şveyserləri 

Şərq Düşüncəsinə, Bədiiyyatına, Mənəviyyatına üz tutdular… 

Şərq  öz  siyasi  tarixinə  daha  ciddi,  daha  diqqətli,  daha  yetkin 

yanaşsaydı,  onda  Şərq  despotçuluğundan  başqa  Şərq  Müdrikliyi,  Şərq 



 

54 


Möhtəşəmliyi,  Şərq  Müqəddəsliyi,  Şərq  Mətanəti    də  görərdi,  Qərbdən 

üsul-idarə mənimsəməzdi.  

Ümumbəşəri  Bədiiyyatın  Zirvələrindən  olan  Şərq  Sənətini  də  Şərq 

düzgün  qiymətləndirmədi.  O,  belə  hesab  etdi  ki,  müasir  dövrdə  ona 

arxalanmaq  olmaz,  o,  vaxtı  keçmiş  arxaik  hadisədir,  Qərb  sənətinə 

əsaslanmaq lazımdır.  

Evladlar  Atalarına  layiq  olmadılar  və  tədricən    Şərq  Qərbin  bədii 

əyalətinə çevrildi.  

Şərq  çox  şeydə  yanıldı:  ona  elə  gəldi  ki,  Qərb  kapitalistləşirsə,  o  da 

kapitalistləşməlidir,  Qərb  sənayeləşirsə,  o  da  mütləq  sənayeləşməlidir, 

yoxsa məhv olar.  

Əslində  isə  onu kapitalistləşmə,  sənayeləşmə məhv etdi:  bunları  Şərq 

öz  qüvvəsiylə  həyata  keçirə  bilmədi,  Qərbə  üz  tutdu,  Qərb  isə  Şərqə 

sənayeləşmə ilə yanaşı, əsarət gətirdi.  

Şərq elə hesab etdi ki, əgər Qərbdə yeni bir ictimai cərəyan yaranırsa 

və  bu  cərəyan  əsasında  Dünyanı  cənnətə  döndərirlərsə,  o,  bu  axından 

kənarda  qala  bilməz,  tezliklə  “nicat  doktrinasını”  qəbul  edib  cənnətə 

hamıdan tez çatmalıdır.  

Şərqin Qərbçilik dövrü ona ağır başa gəldi.  

İndi o, özünə qayıtmalıdır.  

Ya da Qərbin bulanıq sularında qərq olmalıdır.  

 

VI. QAYITMA 



 

İnsan Özündən ayrılıb – onu Özünə qaytarmaq lazımdır!  

Şərq Özündən ayrılıb – onu Özünə qaytarmaq lazımdır! 

 Azərbaycan Özündən ayrılıb – onu Özünə qaytarmaq lazımdır! 

İnsanı  Özünə  qaytarmaq  üçün  Ona  normal  maddi  şərait  yaratmaq 

lazımdır.  

Bu, ilkin və ibtidai tələbdir. 

İnsanı Özünə qaytarmaq üçün Ona Yeni İdrak, Yeni Mənəviyyat, Yeni 

Hissiyyat,Yeni Həyat İdealı lazımdır.  

Bunun üçün keçmişə qayıtmaq tələb olunur.  

Müqəddəsliyə pərəstiş duyğusunu bərpa etmək gərəkdir.  

Bunun  üçün  Dinin  alleqorik  şəkildə  ifadə  etdiyi  Ruhani  İdeyalara, 

Duyğulara qayıtmaq tələb olunur. 

İnsansevərliyə, Məhəbbətə qayıtmaq gərəkdir.  

Bunun  üçün  İdealizmin  Ruhani  Paklığına,  Füzulilərin,  Nəsimilərin 

Ehtizazına, Vəcdinə qayıtmaq tələb olunur.  

Qəhrəmanlıq,  Fədakarlıq,  Özündənkeçmə  Ehtirasına  qayıtmaq 

gərəkdir.  



 

55 


Bunun üçün Babəklərin, Cordano Brunoların, Yan Qusların Dünyasına 

qayıtmaq tələb olunur.  

Ailə Qüdsiyyətini bərpa etmək gərəkdir.  

Bunun üçün Qədim Adətlərə, Qaydalara qayıtmaq tələb olunur.  

Qadınlıq Ləyaqətini bərpa etmək gərəkdir.  

Bunun üçün Qədim Qadınlığa qayıtmaq tələb olunur.  

Kişilik Əzəmətini bərpa etmək gərəkdir.  

Bunun üçün Qədim Kişilərə bənzəməliyik.  

İnsanın Torpaq ilə Doğmalığını bərpa etmək gərəkdir.  

Bunun üçün ona torpaqdan nə isə düşməlidir.  

İnsanı  Heyvani  Həyat  tərzindən,  əşyalaşma  fəlakətindən,  var-dövlət 

əsarətindən qurtarmaq lazımdır.  

Bunun üçün Buddaların, C.Rumilərin Ruhuna qayıtmaq tələb olunur! 

İnsanın Gözəlliklə, Bədiiyyatla təmasını bərpa etmək lazımdır.  

Bunun  üçün  Təbiətə  Ruhani  münasibətə,  Qədim,  Əbədi  Bədiiyyata 

qayıtmaq tələb olunur.  

İnsanın Vətənsevərlik Ehtirasını bərpa etmək lazımdır.  

Bunun üçün Vətənlə bir olmaq Ülviyyəti tələb olunur.  

İnsanın Mənəvi Müstəqilliyini bərpa etmək lazımdır.  

Bunun üçün onu mühitin təsirindən qurtarmaq tələb olunur.  

İnsanı  daxilində  yaşayan  Şərdən,  Eybəcərlikdən,  Naqislikdən 

qurtarmaq lazımdır.  

Bunun üçün Özüylədöyüş Hikmətinə qayıtmaq tələb olunur.  

Şərq  Özünəməxsus  Dövlət  Quruluşu,  İctimai-Siyasi  Doktrina,  İdeal, 

Fəlsəfə,  Bədiiyyat  yaradanda,  Qərbi  təqlid  etməkdən  əl  çəkəndə,  öz 

Adət-Ənənələrinə arxalananda Özünə qayıdacaq.  

Şərq  özünün  Dünənini  Bugünündən,  Qədimliyini  Müasirliyindən, 

Tarixini indiki nailiyyətlərindən Üstün sayanda Özünə qayıdacaq.  

Bunun  üçün  ardıcıl  və  dərin  Özünüdərketmə  və  Özünüdəyişdirmə 

Qüdrəti tələb olunur. 



Azərbaycanın  Özünə  qayıtması  –  Özünü  Müstəqil  İctimai,  Mənəvi 

Varlıq kimi dərk və təsdiq etməsilə bağlıdır.  

Azərbaycan    –  Müstəqil  İctimai,  Mənəvi  Varlığa  çevrilmədən, 

Qədim 

Ənənələri 

əsasında 

Özünəməxsus 

Ruhani  Sərvətlər 

yaratmadan,  Taleyini  öz  əlinə  almadan,  Özünün  Ümumşərqi, 

Ümumtürk  Xislətini  bərpa  etmədən,  Qəyyumluq  İmtiyazlarını 

həmişəlik rədd etmədən Öz Xəlqi Mahiyyətini təsdiq edə bilməz.  

Xalqı  Özünün  qeydinə  qalmağa,  Özünə  sahib  olmağa  çağırmaq 

lazımdır.  

Onu  yanlış  fikirlərdən,  avam  xülyalardan,  yalançı  vətənsevərlərdən 

qorumaq gərəkdir. 


 

56 


Azərbaycanı  mücərrəd  vahidliyin  vəhdəti  kimi  yox,  orijinal,  canlı, 

konkret hadisə kimi qiymətləndirməyi Xalqa öyrətmək lazımdır.  

Xalqı Müstəqil Həyata çağırmaq, hazırlamaq və yetirmək gərəkdir. 

Üç Böyük Qayıtmanı təmin etmək üçün dördüncü bir Qayıtmaya  zəruri 

ehtiyac yaranır.  

Qədimdə Dini, Fəlsəfi və Bədii Fikir bir idilər.  

Sonralar onlar ayrıldı, hər biri öz yoluyla getdi.  

İndi yenidən bir-birinə qovuşmalıdırlar.  

İndi Xüsusi Din, Xüsusi Fəlsəfə, Xüsusi Sənətlə yanaşı, onları özündə 

cəmləşdirən, onların üzvi, təbii Birliyi olan Ali Söz yaranır. 

 Həmin Söz Xəlqi, Şərqi, Ümumbəşəri İntibaha Rəhbərlik edəcək! 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə