Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu



Yüklə 3.88 Mb.
PDF просмотр
səhifə8/58
tarix29.11.2016
ölçüsü3.88 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   58

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

52 


monoloqları yalnız bədii təfəkkürün məhsuludurmu; Platonun dialoqları, 

M.F.Axundovun "Kəma-lüddövlə məktubları", A.Kamyunun esseləri yalnız fəlsəfi       

əsərlərdirmi! Vaqnerin "Bethoveni ziyarət"i yalnız xatirə-oçerkdirmi?! Xüsusilə müasir 

ictimai-fəlsəfi şüurda axı heç bir mütləq ayrıntı nəzərə çarpmır... İndi təfəkkür prosesində 

"ümumelmi, inteqrativ proseslər" gedir və bu müasir idrakın "xarakterik əlaməti" (Qott, 

Ursul, Semenyuk) olur. Deməli, tənqidin də özünəməxsusluğunu onun yalnız elmi, yalnız 

bədii olmasında, yaxud yalnız elmi-bədii sintetizmdə, elementlər xəlitəsində deyil, 

tənqidi idrakın öz qnoseoloci tipində, real daxili qanunauyğunluqlarında axtarmaq 

lazımdır. Nümunə üçün Yaşar Qarayevin "Tənqidi realizm: estetik ideal və müsbət 

qəhrəman" məqaləsinə müraciət edək: "...Mirzə Cəlil təsvir etmək üçün kəndlinin də 

qeyri-adisini, qəhrəmanını, igidini yox, ən adisini, "naturalını", "novruzəlisini" seçir. 

Zəmanənin qəhrəmanı kimi seçilən Novruzəlidə zamanın intellektual və ictimai 

həyatından bir iz, əsər-əlamət belə yoxdur. Məhz əsrlə Novruzəli arasındakı əlaqə və 

təzad baxımından Mirzə Cəlil Novruzəliyə daxili bir nəzər salır, bir həməsr, vətəndaş 

kimi onun varlığında sağlam, normal fəlsəfi-hüquqi mənada "şəxsiyyət" axtarır və 

tapmadığı bir keyfiyyətin olmadığı bir boşluğu təhlil edir... İctimai məzmunu cəhətdən bu 

qədər müflis Novruzəliyə ədibin marağının səbəbi də elə budur: hər bir real Novruzəlidə 

potensial bir müsbət qəhrəman mürgüləyir". Belə klassik tənqidi təhlildə elmi analizin 

harda başladığını, bədiiliyin harda qurtardığını, elmi və bədii aspektlərin necə vəhdət 

tapdığını, onları bir-birindən ayıran və qovuşduran nöqtələri müəyyənləşdirmək 

mümkündürmü?! Onları ağlın nəzəriyyə zoru ilə ayrı-ayrı anlayışlar kimi təqdim edəndə 

və tənqid konteks-tində birləşdirəndə, ortaya qəribə müddəalar çıxır; məsələn, 

V.Kubilyus "Tənqidin təbiəti ziddiyyətlidir" qərarına gəlir... Axı nə üçün?! Ona görə ki

V.Kubilyusun fikrincə, tənqid "həm elmi anlayışlara doğru qaçır", həm də "subyektiv 

əsaslarsız ötüşə bilmir", tənqid, eyni zamanda, "bədii yaradıcılıqla elmi analiz arasında 

rəqs eləyir" ...Tənqidi "bədii yaradıcılıq, elm və publisistikanın sintezi" sayan Litva 

tənqidçisinin bu son nəticələri tamamilə əsassızdır. Yaşar Qarayevin məqaləsindən 

götürdüyümüz parçada və saysız-hesabsız dəyərli tənqidi əsərlərdə biz belə bir 

ziddiyyətlə, bədii yaradıcılıqla elmi analiz arasındakı tərəddüdlə, "rəqslə", görəsən, niyə 

rastlaşmırıq?!. Uzun illər ədəbiyyat haqqındakı elmlərin metodologiya problemləri ilə 

məşğul olan A.S.Buşmin təhlil prosesində bədiiliyin və elmiliyin süni sinte-zinin qeyri-

mümkünlüyünü, səmərəsizliyini, həm də qondarma olduğunu sübut etmişdir: "Bədii 

obrazı məntiqi anlayışlara calamaq olmaz, onu ancaq məntiqi anlayışların dilinə 

köçürmək olar. Elmi formada incəsənətin dərk edilməsi haqqındakı məsələni, bədii 

obrazların məntiqi anlayışlarla birləş-dirilməsi haqqındakı məsələ ilə eyniləşdirmək lazım 

deyil..." 

      ...Yox, tənqidin özünəməxsusluğu heç bir sintez və diffuziyada, təsadüfi məqamlarda, 

hansısa bir canr paradoksunda deyil, onun öz daxili-idraki strukturunda, sabit, 

uzunömürlü və eyni zamanda, daim inkişaf edən dialektik qanunauyğunluqlar 

sistemindədir. 



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

53 


      Tənqidin çox mürəkkəb psixologiyası vardır. Burada təfəkkür fəaliyyəti ən özünəxas 

qaydada "işləyir". İbtidai, bəsit mühakimə xarakterli tənqidi təfəkkür insan şüurunun 

inkişafı prosesində formalaşaraq, fərdi-ləşərək, heç nəyə bənzəməyən, özünəməxsus 

mükəmməl, "tənqid orqanına" çevrilmişdir. Bu fəaliyyət növündə obyektivliklə 

subyektivliyin, hissi və rasional amillərin çox oricinal təzahür xüsusiyyətləri vardır. 

Adətən, idrak fəaliyyətində hissi-emosional amilin subyektiv mənbə ilə, rasional amilin 

isə obyektiv mənbə ilə bağlı olduğunu güman edirlər. Ən ümumi nöqteyi-nəzərdən 

varlığın obrazlı dərkində (incəsənətdə) ilkin idraki fəaliyyətin (hissi-emosional amil - 

subyektiv mənbə), elmi dərkində isə daha çox ikinci fəaliy-yət tipinin (rasional idrak - 

obyektiv mənbə) müəyyənedici olduğu şübhəsiz-dir. Bax, elə burada tənqidin elmdən və 

incəsənətdən fərqli cəhətləri meydana çıxır. Çünki tənqiddə biz həmin idraki fəaliyyət 

prosesinin başqa təzahürünü - yəni hissi-emosional aspektin obyektivliklə, rasional 

aspektin isə subyektivliklə qırılmaz bağlılığını müşahidə edirik. Bu paradoksdurmu? 

Xeyr. Tənqidin təfəkkür texnologiyası məhz belə qurulmuşdur; onda hissiyyatın 

obyektivliyi, rasional dəyərləndirmənin isə subyektivliyi xassəsi vardır; tənqidi təhlil 

prosesində rasional qiymətlər, meyarlar fərdiləşir, özünəoxşar olur, subyektiv məzmun və 

forma kəsb edir, bununla da, tənqidi ideya özünəməxsusluğu yaranır, ümumi nəzəri 

model özününküləşir, ona fərdiyyətin möhürü vurulur; subyektiv duyum və hissiyyat isə 

məhz incəsənətdə olduğu kimi obrazlı inikas formasında deyil, hissi-obyektiv, emosional 

dərketmə şəklində reallaşır. 

      Tənqidin spesifik idrak hadisəsi olmasının ən həlledici şərti isə, yəqin ki, onun öz 

metodoloci sistemini yarada bilməsidir. Tənqidin öz metodoloci sistemini yaratması 

zəruri təbii-tarixi qanunauyğunluqdur ki, fikrimizcə, bu proses hələ tam başa çatmamış və 

o tam mükəmməlləşməmişdir. Bu sistem indi fəal formalaşma prosesi keçirir. 

      Tənqidi metodun xarakterini müəyyənləşdirməyə çalışarkən, özü-müzü dağa-daşa 

salmağa, hansı bir sahəninsə metod sistemini tənqidə tətbiq etməyə ehtiyac yoxdur. 

Çünki tənqidin metodoloci əsasını elə ən ümumi halda estetikanın nəzəri bünövrəsinə

onun qanun və prinsiplərinə söykənən tənqidi metod - tənqidi düşüncə texnologiyası 

təşkil edir.  

      Tənqidi metodun xarakterinin üç əsas müəyyənləşdiricisi vardır: dövrün və 

tənqidçinin fəlsəfi-ideoloci mövqeyi (bəzən bunlar ziddiyyətdə də ola bilirlər...); bəşər 

mədəniyyəti tarixinin əsrlərcə hazırlayıb yaratdığı ümumestetik meyarlar və konkret bir 

dövrün bədii sistemi. Tənqid və onun metodu bu ümumi kontekstdə (tarixi və müasir 

mədəniyyət) öz mövqeyini qərarlaşdırır. Təsadüfi deyil ki, hər hansı bir konkret dövrün 

tənqid metodo-logiyasının öz ideoloci platforması, əsaslandığı fəlsəfi-estetik 

konsepsiyası olmuşdur. Bundan əlavə, müasir dövrümüzdə elmi metodologiyada baş ve-

rən yeniləşmənin tənqidin metoduna da bilavasitə dəxli vardır. "Ümumelmi, inteqrativ 

proseslərin" getdiyi bir şəraitdə, tənqid digər elmlərlə həmrəyliyini daha da 

möhkəmləndirir. V.S.Çernyak yazır: "Metodologiyaların müxtəlif növlərinin qarşılıqlı 

əlaqələnmə hərəkəti - təkcə dialektikanın prinsip və qanunlarının spesifikləşməsi prosesi 



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

54 


deyil, o, eyni zamanda, ümumelmi metodologiya anlayışlarının universallaşması 

prosesidir". Belə bir proses həm tənqidin universallaşmış ümumelmi metodlardan da 

istifadə etməsinə imkan verir, həm də onun öz metodoloci sistemini daha fundamental 

şəkildə təşəkkül etdirməsinə kömək eləyir. Belə bir istiqamətdə tənqidin özündə də 

metodoloci monizm həyatiləşir - tənqidi metod əhatəli xarakter kəsb edə bilir və bütöv 

bədii sistemə vahid tənqidi münasibət göstərməyə, incəsənətin daxili inkişaf 

xüsusiyyətlərini - onun qabaqcıl və mühafizəkar cəhətlərini, ideoloci-estetik rolunu, bədii 

prosesi və ümumiyyətlə, incəsənətin morfoloci dina-mizmini, bu günün sənət axtarışlarını 

tənqidi aspektdə öyrənməyə qadir olur. Bax, bu mənada tənqidi nə məhz nəzəriyyədən 

yaranan fikir, nə də məhz nəzəriyyənin yaradılmasına qədərki fikir hesab etmək olar. 

Tənqid klassikası həm kamil estetik nəzəriyyəni yaradan, həm də belə bir bünövrə 

üzərində təşəkkül tapıb daha da inkişaf edən, qüdrətlənən tənqiddir...  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

55 


Umberto Eko 

 

"Postmodernizm, istehza, əyləncəvilik" 

 

 



1965-ci ildən bu günə qədər iki fikir, ideya aydınlaşır. Onlardan biri budur ki, süjet , 

digər süjetləri sitat gətirmək adıyla təzədən dirilə bilər, ikincisi isə -- bu sitat gətirmədə 

konformizm (uyğunlaşma qabiliyyəti- İ.U.) sitat gətirilən, süjetlərdən daha az olacağı 

fikridir.  

1972-ci ildə ―Bompyaninin illik salnaməsi‖ndən (1) biri ―Süjetin revanşı‖ 

adlandırılmışdır. Bu revanşın əksər hissəsi Ponson dü Terraylın (2) və Ejen Syunun (3) 

və eləcə də A.Dyumanın ən yaxşı səhifələrinə (minimal istehza ilə) ironik, eyni zamanda 

da heyrətləndirici, yenidən dərkinə həsr edilmişdir.  

Həm non-konformist, həm də kifayət qədər problemli və heç bir şeyə baxmayaraq 

maraqlı, əyləncəli bir romanı özümüz üçün təsəvvür etmək mümkündürmü? 

Bu mürəkkəb qatqını (qarışığı və nəinki süjeti, həm də əyləncəliyi təzədən kəşf etmək 

vəzifəsi, postmodernizmin Amerikalı nəzəriyyəçilərinin qarşısında durmaqdadır.  

Təəsüflər olsun ki, ―postmodernizm‖ hər cür vəziyyətə yararlı olan bir termindir. Mənə 

elə gəlir ki, indiki zamanda hansısa bir  şeyi tərifləmək istəyəndə bu sözə müraciət 

olunur. Bir də ki, bunu qətiyyətlə uzaq keçmişə, qədim zamanlara itələyirlər. İlk əvvəl bu 

termin yalnız XX əsrin ikin yarısının yazarları və rəssamlarına tətbiq edilirdi; sonra 

yavaş-yavaş XX əsrin əvvələrinə də keçdi; sonra daha da dərinə getdi; dayanacaq nöqtə 

görünmür, və tezliklə postmodernizm kateqoriyası Homeri də öz daxilinə alacaq. 

Bunu deməliyəm ki, şəxsən özüm bu fikirdəyəm ki, postmodernizm təsbit edilmiş 

xronoloji hadisə yox, bir ruhani haldır, təsviri iradəylə bir yanaşmadır. Bu mənada hər bir 

dövrün öz xüsusi manyerizmi olduğu kimi, hər dövrün xüsusi postmodernizmi də var. 

Postmodernizm, sadəcə metatarixi kateqoriya kimi manyerizmin yeni adı olub-

olmamasını özüm də hələ həll etməmişəm. Ola bilsin ki, F.Niçşenin (4) ―Vaxtsız 

düşüncələr‖ində ətraflı təsvir etdiyi böhranın astanasına hər dövr öz zamanında 

yaxınlaşır. 

Keçmiş basır, sıxır, şantajlayır. Tarixi avanqard (indi avanqardı bir tarixi kateqoriya kimi 

də götürürəm) keçmişdən yaxa qurtarmaq istəyir. Futuristlərin ―Rədd olsun ay işığı!‖ 

şüarı hər bir avanqardın tipik proqramıdır: ― ay işığı‖nı digər uyğun ismlə əvəz etmək 

lazımdır. Avanqard keçmişi dağıdır,  deformasiya edir. Pablo Pikassonun ―Avinyon 

xanımları‖ (1907) avanqarda xas olan tipik hərəkətdir. Avanqard dayanmır: obrazı 

dağıdır, ləğv edir, abstraksiyaya, eybəcərliyə, təmiz kətana, kətanda yırtığa, yandırılmış 


 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

56 


kətana çatır; memarlıqda minimalizm tələbələri bağça hasarına, qutu evə, parallelepipedə 

dətirib gətirib çıxardır; ədəbiyyatda - diskursun son həddə qədər dağıdılmasına - 

Berrouzun kollajlarına (5) və daha uzağa – lallığa, ağ səhifəyə aparır. Musiqidə həmin bu 

tələbələr atonallıqdan- səsküyə , sonda isə - mütləq süküta gedib çıxır. Bu mənada 

Keycin ilk dönəmləri modernistikdir. Sənətçi, ― 4 dəqiqəyə 33 saniyə‖ əsərinin bəstəkarı, 

ifaçısı və müəllifi, bu vaxt ərzindı musiqiçi alətə toxunmadan oturur. (6) Lakin son hədd 

yaranır ki, bu zaman avanqard (modernizm) yaratdığı ağılagəlməz məntnlərini (yəni 

konseptual incəsənəti) təsvir edən bir metadil ilə hara gedəcəyini artıq bilmir. 

Postmodernizm modernizmin cavabıdır: keçmişi məhv etmək mümkün deyilsə, (çünki 

onun məhvi lallığa aparır), onda onu təzədən dərk etmək gərəkdir: ironik, 

sadəlövhlüksüz. Postmodernist mövqeyi mənə çox savadlı qadına aşiq olan insanın 

vəziyyətini xatırladır. o anlayır ki, ―səni dəlicəsinə sevirəm‖ sözlərini deyə bilməməyinin 

səbəbi bunu anlamağındadır ki, o qadın anlayır ( qadın isə kişinin anladığını anlayır) ki, 

belə ifadələr Lianaya (7) məxsusdur. Lakin çıxış yolu var. O, ―Liananın sözü olmasın, 

səni dəlicəsinə sevirəm‖,-- deməlidir. Bu halda o adam süni sadəlikdən qaçıb birbaşa 

göstərir ki, onun sadə danışmaq imkanı yoxdur; və buna baxmayaraq, qadına çatdırılası 

sözləri, yəni onu sevdiyini, lakin sevgisi sadəliyin itirildiyi dövrdə yaşayır. Bu oyunu 

davam etməyə hazır olan qadın sevgi etirafı sevgi etirafı olaraq qaldığını anlayır. 

Müsahiblərin heç birində sadəlik alınmır, hər ikisi keçmişin, onlardan əvvəl inkaredilməz 

deyimlərin basqısına sinə gəlir, şüurlu surətdə və həvəsnən istehza oyununa daxil 

olurlar... Buna baxmayaraq, onların eşq haqda söhbətləri alınır.  

İstehza, metadil oyunu. Kvadratda olan mülahizə. Buna görə də əgər avanqard sistemində 

oyunu başa düşməyən üçün yeganə çıxış yolu oyundan imtinadırsa, postmodernizm 

sistemidə bu oyunda, əsəri anlamadan da, tamamilə ciddi qəbul edərəkdən də iştirak 

etmək olar. 

İstehzalı yaradıcılığın fərqli cəhəti (həm də hiyləgərliyi) elə bundadır. İstehza diskursunu 

ciddi qəbul edən adam hər zaman tapılacaq. Ola bilsin ki, P.Pikasso, Xuan Qris (8) və 

Brakın (9) kollajları modernizmdir, çünki normal adamlar onları qəbul etməmişdilər. 

İçinə XIX əsrin qravüra hissələri yerləşdirilmiş Maks Ernstin (10) kollajları isə 

postmodernizmdir; bunları, sadəcə qravüralar, oyma, həkk etmə, hətta, ola bilsin ki, bu 

kollajın özü haqda sehirli nağıl, yuxu nəqli kimi də oxumaq olar. ― Postmodernizm‖ elə 

budursa, onda Sterni və Rableni və, sözsüz ki, Borxesi postmodernist adlandırmaq səbəbi 

və eyni bir rəssamda modernizmin postmodernizmlə necə ― yola getmələri‖, 

növbələnmələri aydın olur. C.Coysu götürək. ―Rəssamın gənclik portreti‖ modernizmə 

tərəf hərəkət haqda hekayətdir. Bundan əvvəl yazılmış ―Dublinlilər‖ ―Portret‖dən daha da 

modernist əsərdir. ―Uliss‖—  sərhəddə dayanandır. Və nəhayət, ―Finneqanın yası‖— 

artıq postmodernizmdir. Əsərdə postmodern söylənmə tərzi kəşf edilib: burada mətnin 

dərki üçün əvvəl deyilənlərin inkarı yox, onun istehzalı yenidəndərki tələb olunur. 

Postmodernizm haqqında hər şey, demək olar ki, lap əvvəldən danışılmışdır. Con Bartın 

1967-ci ildə yazılan Amerikan postmodernizminə həsr olunmuş ―Kalibano‖ dərgisinin 



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

57 


yeddinci buraxılışında indi təzədən dərc olunmuş ―Tükənmə ədəbiyyatı‖ məqaləsini 

nəzərdə tuturam. (11) Hansı yazıçı və rəssamların postmodernist olub-olmamasını 

müəyyən etmək üçün postmodernizm nəzəriyyəçiləri (Bart daxil olmaqla) tərəfindən 

təbiq edilən ―rütbə cədvəli‖ ilə yalnız qismən razıyam. Amma bu cərəyan 

nəzəriyyəçilərinin ilk şərtləri ilə sübut etdikləri nəzəriyə maraq doğurur. ―Məncə, ideal 

postmodernist yazıçı XX əsrdəki atalarını və XIX əsrdəki babalarını təqlid etmədiyi 

qədər onları rədd də etmir. Əsrin birinci yarısını o öz belində yox, mədəsində gəzdirir: 

onu həzm etməyə gecikmir... O, ola bilsin ki, heç Ceyms Miçenerin (12) və İrvinq 

Uollesin (13) pərəstişkarlarını silkələməyi ümid belə eləmir. Ancaq o, barı nə vaxtsa 

Mannın ilk xristianlar adlandırdığı, yəni ali incəsənətin peşəkar xadimlər dairəsindən 

daha geniş müəyyən publika təbəqəsinə təsir buraxmaq və onu maraqlandıra biləcəyinə 

ümid bəsləməlidir. (...) Postmodernizmin ideal romanı bir yol taparaq realizmlə 

irrasionalizmin, formalizmlə ―məzmunluğun‖, təmiz (xalis) incəsənətin dəvət olunmuş 

incəsənətlə, elitar nəsrlə kütlə nəsri arasında gedən vuruşmadan üstün olmalıdır.(...) 

Məncə, burada yaxşı caz və ya klassik musiqi ilə müqayisə lap yerinə düşür. Musiqini 

təkrar dinləyərkən, partitura ilə izləyərkən, ilk dəfə diqqətindən yayındıqlarını hiss 

edirsən. Amma bu ilk dəfə, özü də yalnız ixtisasçıların nəzərində yox, o qədər sarsıdıcı, 

heyrət doğurucu olmalıdır ki, onu təkrar dinləmək istəyəsən.‖ 

1980-cı ildə Bartr həmin mövzunu bu dəfə ―Tamamlama ədəbiyyatı‖ adıyla davam edir. 

Əlbəttə, eyni düşüncələri Lesli Fidler (14) kimi daha da paradoksal xülasə etmək olar. 

1980-cı ildə ―Salmaqundi‖də L.Fidlerin bir neçə Amerika yazarları ilə diskussiyası dərc 

olunur. Fidler onlara açıqca sataşır. O, ―Sonuncu mogikan‖ı, sərgüzəştlər romanistikasını, 

qotik romanlarını, tənqidçilərin nifrət etdiyi, lakin əsatirlər yarada biləcək və bir neçə 

nəslin xəyallarını əyləndirən bir çox əsərləri tərifləyir. Fidler, həm mətbəxtə, həm qonaq, 

həm də uşaq otaqlarında eyni maraqla oxunan ―Tom dayının daxması‖ ilə müqayisə edilə 

biləcək bir ədəbi əsərin yaranacağını guman edir. O, Şekspiri ―əyləndirməyi bacaranlar‖ 

siyahısına daxil edir və ―Küləklə aparılanlar‖la bir cərgəyə qoyur. Fidleri çox nəcib 

tənqidçi tanıyanlara, bilənlərə bu fikir inandırıcı görünmür. Sadəcə o, incəsənəti 

əyləncədən ayıran divarı uçurmaq istəyir. O, instinktiv olaraq duyur ki, geniş kütləyə 

çatmaq və onun röyalarını ələ almaq heç də insanları yatızdırmaq deyil fikrinə gəlib 

çatmağımıza bütöv bir imkan yaradır. Bəlkə də əksinə: röyaları ələ almaq — müəmma, 

sirr yollamaqdır.  

 

1.Lalmanacc Bompiani, 1972. Ritorno dellintreccio. 



2.Ponson dü Terrayl P.-A. (1829-1871) —―Rokambolun sərgüzəştləri‖ və s. roman-

felyetonların popular müəllifi. 

3.Syü E. (1804-1857) - fransız yazarı, ―Paris sirləri‖, ―Əbədi yəhudi‖, ―Yeddi 

bağışlanmaz günah‖ və s. çox maraqlı romanların müəllifi. 



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

58 


4.Nişçe F. (1844-1900) - alman filosofu, ―Həyat fəlsəfəsi‖nin banislərindən biri, ―Vaxtsız 

düşüncələr‖ kitabının müəllifi. 

5.Berrouz U. (1914) hər hansı bir təhkiyə, hekayə və s. quruluşunun dağıdılmasına can 

atan Amerikalı yazar-superavanqardist. 

6.Keyc C.(1912). Postmodernist musiqiçi, alim.  

7.Liala, XX əsrin 30-40-cı illərində tanınmış İtalyan yazarı Liana Neqrettinin ləqəbidir. 

8.Qris X. (Qonsales X.V.) (1887-1927) – İspaniyalı kubist rəssam. 

9.Brak C. (1882-1963) - Fransalı kubist rəssam. 

10.Ernst M. (1892-1976)-Almaniya rəssamı, dadaistlər dəstəsinin yaradıcılarından biri. 

11.Barth C. The Literature of Exhaustion.-Athlantic Monthly, aug. 1967, p. 29-34. 

12.Miçener C. (1907) - tarixi  populyarlaşdıran romanların müəllifi, Amerika yazarı 

13.Uolles İ. (1916) - Amerika kütlə mədəniyyətinin klassiki, Hollivud həyatı haqda 

saysız romanların müəllifi. 

14.Fidler L. (1917) - ―Ədəbiyyat nə idi‖ essesinin müəllifi, freydist yönlü tanınmış 

Amerika yazarı və ədəbiyyatşünası. 

 

Çevirəni:  İlahə Ucaruh  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Ədəbi söhbətlər. Müsahibələr.”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

59 


Dünyada əsas ədəbi-sənət cərəyanları 

(estetik istiqamətlər, məktəblər, qruplar)   

 

Hazırlayanı, toplayanı və redaktə:  

Aydın Xan (Əbilov)  

 

Dadaizm 

 

(fr. dadisme; dada - mənasız ahəngdarlıq)  



 

 Qərbi Avropa ədəbiyyatı və rəssamlığında modernist cərəyan. Birinci dünya müharibəsi 

illərində İsveçrədə yaranmış, Fransa və Almaniyada geniş yayılmışdı. Dadaistlər burjua 

ədəbiyyatı və incəsənətinə qarşı çıxsalar da, alogizmi (fikir və forma pərakəndəliyinin 

yaradıcılıq prosesində əsas götürülməsi) əsas sayır, ideyalılığı, obrazlılığı inkar edirdilər. 

T.Tsara, R.Gülzenbek, Q.Alp dadaistlərin ən görkəmli nümayəndələridir. XX əsrin 20-ci 

illərində dadaistlər başqa dekadent cərəyanlara qoşulmağa başladılar. J.Qross və 

C.Hartfild bu qəbildən olan dadaistlərdən idilər. 


1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   58


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə