Corc Vaşinqton Mənim vətənim azadlıq olan yerdir. Tomas Cefferson



Yüklə 2.66 Kb.

səhifə5/14
tarix14.01.2017
ölçüsü2.66 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
Amerika prezidentləri
hələ  də mövcud olan böyük nüfuzundan istifadə edərək 
C.Polkun prezident seçilməsinə yardımçı olmuşdur.
1845-ci ilin əvvəllərindən Ceksonun səhhəti pisləşir. 
Qısa müddətdə  hərəkət qabiliyyətini itirən qoca general 
xüsusi quraşdırılmış kreslodan istifadə edir. Bu ərəfədə 
onun  əhval-ruhiyyəsini yüksəldən yalnız Texasın ilhaq 
olunması idi. Var-dövlətinin böyük hissəsinin Endrü-kiçiyə 
və  nəvələrinə,  şəxsi silah-sursatlarının yaxın dostlarına 
verilməsini vəsiyyət edir.
E.Cekson 8 iyun 1845-ci ildə 78 yaşında vəfat etmiş-
dir.  İki gün sonra düzənlənən dəfn mərasimində onu son 
mənzilə yola salmağa üç mindən çox adam toplanmışdı.

65
Amerika prezidentləri
MARTİN VAN BUREN
(MARTIN VAN BUREN)
 (1837-1841)
Dünyanın bir çox dillərində özünə  vətəndaşlıq hüqu-
qu qazanmış «Okey» sözünün qəribə yaranma tarixçəsi 
var.  İstər xalq, istərsə  də siyasi dairələrdə böyük nüfu-
za malik Ceksonun prezidentlik müddəti bitdikdən sonra 

66
Amerika prezidentləri
növbəti prezidentin kim olacağı ictimaiyyət arasında geniş 
müzakirə edilir, qəzetlər ətrafl ı şərhlər verirdilər. Ceksonun 
yaxın ətrafına daxil olan Martin Van Buren bu vəzifəyə ən 
şanslı namizəd hesab edilirdi. Hətta qəzetlərdən biri ona 
Kinderhuk  şəhərində anadan olduğu üçün «Qoca Kinder-
huk» («Old Kinderhook»), və ya sadəcə «O. K» ləqəbi ve-
rir. İlk anda «ən uğurlu variant» mənasında işlənən «O. K» 
hərf birləşməsi sonradan «hər şey əladır» mənasını alır. 
Martin Van Buren 5 dekabr 1782-ci ildə Nyu-York ya-
xınlığındakı Kinderhuk şəhərində anadan olub. Sonralar 
yazdığı memuarlarında  əcdadlarının Amerikaya 1633-cü 
ildə Hollandiyadan gəldiyini bildirirdi. Nüfuzlu fermer və 
meyxana sahibi olan atası Avraam Van Buren işgüzarlığı 
sayəsində böyük sərvət toplaya bilmişdi. Anası Mariya van 
Alen (Hoes) həmçinin holland əsilli olub tanınmış ailədən 
çıxmışdı. Martin ailənin beş uşağından üçüncüsü, eyni za-
manda böyük oğul idi. İbtidai təhsilini  əsasən latın dilini 
tədris edən məktəbdə alaraq, 14 yaşında ikən vəkil olmaq 
məqsədilə dəftərxanada işləməyə başlayır. O, dövrün tanın-
mış vəkillərindən biri Frensis Silvesterin yanında praktika 
keçdikdən sonra müstəqil fəaliyyət göstərir. 1803-cü ildə 
məhkəmədə işləməyə başlarkən, artıq yerli siyasətdə Cef-
ferson tərəfdarı kimi tanınırdı.
1807-ci ildə anasının uzaq qohumu Hanna Hoeslə ailə 
həyatı qurmuşdur.
30 yaşında Nyu-York senatına seçilən Van Buren doğ-
ma ştatın siyasi həyatında əhəmiyyətli rol oynayır. 1821-ci 
ildə Nyu-York Konstitusiya konventində ştatın siyasi siste-
minin demokratikləşməsi uğrunda fəal mübarizə aparır. Elə 
həmin il ştatı Vaşinqtonda təmsil edəcək iki senatordan biri 
seçilir.
Prezident Adamsın yeritdiyi siyasi kursa müxalif ol-
ması onu Ceksonla yaxınlaşmağa sövq edir. 1828-ci ildə 

67
Amerika prezidentləri
yenidən senator seçilsə də mandatdan imtina edərək Nyu-
York qubernatoru seçkilərində namizədliyini irəli sürür. Bu 
siyasi gedişdə onun məqsədi, paralel olaraq keçirilən prezi-
dent seçkilərində Ceksonun namizədliyini təbliğ etmək idi. 
O, qubernator seçilsə də, 1829-cu ilin martında Ceksonun 
qurduğu kabinetdə xarici işlər naziri vəzifəsini tutur. 
Prezidentin yaxın silahdaşı kimi 1831-ci ildə istefaya 
gedərək ona kabineti yenidən qurmaq imkanı yaradır. Van 
Buren İngiltərədə səfi r təyin edilsə də, senatda olan müxalif 
qüvvələr buna razılıq vermir. Lakin çox keçmir ki, Cekso-
nun Van Buren haqqında daha ciddi fi kirdə olduğu aşkar 
olur. Prezident onu özünün siyasi varisi görmək istəyirdi. 
1836-cı ildə Ceksonun arzusuna uyğun olaraq Van Buren 
və Kentukki ştatından Riçard Consonun uyğun olaraq pre-
zident və vitse-prezidentliyə namizədlikləri irəli sürülür.
Cekson və Van Burenin siyasi rəqibləri artıq viqlər par-
tiyasında birləşsələr də seçkilərə vahid namizədlə gedə 
bilmədilər. Belə ki, 1836-cı il seçkilərində Ohayo şta-
tından olan U.H.Harrisonla birgə Tennessili H.L.Uayt, 
Massaçusetsdən D.Uebster, Cənubi Karolinadan U.P.Man-
qam da seçkiyə qoşuldular. Səslərin bölünməsi Van Bure-
nin qələbəsini təmin etmiş oldu.
Bəziləri Van Burenin gələcək fəaliyyətini sadəcə Cek-
sonun üçüncü prezidentlik müddəti olacağını deyirdilər. 
Lakin verilən proqnozların  əksinə olaraq, Van Buren bir 
çox məsələlərin həllinə özünəməxsus tərzdə yanaşırdı. 
Müharibələrin artıq tarixə çevrilməsi onu İngiltərə ilə mü-
layim davranmağa sövq edirdi. 
1837-ci ildə baş vermiş iqtisadi böhran onun nüfuzuna 
böyük zərbə vurmuşdur. Qırxıncı illərə qədər davam etmiş 
iqtisadi böhran, onun növbəti seçkilərdə uğur qazanmama-
sının başlıca səbəbi olmuşdur. Buna baxmayaraq Van Buren 
prezidentliyi dövründə qarşıya çıxan bir çox problemləri 

68
Amerika prezidentləri
müvəffəqiyyətlə həll edir. 1837-ci ilin qışında Niaqara ça-
yında, 1838-ci ilin qışında isə  şimal-şərq sərhəd zolağın-
da  İngiltərəylə, hər ikisi müharibə ilə  nəticələnə biləcək 
qarşıdurma yaranır. Hər iki halda general Uinfi ld Skottun 
rəhbərliyi altında qoşunları Kanada ilə  sərhəd bölgəsinə 
göndərən prezident ona münaqişədən yayınmaq və dostluq 
münasibətləri yaratmağı tapşırır. Bununla o, nəinki labüd 
müharibənin qarşısını alır, eyni zamanda Birləşmiş Ştatlar-
la Kanada arasında mübahisəli sərhəd problemini birdəfəlik 
həll edir.
Təəssüf ki, Van Buren bu uğurlardan səmərəli yarar-
lana bilmir. 1840-cı il seçkilərində demokratların güclü 
köməyinə baxmayaraq viqlər partiyasının nümayəndəsi 
Uilyam Harrisona məğlub olur. Ümumi səsvermədə 46,8 % 
səs toplasa da, seçimçilər kollegiyasındakı səsvermədə pis 
nəticə göstərir (60: 234).
Belə ağır məğlubiyyətə uğraması onu heç də ruhdan sal-
mır. Nyu-Yorkdakı fermasında yaşayan Van Buren yenidən 
siyasətə qayıtmaq haqqında düşünür. Bu məqsədlə 1842-
ci ildə Birləşmiş Ştatlara səfərə çıxır. Lakin Texasın ilhaq 
edilməsinin  əleyhdarı olması onun 1844-cü il prezident 
seçkilərində qələbə çalacağını şübhə altına salır və demok-
ratlar ehtiyat varianta əl ataraq C.Polkun namizədliyini irəli 
sürürlər.
Van Buren yenidən öz malikanəsinə çəkilir. C.Polkun si-
yasi xəttinin cəmiyyətdə birmənali qarşılanmaması, quldar-
lığın ləğvi ilə əlaqədar partiya daxilində ikitirəliyin yaran-
masına biganə qala bilməyən qoca siyasətçi 1848-ci il pre-
zident seçkilərində namizədliyini irəli sürür. O, seçkilərdə 
yalnız üçüncü yeri tutsa da, nəticədən razı idi. Məhz onun 
sayəsində quldarlıq problemi ilk dəfə olaraq seçkiönü 
mübarizənin əsas amilinə çevrilirdi. Bu, eyni zamanda Şi-
mal və Cənub arasında münaqişələrin başlanmasına rəvac 

69
Amerika prezidentləri
vermişdir. Quldarlığın barışmaz əleyhdarı olan Van Buren 
ümumilikdə 10 % səs toplasa da Cənub ştatlarında bir səs 
belə ala bilmir.
Bu, Van Burenin milli siyasətdə sonuncu böyük çıxı-
şı idi. 1853-55-ci illərdə Avropaya səyahətə  çıxır və eyni 
zamanda tamamlaya bilmədiyi bioqrafi yasını yazmaqla 
məşğul olur. Burada o, siyasi partiyalara və müasir partiyalı 
dövlətə olan inamını bir daha təsdiq edir.
Ömrünün son illərini Kinderhukdakı Lindenvald 
mali kanəsində keçirir. O, 24 iyul 1862-ci ildə, vətəndaş 
müharibəsinin qızğın vaxtında vəfat edir. 

70
Amerika prezidentləri
UİLYAM H.HARRİSON 
(WILLIAM H. HARRISON)
(1841-1841)
XVII əsrin əvvəllərindən Amerikada məskunlaşmış in-
gilis  əsilli Harrisonlar ailəsindən çoxlu dövlət xadimləri, 
varli quldarlar, böyük torpaq sahibləri çıxmışdır. Gələcək 
prezidentin atası Bencamin Harrison İstiqlaliyyət 
Bəyannaməsinə imza atan şəxslərdən, sonralar 1781-84-cü 
illərdə isə Virciniya qubernatoru olmuşdu.

71
Amerika prezidentləri
Britaniya vətəndaşı kimi doğulmuş sonuncu prezident 
Uilyam Henri Harrison 1783-cü il 9 fevralda Virciniyanın 
Çarlz-Siti şəhərində dünyaya gəlib. Elmə xüsusi marağı ilə 
seçilməyən balaca Uilyam ibtidai təhsilini yerli Hempton-
Sidni kollecində alır. Kolleci bitirən  ərəfədə atasını itirən 
Uilyam ailənin digər üzvlərinin təkidi ilə tibbi təhsil almaq 
üçün Filadelfi yaya  göndərilir. 17 yaşlı Harrison Kvaker-
Sitidə tibb kollecinə daxil olur. Lakin növbəti il kollecdən 
çıxaraq hərbçi olmağa qərar verir.
1791-ci ildə orduya daxil olan gənc Harrison Virciniya 
qubernatoru R.H.Linin himayədarlığı ilə ABŞ ordusunun 
praporşiki olur. 22 yaşında ikən daşınmaz əmlak ticarətçisi 
və hakim Con Simmsin qızı Anna Tothil Simmslə ailə qu-
rur. Gələcək karyerasında əhəmiyyətli rol oynamış uğurlu 
nikahdan onun doqquz övladı olmuşdur. Qeyd edək ki, oğlu 
Con Skott hələlik prezident oğlu və atası şərəfi nə nail olmuş 
yeganə amerikalıdır. Belə ki, Con Skottun oğlu Bencamin 
Harrison 1888-ci ildə ABŞ prezidenti seçilmişdir.
23 illik hərbi karyerası ərzində əsasən hindularla çox-
sayli döyüşlərdə iştirak edərək general-mayor rütbəsi alır. 
1811-ci ildə Tippekenu-Krik yaxınlığında hindularla aparı-
lan amansız döyüşlərdəki qələbəsi ona «Qoca Tippekenu» 
ləqəbini qazandırır. Hərbi nazirlə arasındakı ixtilafl ar 1814-
cü ildə onun istefasıyla sonuclanır.
İstefadan sonra siyasətlə məşğul olur. Əvvəl Ohayo şta-
tının Nümayəndələr Palatasında, sonra ştatın Vaşinqtonda, 
senatda nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərir. Adams ad-
ministrasiyasında dövlət katibi olan H.Kley 1828-ci ildə 
onu Kolumbiyaya səfi r göndərir. Harrisonun səfi rliyi uzun 
çəkmir, yeni seçilən prezident Cekson onu geri çağırır və 
Harrison Ohayodakı Bend fermasına qayıdır.
Böyük külfətini dolandırmaq məqsədilə 1834-cü ildə yer-
li məhkəmədə katib işləməyə başlayır. 1836-cı il prezident 
seçkilərində Kley onun xalq arasında milli qəhrəman nüfu-

72
Amerika prezidentləri
zunu nəzərə alaraq, viqlərin namizədi olmasına köməklik 
göstərir. Harrison seçkilərdə viqlərin üç namizədindən biri 
olur. Köhnə siyasət ustası, şöhrətpərəst Kleyin üç namizədlə 
seçkilərə getməkdə məqsədi, 12 il əvvəl olduğu kimi, de-
mokratların nümayəndəsi Van Burenə zəruri minimum səs 
toplamaqda mane olmaq, seçkiləri Nümayəndələr Palatası-
na keçirmək idi. Lakin Van Burenin inamlı qələbəsi Kleyin 
məqsədini puç etdi.
1840-cı il seçkilərində Van Burenin iqtisadi böhran 
səbə bindən nüfuzunu itirməsi viqlərə  qələbə imkanı yarat-
dı. Partiyanın namizədi olmaq istəyən Kley partiyadaxili 
müxalifətin ona mane olması səbəbiylə bu dəfə də istəyinə 
çatmır və partiyanın Harrisberqdə keçirilən konventində keç-
miş seçkilərdə təcrübə toplamış Harrison namizəd göstərilir.
Bu dəfə tale üzünə gülür və o, böyük üstünlüklə prezi-
dent seçilir. Lakin seçkilər Harrisonun qələbəsindən daha 
çox M.Van Burenin acınacaqlı məğlubiyyəti ilə yadda qal-
mışdır. İqtisadi böhranın qarşısını ala bilməməsi ona inamı 
azaltmış, hətta doğma ştatı Nyu-Yorkda belə seçkiləri uduz-
muşdu.
U.H.Harrison ABŞ prezidentlik tarixinə bir neçə re-
kord yazmışdır. Onların heç də hamısı müsbət işarəli olma-
mışdır. Əvvəla o, prezident seçilmiş ən yaşlı (67 yaş) şəxs 
idi (Onun bu rekordunu 1980-ci ildə prezident seçilən 70 
yaşlı R.Reyqan təzələdi).  İkincisi, onun prezidentliyi çox 
qısa, vur-tut bir ay sürmüşdür.  İlk dəfə olaraq prezident, 
səlahiyyətlərini icra edərkən vəfat edir. 4 mart 1841-ci ildə 
qeyri-adi, saatyarımlıq inauqurasiya nitqi söyləyir. Soyuq 
və rütubətli mart havası  səhhətinə  mənfi   təsir göstərir və 
o, sətəlcəm olur. Bir ay sonra 4 aprel 1841-ci ildə elə bu 
xəstəlikdən də vəfat edir.

73
Amerika prezidentləri
CON TAYLER 
(JOHN TYLER)
(1841-1845)
ABŞ Konstitusiyasına  əsasən prezident seçkilərində 
qalibdən sonra ən çox səs toplamış  şəxs vitse-prezident 
sayılmalı idi. Bu maddə elə ilk seçkilərdən özünü doğrult-
madı. Belə ki, uzun müddət bir-biri ilə siyasi rəqabətdə ol-
muş iki şəxsin sonradan iş birliyində olması qeyri-müm-

74
Amerika prezidentləri
kün idi. 1804-cü ildə Konstitusiyaya edilmiş düzəlişlə (bu 
düzəlişə əsasən prezident və vitse-prezidentliyə namizədlər 
əvvəlcədən müəyyənləşir və onlar uyğun vəzifələr uğrunda 
birgə mübarizə aparırlar) yaranmış presedent aradan götü-
rüldü. Prezident öldükdə, vəzifəsindən kənarlaşdırıldıqda 
və Konstitusiyada nəzərdə tutulan digər hallarda səlahiyyət-
lərini icra edə bilmədikdə, ona məxsus bütün səlahiyyətlər 
vitse-prezidentə verilir. İlk belə vəziyyət Harrison qəfl ətən 
vəfat etdikdə yarandı və vitse-prezident Con Tayler prezi-
dentlik səlahiyyətlərinin icrasına başladı.
İngilis əsilli əcdadları 200 əvvəl Virciniyada məskun laş-
mış Con Tayler 1790-cı il martın 29-da Uilyamsburqda ana-
dan olub. Atası Con Tayler varlı plantator və quldar olmaq-
la yanaşı ölkənin siyasi xadimləri, xüsusilə T. Ceffersonla 
dostluq əlaqələrinə malik idi. O, 1809-11-ci illərdə Vircini-
yanın qubernatoru, sonra isə  ştatın federal məhkəməsinin 
hakimi olmuşdu.
Con Tayler ilk olaraq nüfuzlu «Uilyam Ənd Meri» 
kollecində oxuyur. Kolleci bitirdikdən sonra o dövrün aris-
tokratik ənənələrinə uyğun olaraq vəkillik sənətinə yiyələnir. 
O, hüquqşünaslığı bu elmin görkəmli nümayəndələrinin 
rəhbərliyi altında öyrənir: əvvəl atası, sonra isə C.Vaşinqton 
administrasiyasında  ədliyyə naziri olmuş  məşhur Ed-
mund Rendolf onun müəllimi olur. Özəl vəkillər konto-
ru açaraq qısa müddətdə varlanır. 23 yaşlı Con Virciniya 
müstəmləkəçisinin qızı Letisiya Kristianla evlənir. Onun 
vəfatından iki il sonra, 1842-ci ildə, özündən 30 yaş kiçik 
Culiya Qardinerlə ailə qurur. Taylerin iki nikahdan on dörd 
övladı olmuşdur. 
Gənc yaşlarından siyasi fəaliyyət göstərməsi 21 yaşın-
da Virciniya parlamentinə seçilməsi ilə sonuclanır. 1816-
21-ci illərdə Konqresin Nümayəndələr Palatasının, 1827-
36-cı illərdə isə senatın üzvü olur. 1825-27-ci illərdə Vir-
ciniya qubernatoru vəzifəsini tutmuşdur. Taylerin zəngin 

75
Amerika prezidentləri
siyasi təcrübə toplamasına baxmayaraq konkret partiya 
mənsubluğu olmamışdır.
1836-cı il prezident seçkilərində bəzi ştatlarda H.Uaytla, 
digərlərində isə U.Harrisonla yanaşı vitse-prezidentliyə 
namizəd kimi çıxış edir. O, əsl cənublu kimi quldarlığın 
məhdudlaşdırılmasının, ittifaqın silah gücünə qorunub sax-
lanılmasının əleyhinə çıxır. Bununla o, Ceksonun rəqibinə 
çevrilir və nəticədə viqlər partiyasına yaxınlaşır. Partiyanın 
1839-cu ildə keçirilən Konventində H.Kleyin namizədliyini 
müdafi ə etsə də, Harrisonun namizədliyi göstərilir. Viqlərin 
Cənubda qələbəsinə kömək göstərəcəyini nəzərə alıb, Tay-
leri vitse-prezidentliyə namizəd göstərirlər.
4 mart 1841-ci ildə  vəzifəsinin icrasına başlasa da, 
höku mətin formalaşdırılmasına təsir göstərə bilməyəcəyini 
anlayaraq Uilyamsburqdakı malikanəsinə  çəkilir. Aprelin 
5-də səhər tezdən prezidentin vəfatı xəbərini alaraq Vaşinq-
tona tələsir və növbəti gün ABŞ-ın 10-cu prezidenti kimi 
and içir.
Bəzi problemlərin həllində onun, hələ Harrisonun qur-
duğu kabinet üzvləri ilə ciddi fi kir  ayrılığı  əmələ  gəlir. 
Xüsusilə, prezidentin ABŞ  Xəzinə Bankının yaradılması 
haqda qanun layihəsinə veto qoyması 1841-ci il 11 sent-
yabrda dövlət katibi Uebsterdən başqa bütün nazirlərin iste-
faya getməsi ilə nəticələnir. Eyni zamanda Tayler yeni üzv 
olduğu viqlər partiyasından xaric edilir.
Tayler iki gün ərzində Şimal və Cənubdan dəvət etdiyi 
tanınmış siyasətçi-viqlərin köməyilə yeni kabineti qurur. 
Dövlət katibi Uebster istefa verdikdə isə o, Con Kalxaunu 
bu vəzifəyə təyin edir. Bu öz növbəsində prezidentin Cənub 
ştatlarından olan demokratlarla yaxınlaşmasına səbəb olur. 
Tayler növbəti seçkilərdə Demokrat partiyasının namizədi 
olacağına ümid bəsləyir. Lakin özünə sadiq və etibarlı ko-
manda yarada bilməməsi onun bu ümidlərini də heçə çıxa-
rır.

76
Amerika prezidentləri
Prezidentlik müddəti bitdikdən sonra Virciniyadakı 
malikanəsinə qayıdır. Demokratlarla sıx  əlaqə saxlasa da 
aktiv siyasi fəaliyyət göstərmir. Son illər Uilyamsburqdakı 
kollecdə kansler kimi çalışır.
Yalnız hər an başlaya biləcək vətəndaş müharibəsi təh-
lükəsi, onu dinc kənd həyatından ayırır. Virciniya parlamen-
tinin təşəbbüsü ilə müharibənin qarşısını almaq məqsədilə 
Vaşinqtonda aparılan danışıqlarda iştirak edir. Müharibənin 
labüdlüyünü başa düşərək doğma ştata İttifaqdan ayrılma-
ğı məsləhət görmüşdür. Noyabr ayında İttifaqdan ayrılmış 
ştatların Nümayəndələr palatasına üzv seçilsə  də, orada 
fəaliyyət göstərmək ona nəsib olmur. Con Tayler 1862-ci il 
18 yanvarda 72 yaşında vəfat edir.
Onun adı ABŞ tarixində  ən uğursuz prezidentlər sıra-
sındadır. Xarici müşahidəçilər bunu hətta ABŞ Prezident-
lik  İnstitutunun böhranı kimi dəyərləndirirdilər. Lakin 
əslində belə deyil. Sadəcə Taylerin, şəxsi keyfi yyətlərinin 
naqisliyi ucbatından, bəzi tanınmış siyasi xadimlərlə dil 
tapa bilməməsi, onun yeritdiyi siyasi kursun Konqresdə 
dəstəklənməməsi ilə nəticələnmişdir. Prezidentlik İnstitutu 
belə siyasi çəkişmələrdən daha da təkmilləşmişdir.

77
Amerika prezidentləri
CEYMS N.POLK 
JAMES KNOKS POLK
(1845-1849)
ABŞ-ın 11-ci prezidenti Ceyms Noks Polk 2 no-
yabr 1795-ci ildə  Şimali Karolina ştatının Meklenburq 
dairəsində anadan olmuşdur. On bir yaşında ikən ailəsiylə 

78
Amerika prezidentləri
birlikdə Tennessiyə köçürlər. Səhhətində olan problemlər 
onun ibtidai təhsil almasını gecikdirmişdir. Lakin bu, onun 
mükəmməl təhsil almasına mane olmur. 21 yaşında Şima-
li Karolina Universitetinə daxil olaraq, 1818-ci ildə oranı 
müvəffəqiyyətlə bitirir. Tennessiyə qayıdaraq Neşvilldə 
vəkillər kontorunda işləyir. 1824-cü ildə varlı biznesmen, 
böyük torpaq sahibi mayor Coel Çayldresin qızı Sara ilə 
ailə həyatı qurmuş, lakin övladları olmamışdır. Saranın ata-
sı  vəfat etdikdən sonra, onun bütün varidatı, Tennessi və 
Alabamada malikanələr, çoxsaylı qullar Polklara çatmışdır.
E.Ceksonun və demokrat partiyasının inanılmış tərəfdarı 
olan Polk parlaq natiqlik bacarığı ilə hətta rəqiblərinin də 
hörmətini qazanmışdı. 1823-25-ci illərdə Tennessi parla-
mentinin üzvü olur. Onun çoxlu tanışları olsa da, onların 
çox az hissəsi ilə dostluq əlaqələri qurmuşdu. Endrü Cekson 
onun ən yaxın dostlarından biri idi. Məhz onun yaxından 
köməyi və himayədarlığı sayəsində Polk böyük siyasətə 
gəlmişdi.
Ştatın tanınmış  şəxsləri ilə isti münasibətdə olması 
onun yerli milisin polkovniki və qanunverici orqanın üzvü 
seçilməsinə kömək etmişdi. 23 yaşında ikən Konqresə seçi-
lir və 1825-39-cu illərdə burada fəaliyyət göstərir. Son dörd 
ildə Nümayəndələr Palatasının spikeri seçilmiş  və burada 
demokratlar fraksiyasına rəhbərliyi ələ almışdı.
1839-41-ci illərdə Tennessinin qubernatoru kimi siyasi 
təcrübə toplayan Polk məğlub olduğu iki ardıcıl seçkidən 
(1841, 1843) sonra Vaşinqtona qayıdır. 1844-cü ildə de-
mokratların Baltimorda keçirilən partiya konventində onu 
prezidentliyə namizəd göstərirlər. Bunun başlıca səbəbi 
partiyanın görkəmli xadimləri M.Van Buren, L.Kass və 
C.Bükenenin arasındakı qarşıdurma olur. Onlar qarşıdur-
manı kəskinləşdirməkdən çəkinərək Polkun şəxsində ortaq 
məxrəcə gəlirlər.

79
Amerika prezidentləri
Siyasi xadim olmaqla yanaşı, quldar olan Polk Cənubda 
böyük nüfuza malik idi. Cənublular onun prezident olaca-
ğı  təqdirdə vergiləri azaldacağına, bankların özbaşınalı-
ğına qarşı  çıxacağına ümid bəsləyirdilər. Viqlər demok-
ratların seçiminə istehza ilə yanaşır, «Ceyms Polk kimdir 
axı?» kimi istehzalı şüarla çıxış edirdilər. Lakin Polk özünü 
seçkiönü mübarizənin bacarıqlı strateqi kimi göstərdi və 
müxtəlif regional maraqlardan öz xeyri üçün istifadə etdi. 
Belə ki, Texasın ilhaq edilməsi planı demokratlar arasın-
da ikitirəliyin yaranmasına səbəb olmuşdu. Polk Şimalda 
seçiciləri Texasın ABŞ-a birləşdirilməsinin onların da ma-
rağı çərçivəsində olduğuna inandırmaq istəyirdi. O, senator 
Robert Uolkerlə birlikdə Cənubda qullar və quldarlar ara-
sında başlaya biləcək hər hansı konfl iktin Şimala da yayıla-
cağını bildirirdi. Bunun qarşısını isə yalnız ABŞ ərazilərini 
genişləndirməklə almaq olardı. Polk quldarlığın  əleyhinə 
olmasa da, onun ABŞ-a daxil edilmiş yeni ştatlara yayılma-
sının tərəfdarı deyildi.
Mühafi zəkar viqlərdən fərqli olaraq Polk ictimai rəyin 
ərazilərin genişləndirilməsi tərəfi ndə olduğunu yaxşı başa 
düşür və bundan səmərəli istifadə edirdi. Uğurlu seçkiö-
nü kampaniya təşkil edə bilməsi, nəticədə onun viqlərin 
namizədi H.Kleydən daha çox səs toplaması ilə nəticələndi. 
Seçimçilər kollegiyasında Kleyə böyük fərqlə qalib gəlsə də 
(170:105),  əhalinin seçkilərdə  iştirak səviyyəsinin yüksək 
olmasına (79,9 %) baxmayaraq, yalnız 49,6 % səs topladı. 
1824-cü ildən sonra ilk dəfə prezident 50 %-dən aşağı səs 
toplamaqla seçilirdi.
Nazirlərin təyin edilməsində Polk yüksək siyasi və in-
zibati bacarıq göstərmişdir. Dövlət katibi vəzifəsini tutan 
Ceyms Bükenenlə yanaşı Uilyam L.Mersi (hərbi), Robert 
Uolker (maliyyə), Corc Bankroft (hərbi-dəniz donan-
ması) kimi yüksək səviyyəli mütəxəssislər kabinetə da-
xil edildilər. Onlar prezidentin demokratik prinsiplərini 

80
Amerika prezidentləri
müdafi ə etsələr də, icraedici hakimiyyətin siyasi kursuna 
əhəmiyyətli təsir göstərə bilmədilər. Çünki əsas kursu Polk 
özü müəyyənləşdirir və həyata keçirirdi. Bu isə onun prezi-
dentliyi üçün bəzi problemlərin yaranması ilə nəticələndi.
Prezidentin gömrük xidmətini təkmilləşdirmək üçün 
vəsait ayrılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsinə veto qoy-
ması qərb demokratlarının partiyadan uzaqlaşmasına səbəb 
olur. Onlar Polku cənub  ştatlarının mənafeyinə xidmət 
etməkdə günahlandırırdılar.
Prezident kimi fəaliyyətində  əsasən ölkə  ərazisinin 
genişləndirilməsi kursunu götürən Polk 1845-ci ilin de-
kabrında Texasın 28-ci ştat kimi ABŞ-a birləşdirilməsinə 
nail olur. Bunun ardınca o, həmin vaxt Meksikaya məxsus 
olan Nyu-Meksiko və Kaliforniyanı da İttifaqa daxil edir. 
Beləliklə Polkun prezidentliyi dövründə Birləşmiş Ştatların 
ərazisi 2/3-si qədər artırılır.
Səhhətində  əmələ  gələn problemlər üzündən Polk de-
mokratların 1848-ci il prezident seçkilərinə namizədi 
olmaqdan imtina edir. Digər tərəfdən partiyadaxili 
müzakirələrdə onun artıq ikinci müddətə prezidentlik üçün 
yaramadığı fi kri səslənirdi. Belə ki, partiyanın Şimal qanadı 
onun cənubluların mövqeyində dayanmasından narazı idi. 
Prezidentlik müddəti başa çatdıqdan sonra Tennessiyə qayı-
daraq Neşvilldə yaşayır. Bir neçə ay sonra, 15 iyul 1849-cu 
ildə 53 yaşında vəfat edir. 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə