Beynəlxalq magistratura və doktorantura məRKƏZİ



Yüklə 1,65 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/8
tarix11.02.2020
ölçüsü1,65 Mb.
#30429
  1   2   3   4   5   6   7   8
mag disser destinasiya
Лекция 5, 31.05.17, ОСНОВЫ ФОРМООБРАЗОВАНИЯ ОПТИЧЕСКИХ ПОВЕРХНОСТЕЙ

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ 



AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ (UNEC) 

“BEYNƏLXALQ MAGİSTRATURA VƏ DOKTORANTURA MƏRKƏZİ” 



 

   Əlyazması hüququnda 

 

Magistr proqramının məzunu 

Əyyubzadə Ayşən Nemət qızı 

“Azərbaycanlı turistlərin düşüncə xəritələri” 

mövzusunda 

 

MAGİSTR DİSSERTASİYASI 

 

 

İxtisasın şifri və adı:      

 

 

 060803 “ Turizm və otelçilik ” 

İxtisaslaşma:  

 

 

 

 

 Turizm işi Qrup T - 301 

       

 

Elmi rəhbər     

  Magistr proqramının rəhbəri 

doç. dr. Tuzcuoğlu F. N.       

  i. e. n., dos. İsmayılzadə Ə. A. 

 

 

Kafedra müdiri                                                i.e.d., prof. Kəlbiyev Y. A. 

 

 

 

BAKI - 2018





MÜNDƏRİCAT 

Giriş...............................................................................................................................5 

I Fəsil. Turizm məhsulu kimi destinasiya  

1.1 Destinasiya və onunla bağlı anlayışlar....................................................................8 

1.1.1 Destinasiya nədir?..........................................................................................8 

1.1.2 Destinasiyanın növləri və xüsusiyyətləri.......................................................9 

1.1.3 Destinasiyanın həyat dövrü..........................................................................15 

1.2  Destinasiyanın idarə olunması və marketinqi.......................................................19 

1.2.1  Destinasiya İdarəetmə Sistemi....................................................................19 

1.2.2  Destinasiya marketinqi və onun əhəmiyyəti...............................................20 

1.2.3  Destinasiyanın marketinq miksi…..............................................................22 

1.2.4  Destinasiya marketinqində hədəf kütlə.......................................................27 

 

II Fəsil. Destinasiya brendinin mövqeləndirilməsi 

2.1  Destinasiya marketinqinin ünsürü kimi brend......................................................29 

2.1.1  Brend nədir?................................................................................................29 

2.1.2  Brendin destinasiya üçün əhəmiyyəti və faydaları......................................32 

2.1.3  Brendin növləri............................................................................................33 

2.1.4  Brend sədaqəti.............................................................................................34 

2.2  Destinasiya marketinqinin ünsürü kimi imic........................................................35 

2.2.1 Destinasiya imici..........................................................................................36 

2.2.2  İmicin yaradılması və ona təsir göstərən amillər........................................37 

2.2.3  İmicin turistlərin destinasiya seçiminə təsiri...............................................38 

2.3   Destinasiya marketinqinin ünsürü kimi mövqeləndirmə.....................................39 


     2.3.1  SHM və mövqeləndirmə...............................................................................39 

     2.3.2  Mövqeləndirmə vasitələri və müddəti..........................................................42 

     2.3.3  Mövqeləndirmə strategiyaları.......................................................................43 

     2.3.4  Yenidən mövqeləndirmə...............................................................................45 

     2.3.5  Mövqeləndirmə səhvləri...............................................................................46 

2.4  Düşüncə xəritələrinin mövqeləndirmədə rolu......................................................47 

     2.4.1  Düşüncə xəritələri və onların faydaları........................................................47 

     2.4.2  Düşüncə xəritələrinin yaradılması................................................................49 

     2.4.3  Düşüncə xəritələrinin yaradılmasında istifadə olunan metodlar..................50 

 

III  Fəsil.  Azərbaycanlı  turistlərin  düşüncə  xəritələri  ilə  bağlı   tədqiqat......52 

3.1 Azərbaycanın turizm potensialının qiymətləndirilməsi.........................................55 

     3.1.1   Şəki turistik destinasiya kimi.......................................................................52 

 3.1.2   Qəbələ turistik destinasiya kimi..................................................................54 

 3.1.3   İsmayıllı turistik destinasiya kimi...............................................................57 

 3.1.4   Quba turistik destinasiya kimi.....................................................................58 

 3.1.5   Qusar turistik destinasiya kimi....................................................................61 

 3.1.6   Gəncə turistik destinasiya kimi...................................................................62 

 3.1.7   Naxçıvan turistik destinasiya kimi..............................................................64 

3.2  Tədqiqat metodu...................................................................................................66 

3.4.1 Tədqiqat metodunda istifadə olunan ölçülər................................................66 

3.4.2 Verilənlərin analizi və nəticələrin düşüncə xəritələri vasitəsilə təsviri........66 

 

Nəticə və təkliflər.......................................................................................................80 

İstifadə olunmuş ədəbiyyat siyahısı..........................................................................82 

Əlavələr.......................................................................................................................88 




Referat........................................................................................................................92 

Резюме........................................................................................................................94 

Summary....................................................................................................................95 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 




GİRİŞ 

 

Mövzunun  aktuallığı  –  Artıq  uzun  illərdir  ki,  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələrdə 

daxili  turizm  ön  plana  çıxmağa  başlamışdır.  Dünya  Səyahət  və  Turizm  Şurasının 

verdiyi  məlumatlara  görə  turizm  üzrə  xərclənən  hər  10  dollardan  7-si  daxili  turizm 

üzrə xərclənir. Bu isə o deməkdir ki, dünyanın əksər ölkələrində yerli vətəndaşların 

xərclədiyi  pul  daha  önəmli  Səyahət  və  Turizm  üzrə  ÜDM  mənbəyidir.  Bəzi  ölkələr 

daxili  turizmdən  xarici  turizmə  dəstək  verən  bir  vasitə  olaraq  da  istifadə  edirlər. 

Daxili  turizm  böhranlara  qarşı  daha  az  həssaslıq  göstərir.  Həmçinin  daxili  turizmin 

sosial-mədəni  faydaları  da  çoxdur,  belə  ki,  o,  insanların  öz  ölkəsinin  tarixi  və 

mədəniyyəti  ilə  daha  yaxın  təmasda  olmasına  şərait  yaradır.  Bundan  əlavə  daxili 

turizmin  inkişafı  ölkədə  məşğulluğun  əhəmiyyətli  dərəcədə  artmasına  təkan  verir. 

Beləliklə daxili turizmin ölkə iqtisadiyyatına verdiyi faydalar saysız-hesabsızdır.  

 

Azərbaycanın  da  bənzərsiz  iqlimi,  flora  və  faunası, o  cümlədən  qədim  tarix  və 



memarlıq abidələri və dünya standarlarına cavab verən müasir tikililəri burada güclü 

turizm  potensialının olduğunu  söyləməyə  əsas  verir.  Azərbaycanda  da  digər  inkişaf 

etməkdə olan ölkələr kimi xarici turizmlə yanaşı daxili turizm öz çiçəklənmə dövrünü 

yaşayır.  Buna  əsas  səbəblərindən  biri  isə  2004-cü  ildə  “Azərbaycan  Respublikası 

regionlarının  sosial-iqtisadi  inkişafı  Dövlət  Proqramının”  qəbul  edilməsi  nəticəsində 

paytaxt  Bakı  ilə  yanaşı  regionlarda  turizmin  infrastrukturunun  gücləndirilməsi,  yeni 

turist  yerləşdirmə  obyektlərinin  istifadəyə  verilməsi  və  turist  marşrutları  üzrə  güclü 

şəbəkənin  yaradılmasıdır.  2011-ci  ildə  dünyadakı  rəqiblərindən  öz  unikallığı  ilə 

seçilən Şahdağ Qış-Yay Turizm Kompleksinin açılışı, o cümlədən öz populyarlığına 

görə  ondan  geri  qalmayan  Tufandağ  Qış-Yay  Turizm  Kompleksinin  istifadəyə 

verilməsi  də  mühüm  addımlardandır.  Məhz  bu  tədbirlər  nəticəsində  Azərbaycanın 

turistik destinasiyaları artıq brendə çevrilmişdir.  

 

Ümumiyyətlə  digər  bütün  məhsullar  kimi  turizm  məhsulu  da  brend  olmalıdır. 



Çünki  brendləşmiş  bir  məhsulun  (destinasiyanın)  istehlakçı  zehnində  tutduğu  yer 

digər  məhsullardan  tamamilə  fərqlidir.  Bu  destinasiyalar  da  həyatları  dövründə 

özlərinin və eləcə də rəqabət aparan destinasiyaların bazardakı  mövqelərini, onların 


məhsullarının  istehlakçılara  nə  ifadə  etdiklərini  bilmək  üçün  düşüncə  xəritələri 

hazırlayırlar. Dünya təcrübəsində ən məşhur brendlər öz marketinq strategiyalarında 

bu  xəritələrdən  istifadə  etməklə  müvafiq  təhlillər  aparır  və  doğru  nəticələrə  gələ 

bilirlər.  Çünki  bir  brendin  istehlakçı  zehnində  tutduğu  yer  digər  brendlərdən 

fərqlidirsə,  deməli  istehlakçının  bir  neçə  kriteriya  baxımından  bu  məhsul  barədə 

düşüncəsi  digərlərindən  fərqlidir. 

  D


axili  turizmin  də  mövcud  vəziyyətini  bilmək 

üçün  ölkə  ərazisində  səyahət  edən  yerli  turistlərin  daxili  turizm  potensialı,  turistik 

destinasiyaların mövcud vəziyyəti, qiymətlər, xidmət keyfiyyəti və s. barədə rəyləri 

çox önəmlidir.  Turistlərin fikir və düşüncələrini öyrənmək və təhlil etməyin bir sıra 

üsulları olsa da, onlardan ən geniş yayılanı məhz düşüncə xəritələridir. 

 

Yuxarıda  qeyd  edildiyi  kimi  dünya  brendləri  öz  məhsullarının  bazardakı 



mövqeyini  öyrənmək  üçün  daim  araşdırmalar  aparır  və  bu  zaman  xüsusilə  düşüncə 

xəritələrinə üstünlük verirlər. Azərbaycanda da daxili turizm potensialı barədə alimlər 

və  tədqiqatçılar  tərəfindən  müxtəlif  araşdırmalar  aparılsa  da,  çox  təəccübləndirici 

haldır  ki,  artıq  brendə  çevrilən  regionların  müqayisəli  təhlili  barədə  kifayət  qədər 

məlumat yoxdur.  

 

Tədqiqatın predmet  və  obyekti  –  Tədqiqatın  predmeti  ölkə daxilində  səyahət 

etmiş  azərbaycanlı  turistlərin  düşüncələrini  öyrənməkdir.  Tədqiqatın  obyektini  isə 

Azərbaycanın  daxili  turizm  potensialının  araşdırılması,  brendə  çevrilən  turistik 

bölgələrin bazarda mövqeyinin müqayisəli təhlili təşkil edir. 

 

Tədqiqatın  əsas  məqsədi  və  vəzifələri  –  Azərbaycanın  çox  güclü  turizm 

potensialı vardır və  hal-hazırda  turizmin  inkşafı  yüksək səviyyədədir.  Özəlliklə  son 

illər Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi onun beynəlxalq arenada 

nüfuzunu daha da yüksəltmiş və bura gələn turist sayında əhəmiyyətli dərəcədə artım 

olmuşdur.  Lakin  bununla  yanaşı  ölkədə  daxili  turizmin  də  ön  plana  çıxarılması 

vacibdir.  Çünki  daxili  turizm  həm  ölkə  iqtisadiyyatına  böyük  gəlir  gətirir,  həm  də 

xarici turizmə dəstək verir. Tədqiqatın əsas məqsədi Azərbaycanın müxtəlif rayonlar 

üzrə daxili turizm potensialının araşdırılması, turizm sahəsində öz sözünü demiş bu 

rayonların  bir  brend  kimi  necə  mövqeləndirilməsinin  və  ən  əsası  ölkə  daxilində 


səyahət  edən  əhalinin  bu  mövqeləndirilməni  necə  dəyərləndirməsinin  araşdırılması 

təşkil edir. Bunun üçün qarşıya aşağıdakı vəzifələr qoyulmuşdur: 

-  Azərbaycanda turizmin mövcud vəziyyətinin öyrənilməsi; 

-  Müxtəlif regionlar üzrə turizm potensialının dəyərləndirilməsi; 

-  Bu  regionların  destinasiya  kimi  özlərini  necə  mövqeləndirmələrinin  təhlili  və 

qiymətləndirilməsi; 

-  Ölkə  daxilində  səyahət  etmiş  yerli  əhalinin  daxili  turizm  potensialı  ilə  bağlı 

düşüncələrinin tədqiqi. 

    Tədqiqatın informasiya bazası – Azərbaycanlı turistlərin düşüncə xəritələrinin 

tədqiqi  mövzusunda  bir  sıra  yerli  və  xarici  məqalə  və  kitablardan  istifadə 

olunmuşdur.  Bunlarla  yanaşı  təhlil  edilən  yeddi  rayonun  turizm  potensialı  barədə 

statistik göstəricilərin əldə edilməsində Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi statistik 

məlumatlarından da istifadə olunmuşdur.   

Tədqiqatın  elmi  yeniliyi  –  Tədqiqat  işində  Azərbaycanın  daxili  turizm 

potensialı  araşdırılmış,  ölkə  daxilində  səyahət  etmiş  azərbaycanlı  turistlərin 

düşüncələri  hərtərəfli  tədqiq  edilmiş,  onların  müxtəlif  destinasiyalara  müxtəlif 

kriteriyalar  üzrə  verdikləri  qiymətlər  təhlil  edilmişdir.  Araşdırmaların  nəticələri 

təsviri tədqiqat metodundan istifadə edilməklə xəritələr vasitəsilə əyani şəkildə təsvir 

olunmuşdur. 



Dissertasiya işinin strukturu – Dissertasiya işi struktur etibarilə giriş, 3 fəsil və 

nəticə və təkliflər hissələrindən ibarətdir. 1-ci fəsildə destinasiya anlayışı, onun idarə 

edilməsi  və  strateji  destinasiya  marketinqinin  tətbiq  olunması  ilə  bağlı  nəzəri 

biliklərdən  bəhs  olunmuşdur.  2-ci  fəsildə  isə  artıq  destinasiyanın  brendə  çevrilməsi, 

onun  bir  brend  kimi  istehlakçılarda  imic  formalaşdırması  və  bunlara  əsasən 

mövqeləndirilməsinə  geniş  izah  verilmiş,  dünya  təcrübələrindən  nümunələr  təhlil 

edilmişdir. 3-cü fəsildə isə azərbaycanlı turistlərin düşüncə xəritələri barədə tədqiqat 

yer almışdır. Son olaraq ümumi nəticə və təkliflər qeyd olunmuşdur. 

 

 




I FƏSİL 

TURİZM MƏHSULU KİMİ DESTİNASİYA 

 

1.1 Destinasiya və onunla bağlı anlayışlar 

Destinasiya  turizmin  ən  önəmli  tərkib  hissələrindən  biridir.  Destinasiyalar 

turistər  üçün  cəlbedici  olan  fərqli  təbii  cazibədarlıq  və  özəllikləri  özlərində 

birləşdirən  məkanlardır.  Cəlbedicilik  ünsürlərinin  çoxçeşidli  olması  destinasiyanın 

xüsusiyyətlərinin və növlərinin fərqli olmasına gətirib çıxarmışdır və elə bu səbəbdən 

də destinasiya ilə bağlı anlayışların nəzərdən keçirilməsi çox önəmlidir.  



 

1.1.1  Destinasiya nədir? 

 

Latın  mənşəli destinasiya  sözü  “göndərilən  yer,  çatılacaq  yer,  hədəf”  mənasını 

verir [1]. 

Destinasiya  turizm  sektorunun  əsas  tərkib  hissəsidir.  Bir  məkanın  özəlliklərini 

müəyyən  etmək  və  ələ  almaq  turizm  biznesinin  inkişafı  üçün  çox  önəmlidir.  Əgər 

cəlbedici  bir  məkan  destinasiyaya  çevrilərsə,  buradan  çox  yüksək  gəlir  əldə  etmək 

olar [2]. 

Ümumdünya  Turizm  Təşkilatı  (WTO)  destinasiya  anlayışını  bu  şəkildə  izah 

etmişdir: yerli bir turizm destinasiyası bir ziyarətçinin ən azı bir gecə keçirdiyi fiziki 

bir  məkandır.  Destinasiya  turistlərin  istirahət  etmək,  gəzmək,  vaxt  keçirmək 

istəyəcəkləri  destinasiyalardakı  turistik  cazibədarlıqları,  təbii  gözəllikləri,  tarixi 

ünsürləri,  festivalları,  tədbirləri,  gələn  ziyarətçilərə  təqdim  etdiyi  yemək-içmək 

imkanları,  bölgəyə  məxsus  olan  infrastruktur  xüsusiyyətləri  kimi  ünsürlər  əsasında 

formalaşan  turistik  məhsulların  gələn  ziyarətçilərə  təqdim  edildiyi  bir  ölkə,  bölgə, 

şəhər və ya bir yer olaraq müəyyən edilmişdir [14, səh. 8]. 

Başqa bir izaha görə isə destinasiya “fərqli təbii özəllikləri və ya cazibədarlıqları 

olan  və  səfər  edənlərin  diqqətini  cəlb  edən  bir  yer”-dir.  Destinasiyalar  müvəqqəti 


gecələmələr  üçün  səfər  edənləri  cəlb  edən  yerlər  olmaqla,  qitələrdən  ölkələrə, 

əyalətlərə, bölgələrə, şəhərlərə və kəndlərə qədər dəyişən böyüklükdədir [29, səh. 3]. 

Turizm  destinasiyası  sahib  olduğu  müxtəlif  turizm  resursları  ilə  turistləri  cəlb 

edən  və  intensiv  şəkildə  turist  səfərlərinə  ev  sahibliyi  edən,  bir  sıra  qurum  və 

təşkilatlar tərəfindən təmin edilən birbaşa və ya dolayı turizm xidmətlərindən yaranan 

qarışıq bir məhsuldur [12, səh. 3]. 

Yəni  destinasiya  turistlərə  bütöv  bir  şəkildə  destinasiya  təcrübəsini  təklif  edən 

turizm  məhsullarının  cəmi  və  bir  sıra  istehlakçı  üçün  istehlakçı  qərar  və 

gözləntilərinin əsasında duran başlıca motivasiya faktoru olmaqla turizm sektorunun 

ən  vacib  tərkib  hissələrindən  biridir.  Destinasiya  nöqtəsi  elə  dəqiqliklə  seçilməlidir 

ki,  turistlər  həmin  məkana  çatan  zaman  bu  marşrutu  seçməkdə  yanıldıqlarını 

düşünməsinlər və gəldikləri ünvandan xoş təəssüratlarla ayrılsınlar [24, səh. 35]. 

 

1.1.2  Destinasiyanın növləri və xüsusiyyətləri 

 

Destinasiyalar araşdırılarkən destinasiya növləri və destinasiya xüsusiyyətlərinə 



nəzər  salmaq  çox  vacibdir.  Destinasiyalar  əsasən  altı  qrupa  bölünür:  şəhər 

destinasiyaları, sahil destinasiyaları, dağ destinasiyaları, kənd destinasiyaları, orijinal 

destinasiyalar və bənzərsiz-ekzotik-xüsusi destinasiyalar [36, səh. 6]. 

  Şəhər destinasiyaları 

Böyük  şəhərlər  turizm  baxımından  son  dərəcə  əhəmiyyətli  yerlərdir.  Turistik 

cazibədarlıqlara sahib olmaqla yanaşı, həm də iş yeri mərkəzləri kimi çıxış etmələri, 

konqres  və  yığıncaqlar  üçün  geniş  imkanlara  malik  olmaları,  təhsil  sahəsində 

müxtəlifliklər və imkanlar, mədəni-ictimai həyatın olması və canlılığı səbəbindən bu 

şəhərlərə çox böyük tələb vardır. Böyük şəhərlər ən əhəmiyyətli turist destinasiyası  

növlərindən  biridir  və  hər  zaman  turistlərin  diqqətini  cəlb  edir.  Şəhər  ərazilərində 

təqdim edilən müxtəlifliyə görə turizm geniş yayılmağa başlamışdır. Bununla yanaşı 

paytaxtlar  şəhər  turizminin  ən  mühüm  hissələridir.  Paytaxtlar  ölkələrin  siyasi 

mərkəzləri  olduğu  üçün  lobbi  fəaliyyəti  ilə  məşğul  olmaq  və  hökumət  qərarlarına 


10 

təsir  göstərmək  istəyən  iş  adamlarının  axınına  məruz  qalmaqdadır.  Eyni  zamanda, 

onlar  tarixi,  mədəni  və  simvolik  rolları  ilə  də  diqqət  çəkirlər.  Şəhər  turizmi  böyük 

şəhərlərin əksəriyyətinin iqtisadiyyatının əhəmiyyətli bir hissəsi olmaqla yanaşı şəhər 

inkişafı üçün də təsirli bir vasitədir [14, səh. 21]. 

Şəhərlərin öndə olan destinasiya mərkəzinə çevrilməsi üçün aşağıdakılara sahib 

olması çox önəmlidir [12, səh. 15]: 

 



çoxmillətli şirkətlərin mərkəzlərinin sayı 

 



xarici bankların və digər maliyyə şirkətlərinin sayı  

 beynəlxalq təşkilatların mövcudluğu  



 mədəni  göstəricilər  (muzeylər,  incəsənət  qalereyaları,  kitabxanalar,  teatrlar, 

opera zalları və təşkil olunmuş tədbirlərin sayı) 

 intensiv mətbuat və elektron media fəaliyyəti 



 ev  sahibliyi  edilən  beynəlxalq  turistlərin  sayıbirbaşa  uçuşların  sayı  və  digər 

destinasiyalarla əlaqələrin sayı, telekommunikasiya şəbəkələri. 

  Sahil destinasiyaları 

 

Dəniz-qum-günəş  ünsürlərinə  malik  olan  və  tətilə  çıxmaq  istəyənlərin  bu 



ünsürlərə  görə  əsasən  yay  aylarında  üstünlük  verdikləri  destinasiyalardır. 

Qloballaşma  ilə  məsafələr  azalmış  və  insanların  daha  da  uzaqlara  səyahət  etməsinə 

şərait yaranmışdır. 

  Dağ destinasiyaları 

Qış  aylarında  xüsusilə  qış  idman  növlərinə  maraq  göstərənlərin  və  qışın  təbii 

gözəlliklərini  görmək  istəyənlərin  üz tutduqları  destinasiyalardır.  Bundan  əlavə  elm 

adamları,  idmançılar  və  gəzinti  imkanlarından  faydalanmaq  istəyən  insanlar  da  dağ 

destinasiyalarına  maraq  göstərirlər.  Bunları  nəzərə  alaraq  xüsusi  proqram  və  turlar 

hazırlanır. İnsanlar əsasən həftə sonları şəhərin xaosundan uzaqlaşmaq, təbiətlə iç-içə 

olmaq  üçün  bu  məkanlara  üstünlük  verirlər.  Bununla  yanaşı  əhəmiyyətli  iş 

əlaqələrinin inkişafı, Davos Forumu kimi siyasi və iqtisadi yığıncaqlar yeni bir bazar 

seqmentini cəzb edir və qış tətil bölgələri üçün mövsüm yaradır. Nəticədə də dağlıq 

bölgələr turizmdən böyük mənfəət götürür. 


11 

  Kənd destinasiyaları 

Bütün bunlarla yanaşı kənd turizmi də sürətlə inkişaf etməkdədir. Kənd turizmi 

ferma turizmi, eko turizm və təbiət turizmi də adlandırılır. Kənd ərazilərində həyata 

keçirilən  bütün  növ  turizm  fəaliyyətləri  kənd  turizmi  çərçivəsində  dəyərləndirilə 

bilər.  Kənd  turizmi  insanların  yaşadıqları  yerlərdən  kənar  kənd  ərazilərinə  olan 

ziyarətləri, bu ərazilərdə cütçülərin istehsal etdikləri mal və xidmətləri bölgənin təbii 

xüsusiyyətlərinə  uyğun  olan  məkanlarda  tələb  edərək  və  regionda  pul  atırmaq 

istəklərini  minimallaşdıraraq  müvəqqəti  gecələmələri  zamanı  yaranan  hadisə  və 

əlaqələrin  bütünü  şəklində  ifadə  edilir.  Böyük  şəhərlərdə  yaşayan  insanların 

şəhərlərdən  qaçmaq,  təbiətə  və  təbii  olana  qayıtmaq  istəkləri  ilə  bu  destinasiyalara 

olan  tələbdə  xüsusilə  son  illərdə  böyük  artım  müşahidə  olunur.  Trekkinq,  təbiət 

gəzintisi,  kanoe,  dağlıq  turizm,  quşları  seyretmə,  balıqçılıq,  ovçuluq  və  s.  kənd 

turizminə  daxildir.  Bundan  əlavə  turistlər  bu  kənd  destinasiyalarında  qala  və  bu 

ərazilərdə həyata keçirilən əkinçilik fəaliyyətlərində də iştirak edə bilərlər. Xüsusilə 

də  heç  kənd  həyatı  görməyən  və  şəhərlərdə  yaşayıb  böyüyən  uşaqlar  üçün  bu 

fəaliyyətlər maarifləndirici xarakter daşıya bilər [14, səh. 21-23]. 

Kənd  ərazilərindəki  turizm  bütün  turizm  fəaliyyətlərinin  10-20%-ni  təşkil  edir. 

Kənd  əraziləri  turistlərə  etnik  və  coğrafi  xarakterindən,  tarixindən,  fərqli 

mədəniyyətindən və kənd təbiətindən qaynaqlanan sehirli bir cazibə təqdim edir [16, 

səh. 7]. 

  Orijinal ölkələrdəki destinasiyalar (3-cü Dünya ölkələri) 

 

Orijinal ölkələrdəki destinasiyalar çox tez-tez üstünlük verilən destinasiyalardan 



deyildir. Turistlər turizmi məhdud şəkildə inkişaf etmiş yerlərdəki təcrübələrdən zövq 

alırlar.  Daha  çox  Asiya,  Cənubi  Amerika  və  Afrikadakı  inkişaf  etməkdə  olan 

destinasiyalar  yerli  əhali  və  pozulmamış  təbiət  ilə  qarşılıqlı  ünsiyyətdə  olmaq  üçün 

komfortlarından imtina etməyə hazır olan kiçik bir macərapərəst turist qrupunu cəlb 

edirlər. 

  Bənzərsiz- Ekzotik- Xüsusi destinasiyalar 



12 

 

Bu  destinasiyalarda  yaşanacaq  təcrübələr  “həyat  boyunca  bir  dəfə”  şəklində 



təqdim  olunur  və  yüksək  ödəniş  qarşılığında  həyata  keçirilir.  Bu  destinasiyalar  orta 

hesabla bir turistin xəyalını gerçəkləşdirir və onlara xüsusi prestijli bir məhsul olaraq 

qiymət  qoyulur  və  təqdim  edilir,  məsələn  toy,  balayı,  yubileylər  ya  da  xüsusi  bir 

səyahət və ya stimul verici səyahətlər şəklindədir [14, səh. 23]. 

 

Cədvəl 1.1 



Destinasiya növləri - Əsas hədəf bazarlar və həyata keçirilən fəaliyyətlər [36, səh. 7] 

 

Destinasiya növü 



İstehlakçılar 

Fəaliyyətlər 

Şəhər 

İşgüzar-MICE 



Görüşlər-Stimulverici  səyahətlər-

Konfrans-Sərgilər 

Təhsil-Din-Sağlamlıq 

Boş vaxt 

Görməli yerlərə  

gəzinti-Alış-veriş-Şoular-Qısa 

fasilələr 

Sahil 


İşgüzar-MICE 

Görüşlər-Stimulverici  səyahətlər-

Konfrans-Sərgilər 

Boş vaxt 

Dəniz-Günəş-Qum 

Dağ 


İşgüzar-MICE 

Görüşlər-Stimulverici  səyahətlər-

Konfrans-Sərgilər 

Boş vaxt 

Xizək-Dağ İdman  

növləri-Sağlamlıq 

Kənd 

İşgüzar-MICE 



Görüşlər-Stimulverici  səyahətlər-

Konfrans-Sərgilər 

Boş vaxt 

İstirahət-Kənd  

təsərrüfatı-Maarifləndirici 

fəaliyyətlər-İdman 

Orijinal Üçüncü Dünya 

İşgüzar-MICE 

Biznes imkanlarının  

tədqiqi-Stimulverici səyahətlər 

Boş vaxt 

Macəra-Orijinal- 

Xeyriyyə-Xüsusi maraq 


13 

                                                                                                            Cədvəl 1.1-in ardı 

 

Bənzərsiz-Ekzotik-Xüsusi 



İşgüzar-MICE 

Görüşlər-Stimulverici  səyahətlər-

Uzaq və sakit 

bir yerdə dincəlmə 

Boş vaxt 

Özəl hadisə-Bal ayı-Yubiley 

 

Bundan əlavə turistik destinasiyalar aşağıdakı şəkildə də qruplaşdırıla bilər [14, 



səh. 18]: 

1. Etnik turizm və etnik destinasiyalar: Maraqlı etnik qrupların  həyat tərzini və 

mədəni  dəyərlərini  izləmək  məqsədiylə  insanların  etdikləri  gəzintiyə  etnik  turizm 

deyilir. 

2.  Mədəni  turizm  və  mədəni  turistik  destinasiyalar:  İnsanların  yaddaşlarında 

qalan bölgələri təkrar görmək, yox olmağa üz tutmuş həyat formalarını təkrar izləmək 

və  bunlara  təkrar  qatılmaq  məqsədiylə  edilən  gəzintilərə  mədəni  turizm  deyilir.  Bu 

turizm növündə insanlar ümumiyyətlə çöl və ya şəhərətrafı ərazilərdə yemək yemək, 

bölgənin geyim festivallarına, folkloruna qatılmaq və ya qədim əl sənətlərini görmək 

istəyirlər. 

3.  Tarixi  turizm  və  tarixi  turistik  destinasiyalar:  tarixi  cəhətdən  zəngin  turistik 

yerləri və dəyərləri görmək, keçmişin əhəmiyyətli hadisələrini canlandıran səs və işıq 

nümayişlərinə  qatılmaq,  rəhbərlərlə  kilsə  və  katedral  gəzintiləri  etmək  və  abidələri 

görmək  və  s.  məqsədi  ilə  həyata  keçirilən  turizm  fəaliyyətinə  tarixi  turizm  deyilir. 

Tarixi  turizmdə  xüsusilə  təşkilati-kütləvi  gəzintilər  edilə  və  böyük  şəhərlərdə  asan 

şəkildə gediləcək yerlərdə və ya mərkəzlərdə tarixi hadisələrin canlandırılması təşkil 

edilə bilər. 

4.  Ekoloji  turizm  və  ekoloji  turistik  destinasiyalar:  İnsanların  təbiətə  dönmək, 

insan-torpaq  əlaqəsini  qavramaq  və  ya  buna  qarşı  həssaslıq  qazanmaq  məqsədiylə 

edilən  gəzintilərə  ekoloji  turizm  deyilir.  İnsanları  uzaq  bölgələrə  səfər  etməyə  cəlb 

edən  bu  turizm  növündə  etnik  cazibədarlıqların  yerinə,  təbii-ekoloji  cazibədarlıqlar 

başda gəlir. Ekoloji turizm ümumiyyətlə coğrafi xüsusiyyət daşıyır. İnsanlar daha çox 



14 

milli  parkları,  təbiətin  möcüzələrini  görmək,  uzun  məsafələri  qət  etmək,  dağa 

dırmanmaq, qayıq ilə gəzinti etmək və düşərgə təşkil etmək istəyirlər. 

5.  Əyləncə  (Əyləncə  istiqamətli)  turizmi  və  əyləncəli  turistik  destinasiyalar: 

İnsanların  rahat bir mühitdə  ictimai  əlaqələri  inkişaf  etdirmək,  günəş vannası qəbul 

etmək,  müxtəlif  idman  fəaliyyətlərinə  qatılmaq,  şəfa  duşları  qəbul  etmək,  xoş  və 

sakitləşdirici  bir  mühitdə  olmaq  məqsədiylə  etdikləri  gəzintiyə  əyləncə  turizmi 

deyilir. Əyləncə turizminin əsas məqsədi insanları rahatlıqla təmin etməkdir. 

6.  İşgüzar  (iş  məqsədli)  turizm  və  işgüzar  turistik  destinasiyalar:  Yığıncaq 

məqsədiylə  edilən  turizmə  işgüzar  turizmi  deyilir.  Konqres,  simpozium,  seminar, 

konfrans  və  kurslar  bu  yığıncaqların  başında  gəlir.  İş  gəzintiləri  ümumiyyətlə  digər 

turizm  növlərindən  biri  və  ya  bir  neçəsi  ilə  birgə  həyata  keçirilə  bilər.  Bir  turistik 

bölgədə çox zaman birdən çox turizm imkanı olur. Məsələn, əsasən əyləncə imkanları 

təmin edən bir turistik bölgə eyni zamanda iş turizmi üçün (yığıncaqlar üçün) də əsas 

bölgə ola bilər. 

Bir ərazi destinasiya ola bilmək üçün bəzi özəlliklərə sahib olmalıdır. Həmin bu 

özəlliklər turistlərin bu destinasiyanı seçməsi və destinasiyanın inkişafında ən önəmli 

amillər kimi qiymətləndirilir [21, səh. 6].  

Turistlər gözlənti və tələblərinə cavab verə bilən turizm destinasiyasını seçirlər. 

Turistlər  destinasiyada  istifadəsi  asan  olan  xidmətlərin  olduğu  turist  yönümlü 

cazibədarlıqlara meyl edirlər [3]. 

Destinasiyalar bir neçə fərqli özəlliklərə malik olurlar və bunlardan ən əsasları 

“cəlbedicilik,  əlçatanlıq,  imkanlar,  müvafiq  paketlər,  fəaliyyətlər,  köməkçi 

xidmətlər”-dir.    Cəlbedicilik  –  destinasiya  təbii,  insan  əlindən  çıxmış,  bir  məqsədə 

xidmət etmək üçün hazırlanmış və miras olaraq keçmiş sivilizasiyalardan dövrümüzə 

çatmış əsərlər ilə xüsusi hadisələrin bütünüdür. Destinasiyanın əlçatanlığı dedikdə isə 

müxtəlif növ nəqliyyat vasitələri ilə bura səfər etmənin mümkünlüyü nəzərdə tutulur. 

Həmçinin  destinasiyalarda  yerləşdirmə,  qidalanma,  satınalma  və  s.  turistik  imkanlar 

olmalıdır.  Müvafiq  paketlər  isə  vasitəçilər  və  turizm  üzrə  səlahiyyətli  şəxslər 

tərəfindən  əvvəlcədən  hazırlanmış  tur  və  yaz  gəzinti  paketləridir.  Fəaliyyətlər 



15 

dedikdə  səfər  zamanı  turistlərin  iştirak  edə  biləcəyi  bütün  fəaliyyət  növləri  nəzərdə 

tutulur. Destinasiyanın köməkçi xidmətləri təmin etməsi isə turistlərin hər an ehtiyac 

duya  biləcəkləri  bank,  rabitə,  poçt,  qəzet  köşkü,  xəstəxanalar  və  s.  xidmətlərin 

mümkünlüyüdür [11, səh. 78]. 

Laitinenə  (2004)  görə  turistik  destinasiyalarda  aşağıdakı  başlıca  özəlliklər 

olmalıdır [4]: 

  Destinasiyada mütləq turizmin inkişafını təmin edəcək infrastruktur olmalıdır. 

İnfrastrukturu  təşkil  edən  faktorlar  isə  ictimai  xidmətlər,  nəqliyyat  və  digər 

sosial xidmətləri turistlərin istifadəsinə verir. 

  Destinasiya turistlərin seçim zamanı diqqət yetirəcəkləri cazibədarlıqlara sahib 

olmalı və bu cazibədarlıqlar inkişaf etdirilməlidir.  

  Destinasiyanın turizm marketinqi və planlaması effektiv olmalıdır. 

  Destinasiya əlçatan olmalıdır.  

 


Yüklə 1,65 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə