A n a r əsərlər I hekayələr, povestlər



Yüklə 3.29 Mb.

səhifə14/31
tarix03.04.2017
ölçüsü3.29 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   31

QARAGİLƏ 

 

Rübabə Muradovanın xatirəsinə1 

 

Musiqi  şöbəsinin məsul redaktoru İmran bir əlində  qələm 



sabahkı verilişlərin proqramını  nəzərdən keçirirdi. Onun başı 

üstündə dayanmış Tahir izahat verirdi: 

–7.15-də opera musiqisi. – "Koroğlu",  "Sevil", "Vətən". – 

Sabahkı proqramı o hazırlamışdı – 8.20-də rəqslər. 9.40-da aşıq 

musiqisi. 10.15-də simfonik saat. 11.00. Muğamat konserti. 

12.50–də... 13.30–da... 17.15-də.... 

İmran diqqətlə qulaq asırdı. Onun heç bir etirazı yox idi. 

Proqram rəngarəng, maraqlı tərtib olunmuşdu. 

–20.30–da lirik mahnılar. "Küçələrə su səpmişəm",  "Aman 

ovçu", "Bəxtəvər oldum" – Tahir susdu.  

İmran başını qaldırdı: 

–Yaxşı sonra? 

Tahir bir an duruxdu, sonra qətiyyətlə əlavə etdi: 

–Bir də Eldar Musayevin "Rəna" mahnısı.  

İmran təəccüblə ona baxdı. 

–Düzdür, İmran müəllim, – Tahir izah etməyə başladı, – bu 

mahnını bu gün vermişik, amma... 

–Nə amma? 

Tahir özü də bilmirdi "nə amma?". Amma o, İmrana necə 

başa salsın ki, mahnını bu gün ondan xəbərsiz veriblər, nahaq 

veriblər. Bu mahnı  məhz sabah, özü də  məhz 20.30-da 

getməlidir. 

Gənc bəstəkar Eldar Tahirin dostu idi. Amma məsələ bunda 

deyil. Rəna Eldarın nişanlısıdır, mahnı ona həsr olunub, amma 

məsələ bunda da deyil. Məsələ ondadır ki, sabah Rənanın ad 

günüdür. Tahir Eldara söz vermişdi: onlar Rənagilə girib 

paltolarını çıxaran dəqiqələrdə Eldar cibindən hədiyyəsini – cib 

radiocihazını  çıxaracaq, Tahir də deyəcəkdi: Eldar, bir Bakını 



 245 

tut. Eldar da Bakının dalğasını tutacaqdı  və bu zaman, düz 

dəqiqəbədəqiqə diktor elan edəcəkdi: Eldar Musayev: "Rəna". 

Və məlahətli bir səs Eldarın adından Rənaya vurğun bir könlün 

eşq–məhəbbət təranəsini oxuyacaqdı. 

İmran dedi: 

–"Rəna" mahnısını çıxart, yerinə ayrı bir şey sal. 

Tahir dinmədi. Bütün bu səbəbləri izah etmək çox çətin 

olardı. 

–Bəlkə  qalsın...  bilirsiz... – deyə o zəif bir cəhd etdi. 

İmran quru bir tərzdə: 

–Yox, Tahir, – dedi, – mütləq dəyiş. Bilirsən ki, gündə eyni 

mahnıları vermək olmaz, – o ayağa qalxdı – Yaxşı, mən 

studiyaya gedirəm – qapıya çatarkən bir də Tahirə tərəf döndü 

– əvəzinə bir xalq mahnısı sal. "Gül oğlan", ya "Qaragilə". 

–Yaxşı. 


Tahirin ovqatı  təlx olmuşdu. O, Eldara nə deyəcəyi və 

Rənaya nə sürpriz hazırlayacaqları haqqında düşünürdü. 

 

*** 

Kazım Təbriz yaxınlığındakı Hacı  Yəhya çayxanasında bir 

küncdə oturub düşünürdü: hansı yaxşıdır – sıldırım qayadan 

uçuruma atılmaq, ya baş gicəlləndirən sürətlə gündə belədən-

belə gedən Amerika hərbi maşınlarının altına tullanmaq? 

Onun qərarı qəti idi. 

Kazımın 37 yaşı vardı. Ömrünün on dörd ilini məhbəsdə 

keçirmişdi. On dörd il idi ki, o ulduzları, günəşi, istini, sazağı 

mil-mil barmaqlıqlar arasından görmüş, duymuşdu. On dörd il 

idi ki, o, anasının, Mihinin, dostlarının taleyindən, otların 

iyindən, quşların səsindən, cahan hadisələrindən, Savalandan 

əsən sərin mehdən – insanlardan, dünyadan xəbərsizdi. On 

dörd il idi ki, o haqqa, ədalətə inamını, xoşbəxt gələcəyə 

inamını qırıb sınıq güzgü kimi atmışdı. Ömrünün on dörd ilini 

Kazım məhbəsdə çürütmüşdü.  İndi o azad idi. Neçə gün idi 

məhbəsdən buraxılmışdı. 



 246 

Ümidsizliyin sal divarına dirənmiş adam belə özünə bir baba 

yolu qoyur. Kazım məhbəsdə ümid güzgüsünü sındırıb atarkən 

bir parçasını saxlamışdı. Bu parçada onun son pənahı, son 

sığnağı, ömrünün yeganə  və axırıncı xilas cığırı – baba yolu 

əks olunmaqdaydı. "Bəlkə, anam hələ yaşayır? Bəlkə, Mihin 

diridir? Bəlkə, dostlardan sağ qalanı var?". Səhərsiz məhbəs 

gecələrinin on dörd illik qaranlığında heç kəsin 

maraqlanmadığı, heç kəsin soruşmadığı Kazım bu nigaran 

fərziyyələrlə yaşamışdı. 

Bir nəfər, heç olmasa bircə nəfər onu yada salmalı idi. Bir 

cüt göz ana gözləri, dost gözləri, ya da Mihinin qara gözləri 

onun yolunu çəkməliydi. Yoxsa hər şey mənasızlaşardı. Gərək 

o kiməsə, bir nəfərə, bircə  nəfərə lazım olaydı. Lakin bu puç 

bir ümid idi. Anası altı il bundan qabaq ölmüşdü. 

Qardaşlarından biri itkin düşmüş, o biri asılmışdı. Dostlar... 

Uzun məhbəs illəri  ərzində o dostları tez–tez yada salırdı. 

Qurban, Hüseyn, Əyyub... "Bizə dost demək olarmı? Hüseynlə 

bir böyümüş, Qurbanla, Əyyubla bir oxumuşuq. Lakin 

yollarımız çox tez ayrıldı. Uşaqlıq, ilk gənçlik dövrü 

qurtaranda, yol seçmək məqamı gələndə biz ayrı–ayrı səmtlərə 

getdik... Daha doğrusu, onlar getdi. Mən getmədim. Öz 

yerimdə durdum. O vaxt mənə elə gəlirdi ki, ən doğru yol heç 

bir yol seçməmək, heç bir səmtə getməməkdir. Bir yerdə durub 

dayandığın yeri seyr etmək, dərk etmək, dərindən öyrənmək, 

sevmək. Günəşə baxmaq. Məgər günəşə baxmaqçün harasa 

getmək lazımdır. Günəş hər yerdən görünür. (Doğrudur günəş 

hər yerdən görünür, lakin bəzən ona dəmir barmaqlıqlar 

arasından baxmalı olursan – bu həqiqəti Kazım sonralar başa 

düşdü). 


Məgər ayın, ulduzların, bahar yağışının gözəlliyini 

duymaqçün mütləq bir yol seçmək, baş alıb harasa getmək, bu 

uzun səfərdə yüz işgəncəyə, əzaba dözmək lazım idi... 

Əyyub mənim müddəalarıma cavab verirdi ki, aya, ulduza, 

yağışa, küləyə, günəşə öz dilində ay, ulduz, yağış, külək, günəş 


 247 

demək haqqıyçün, ömrü boyu bellərini büküb qara torpaqdan 

başqa heç bir şey görməyən insanların başını qaldırıb günəşə, 

aya, ulduza baxa bilmələriyçün mübarizə etmək lazımdır. 

Qurban, Hüseyn, Əyyub mübarizə yolunu seçdilər. Bu yol 

Qurbanı və Hüseyni dar ağacına gətirdi, Əyyub isə... 

On dörd il idi ki, Kazım  Əyyubun aqibətindən xəbərsizdi. 

Ümid güzgüsünün hifz olunmuş parçasında o, tez-tez Əyyubun 

əksini görürdü. 

Bəli,  Əyyub sağ qalmışdı. Amansız qisasın cəllad  əli ona 

dəyməmişdi. 

Kazım məhbəsdən çıxandan sonra Əyyubun yaşadığı balaca 

daxmaya getdi, ona mərkəzi xiyabanda ikimərtəbəli evi nişan 

verdilər. 

Mübarizə yolunun çoxlu kəsələri var. Bu kəsələrə düşüb 

geriyə  də qayıtmaq, başqa yollara gedib çıxmaq da 

mümkündür. 

Əyyub indi fars dilində ruznamə buraxır. Günəş  əvəzinə 

"şəms", yağış əvəzinə "baran" yazır və isbat eləməyə çalışır ki, 

gec-tez hamı belə deyəcək. 

Kazım ikimərtəbəli evin qapısından içəri girdi. Əyyub əvvəl 

onu tanımadı, sonra tanıdı, sevindi, sonra pərtləşdi, nədənsə 

pörtdü. Kazım da sıxılırdı. Çünki danışmağa söz tapmırdılar. 

Bu ağır sükuta son qoymaqçün Əyyub ailəsindən danışmağa 

başladı. Onun iki uşağı vardı. Arvadı Şəmsiyyə xanım fars idi, 

özü də yüksək rütbəli Tehran məmurlarından birinin qızı idi. 

Əyyubun gənclik büdrəmələrindən sonra onun taleyi üçün bu 

nigahın  əhəmiyyəti çox böyük idi. Xoşbəxtlikdən  Şəmsiyyə 

xanım məhdud milli hisslərdən çox yüksəkdə dururdu. Onun 

üçün azəri və fars anlayışları yox idi və məhz buna görə də o, 

uşaqlarını fars dilində tərbiyələndirirdi. 

Əyyub Kazımı çöl qapısına qədər ötürdü. Həyətdə iki 

bağban  əyilib qan-tər içində yer qazırdılar.  Əyyub onlara 

göstərişlər verdi. Kazım düşündü: görəsən başlarını qaldırıb 

günəşə baxmağa bunların macalı olurmu?  


 248 

–Ərbab nə buyuracaq? 

Xidmətçi Kazıma yanaşmışdı. Kazım: 

–Çay gətir, – dedi. 

–Baş üstə, – xidmətçi getdi. 

Kazım yenə  ağır fikirlərə  qərq oldu. Əyyubgilə bir həftə 

bundan qabaq getmişdi. Məhbəsdən çıxdığı bir aya yaxındı. 

Bəs o nəyi gözləyir, axı nəyi gözləyirdi? Məhbəsdən çıxdıqda o 

sanki özgə bir zamana, yad bir ölkəyə düşmüşdü. O heç kəslə 

ünsiyyət bağlaya, ülfət tapa bilmirdi. Onun varlığı, heç kimə, 

heç nəyə  gərək deyildi. Onun həyatının heç bir mənası, 

məqsədi yox idi? Bəs o niyə yubanırdı.  İlk gənclik illərində 

nigaran, qorxunc, vahiməli bir meyl kimi keçən, məhbəs 

illərində get-gedə durulan, aydınlaşan, sabitləşən, azadlığa 

çıxdıqdan, bir ayda şahid olduğu bütün bu şeyləri gördükdən 

sonra qəti qərar halına gələn bu fikri – intihar fikrini həyata 

keçirməyi niyə yubandırır, bu gündən sabaha keçirir, tərəddüd 

edir, günü günə satırdı? 

O nə gözləyirdi, nə istəyirdi? O niyə yaşamaqdan, 

dirilikdən, həyatdan belə  bərk-bərk yapışmışdı? Məqsədi 

nəydi? 

Mubarizə, azadlıq, ədalət. O heç vaxt belə yüksək məqsədlər 



haqqında düşünmürdü. Mihin sağ olsaydı Kazım hər səhər 

onun saçlarını öpər, öpə-öpə Mihini yuxudan oyadardı – tək elə 

bir buna görə yaşamağa dəyərdi. Fəqət Mihin də yox idi. 

–Bu da çay, buyurun, ərbab. 

Kazım qarşısındakı isti çaya baxırdı. Amma isti çay, bürkü 

çayxana,  Əyyubun ikimərtəbəli evi, on dörd illik məhbəs 

gecəsi, pəncərədən görünən on dörd gecəlik ay, gündə belədən-

belə gedən Amerika maşınları, sıldırım qaya, intihar qərarı – 

hər  şey, hər  şey harasa dala çəkilmiş, dumanlanmış, itmişdi. 

Kazım Mihini düşünürdü. Qısa sürən xoşbəxt günlərini 

düşünürdü. 

...O zaman Kazım siyasətdən uzaq bir tələbə idi. Alman 

fəlsəfəsi, rus, fransız romanı, italyan incəsənəti, Şərq musiqisi, 


 249 

bir də  qəlb munisləri – Nizami, Hafiz, Füzuli... Kitablar, 

albomlar, vallar... Kazımın aləmi, Kazımın varlığı bu idi. 

Dostlar onu siyasətə  cəlb etmək istəyirdilər. O, Xəyyamın bir 

rübaisini misal gətirərək boyun qaçırırdı. Dostlar ona milli 

istiqlaliyyətdən danışırdılar. O cavab verirdi: Milli hiss məhəlli 

hissdən nə qədər yüksəksə, ümumbəşəri hiss də milli hisdən o 

qədər yüksəkdir. Və əlavə edirdi – Göte bunu hələ XIX əsrdə 

deyib.  İndi isə XX əsrdir. XX əsrdə millətlər yoxdur. XXI 

əsrdə isə dillər də olmayacaq. Mən nə azəriyəm, nə fars, nə 

ingilis, nə çinli. Mən bəşər oğluyam. Mən Füzulini azəricə 

oxuyuram, amma o mənimlə könlün dilində, tərcüməyə 

ehtiyacı olmayan bir dildə – Hafizin, Petrarkanın, Heynenin 

dilində danışır". 

Kazım indi bu fikirləri xatırlayıb gülümsündü və sonra onu 

istintaq edən sərhəngi xatırladı. "İranda bir millət var – fars 

milləti, bir dil var – fars dili". – Sərhəng onunla nə Götedən 

söhbət eləyirdi, nə də Xəyyamdan. O harın bir qüvvətin dilində 

danışırdı. 

Acı məhbəs xatirələri bataqlıq kimi onun fikrini çəkir, lakin 

Mihinin işıqlı surəti yenidən Kazımın yaddaşında alışır, bayraq 

kimi dalğalanır, onun xəyalının üzərinə xoş bir axşam təəssüfü 

çökərək uzaqlara aparırdı. 

"Axır ki, bir dəfə dostları tovlayıb onu yığıncağa apardılar. 

Təbrizdə yenicə açılmış Darülfünunun böyük salonunda 

toplanış vardı. Gənclər alovlu çıxışlar edirdi. Kazım sanki 

bütün bu sözləri birinci dəfə  eşidirdi. Otaq mübahisələrinin 

tezisləri böyük salon dolusu bir izdihamı  təlatümə  gətirən 

çağırış, qüdrət olmuşdu. Kazımın başında bütün aləm 

qatışmışdı. Bir tərəfdən  Şopenhauer və onun kədəri, bir 

tərəfdən  Şah  İsmayıl Xətai və onun Azəri dilində verdiyi 

fərmanlar. 

Yığıncaqdan sonra müsamirə oldu. Xanəndələr aşıqları, 

rəqqasələr xanəndələri  əvəz edirdilər. Sonra səhnəyə Mihin 

qalxdı. O, xalq mahnısı oxudu. 


 250 

Kazım Mihinə baxır, onun səsini eşidirdi və nədənsə ona elə 

gəlirdi ki, bahar çağı iydə  ağaclarını iyləyir, iydə  ətri duyur. 

Elə bil kimsə yüz illər boyu qoca Şərq  şairlərinin yaratdıqları 

ən xəfif,  ən kövrək məhəbbət beytlərini onun qəlbinə 

pıçıldayırdı. 

Müsamirədən sonra Qurban Kazımı Mihinlə tanış elədi... 

Onlar yuxulu Təbriz küçələriylə gedirdilər. Mihin zümzümə 

edirdi, iydə  ağaclarının iyi gəlirdi. Onlar yağışa düşdülər. 

Mihin bir ağacın altında dayandı, ağacın yarpaqlarından, 

budaqlarından onun başına damcı-damcı su yağırdı. Kazım 

yağışın lap altında dayanıb Mihinə  şer oxuyurdu: nə 

Petrarkadan, nə Hafizdən, Füzulidən oxuyurdu: 

 

Könüldə min qəmim vardır ki, pünhan eyləmək olmaz,  



Bu həm bir qəm ki, el tənindən əfqan eyləmək olmaz.  

Nə müşkül dərd olursa, bulunur aləmdə dərmanı  

Nə müşkül dərd imiş eşqin ki, dərman eyləmək olmaz. 

 

Yağış şiddətlənir, Kazım bu qəzəli oxuyur və başa düşürdü 



ki, Mihinə  aşiq olmuşdur, bir də o həqiqəti dərk edirdi ki, 

Füzuli də, Petrarka da, Hafiz də könlün dilində yazmışlar. 

Lakin aşiq olanda italiyalı sevgilisinə Petrarkadan oxuyur, fars 

Hafizi yada salır, Kazım isə bu yağışlı axşam qədim 

Azərbaycan  şəhərinin ağacları altında qaragözlü bir qıza 

Füzulinin ölümsüz beytlərini pıçıldayırdı. 

Mihinlə Kazım evləndilər. Kazımın qəlbini sarsıtmış Mihin, 

onun  əqidəsini, siyasətdən gen gəzmək  əqidəsini sarsıda 

bilməmişdi.  Əksinə o, Mihinə  təsir göstərməyə çalışırdı. 

"Mübarizəyə qarışma, istedadını, səsini, təbəssümünü siyasətə 

qurban vermə", – deyirdi.  

Daş qayaya rast gəlmişdi. Mihini qayəsindən döndərmək 

mümkün deyildi. O, tez-tez fədailər qarşısında çıxış edir, 

Təbriz radiosuyla inqilabi mahnılar oxuyurdu. 

...Bir-birindən ağır   səhnələr Kazımın   gözləri qarşısında 


 251 

canlandı. Aləm dağılırdı. Minlərlə insanın ümidi, fərəhi, əməyi 

Tehran sərbazlarının təpiyi altında yerlə yeksan olur, əzilirdi... 

Xaraba qalmış evlər, söndürülmüş ocaqlar, dərbədər olmuş 

ailələr... 

Kazım öz taleyindən arxayın idi – heç bir vaxt siyasətə 

qarışmamışdı, ona zaval yoxdu. O vicdan əzabı  çəkirdi. 

Dostlar, qardaşlar, ən yaxşı adamlar qurban gedərkən kənarda 

qalmaq, öz başını girləmək, sakit yerdə daldalanmaq kişilikdən 

deyildi. Nə etməli, vaxtında onlara qoşulmadı, indi də onların 

taleyinə şərik çıxa bilməz. Kazım nə biləydi ki, bütün bunlara 

baxmayaraq on dörd il məhbəsdə yatmalı olacaq. O, düşünən, 

ziyalı, savadlı bir Azəri idi – deməli,  şahənşah səltənətinin 

düşməniydi. Onun təqsiri – mübariz dostları idi. Onun günahı – 

arvadı Mihin idi. Səsini, təbəssümünü, istedadını inqilabın 

sərəncamına vermiş müğənni Mihin. 

Şah qoşunları  Təbrizə soxulduqları gün aləm qatışmışdı. 

Kazım böyük müsibətlə evlərinə çata bildi. O, dəli kimi otağa 

atılıb Mihini soruşduqda qoca anası: – gəlməyib, – dedi, – 

görəsən harda qaldı – qarı  əllərini göyə qaldırdı, – Allah sən 

özün xətadan saxla. 

Kazımın gümanı yalnız radio binasına idi. Lakin Radio 

mühasirə edilmişdi. O, binaya yaxın düşə bilmədi. İki saatdan 

sonra Kazımı da apardılar. 

Məhbəsə çatan qırıq məlumatlardan aydın olurdu ki, 

mübarizlərin çoxu son gülləyə qədər vuruşmuş, son gülləni öz 

gicgahına sıxmışlar. Lakin ələ keçənlər də olub. 

Kazım ələ keçmiş qadınlarla əsgərlərin vəhşi rəftarından çox 

şey eşitmişdi, çox şey bilirdi. Mihin haqqında, mühasirə 

olunmuş radio binası haqqında düşünərkən o həmişə Mihini 

həlak olmuş bilmək istəyirdi. Kazım xəyalən eşitdiyi fəryadlara 

–  şərbazlar  əlində çapalayan Mihinin fəryadlarına dözə 

bilmirdi. Bəzən o yuxuda Mihini görürdü. Kazım təhqir 

olunan, iztirab çəkən arvadının imdadına yuxuda belə çata 

bilmirdi. O, bu vahiməli yuxudan oyanır, dəhşət onu basırdı, 


 252 

doğrudanmı, Mihin bu vəhşilərin  əlindədir, min əzaba, 

işgəncəyə dözür. Yox, yox, – Kazım özünü sakit edirdi – 

"Mihin ölüb, rahatlanıb, dincəlib". 

Kazım Mihinin xəyali qəbrini gözləri önündə canlandırırdı. 

Bu onun təsəllisi idi. 

Kazım indi o məzar haqqında düşünürdü. Bu qəbir daşı tək 

Mihinin deyil, onun, Kazımın da ömrünün sonluğu, ömrünün 

axırıncı mənzili idi. 

Kazımın ümidi də, inamı, ömrünün mənası, məqsədi də 

məhz bu daşa dəyib çilik-çilik olmuşdu. Bu xəyali məzardan o 

yana yol yox idi. Kazım bunu bilirdi. Bəs ona nə qalırdı? Gec 

də olsa Kazım çox mətləbləri anlamışdı. O, xalqının qeyrətini 

yox, cəzasını  çəkmişdi. O, məhbəsdən çıxdığı bu müddətdə 

dövlətin narahat, nigaran bir tələsikliklə apardığı farslaşdırma 

siyasətini görürdü, lakin Kazım bu siyasətə qarşı duranların 

iyini-sorağını belə  eşitməmişdi. O bilirdi ki, təkbaşına 

mübarizə etmək ağılsızlıqdır. "Bəlkə, heç lazım da deyil" – 

deyə acı-acı sual edirdi. Tamam bədbinləşmişdi. 

Kazım  ətrafdakı söhbətləri dinləmir, lakin ayrı-ayrı sözləri 

eşidirdi. "Günəş, çörək, yağış". Birdən Kazıma elə gəldi ki, bu 

sözləri yalnız bax bu adamlar, bir də o özü – Kazım işlədir, 

başa düşür. Bu çayxananın çölündə, bütün bu şəhərdə, bu 

ölkədə, bu dünyada heç kəs, heç kəs bu dildə danışmır. Beş 

dəqiqədən sonra bu adamlar gedəcək, Kazım bir də heç vaxt 

onlara rast gəlməyəcəkdi. 

Kazıma elə gəldi ki, ölməsə, bir az da çox yaşasa yer üzündə 

bu sözləri bilən, bu dili anlayan yeganə adam olacaq, o, bu 

aqibəti istəmirdi. Lakin o bu ehtimala qarşı mübarizə yollarına 

da bələd deyildi. İndi o, yalnız bircə  şey istəyirdi: intihar 

etmək. 

Çayxana dolur, boşalır, kimsə gəlir, kimsə kedir... 



Künçdə oturub dərin fikirlərə dalmış, bayaqdan bəri yalnız 

bircə stəkan çay içib hərəkətsiz oturmuş adam heç kəsin 

diqqətini cəlb etmirdi... Kazım fikirlərindən ayrılıb adamlara, 


 253 

onların hərəkətlərinə, danışıqlarına diqqət verməyə başladı. 

Sanki həyatının bu axırıncı anlarında o gördüyü son insanların  

hərəkətlərini, danışıqlarını – həyatın  bir qəlpəsini özüylə ora, 

qaranlıq, mübhəm bir aləmə aparmaq istəyirdi. Qarşıdakı 

masanın arxasında oturan, kişilərdən biri xidmətçini çağırdı: 

–Gədə, – dedi, – o nəmənədir ora mindirmisiniz? 

–Radiodur, ərbab, ağa onu Amerika dükanından alıb. 

–Atan rəhmətlik, bə indi niyə lal Qulaməli kimi susub durub? 

–Ərbab, indi Tehran ingilis dili dərsi verir, odur ki, radionu 

qurmuruq. 

–Tehran olmasın, ayrı yer olsun, – kişi  əyilib xidmətçinin 

qulağına nə isə  pıçıldadı. Xidmətçi diksinib sıçradı. Xeyli 

həyəcanlı halda çayxana sahibinə yanaşdı. Nə isə ona dedi. 

Sonra çayxana sahibi qarşıdakı masaya tərəf gəldi. Kişiyə 

müraciətlə: 

–Əziz qonağımın bir sözü iki ola bilməz, – dedi. – Ağa nəyə 

qulaq asmaq istəyirsə qulaq asa bilər.  Əziz qonağa canımı da 

qurban verərəm. 

–Qurbanın quzudan olsun. Mən dedim bir muğamata qulaq 

asaq, – kişi qeyri-müəyyən bir səmtə işarə etdi. – O tayda yaxşı 

xanəndələr var. İcazə versəniz... 

Kişi cavab gözləmədən ayağa qalxdı, radiocihaza tərəf 

addımladı. Çayxana sahibinin bənizi qaçmışdı, amma özünü o 

yerə qoymurdu. Kişiyə müraciətlə: 

–Ağa, – dedi – ancaq siyasət... 

–Arxayın ol, – kişi onun sözünü kəsdi. – Muğamata qulaq 

asaq. Mən onların saatlarını bilirəm.  İndi muğamat verirlər. 

Segahın da ki, nə urusu, nə ingilisi, segah elə segahdır da... hə, 

elə ki, keçdi kommunist təbliğatına, o saat səsini batır. 

Ximdətçi Kazıma yaxınlaşdı: 

–Bəlkə, ərbab pulunu vermək istəyir.  

Kazım:                                                     

–Yox, – dedi, – mən hələ oturacam. Bir çay da gətir. 

Kişi radioyla əlləşirdi. Qarışıq səslər gəlirdi – ərəbcə, 


 254 

türkcə, ingiliscə, firəngcə – hər millətin öz səsi vardı.   

Birdən... çayxanaya iydə ağacının ətri doldu. 

Birdən çayxana yox oldu, adamlar yox oldu, ətrafa uzaq 

Təbriz axşamı çökdü. Yağış yağdı. Ortada tək bir ağac qaldı. 

Ağacdan şırıl-şırıl su damcıları tökülməyə başladı. Bu damcılar 

ağacın altında dayanmış qaragözlü qızın  saçlarına gildir-gildir 

axırdı, Kazım qızdırmalı kimi yerindən sıçradı, radioya tərəf 

cumdu. O, sanki radiodan gələn səsi  qurtum-qurtum içmək, 

udmaq istəyirdi. Radiodan mahnı eşidilirdi. 

 

Təbrizin yolları dolanbadolan, Qaragilə dolanbadolan  

Məni ki, sevmirsən get ayrı dolan, Qaragilə, get ayrı dolan. 

Nə sənə qız qəhətdir, nə mənə oğlan, Qaragilə, nə mənə oğlan. 

Qızılgül əsdi, səbrimi kəsdi, Sil gözün yaşın, Qaragilə ağlama bəsdi. 

 

Kazım üzünü radio cihazının üstünə qoydu. 



Çayxana  əvvəlki çayxana idi. Çayxana sahibi oturduğu 

yerdə qovrulurdu. Xidmətçi elə hey udqunurdu. Adamlar 

musiqi dinləyib feyziyab olurdular. Kazım sayıqlayırdı: Odur... 

odur. Mihin. 

Çayxana sahibi xidmətçiyə tərəf döndü: 

–Dəlidir? 

–Mən də elə güman edirəm, ağa. Bircə fincan çay içib, dörd 

saatdır oturub gözlərini zilləyib bir nöqtəyə. 

Çayxanadakılar təəccüblə ona baxırdılar. Hərə bir söz 

deyirdi. Radiodan isə nakam bir eşqin yanıqlı nəğməsi çağlayıb 

axırdı: 

 

Göz yaşımla sularam Tehran yolunu, Qaragilə, Tehran yolunu,  



Bir ildir görməmişəm yarın boyunu, Qaragilə, yarın, boyunu. 

 

–Bir il? On dörd il, Mihin, düz on dörd il, – Kazım radioya 

pıçıldayırdı. – Sən sağsanmış, Mihin, sən yenə oxuyursan. Öz 

nəğmələrini oxuyursan, bizim nəğmələri. Oxuya bilirsən, 

oxumağa ixtiyarın var. Sən məni də unutmamısan, Mihin, 

həmi?  


 255 

 

Gəlmişəm otağına oyadam səni, Qaragilə, oyadam səni...    



Nə gözəl xəlq eləyib yaradan səni, Qaragilə, yaradan səni. 

 

Bu sözləri belə yanıqlı deyən dodaqlar onu – Kazımı, ilk 



eşqin yarasını unuda bilməzdi. O, bu mahnını da Kazım üçün 

oxuyurdu. Bəlkə  də düz on dörd il idi ki, hər gün oxuyurdu. 

Kazım sağdırsa eşidəcək ümidiylə oxuyurdu. 

 

Qızılgül əsdi,  

Səbrimi kəsdi... 

 

Bu on dörd ildə onun səbri kəsilməmişdi, o hər gün oxuyur, 

oxuyurdu. 

 

...Sil gözün yaşın, Qaragilə, ağlama bəsdi. 

 

Vəsiqəsiz, vizasız radio dalğaların diliylə intizarlı Mihin 



sərhədsiz fəzalardan itkin sevgilisini haraylayırdı, təsəlli 

axtarır, təsəlli verirdi... Bədbin olma, kimsəsizləşmə, Kazım. 

Bax eşidirsənmi, mən oxuyuram, günəşə günəş, torpağa torpaq, 

sevgiyə sevgi, ayrılığa ayrılıq deyən bir dildə oxuyuram. Sən 

yaşamalısan, Kazım. Nəğmənin  şıltaq sözlərinə inanma, 

bilirəm məndən ayrı dolana bilmirsən, bu gen dünyada sənə qız 

qəhətdir, mənə  də  oğlan, Kazım. Mən sənin ümidinlə, Təbriz 

küçələrinin xəyalıyla, iydə ağaclarının bahar ətriylə yaşayıram. 

Ağlama Kazım, ağlama... 

 

Sil gözün yaşın, Qaragilə, ağlama bəsdi. 

 

Bu səs sanki qanad açıb çayxanadan çıxır, pərdə-pərdə, 



dalğa-dalğa həsrətli bir diyara yayılırdı... 

 




1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   31


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə