C. X. Cübran Sükutun poeziyası / Ərəb, ingilis və rus dillərindən seçilmiş tərcümələr. Bakı. 2008, 273 səh



Yüklə 2.16 Mb.
səhifə8/15
tarix01.12.2016
ölçüsü2.16 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   15

IV
Beş gün keçdi. Qar isə elə hey yağırdı dağlara, düzlərə. Xəlil üç dəfə cəhd elədi ki, yenidən yola çıxsın, lakin Rəhil hər dəfə onu bu sözlərlə saxladı: «Öz ömrünü təbiətin şıltaqlığına qurban vermə, qardaş. Qal burda. İkimizə çatan çörək üçümüzü də doyurar. Bu ocaq isə sən gəlməmişdən qabaq olduğu kimi, sən gedəndən sonra da onsuz da yanacaqdır. Biz kasıb olsaq da, qardaş, yaşayırıq hamı kimi, günəşdən və insanlardan utanmadan. Və Allah da ruzimizi verir bizim».

Məryəm də yalvarırdı ona zərif baxışları və köks ötürmələri ilə. Zira, bu cavan oğlan onların kasıb komalarında göründüyü andan o, öz qəlbində ilahi bir qüvvənin oyandığını hiss etmişdi. O ilahi qüvvə qızın ürəyinə həyat və işıq seli axıdır, ruhunun dərinliyində yeni duyğular oyadırdı.

O, ilk dəfə idi ki, bu duyğunu yaşayırdı. Və bu duyğu onun ürəyini ağ qızılgülə çevirmişdi; yanğısını sübh şehi ilə söndürən və ətrini aləmə yayan.

Qəfildən oyanan və qızın ruhunu ilahi musiqi ilə dolduran gizli bağlılıq kimi təmiz və sakit bağlılıq ola bilməz. Bu məqam onun gündüzlərini şairin arzusuna bərabər edir, gecələrini isə peyğəmbəranə sirlə doldurur.

Həyatın sirrində məsum qızın ürəyinin sükutunu mürgüləməyən oyaqlığa çevirən, ürəkdə gələcəklə bağlı şirin və qarşısıalınmaz ümid ocağı yandıraraq ona keçmişi unutduran bağlılıqdan dərin və gözəl gizlin yoxdur.

Livan qadını digər millətlərin qadınlarından öz sadəliyi ilə fərqlənir. Aldığı tərbiyə onun təhsil almasına imkan vermir və bu hal onun gələcəyinə ciddi əngəl yaradır. Bu səbəbdəndir ki, o, ürəyinin meyl və sirləri məsələsində özünə qarşı inamsız olur. Torpağın qəlbindən qaynayan, dolanbac yollarla axan, lakin dənizə yolu tapa bilməyən və bu səbəbdən də sakit bir gölə çevrilərək öz genişlənən səthində ayı və ulduzları əks etdirən çaya bənzəri var Livan qızının.

Xəlil Məryəmin qəlbinin titrəyişlərinin onun ruhunu təkrar-təkrar həyəcanlandırdığının fərqində idi. Və o bilirdi ki, onun qəlbini işıqlandıran ilahi alov Məryəmin də ürəyinə od salmışdır. Əvvəlcə o, buna məcrası qurumuş çay yağış selinə sevinən təki sevinmiş, sonra isə özünü bu tələskənliyə görə danlamışdı. Çox ola bilsin ki, yaranmış ruhani yaxınlıq o, kəndi tərk edincə bir bulud kimi yox olacaqdı.

O, tez-tez özü-özüylə danışaraq susqun göylərdən, yaxud gələcəkdən soruşurdu: «Nədir bu sirr ki, bizim həyatımızda belə böyük bir rol oynayır? Bu nə Qanundur ki, bizi nahamar yola itələyərək həsrətində olduğumuz günəşin bir addımlığında saxlayır? Bu nə qüvvədir ki, nəfslərimizi sevindirərək dağın zirvəsinə qaldırır və sonra qəfildən bir dərənin dibinə tullayır, qəm-qüssə çəkməyə vadar edir? Nədir bu həyat ki, bir gün bizi sevgili kimi qucaqlayır, sabahısı isə bizimlə düşmən kimi davranır? Məgər dünən məni təqib etmirdilərmi? Məgər mən göylərin mənim qəlbimdə oyatdığı həqiqətə görə aclıq və susuzluğa, əzab və təhqirlərə dözməli olmadımmı? Məgər mən monarxlara demirdimmi, həqiqətin gətirdiyi səadət Allahın iradəsi və Onun insan üçün nəzərdə tutuduğu məqsəddir? Bəs, elə isə bu qorxu hardandır məndə? Və nə üçün bu gənc qızın gözlərindən axan işığı görməmək üçün gözlərimi qapamalı oluram? Mən qovulmuş bir insan, o isə kasıb birisi. Lakin məgər tək bir çörəklə dolanır insan? Məgər bizim hamımız, aclıqla bolluq arasında yaşayanlar, yayla qış arasındakı ağaclara bənzəmirikmi? Bəs, Rəhil nə deyəcək, bilsə ki, mənim ürəyimlə onun qızının ürəyi sükutda qarşılıqlı anlaşma tapıb bir-birinə yaxınlaşmış və Ali İşıq dairəsinin yaxınına düşmüşlər? Nə deyər görən o, əgər bilsə ki, həyatını xilas etdiyi cavan oğlan gözünü onun qızından çəkmir? Sadə kəndlilər nə deyər buna, əgər bilsələr ki, monastırda tərbiyə almış və qovul­duqdan sonra zərurət ucundan onların kəndinə düşmüş cavan oğlan gözəl bir qızın yanında yaşamaq fikrindədir? Qulaq asacaqlarmı mənə, əgər mən onlara söyləsəm ki, monastırı onların arasında yaşamaqdan ötrü tərk edən insan dar qəfəsin divarlarını azadlıq işığından ötrü tərk edən quşa bənzəyir? Şeyx Abbas nə deyəcək mənim hekayətimi eşidincə? Kəndin keşişi nə deyəcək mənim qovulmağımın səbəbini öyrənincə?»

Beləcə Xəlil onun eşqinin simvolu olan ocağın yanında oturaraq öz-özünə danışırdı. Məryəm isə vaxtaşırı ona baxır və gözlərindən onun arzularını oxuyur, fikirlərinin əks-sədasını dinləyir və eşqinin təmasını hiss edirdi. Hərçənd ki, aralarında kəlmə kəsib danışmırdılar.

Necə oldusa bir gecə o, ağacları və qayaları qarla örtül­müş Vadiyə açılan kiçik pəncərənin önündə dayananda Mər­yəm yaxınlaşaraq onun yanında durdu və göyə baxmağa baş­la­dı. Onlar bir-birinə tərəf döndülər və onların baxışları bir anlıq gö­rüşdü. Xəlil dərindən nəfəs alaraq gözlərini yumdu. Sanki onun ruhu lazımi sözlər axtarışında sonsuz göylərə uçmuşdu. La­kin onun sözə ehtiyacı yox idi, zira, sükut özü öz əvəzinə danışırdı.

Məryəm cəsarətlənərək soruşdu:

– Çöllərdəki qar əriyəndə, yollar da quruyanda sən hara gedəcəksən?

Onun gözləri açıldı, üfüqə baxaraq cavab verdi:

– Öz yolumla gedəcəm. Tale və Həqiqət eşqi məni hara aparsa, ora.

Məryəm dərindən ah çəkib təklif etdi:

– Niyə sən burda qalmayasan, bizim yanımızda məskən salmayasan ki? Məgər mütləq harasa getməlisən?

O, qızın xeyirxahlığı və məsum nitqindən kövrəlsə də etiraz etdi:

– Kəndin camaatı qovulmuş monarxın burda yaşamasına dözməz. Zira, onların fikrincə, monastırın düşməni yolunu azmış, Allahın və bütün müqəddəslərin lənətlədiyi adamdır.

Məryəm susmağa məcbur oldu, zira, həqiqət qarşısında sarsıldığından söhbəti davam etdirməyin mənasız olduğunu anladı.

Xəlil üzünü kənara tutaraq izah etdi:

– Məryəm, əllərində hakimiyyət olan adamlar bu kəndliləri öyrədiblər ki, azad düşünməyə cəsarət edən hər bir kəsdən qorxsunlar. Onları öyrədiblər ki, idrakının qanadı olan hər bir kəsdən uzaq dursunlar. Allah kimisə təqlid edərək ona səcdə edən cahillərdən xoşlanmır. Əgər mən bu kənddə qalası olsam və insanlara özlərinin lazım bildiyi kimi Allaha səcdə etməyin düzgün olduğunu söyləsəm, onlar deyəcəklər ki, mən - yo­­lumu azmışlardanam və Allahın keşişlərə bəxş etdiyi ha­ki­miy­yətə tabe olmuram. Əgər mən onlardan ürəklərinin səsinə qulaq asmağı və ruhlarının istəyi ilə hərəkət etməyi xahiş et­səm, onlar deyə­cəklər ki, mən pis adamam, Allahın yerlə göy ara­sında vasitəçi təyin etdiyi keşişlik institutunun ləğv olun­ma­sına çağırıram.

Xəlil düz Məryəmin gözlərinə baxaraq gümüşü simlər kimi cingildəyən səsi ilə dedi:

– Amma, Məryəm, bu kənddə bir sehirli qüvvə var ki, mənə sahib olaraq bütün ruhumu əlində saxlayır. Bu ilahi qüvvə mənim ağrımı belə mənə unutdurur. Bu kənddə mən ölümlə üz-üzə gəldim və elə burda da ruhum Allahın ruhuna qovuşdu. Bu kənddə gözəl bir gül var, ölü otlar arasında bitən. Onun gözəlliyi mənim ürəyimi əsirləyib ətri isə aləmi bürüyüb. İndi bu qiymətsiz gülü burda atıb məni monastırdan didərgin salan ideyaları təbliğ etməyəmi gedim, yoxsa bu gülün yanında qalıb, qonşuluqdakı qaratikanlığın altında bir qəbir qazaraq bütün düşüncülərimi və həqiqətləri orda basdırım? Mən necə etsəm yaxşı olar, Məryəm?

Bu sözləri eşidincə Məryəm sübh mehinin əsdirdiyi zan­baq kimi həyəcanlandı. Ürəyi gözlərindən parladı onun, tərəd­düdlə deyəndə:

– Bizim ikimiz də sirli və mərhəmətli hakimiyyətin əlindəyik. O nə istəsə, elə də olsun.

Bu anda iki ürək bir-birinə qovuşdu. Və bu andan etiba­rən iki ruh vahid məşələ çevrildi onların həyatını işıqlandıran.



V
Dünya yaranandan bizim günlərimizə qədər vərəsəlik yolu ilə var-dövlətə sahib olan bəzi klanlar din xadimləri ilə birləşərək özlərini insanların hakimləri elan etdilər. Cəmiyyətin ürəyində qaralan bu köhnə yaranı yalnız cəhaləti aradan qaldırmağa çalışmaqla sağaltmaq olar.

Vərəsəliklə var-dövlətə sahib durmuş insan yoxsulların he­sabına özünə mülk tikdirir. Keşiş imanlı icma üzvlərinin sü­mük­ləri və qəbirləri üzərində məbəd ucaldır. Knyaz fəllahların əllərini tutur, keşiş isə vaxt itirmədən onun ciblərini boşaldır. Hakim tarlaların övladlarını qaşqabaqla süzür, yepiskop isə öz təbəssümü ilə onlara təskinlik verir; və acıqlı pələngin baxışları ilə canavar təbəssümü arasında sürü məhv olur. Hakim özünü Qanunun şahı, keşiş isə – Allahın nümayəndəsi elan edir; və bu ikisi arasında bədənlər çürüyür, ruhlar heç olur.

Livanın günəşdən bol, bilikdən kasıb dağlarında əsilzadələr və keşişlər kəndlini istismar etmək üçün birləş­miş­lər. Yazıq kəndli isə özünü hakimin qılıncından və Keşi­şin qarğışından qorumaq üçün torpağı şumlamağa və məh­su­lu yığmağa məcburdur. Livanın varlısı öz sarayının qa­bağında qürrələnərək xalqa: «Sultan məni sizə hakim təyin edib»,- deyir. Keşiş isə qurbangahın yanında duraraq elan edir: «Allah mənə sizin ruhlarınız üzərində hakimiyyət ver­miş­dir». Və livanlılar susurlar, zira, ölülər nə deyə bilər axı?

Şeyx Abbas ürəyinin dərinliyində keşişlərə çox minnətdar idi. Çünki onlar xalqın biliyə doğru canatımlarını boğmaqda və onun nökərlərində sözsüz itaət ruhunun bərqərar olunmasında onun müttəfiqi idilər.

Xəlil və Məryəmin Eşq Taxtına yaxınlaşdıqları, Rəhilin isə onlara şəfqətli bağlılıq dolu baxışlarla baxdığı gün Elias ata şeyx Abbasa xəbər verdi ki, iqumen üsyankar cavanı öz monastırından qovmuş, o isə Saman Raminin dul qalmış arvadı Rəhilin evində məskunlaşmışdır.

Keşiş şeyxə verdiyi məlumatın kasadlığından narazı olsa da dil boğaza qoymurdu:

– Monastırdan qovulmuş şeytan dönüb mələk olmaya­caq və kəsilib ocağa atılmış əncir ağacı da dönüb meyvə ver­mə­yəcək bir daha. Əgər biz kəndi bu heyvanın nəcisindən tə­miz­ləmək istəyiriksə, qovmaq lazımdır onu burdan, necə ki, mo­narxlar elədilər.

Şeyx maraqlandı:

– Sən əminsənmi ki, bu cavan oğlan mənim adamlarıma pis təsir göstərəcək? Bəlkə, yaxşı olar ki, onu üzümlüklərdə bir işə qoyaq? Bizə güclü kişilər lazımdı.

Keşişin üzünə narazılıq ifadəsi qondu. Saqqalını sığallayaraq kəskin eitirazını bildirdi:

- Əgər o işləyən olsaydı, onu monastırdan qovmazdılar. Monastırda oxuyan bir tələbə dünən mənim evimdə qonaq idi. Və o dedi ki, bu cavan oğlan – kafirdir. O, iqumenin qoyduğu qaydaları pozmuşdur: monarxlar arasında təhlükəli ideyalar yayırmış.

Tələbə mənə bu ara qarışdıranın nə dediyini də söylədi: «Mo­nastırın tarlalarını, üzümlüklərini və gümüşünü verin ka­sıb-kusuba, özünüz isə səpələnin dünyaya, biliyə ehtiyacı olan in­sanlara kömək edin; bu cür eləsəniz Göydəki Atamıza xoş olar».

Bu sözləri eşidən şeyx Abbas öz qurbanını par­ça­lan­ma­ğa hazır pələng kimi dik atıldı, özünü qapıya atıb bütün nö­kər­lə­rini yanına çağırdı. Otağa üç nökər daxil oldu və şeyx sə­rəncamını verdi:

– Saman Raminin dul qadını Rəhilin evində cavan oğlan yaşayır. Əlini-qolunu bağlayıb gətirin onu bura. Əgər qadın etiraz etsə, saçından tutub sürüyün onu da gətirin bura, zira, şərə kömək edənin özü də şərdir.

Nökərlər onun qarşısında baş əyib tələsik Rəhilin evinə yollandılar. Keşiş və şeyx isə Xəlil və Rəhili necə cəzalandıracaqlarını götür-qoy başladılar.
VI
Gün batmışdı artıq. Gecə düşmüş və qara bələnmiş mis­kin daxmaları qaranlığa qərq etmişdi. Nəhayət göydə ulduzlar da göründü, ölüm ayağında görünən əbədiyyət ümidləri kimi. Qa­pı və pəncərələr bağlanmış, lampalar yandırılmışdı. Fəl­lah­lar ocaqlarının başında qızınırdılar.

Rəhil, Məryəm və Xəlil kobud taxta stolun arxasında şam yeməyinə oturmuşdular ki, qapı döyüldü və içəri üç nəfər daxil ol­du. Rəhil və Məryəm qorxdular, Xəlil isə onları sakit qar­şı­la­dı, sanki onların gəlişini gözləyirmiş kimi. Şeyxin nökər­lə­rin­dən biri Xəlilə yaxınlaşaraq əlini onun çiyninə qoydu və soruşdu:

– Monastırdan qovulan adam sənsən?

Xəlil cavab verdi:

– Bəli, bu mənəm. Sənə nə lazımdır?

– Bizə əmr edilmişdir ki, səni həbs edib şeyx Abbasın evinə aparaq. Əgər müqavimət göstərsən səni qarın üstü ilə kəsilmiş qoyunu sürüyən kimi sü­rü­yə­cə­yik.

Rəhilin rəngi qaçdı:

– O nə cinayət eləyib ki, onu bağlayıb aparmaq istəyirsiniz?

Hər iki qadın göz yaşları içində yalvarır, cavana qıymamağa çağırırdılar:

– O təkdir, siz isə üç nəfər. Onun əl-qolunu bağlayaraq ona əzab vermək qorxaqlıqdır.

Kişilər qızdılar və onlardan biri qışqırdı:

– Bu kənddə heç bir qadın şeyxin əmrinə qarşı çıxmağa cəsarət etmir!

O, kəndiri çıxarıb Xəlilin əllərini bağlamağa başladı.

Xəlil başını dik tutdu və kədərli bir təbəssüm göründü onun dodaqlarında, bu sözləri deyərkən:

– Mənim sizə yazığım gəlir. Zira, siz sizin əlinizlə məz­lum­ları əzən insanın əlində kor bir alətsiniz. Siz- cəhalət qulla­rı­sınız. Dünən mən sizin kimi idim və sabah siz də azad idraklı ola­caqsınız mənim kimi. Aramızda dərin uçurum var bizim. Bu uçurum mənim harayımı eşidilməz edir və gizləyir məni siz­dən. Odur ki, nə eşidə bilirsiniz məni, nə görə. Mən sizin qar­şı­nız­dayam, bağlayın mənim əllərimi və necə lazım bilirsiniz, elə də eləyin.

Nökərlər onun sözlərindən təsirlənmişdilər. Xəlilin səsi sanki onlarda yeni bir ruh oyatmışdı, lakin şeyx Abbasın səsi də onların qulaqlarında səslənir və verilmiş əmri yerinə yetirməyi tələb edirdi. Onlar danışmadan onun əllərini bağladılar və ürək ağrısı ilə onu bayıra çıxartdılar.

Rəhil və Məryəm də onun arxasınca şeyxin evinə yollan­dılar, Yerusəlimin qızları İsanın dalınca Qolqofa yollanan təki.
VII
Hansı xəbər olursa olsun balaca kəndlərdə, fəllahlar ara­sın­da olduqca tez yayılır, zira, böyük dünyadan uzaqda olma­la­rı kən­dliləri öz qapalı dünyalarında baş verən hər bir hadisəyə bö­yük vaxt və diqqət ayırmalarını tələb edir. Qışda əkin sa­hə­lərinin qar yorğanının altında uyuduğu, insanlarınsa soyuqdan öz ocaqlarının başında qızındıqları vaxt kənd əhalisi ətrafda baş verən hər şeylə maraqlanmağa çalışırdı, təki vaxt getsin.

Xəlilin həbsindən o qədər də çox vaxt keçməmişdi, am­ma bu xəbərin şayiəsi keçici xəstəlik kimi kəndi başına almışdı. Kən­dlilər evlərini tərk edərək sərkərdənin çağırışına yığılan əs­gər­lər kimi kəndin hər yerindən şeyx Abbasın evinə axışırdılar. Xəlil şeyxin evinə qədəm basanda məlum oldu ki, ev ağ­zı­na­can, gözünün ucu ilə də olsa monastırdan qovulmuş bütpərəsti gör­məyə cəhd edən kişi, qadın və uşaqlarla dolu idi. Onlar həm­çinin Xəlilə kafirliyin iblisanə xəstəliyini kəndin təmiz hava­sında yaymağa kömək edən Rəhili onun qızını da görmək istəyirdilər.

Şeyx məhkəmədə öz yerini tutmuşdu, Elias ata isə onun ya­nında əyləşmişdi, camaat isə cəsarətlə onların qarşısında da­yan­mış qolu bağlı gəncə baxırdı. Rəhil və Məryəm isə, qorx­muş halda Xəlilin arxasında durmuşdular. Lakin qorxu nə edə bilər Həqiqəti tapmış və onun arxasınca gedən qadın ürəyinə? Eşqin oyatdığı qız qəlbinə kütlənin nifrəti nə edə bilər?

Şeyx Abbas cavan oğlanı süzərək göy gurultusunu xatırladan səslə müraciət etdi:

– Adın nədi, mərifət yiyəsi?

– Adım Xəlildir, – gənc cavab verdi.

Şeyx soruşdu:

– Atan, anan, qohumların kimdi və harda doğulmusan?

Xəlil ona nifrətlə baxan fəllahlara dönərək cavab verdi:

– Əzilən yoxsullardır mənim qohumlarım və ailəm, bu nəhəng ölkə isə mənim vətənimdir.

Şeyx Abbas həqarətlə:

– Qohum saydığın bu adamlar səni cəzalandırmağımı tələb edirlər. Vətənin adlandırdığın ölkə isə səni onun xalqının nümayəndəsi saymaq istəmir, – dedi.

Xəlil cavab verdi:

– Cahil xalqlar öz xeyirxahlarını tutub despotların əlinə ve­­rirlər. Tiranın hökmranlıq etdiyi ölkə isə xalqı boyunduruq əsa­rətindən qurtarmaq istəyən insanları təqib edir. Lakin məgər yax­şı oğul xəstə anasını atarmı? Məgər mərhəmətli insan bə­la­ya düşmüş qardaşına köməyini əsirgəyərmi? Məni tutub bu gün bura gətirən yazıq adamlar o adamlardı ki, dünən canlarını sə­nin yolunda həlak edirdilər. Üzərində gəzməyimə etiraz edən bu torpaq da həmin torpaqdır ki, aralanıb udmur acgöz ti­ranları.

Gəncin ruhunu çaşdırmaq və ona dinləyiciləri özünə cəlb etməyə mane olmaq üçün şeyx ucadan qəhqəhə çəkdi və dedi:

– Çoban, yəni sən elə fikirləşirsən ki, səni monastırdan qov­­muş monarxlardan daha çox yazığımız gələcək sənə? Yoxsa gü­man edirsən ki, təhlükəli araqarışdırana bizim ürəyimiz yanacaq?

Xəlil cavab verdi:

– O düzdü ki, mən mal-qaranın qayğısın çəkmişəm və nə yaxşı ki, qəssab olmamışam. Mən sürüləri zəngin otlaqlara aparırdım. Və heç vaxt şoranlıqda otarmamışam onları.

Mən heyvanları dumduru bulaqlara aparırdım. Və xəs­tə­lik dolu bataqlıqlardan uzaq saxlayırdım onları. Axşamlar mən on­ları təhlükəsiz tövlələrə gətirirdim. Və heç vaxt da onları düz­də, canavarların ümidinə qoymurdum. Və əgər siz insan­lar­la mən sürümlə davrandığım kimi davransaydınız, bu yoxsullar miskin komalarında yaşayıb dilənçilikdən əziyyət çəkməzdilər, o zaman ki, sən Neron kimi kef eləyirsən bu dəbdəbəli sarayda.

Şeyxin alnında tər damcıları parladı və onun rişxəndi qəzəbin içində əridi. Lakin o özünü sakit tutmağa çalışdı. Və guya Xəlili eşitməmiş kimi səsləndi:

– Sən kafirsən və bizim sənin gülməli nitqlərinə qulaq as­maq fikrimiz yoxdu! Biz səni bura çağırmışıq ki, bir cinayətkar kimi mühakimə edək. Və sən anlamalısan ki, elə bir şəxsin qar­şı­sındasan ki, o, ona verilən hakimiyyətlə əlahəzrət əmir Amin Şi­habı bu kənddə təmsil etmək səlahiyyətinə malikdir. Sən təh­qir etdiyin kilsənin təmsilçisi Elias atanın qarşısında dayan­mı­san. İndi isə öz müdafiənə nəsə deyə bilərsən, ya da ki, diz çök qar­şımızda və biz səni bağışlayaraq monastırda işlədiyin kimi burda da çoban işləməyinə icazə verək.

Xəlil cavab verdi:

– Cinayətkarı digər cinayətkar mühakimə edə bilməz və kafir də özünü günahkarlar qarşısında təmizə çıxarmamalıdır.

O, toplanmış camaata göz gəzdirərək onlara müraciət etdi:

– Mənim qardaşlarım, tarlalarınızın sahibi adlandırdığı­nız və çoxdan bəri itaət etdiyiniz bu adam məni bura gətirməyi və əcdadlarınızın sümükləri üzərində ucaltdığı bu evdə, sizin qarşınızda mühakimə etməyi əmr etmişdir. Sizin inamınızdan is­tifadə edib kilsə başçısı olmuş bu insan isə gəlib ki, məni mü­ha­­kimə etsin, şeyxə məni alçaltmaqda və əzabımı artırmaq­da yar­dımçı olsun. Siz bura mənim əzablarımı görmək və mər­hə­mət yalvarışlarımı eşitmək üçün yığışmısınız. Evləri­ni­zi tərk et­misiniz ki, öz oğlunuzu və qardaşınızı əli bağlı gö­rə­si­niz. Siz gəl­misiniz ki, yırtıcı əlində çabalayan qurbanı görə­si­niz. Siz bu­ra gəlmisiniz məhkəmə qarşısında duran kafiri görə­siniz. Mən – monastırdan qovulmuş cinayətkar və bidət­çi­yəm. Boran mə­ni sizin kəndə gətirdi. Mənə qulaq asın və mər­hə­mətli yox, əda­lətli olun. Zira, mərhəmət günahı olana la­zımdı, günahsız in­sanın isə ədalətdən başqa heç nəyə ehtiyacı yoxdur.

Mən sizi andlılar məhkəməsinin üzvləri kimi qəbul edirəm, zira, xalqın iradəsi – Allahın iradəsidir. Ürəklərinizi yuxudan oyadın, diqqətlə qulaq asın, sonra isə öz vicdanınızla məni mühakimə edin. Sizə deyiblər ki, mən allahsızam, amma deməyiblər ki, mən nə günahın sahibiyəm, yaxud hansı cinayəti törətmişəm. Siz məni oğru kimi qolu bağlı görmüsünüz, amma mənim əməllərim barədə sizə heç nə məlum deyil. Çünki bu məhkəmədə onlar barədə heç nə danışılmayıb, burda təkcə cəzadan danışmaqda maraqlıdırlar.

Mənim cinayətim sizin dərdlərinizi anlamağımdadır, mə­nim əziz həmvətənlərim. Zira, mən boynunuzu əzən boyun­du­ru­ğun ağırlığının nə demək olduğunu yaxşı bilirəm. Mənim gü­na­hım – sizin qadınlarınızın halına yanmağımda, sizin uşaq­­la­rı­nıza yazığım gəlməyimdədir ki, tifillər döşünüzdən ölümlə zə­hər­lənmiş həyat əmirlər.

Mən – sizlərdən biriyəm. Mənim də əcdadlarım bu vadi­lər­də yaşamış və sizin başınızı indi yerə əyən həmən bo­yun­du­ruq altında da ölmüşlər. Mən sizin həsrətli qəlbinizin səsini din­ləyən Allaha inanıram. Və mən həm də İncilə inanıram. O İn­cilə ki, orda hamımızın göyün qarşısında qardaş olduğumuz yazılıb. Mən bizi bərabər edən, bizi bu torpaqda azad edən, Allahın ehtiyatlı addımlarının pillələri olan təlimə inanıram.

Mən inəkləri otarır və sizin acınacaqlı həyatınız barədə düşünürdüm ki, sizin miskin evlərinizdən gələn naləni eşitdim. Bu nalə əzilmiş ruhların harayı, bədənlərinizdə əsirlənmiş yaralı ürəklərinizin ağlaması idi.

Mən baxıb gördüm ki, mən – monastırda, siz isə – tarladasınız. Mən sizi canavarın arxasına düşüb onun yuvasına gedən qoyun sürüsü kimi gördüm. Və mən yolu kəsib qoyunları xilas etmək istəyəndə və köməyə çağıranda canavar məni iti dişləri ilə tutdu.

Həqiqət naminə mən həbsə, aclığa və susuzluğa dözdüm ki, bunlar yalnız bədənə ağrı verə bilir. Mən dözülməz əzablar ya­şadım, çünki sizin kədərli ahlarınızı naləyə çevirdim və bu nalə monastırın hər guşəsində səslənərək əks-səda verirdi. Mən heç vaxt qorxu hissi keçirmirdim və ürəyim də yorulmurdu mənim, zira, acı iniltilər hər gün mənə yeni qüvvə bəxş edirdi. Və ürəyim də ədalət naminə mübarizə həsrətində idi.

Bəlkə də indi özünüzdən soruşacaqsınız: «Məgər biz nə vaxt­sa köməyə çağırmışıq? Məgər bizim buna cəsarətimiz ça­tar­dı?». Lakin mən sizə deyirəm: ruhlarınız hər gün ah-nalə edir. Və hər gecə köməyə çağırırlar, sadəcə, siz eşitmirsiniz. Zi­ra, ölüm ayağında olan insan öz ürəyinin səsini eşidə bilmir, bax­mayaraq ki, yatağının yanında duranlar üçün bu heç çətin de­yil. Vurulmuş quş artıq özünə sahib deyil və şüursuzcasına çır­pınır yerdə. Lakin bu canverməni görənlər səbəbin nə ol­duğunu yaxşı anlayırlar.

Ömrünüzün hansı saatında siz yanğılı ah çəkmirsiniz ki? Sə­hərlər, o zaman ki, həyat eşqi sizi çağırır və gözünüzdən yu­xu pərdəsini qaldırır və siz qul kimi əkinlərinizə yollanırsınız? Yox­sa gündüzlər, o zaman ki, qızmar günəşdən qorunmaq üçün köl­gəlik axtarırsınız oturmağa? Yoxsa, axşamlar, o zaman ki, yaxşıca yemək arzusu ilə ac halda evə qayıdırsınız, evdə isə sizi kifsəmiş çörək və iylənmiş su gözləyir? Yoxsa, gecələr, öz sərt yataqlarınıza ölü kimi düşdüyünüz vaxt, yuxu gözünüzə təzəcə gələn kimi dik atılıb qorxu ilə ətrafı dinləyirsiniz ki, olmaya şeyx sizi yanına çağırır?

Nə vaxt ağlamırsınız ki, öz gününüzə? Baharda? O zaman ki, təbiət öz ən gözəl paltarlarını geyir, siz isə onun qabağına cin-cındırda çıxırsınız? Yoxsa yayda? Onda ki, taxılı dərzləyib yığırsınız və ağanızın anbarlarını buğda ilə doldurursunuz, əmək haqqının verilməsinə gələndə isə saman və küləşdən başqa heç nə almırsınız? Bəlkə payızda? Onda ki, üzümü yığıb şərab sıxırsınız, əvəzində isə bir qab sirkə və bir torba palıd qozası olur qazancınız? Ya bəlkə, qışda, onda ki, qara batmış daxmalarınızı tərk edə bilmirsiniz və ocağın yanında oturub, qəzəblənmiş göylərə baxa-baxa hiss edirsiniz ki, zəif ağlınız bu dəqiqə dəliliyə yuvarlanacaq?

Budur yoxsulların həyatı. Və bu məzlum naləni mən daima eşidirəm. Mənim ruhumu zalımlara qarşı üsyan etməyə və onların sürdükləri həyat tərzinə nifrət etməyə məcbur edən də budur. Mən monaxlardan sizə qarşı mərhəmətli olmağı xahiş edəndə onlar məni allahsız hesab etdilər və qovulma oldu qismətim. Bu gün mən bura gəlmişəm ki, sizin bu bədbəxt həyatı bölüşüm və öz göz yaşlarımı sizin göz yaşlarınıza qatım.

Və budur mən burda sizin qatı düşməninizin əlindəyəm. An­layırsınızmı ki, üzərində qul kimi işlədiyiniz bu torpaq sizin ata­larınızın əlindən alınmışdır, o zaman ki, qanunlar iti qılıncla ya­zılırdı? Siz keşişlərin ənənələr və itaət barədə şirin söh­bət­lə­ri­nə uyduğunuz vaxt monarxlar sizi aldadıb bütün əkin sa­hə­lə­ri­ni və üzümlükləri qamarlamışlar. Hansı kişi, hansı qadın eşit­mə­yib tarlaların ağasının onlardan keşişlərin iradəsinə tabe ol­ma­ğı tələb etməsini? Allah buyurub: «Yeyəcəyiniz çörəyi alın tə­rinizlə qazanacaqsınız».1 Lakin şeyx Abbas sizin ömrünüzün il­ləri üzərində qalxan çörəyi yeyir və göz yaşlarınızın qarışdığı şə­rabı içir. Məgər Allah bu insanı anasının bətnində olanda siz­dən fərqləndirmişdir? Ya hansısa günahlarınıza görə onun qul­la­rına çevrilmisiniz? İsa demişdir: «…müftə aldınız, müftə ve­ri­niz. Özünüzlə nə qızıl, nə gümüş, nə də mis götürməyin…».2 Onda hansı haqla din xadimləri öz dualarını qızıl və gümüşə satırlar? Gecənin sükutunda dua edərək təkrarlayırsınız: «Al­lah, bizim ruzimizi ver». Allah sizə torpaq verib ki, üzərində iş­lə­yərək öz ruzinizi əldə edəsiniz. Məgər O, monarxlara haqq verib ki, sizin əlinizdən bu torpağı və bu ruzini alsınlar?

Siz İudanı lənətləyirsiniz ki, o, öz Müəllimini bir neçə gümüşə satmışdır. Lakin buna baxmayaraq siz hər gün Ona xəyanət edənlərə xeyir-dua verirsiniz.

İuda elədiyindən peşman oldu və özünü asdı, sizin keşişlər isə qiymətli sinə xaçları ilə bəzədilmiş gözəl libaslar geyinir, hələ bir fəxr də edirlər özləri ilə.

Siz uşaqlarınıza İsanı sevməyi öyrədirsiniz və eyni zamanda tələb edirsiniz ki, onlar Onun tələbinə qarşı çıxanlara və Onun qanununu pozanlara itaət etsinlər.

Məsihin həvariləri1 daş-qalaq oldular ki, Müqəddəs Ruh­da yenidən dirçəlsinlər, lakin monarxlar və keşişlər sizdəki bu ru­hu öldürürlər ki, sizin miskin ianələriniz hesabına başlarını sax­lasınlar. Bu bədbəxtlik və zülm dolu dünyada sizi bu cür hə­yat sürməyə məcbur edən nədir? Nə sizi vadar edir ki, ata­la­rı­nı­zın sümükləri üzərində ucaldılmış bu dəhşətli bütün qarşısında diz çökəsiniz? Balalarınıza hansı xəzinəni qoyub gedəcəksiniz?

Ruhlarınızı keşişlər tutub, bədənləriniz isə hakimlərin möh­­kəm dişləri altındadı. Bu həyatda nəyi göstərib deyə bilər­si­niz ki, «Bu mənimdir!»? Həmvətənlərim, bu qorxduğunuz ke­­­şi­şin kim olduğunu bilirsinizmi? O, pullarınızı əlinizdən al­maq üçün sizi İncillə qorxudan xaindir. Üstündə xaç gəzdirən və onu sizin şah damarınızı kəsmək üçün qılınc kimi istifadə edən riyakardır. Canavardır qoyun dərisində. Yemək süfrəsinə kil­sə qurbangahından daha çox hörmət edən qarınquludur. Qı­zıl hərisidir, quruşdan ötrü dünyanın o başına getməyə hazırdı. Dul qadınları və yetimləri aldadan dələduzdur. Qəribə məx­luq­dur – qartal dimdikli, pələng pəncəli, kaftar dişli, özü də ilan dərisində.

Alın əlindən Bibliyanı, əynindən paltarını soyundurun, saq­qalını yolun, başına min oyun gətirin; sonra isə ovcuna bir qu­ruş qoyun və o, üzündə təbəssüm bağışlayacaqdır sizi. Üzü­nə sillə çəkin, tüpürün, təpiyinin altına salın. Sonra isə yemək süfrəsinə dəvət edin onu, hər şeyi unudacaq, kəmərini boşaldıb sevinə-sevinə qarnını sizin yeməklərinizlə dolduracaqdır.

Lənətləyin onu, təhqir edin. Sonra isə bir Kuzə şərab, ya­xud bir səbət meyvə göndərsəniz ona, sizin bütün günahlarınızı bağışlayacaqdır.

Qadın görəndə: «Uzaq dur, şeytanın azdırdığı», – deyib üzünü çevirir, ürəyində isə «Belə yanmaqdansa evlənmək yaxşı olardı», – deyə düşünür.

Gənc kişi və qadınların eşq mərasiminə qatıldıqlarını gö­rün­cə gözlərini göyə qaldıraraq «Hər şey fanidir», – deyir, özü ilə tək qalanda isə düşünür: «Məni həyat sevinclərindən məh­rum edən bu qanun-qaydaları ləğv etsəydilər nə yaxşı olardı!»

Moizə vaxtı deyir: «Mühakimə etməyin ki, mühakimə olunmayasınız». Özü isə hərəkətləri xoşuna gəlməyən hər bir kəsi mühakimə edir və ölməmişdən onları cəhənnəmə göndərir.

Danışanda gözlərini göyə qaldırar, fikirləri isə ilan kimi ciblərinizdə dolaşar.

Sizə «Mənim sevimli balalarım!» – deyə müraciət edir, ürə­­yində isə atalıq duyğusu yoxdu, dodaqları heç vaxt gü­lüm­sə­məz uşağa, qucağı körpə görməyib onun.

Başını yırğalayaraq sizə deyir: «Gəlin, bu dünyanın nemətlərindən uzaq duraq, zira, həyat bir bulud kimi ötüb keçir». Amma ona diqqətlə baxsanız onun həyatdan beşəlli yapışdığını görərsiniz. Görərsiniz onun keçən günə necə heyfsləndiyini, bugünkü günün sürətlə keçməsini necə lənətlədiyini və sabahkı gün qarşısında necə qorxduğunu.

Onun bölüşməyə varı var. Amma o sizdən xeyriyyəçilik tələb edir. Və əgər siz onun istəyini təmin etsəniz o, camaatın yanında sizə xeyir-dua verəcək. Yox, ona rədd cavabı versəniz, gizlində sizi lənətləyəcəkdir.

Məbəddə sizdən ehtiyacı olanlara kömək etməyi xahiş edir, amma öz evinin kandarında ondan yeməyə çörək istəyən binəvaları görmür və eşitmir.

O öz dualarını satmaqla məşğuldur və kim ki, ondan heç nə almır deməli, allahsızdır, cəhənnəmlikdir.

Budur sizin qorxduğunuz məxluq, sizin qanınızı soran monarx.

Bu, o keşişdir ki, sağ əli ilə özünə xaç vurur, sol əli ilə isə boğazınızdan yapışır.

Bu, o din xadimidir ki, onu öz xidmətçiniz hesab eləyirsiniz, həqiqətdə isə o, sizin ağanız olur.

Bu, o kölgədir ki, ruhlarınızı doğuluşdan ölümə qədər təqib edir.

Bu, o insandır ki, bu axşam məni mühakimə etməyə gəlmişdir, çünki mənim ruhum hamını sevən, bizi qardaş hesab edən və xaçda bizdən ötrü can verən Nazaretli İsanın düşmənlərinə qarşı üsyan etmişdir.

Xəlil hiss elədi ki, kəndlilər yavaş-yavaş onu anlamağa başlayırlar. Səsini ucaldaraq davam etdi:

– Qardaşlar, sizə məlumdur ki, şeyx Abbası sultanın nümayəndəsi və əyalət qubernatoru əmir Sihab kəndinizin başçısı təyin etmişdir. Lakin mən sizdən soruşuram: elə bir hakimiyyət varmı ki, sultanı bu ölkənin allahı təyin etsin?

O hakimiyyəti, həmvətənlərim mənim, görmək olmaz, nitqlərini də eşidə bilməzsiniz onun. Ürəklərinizin dərinliyində hiss edə bilərsiniz siz onun mövcudluğunu. Bu, həmin o hakimiyyətdir ki, ona hər gün səcdə edir, dualarınızda: «Bizim göydəki Atamız!» – deyə təkrarlayırsınız.

Bəli, Göylərdə olan Atanızdır padşahları və şahzadələri təyin edən. Zira, o, qüdrətli və hər şeydən üstündür. Lakin niyə siz elə düşünürsünüz ki, sizi sevən və öz peyğəmbərləri vasitəsi ilə sizi doğru yola istiqamətləndirən Atanız sizin əsarətdə yaşamanızı istəyir?

Yəni siz inanırsınız ki, Göydən yerə yağış endirən və torpağın dərinliyində gizlənmiş toxumlardan taxıl zəmiləri bitirən Allah istəyir, siz ac qalasınız ki, əvəzində bir nəfər Onun səxavətindən gen-bol bəhrələnə bilsin?

Yəni siz inanırsınız ki, sizə arvadlarınızın məhəbbətini, uşaq­larınızın şəfqətini və qonşularınızın qayğısını bəxş edən Əbə­di Ruh üstünüzə tiran göndərə bilər ki, sizi ömürlük əsarətdə saxlasın?

Yoxsa siz inanırsınız ki, həyatı belə gözəl yaratmış Əbədi Qanun sizə elə bir insan göndərə bilər ki, sizi bu səadətdən məhrum edərək əzablı ölümün qaranlıq zindanlarına atsın?

Yoxsa elə bilirsiniz ki, təbiətin sizə bəxş etdiyi fiziki qüvvə sizin bədənlərinizə deyil, varlılara məxsusdur?

İnana bilməzsiniz siz bütün bunlara. Zira, bu halda bizi bə­ra­bər yaratmış Allahın ədalətini və Yer üzündəki bütün in­sanların başının üstündə yanan Haqqın çırağını inkar etmiş olardınız. Nə sizi məcbur edir ki, özünüzə qarşı olasınız və Allahın azad yaratdıqlarını qula çevirənlərə kömək edəsiniz?

Məgər gözlərinizi Qüdrətli Allaha doğru qaldıraraq Onu Ata adlandırdıqdan sonra başınızı insan qarşısında əyib onu ağa çağırmağınız özünüzə qarşı ədalətli olmaqdır?

Məgər sizi, Allahın oğullarını, insanın qulu olmaq razı sa­lır? Məgər İsa bizi qardaş çağırmırdımı? Şeyx Abbas isə sizi qul adlandırır.

Məgər İsa sizə Həqiqət və Ruh azadlığı bəxş etmə­miş­di­mi? Əmir isə sizi rəzalət və mənəviyyatsızlıq qullarına çevir­miş­­dir.

Məgər İsa göylərə qaldırmadımı sizi? Onda bəs nə üçün cəhənnəmə enirsiniz?

Qəlblərinizi işıqlandırmadımı O? Elə isə nə üçün ruhlarınızı qaranlıqda gizləyirsiniz?

Allah ürəklərinizdə alovlanan bir məşəl yandırmışdır ki, bilik və gözəllikdə alışır, gecə və gündüzün sirlərinə can atır. Bu məşəli söndürərək küllükdə basdırmaq – günah deyilmi?

Allah sizə qanadlı ruh vermişdir ki, Eşq və azadlığın ge­niş fəzasında süzəsiniz. Heyflər olsun ki, öz qanadlarınızı öz əl­­lərinizlə qırır və ruhunuzun həşərat kimi yerlə sürünməsinə dözürsünüz.

Şeyx Abbas kəndlilərin diqqətlə Xəlilə qulaq asmalarını narahatlıqla izləyirdi. O, Xəlilin sözünü kəsmək istədi. Lakin vəcdə gəlmiş Xəlil susmaq fikrində deyildi:

– Allah sizin ürəklərində səadət toxumları əkmişdir. Bu toxumları qazıb çıxararaq küləklərin onları səpələməsi, ya da quşların dimdikləməsi üçün daşların üstünə atmaq - cinayətdir. Allah sizə uşaqlar verib ki, onları tərbiyə edəsiniz, onlara həqi­qə­ti öyrədib ürəklərini mövcudluğun ən dəyərli prinsipləri ilə dol­durasınız. O istəyir ki, siz onlara Həyatın sevincini və Hə­ya­tın səxavətini verəsiniz. Bəs niyə, onlar indi öz vətənlərində qə­rib kimidirlər; Günəş də qızdırmır onları?

Oğlunu qula döndərən ata balasına çörək əvəzinə daş ver­miş olur. Məgər göy quşlarının balalarına necə uçmaq öyrət­mə­lə­rini görməmişsinizmi? Elə isə siz niyə öz uşaqlarınıza qulluq bo­yunduruğunu sürüməyi öyrədirsiniz? Məgər vadilərdəki gül­lə­rin öz toxumlarını günəşin qızdırdığı torpağa necə səpdiyini mü­şahidə etməmisinizmi? Elə isə nə üçün uşaqlarınızı za­man­sız­lıq və sevincsizlik girdabına soxursunuz?

Bir anlığa ortalığa sükut çökdü. Elə bil ağrı ilə dolmuşdu Xəlilin ağlı. Lakin budur o yenidən sakit və hökmlü səslə sö­zü­nə davam etdi:

– İndi dediyim bu sözlər üstündə qovdular məni mo­nas­tır­dan. Və əgər tarlalarınızın sahibi və kilsənizin keşişi bu ax­şam məni öldürəsi olsalar, mən rahat və xoşbəxt öləcəyəm. Zi­ra, eləməli olduğum işi başa çatdırdım, şeytanların cinayət he­sab elədikləri həqiqəti açdım sizə. Mən Qüdrətli Allahın ira­də­sini yerinə yetirdim.

Xəlilin səsində möcüzəli cazibə vardı, kənd camaatını özü­nə cəlb edən. Qadınlar onun sözlərinin zərifliyindən təsir­lən­mişdilər. Gözləri dolmuş halda ona sülh elçisinə baxan kimi baxırdılar.

Şeyx Abbas və Elias ata hirslərindən əsirdilər. Xəlil sözünü bitirib bir neçə addım atdı və Rəhil ilə Məryəmin yanında dayandı. Zala sükut çökdü. Hiss olunurdu ki, Xəlilin zalın bütün guşələrini dolduran ruhu çoxunun şeyx Abbas və Elias ata qarşısındakı qorxularını əritmişdir.

Hirslənmiş, qəzəbindən ağarmış şeyx yavaş-yavaş yerin­dən qalxaraq ətrafda duran kişiləri gözdən keçirdi və soruşdu:

– Nə oldu, köpəklər? Yoxsa ürəkləriniz zəhərləndi? Qa­nı­­nız da dondu damarlarınızda? Və o qədər zəiflədiniz ki, bu ca­nini tutub tikə-tikə doğramağa gücünüz qalmadı? Nə elədi o sizə?

Və başqa bir söz demədən şeyx qılıncını qaparaq qolu bağlı gəncin üstünə atıldı. Lakin bir gövdəli kəndli onun yolunu kəsərək əlindən tutdu və söylədi:

– Silahını qınına qoy, ağa, zira, qılınc qaldıran qılıncdan da öləcəkdir!

Şeyx çaşdı və qılınc onun əlindən yerə düşdü. Lakin o, asan sınan adamlardan deyildi və ətrafın itaətinə öyrəşmişdi. Odur ki, qışqırdı:

Yəni miskin həşərat, qul, indi öz ağasına və hamisinə qarşı çıxacaq?

Və cavabında eşitdi:

– Sadiq qul ağasının cinayətlərində iştirak etmir. Bu gənc düz danışırdı.

Daha bir fəllah qabağa çıxaraq bəyan etdi:

– Bu adam günahsızdır, o, şöhrətə və hörmətə layiqdir.

Bir qadın səsini ucaltdı:

– O, Allahı söyməyib, müqəddəsləri də lənətləməyibdir. Nəyə görə onu kafir adlandırırsınız ki?

Və Rəhil də soruşdu:

– Nə cinayət törədib axı, o?

Şeyx səsləndi:

– Sən də qiyam edirsən, bədbəxt qadın? Yoxsa altı ilə əvvəl qiyam qaldırmış ərinin taleyini yadından çıxarmısan?

Bu ehtiyatsız deyilmiş sözləri eşidən Rəhil hiddətləndi, zira, ərinin qatilinin kim olduğunu anladı artıq.

O, göz yaşlarını saxladı və camaata tərəf dönərək ucadan söylədi:

– Budur, altı il axtardığımız cinayətkar! Eşitdiniz, o öz günahını boynuna aldı. Odur ədalət məhkəməsindən gizlənən qatil. Yaxşı-yaxşı baxın ona, görün, onun üzündəki qorxunu. O, qış vaxtı ağacdakı sonuncu yarpaq kimi əsir. Allah özü sizə göstərdi ki, həmişə qorxduğunuz ağanız – cani və qatildir. Odur məni dul, qızımı yetim qoyan.

Rəhilin sözləri şimşək kimi şeyxin başına çaxdı, qadın­la­rın qışqırtısı və kişilərin etirazları isə qızmış damğa kimi yan­dırdı onu.

Keşiş şeyxə oturmağa kömək etdi. Sonra isə quluqçuları səsləyərək əmr etdi:

– Həbs edin bu qadını, ağanızı şərlədiyi üçün. Onu və bidətçini zindana aparın, kim mane olmaq istəsə müqəddəs kilsədən uzaqlaşdırılacaqdır.

Qulluqçular hələ də qolu bağlı Xəlilə baxaraq yerlərindən tərpənmədilər. Rəhil onun sağında Məryəm isə solunda da­yan­mış­dı. Onlar azadlığın geniş göylərinə uçmağa hazır iki qanad kimi idilər.

Elias atanın hirsindən saqqalı əsməyə başladı və o qışqırdı:

– Siz bir kafir və bir fahişədən ötrü ağanızdan imtina edirsiniz?

Və qulluqçulardan yaşlısı ona belə cavab verdi:

– Biz şeyx Abbasa bir tikə çörək və başımızın üstündə dam olmasından ötəri xidmət göstərirdik, lakin biz heç vaxt onun qulları olmamışıq.

Bu sözlərlə qulluqçu əynindəki əbanı və çalmanı soyunaraq şeyxin ayaqlarına tulladı və əlavə etdi:

– Bütün bunlar daha mənə lazım olmayacaq. Yalan və riya ilə ruhlarımızı əsirləyən cinayətkarın evinə bir daha ayağım dəyməyəcək mənim.

Bütün qulluqçular da eyni hərəkəti eyləyib üzləri Azadlıq və Həqiqət simvolu olan sevincdən işıqlanmış fəllahların cər­gə­­sinə qoşuldular. Elias ata anladı ki, onun hakimiyyəti artıq bit­mişdir. Odur ki, Xəlili bu kəndə gətirən günü və saatı lə­nət­lə­yə-lənətləyə şeyxin evini tərk etdi.

Nökərlərdən biri Xəlilə yaxınlaşaraq onun əllərinin ipini aç­dı. Sonra isə meyit kimi donmuş şeyx Abbasa baxaraq cə­sa­rət­lə söylədi:

– Cani kimi mühakimə etmək üçün tutub bura gətirməyi əmr etdiyin bu gənc bizim əsarətdə olan ruhlarımızı dikəltdi və qəlblərimizi Həqiqət və Bilik işığı ilə işıqlandırdı. Elias atanın yalançı adlandırdığı bu yazıq dul qadın isə sənin altı il əvvəl törətdiyin cinayətin üstünü açdı. Biz bura gəlmişdik ki, günahsız gənc və nəcib ruhun məhkəməsinin şahidi olaq. Şükür olsun göylərə ki, bizim gözlərimiz açıldı və sənin vəhşiliyini gördük. Biz səni tərk edirik, Allah cəzanı versin.

Bu anda hamı danışmağa başladı və kimsə dedi:

– Gəlin, dağılışaq evlərimizə.

Bir başqası isə qeyd etdi:

– Gəl, bu cavan oğlanın dalıyca Rəhilin evinə gedək və orda onun ağıllı söhbətlərinə qulaq asaq; bizə təskinlik gətirən müdrikliyin hikmətinə dalaq.

Üçüncüsü əlavə etdi:

– Gəlin, ondan məsləhət istəyək, zira, o bizim bütün ehtiyaclarımızı bilir.

Dördüncüsü qışqırdı:

– Əgər biz ədalətə can atırıqsa, onda gəlin əmirə şeyx Abbasın cinayətini xəbər verək.

Bir çoxları onu dəstəklədi:

– Gəlin, əmirə şikayət edək və xahiş edək ki, Xəlili bizə ağa təyin etsin. Yepiskopa isə deyərik ki, Elias ata bütün cinayətlərdə şeyxin köməkçisi olub.

Səslər gah ucadan, gah da alçaqdan səslənməsinə baxmayaraq şeyxin qulaqlarına iti ox kimi batırdılar. Xəlil əllərini qaldıraraq kəndliləri bu sözlərlə sakitləşdirdi:

– Mənim qardaşlarım, tələsməyin. Məni dinləyin və dü­şü­nün. Sizə olan məhəbbətim və dostluğum naminə xahiş edi­rəm, əmirə müraciət etməyəsiniz. Çünki ədalət tap­ma­ya­caq­sı­nız siz orda. Unutmayın ki, it itin ayağını basmaz, qarğa qar­ğa­nın gözünü dimdikləməz. Yepiskopun yanına getməyin də mə­na­sı yoxdur, zira, o yaxşı bilir ki, çatlamış divarı olan ev gec-tez uçasıydı. Əmirdən məni bu kəndin şeyxi təyin etməyini xahiş etməyin, zira, sadiq bəndə axmaq və zalım ağanın köməkçisi olmaq istəmir. Və əgər mən sizin xoş münasibətinizi və məhəbbətinizi qazanmışamsa, icazə verin aranızda yaşayım. Həyatın sevinc və kədərlərini sizinlə bölüşüm. İcazə verin, əl-ələ verib evdə və tarlada sizinlə birlikdə işləyim. Zira, mən sizin biriniz ola bilməsəm moizədə dediyinə uyğun yaşamayan riyakarlardan olardım. İndi isə, bir halda ki, onsuz da «balta ağacın kökündəndir»1 gəlin, şeyx Abbası öz vicdanı ilə baş-başa buraxaq, işığını həm məsuma, həm də caniyə eyni dərəcədə yağdıran Allahın Ali Məhkməsinin ümidinə qoyaq.

Bunları söyləyib o, evi tərk etdi. Və bütün camaat sanki ila­hi bir qüvvənin təsiri ilə onun arxasınca tərpəndi. Şeyx uç­qun­dan sonra yaranan dəhşətli sükutla baş-başa qaldı. İndi o, əsir düşmüş və öz məğlubiyyətini dərk etməyə çalışan sərkər­də­ni xatırladırdı.

İzdiham kilsənin hasarına yetişəndə ay buludların ar­xa­sın­dan çıxaraq gecəni işıqlandırmağa başladı. Xəlil xeyirxah ço­ban öz sürüsünü qoruyan təki kənd camaatını məhəbbətli ba­xış­larla süzdü.

Onun ürəyi əzilən milləti təmsil edən bu kəndlilərə mərhəmət hissi ilə dolu idi. O sanki peyğəmbər kimi dayanıb Şərqin bütün xalqlarının vadilər boyu yorulmuş ruhları və incimiş qəlbləri ilə ona tərəf axışdığına tamaşa edirdi:

O, əllərini göyə qaldırıb çağırdı:

– Ürəklərimizin dərinliyindən Səni çağırırıq, ey Azadlıq! Bizi eşit! Zülmət pərdəsinin arxasından uzadırıq sənə əllərimizi, ey Azadlıq! Bir bax bizə! Qar üstündə diz çökürük sənə, ey Azadlıq! Bizə yazığın gəlsin!

Sənin möhtəşəm taxtının qarşısında durmuşuq. Bədən­lə­ri­miz əcdadlarımızın qanlı libasları ilə örtülmüşdür. Başımıza on­ların qəbirlərinin külü ələnmişdir. Əlimizdə onların ürəklərini dəl­miş qılıncları tutmuşuq. Onların bədənlərini deşmiş nizələr, ayaqlarını bağlamış zəncirlər də yanımızdadı. Biz onların bo­ğa­zını yırtan qışqırıqla qışqırır, zindanlarda zaman-zaman əks-sə­da verən məğlubiyyət nəğmələrimizi oxuyur və şikayətlənirik; Ata­larımızın qəlbinin dərinliyindən qopan duaları təkrarlayırıq. Eşit bizi, ey Azadlıq, və dinlə!

Nildən Fərat çayınadək bütün həsrətli ruhlar bir ağızla sə­ni çağırırlar. Uzaq Şərqdən Livan dağlarınadək ölümün ya­xın­laş­masından titrəyən əllər sənə doğru uzanmışdır. Dənizin sa­hil­lərindən Səhranın sonunadək yaşla dolu gözlər yalvarışlı ba­xışlarla sənə zillənmişdir. Gəl, ey Azadlıq, gəl və bizi xilas elə.

Yoxsulluq və zülmün kölgəsində bitən miskin daxmalar­da onlar sinələrini dağlayırlar: bax, bizim halımıza, ey Azadlıq və mərhəmət göstər!

Yollarda və evlərdə tapdanmış gənclik sənə müraciət edir. Kilsə və məscid­lərdə unudulmuş Kitab səni soraqlayır. Məhkəmə və saraylarda bir tərəfə tullanmış qanun səni çağırır. Yazığın gəlsin bizə, ey Azadlıq! Bizi xilas elə!

Bizim dar küçələrimizdə alverçilər öz həyatlarının günlərini satırlar ki, qərbdən gələn və bizi soyan oğruların xəracını ödəyə bilsinlər. Və bir kimsə yoxdur onlara məsləhət verə. Bəhrəsiz torpaqlarda fəllahlar yer şumlayır, ürəklərinin toxumlarını səpir və göz yaşları ilə suvarırlar əkinlərini. Lakin qaratikandan başqa heç nə bitmir tarlalarında və bir kimsə də yoxdur ki, onları doğru yola yönəldə.

Bizim kimsəsiz və bəhrəsiz düzlərimizdə ac-yalavac bədəvilər dolaşır, ayaqları yalın, başı açıq. Və heç kimin onlara yazığı gəlmir. De, öz sözünü bizə, ey Azadlıq! Öyrət bizi!

Xəstə quzularımız otsuz yamaclarda yem axtarır, buzov­la­rı­mız ağacların kökünü gəmirir, atlarımız quru otla qi­da­la­nırlar. Gəl, ey Azadlıq, və kömək et bizə!

Əzəldən zülmətdə yaşamışıq, bir zindandan o birinə sürüyüblər bizi əsirlər kimi, zaman da gülüb bizim halımıza. Bəs, səhər nə vaxt açılacaq? Nə vaxtadək əsrlərin nifrətini daşımalı olacağıq üzərimizdə?

Belimizdə daşıdığımız daşların sayı yoxdur, dəfələrlə olub ki, iki qatlanmışıq yükün altında. Bu təhqirlərə haçanadək dözməliyik?

Misirin əsarəti, Babil qaçqınğılı, Farsın tiranlığı, Roma­nın despotluğu, Avropanın acgözlüyü…Bütün bunları biz ya­şa­mı­şıq. Bəs indi hara gedirik və bu keşməkeşli yolun sonu varmı?

Fironun pəncəsindən Navuxodonosorun caynağına, İs­kən­də­rin dəmir əllərindən İrodun qılıncına, Neronun dim­di­yin­dən demonların dişlərinə. İndi kimin əlinə düşəsiyik? Və nə vaxt ölüm gələcək ki, alsın bizi bu dünyanın əlindən, bəlkə rahatlıq tapaq?

Əllərimizin gücü ilə qaldırmışıq məbədlərin sütunlarını. Şöhrət və əzəmət naminə ucaldılan nəhəng divarları və əlçat­maz piramidaları tikmək üçün belimizdə daşımışıq sementi. Nə vax­ta­dək möhtəşəm saraylar ucalda-ucalda miskin komalarda yaşa­yacağıq? Nə vaxtadək varlıların anbarlarını dolduraraq on­la­rın süfrəsinin artığı ilə dolanacağıq? Nə vaxtadək ağalarçün ipək və yun parçalar toxuyacaq, özümüzsə cır-cındırda gəzə­cəyik?

Onların günahları bizi bir-birimizdən ayırmışdır. Öz taxt-taclarını qorumaq və asanlıqla idarə etmək üçün onlar druzları silahlandırıb maritonlarla döyüşməyə məcbur etdilər. Onlardır şiyələri sünnilərin üzərinə qaldırdılar. Onlar kürdləri bədəviləri öldürməyə sövq etdilər. Onlar müsəlmanları xristianlarla öcəşdirənlər. Nə vaxtadək qardaş qardaşını öz anasının qucağında qətlə yetirəcək? Nə vaxtadək Xaç və Aypara bir-birinə düşmən kəsiləcək? Ey Azadlıq, eşit bizi və öz sözünü tək bir adamın xeyrinə söylə, zira, böyük od kiçik bir qığılcımdan başlayır. Ey Azadlıq, öz qanadlarının xışıltısı ilə tək bir ürəyi oyat, zira, ildırım tək bir buluddan yaransa da bütün dərələrin dibini və bütün dağların zirvələrini işıqlandırır. Öz qüdrətinlə bu qara buludları qov, şimşək kimi çax və əcdadlarımızın sümükləri üzərində ucaldılmış bu xanimanları dağıt!

Dinlə bizi, ey Azadlıq!

Bizə yazığın gəlsin, ey Afinanın qızı!

Xilas et bizi, ey Komanın bacısı!

Bizə yol göstər, ey Musanın yol yoldaşı!

Kömək et bizə, ey Məhəmmədin yarı!

Öyrət bizi, ey İsanın nişanlısı!

Ürəklərimizi möhkəmləndir ki, yaşaya bilək,

Ya da düşmənlərimizə elə güc bəxş elə ki, bizi birdəfəlik öldürsünlər,

Əbədi sükutda rahatlıq tapaq.

Xəlil öz hisslərini göylərə yağdırır, kəndin camaatı isə ona ehtiramla baxırdılar. Və onların məhəbbəti onun səsinin melodiyası ilə həmahəng səslənirdi. Və bir məqamda onlar anladılar ki, o onların ürəyinin bir hissəsinə çevrilmişdir.

Qısa sükutdan sonra Xəlil baxışlarını camaata endirib sakit səslə dedi:

– Gecə bizi şeyx Abbasın evinə gətirdi ki, orda gün işığı­nı görə bilək. Əsarət bizi soyuq fəzada saxladı ki, biz bir-biri­mi­zi anlayaq və cücələr təki əbədi Ruhun qanadı altına yığıla bi­lək. İndi isə gəlin, evlərimizə dağılışaq, sabah isə yenidən görü­şərik.

Bunu söyləyib o Rəhil və Məryəmin arxasınca onların ka­sıb komalarına yollandı. Camaat dağılışmağa başladı və hər kəs öz evinə yollanarkən bu tarixi gecədə gördükləri və eşitdiklərini düşünürdü. Onlar hiss edirdilər ki, yeni ruhun alovlanan məşəli onları qarsıtmış və fikirlərini doğru yola istiqamətləndirmişdir.

Bir saat sonra bütün lampalar söndürülmüşdü. Və yuxu fəl­lahların ruhlarını dərin röyalar aləminə aparan zaman Sükut bü­tün kəndi ağuşuna almışdı. Təkcə şeyx Abbas yuxulaya bil­mir­di. Törətdiyi cinayətlərin kabusları və qarabasmalar onu tə­qib edirdi.

1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə