Heç bir uşaq qanunsuz olaraq və ya özbaşınalıqla azadlıqdan məhrum edilməsin



Yüklə 0.65 Mb.
PDF просмотр
səhifə6/9
tarix07.12.2016
ölçüsü0.65 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

2.6. Məhkəmə prosesləri: hakimlər, dövlət ittihamçıları  və  vəkillərin yetkinlik 

yaşına çatmayanlara dair cinayət işlərinin aparılmasında rolu və iştirakı 

 

Monitorinq qrupunun üzvləri monitorinq dövrü ərzində bir neçə  məhkəmə prosesini izləyiblər. 



Bu barədə daha ətraflı məlumat hesabatın sonunda təsviri əlavə kimi verilib. Məhkəmə işlərinin 

moitorinqi nəticəsində  məhkəmələrin fəaliyyətinin öyrənilməsi və  əsasən də, yetkinlik yaşına 

çatmayanların işlərinə baxılması  təcrübəsinə dair faydalı  və vacib nəticələrin çıxarılması 

mümkün olub. Monitorinq həmçinin hakimlər, dövlət ittihamçıları  və  vəkillərin bilik və 

bacarıqlarını, onların proseslərdə iştirak səviyyəsini də öyrənməyə imkan verib.  

 

 



Uşaq hüquqlarının müdafiəsinə dair hər hansı bir qanuna istinad edilməməsi 

 

Monitorinq zamanı diqqəti cəlb edən  əsasən o olub ki, Bakı  şəhəri və rayonlarda izlənilən 



məhkəmə prosesləri zamanı bir dəfə  də olsun milli və beynəlxalq uşaq hüquqları  sənədləri, 

konvensiyalar və ya qaydalara, yaxud standartlara istinad edilməsinə rast gəlinməyib. 

Məhkəmədə  tərəflərdən heç biri çıxışları zamanı beynəlxalq insan hüquqları hüququ və ya 

beynəlxalq sənədlərə (BMT-nin UHK da daxil olmaqla) istinad etməyiblər. 

 

Dinləmələr zamanı monitorinq qrupunun üzvləri tərəflərin diqqətsiz olduqlarını, hakimlərin çıxış 



edən tərəflərə qulaq asmamasını  və dövlət büdcəsi hesabına təyin edilmiş  vəkillərin passiv 

olduğunu müşahidə ediblər. Vəkillər məhkəmədən təqsirləndirilən  şəxs barəsində  həbslə bağlı 

olmayan qətimkan tədbirinin seçilməsini, həmçinin azadlıqdan məhrumetmə ilə  əlaqədar 

olmayan cəza, habelə yüngül cəza, yaxud bəraət verilməsi xahiş etdikdə, məhkəmənin diqqətini 

yalnız təqsirləndirilən şəxsin uşaq olmasına yönəldiblər.  

 

Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə  Məhkəmədə aparılan monitorinqlər zamanı burada da uşaq 



hüquqları sahəsində beynəlxalq sənədlərə, həmçinin milli qanunvericiliyə heç bir istinad 

edilmədiyi və  tərəflərin məhkəmənin diqqətinə bununla bağlı heç nə  təqdim etmədiyi aşkar 

olunub. 

 

 



Yetkinlik yaşına çatmayanlara yönəlmiş alternativ tədbirlərin tətbiqində çatışmazlıqlar 

 

Digər diqqəti cəlb edən xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, bir sıra məhkəmə proseslərində hakimin 



dövlət ittihamçısını  dəstəklədiyi müşahidə olunub. Cinayət işləri ilə bağlı verilən qərarların 

əksəriyyəti dövlət ittihamçılarının məhkəmədən xahiş etdikləri cəzalarla üst-üstə düşür.  

 

Müşahidəçilər həbsə və azadlıqdan məhrumetməyə alternativ olan tədbirlərin tətbiqi məsələlərini 



daha diqqətlə  və  dərindən öyrənməyə çalışıblar. Buna səbəb alternativ tədbirlərin səmərəli və 

beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərən yuvenal ədliyyə sisteminin əsas göstəricisi 

hesab edilməsidir.  İstintaq təcridxanasında saxlanılan uşaqların ittiham edildikləri cinayətləri 

öyrənməklə, alternativ tədbirlərin həqiqətən də nadir hallarda tətbiq edildiyi təsdiqlənib. 

Monitorinq zamanı istintaq təcridxanasında saxlanılan və məhkəmə baxışını gözləyən 30 nəfər 

uşaq arasında oğurluq, soyğunçuluq, quldurluq, avtomaşın qaçırma üzrə ittiham edilən uşaqlar da 

olub. 


37 

 

Eyni zamanda məmnunluqla qeyd etmək lazımdır ki, oğurluğa görə cinayət məsuliyyətinə cəlb 



olunan uşaqlar barəsində rayon məhkəmələri tərəfindən həbs qətimkan tədbiri deyil, başqa yerə 

getməmək barədə iltizam və ya nəzarət altına vermə qətimkan tədbiri seçilib

 

 



Vəkillə təmin olunma 

 

Uşaqların vəkillə təmin olunması və ya vəkilə olan çıxışlarını öyrənmək məqsədilə iki üslubdan 



istifadə edilib: birincisi, məhkəmə dinləmələri zamanı; ikincisi, monitorinq zamanı istintaq 

təcridxanası  və  Tərbiyə Müəssisəsində saxlanılan və ya cəza çəkən uşaqlarla müsahibə 

aparmaqla. 

  

1.



 

Məhkəmə dinləmələri 

 

Bakı şəhərində və rayonlarda fəaliyyət göstərən məhkəmələrdə, o cümlədən Ağır cinayətlərə dair 



işlər üzrə  məhkəmədə aparılan müşahidə  əksər uşaqların, öz vəkiləri olduğundan, dövlət 

tərəfindən vəkillə  təmin edilməməsi müəyyən olundu. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, işlərinə 

Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə  məhkəmədə baxılan uşaqların hamısı valideynləri tərəfindən 

tutulmuş  vəkillə  təmin ediliblər. Bununla bağlı verilən suala belə cavab alındı ki, dövlət 

tərəfindən təmin edilən vəkillər buna görə az pul aldıqları üçün məhkəmə proseslərində maraqlı 

olmur və  əksər hallarda prosesdə formal şəkildə  iştirak edirlər. Məhz bu baxımdan insanların 

əksəriyyəti onlara inanmır. 

 

Diqqəti çəkən başqa bir xüsusiyyət monitorinq aparılan rayonların bir neçəsində  məhkəmə 



zallarına baxış keçirərkən məlum oldu. Bu, məhkəmə zallarının uzun müddət ərzində bilavasitə 

təyinatı üzrə istifadə edilməməsidir. Məhkəmə zalları təmizlənməyib, masalar və oturacaqlar isə 

toz ilə örtülüb. Bu zallarda həmçinin məhkəmədə  iştirak edənlər və dinləyicilər üçün 

oturacaqların da olmadığı  aşkar edilib. Məhkəmə binasında bununla bağlı  rəyi soruşulan 

vətəndaşlar qeyd etdi ki, hakimlər  şikayətlərə öz şəxsi otaqlarında baxdığı üçün məhkəmə 

zalından istifadə edilmir. 

 

2.

 

Yetkinlik yaşına çatmayanlarla aparılan söhbət 

 

AR CM-in 92.3.5 və 432.2 maddələrinə görə,  əgər uşaq cinayətdə  şübhəli bilinirsə  və ya 



ittiham edilirsə onun vəkillə  təmin edilməsi və  vəkilin bütün mərhələlərdə  iştirak etməsi 

məcburidir. Vəkilin iştirakı  uşağın tutulduğu andan təmin edilməlidir. Müsahibədə  iştirak 

etmiş bütün yetkinlik yaşına çatmayanlar qeyd edib ki, qanunda göstərilən müddət  ərzində 

vəkillə təmin edilməyə olan huquqları pozulub. 

 

Tərbiyə Müəssisəsində cəza çəkən uşaqların hamısı müsahibələr zamanı vəkillə dövlət tərəfindən 



təmin edildiklərini qeyd edib. Onlar həmçinin dövlət tərəfindən təyin edilmiş vəkillərin prosesdə 

iştirakı və ümumi fəaliyyətinin formal xarakter daşıdığını bildiriblər. 

 

3 saylı  İstintaq Təcridxanasında rəyi soruşulan uşaqlardan 4 nəfəri ümumiyyətlə  vəkili 



görmədiklərini, digərləri isə  vəkili yalnız tutulduqları andan bir neçə gün keçdikdən sonra 

gördüklərini bildirib. Müsahibənin nəticələrinə əsasən, 3 nəfər tutulduqdan 1 gün, 1 nəfər – 15 

gün, 2 nəfər – 7 gün, 1 nəfər – 1 ay (təxminən 30 gün), 1 nəfər – 2 həftə (təxminən14 gün) və 2 

nəfər tutulduqdan 3-4 gün keçdikdən sonra vəkillə görüşə biliblər. Digər uşaqlar vəkillə ilk dəfə 

nə vaxt görüşdüklərini xatırlamayıb. Lakin uşaqların hamısı qeyd edib ki, dövlət tərəfindən təyin 

edilmiş  vəkillərin fəaliyyəti və göstərdikləri hüquqi yardım sadəcə olaraq formal xarakter 

daşıyıb. Uşaqlar həmçinin qeyd ediblər ki, onlar Şüvəlan qəsəbəsində yerləşən 3 saylı  İstintaq 

Təcridxanasına köçürüldükdən xeyli sonra onların valideynləri, vəkilləri və ya qanuni 



38 

nümayəndələri ilə görüşmələrinə icazə veriblər. Uşaqlar həmçinin ilk dəfə dindirildikdə və MST-

də saxlanıldıqları müddətdə vəkillə təmin olunduqlarını xatırlamırlar.  

 

4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində çəza çəkən qadınlar (cinayət törədərkən uşaq olmuş) müsahibə 



zamanı bildiriblər ki, onlara qarşı  tətbiq olunmuş  təcridetmə müddəti qanunda göstərilmiş 

müddətlərə zidd olaraq kobud şəkildə pozulmuş və onların valideynləri, qanuni nümayəndələri 

və  vəkilləri onların yanına yalnız xeyli müddət keçdikdən sonra buraxılıb. Aparılmış sorğuya 

əsasən, qadınlardan biri tutulduğu tarixdən 5-6 gün, ikincisi 3 gün, üçüncüsü isə tutulduğu 

tarixdən 3-4 gün keçdikdən sonra vəkillə ilk dəfə görüşüb. Digər qadın isə, tutulduğu andan 

sonra 8 ay ərzində ümumiyyətlə vəkillə görüşmədiyini söyləyib. 

 

3.

 

Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə Məhkəmə 

 

Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə Məhkəmədə aparılan monitorinq ağır və xüsusilə ağır cinayətlərin 



törədilməsində ittiham edilən yetkinlik yaşına çatmayanların işləri üzrə məhkəmə proseslərini və 

beynəlxalq standartların tətbiqini izləməyə imkan yaratdı. Hələ ilkin müşahidələr məhkəmə 

prosesi zamanı ittiham edilən uşaqlara qarşı neqativ emosional atmosferin olduğunu göstərib. 

Məhkəmə zalında uşaqlar qəfəsdə saxlanılıb. Monitorinq zamanı  məhkəmə iclaslarının tez-tez 

təxirə salındığı müşahidə edilib. Bu cür hallarda isə  həm uşaqlar, həm də onların vəkilləri və 

valideynləri  əvvəlcədən xəbərdar edilməyib.  Əvvəlcədən məhkəməyə  gətirilən uşaqlar adatən 

məhkəmənin zirzəmisində ac və susuz uzun müddət saxlanılıb, həmin müddət  ərzində isti 

yeməklə  təmin edilməyib. Uşaqların  əziyyət çəkdiyi emosional, fiziki və  əqli stressə  əlavə 

olaraq, zərərçəkmişlər, onların valideynləri və/və ya qohumları  məhkəmə zamanı  uşaqlara 

hücum edib. Məhkəməni iclasına sədrlik edən və hakimlər isə iclas zalında sakitlik və nizam-

intizam yarada bilməyib. Hakimlər həmçinin iclasın gedişatına mane olan şəxslərə qarşı heç bir 

tədbir görməyib.  

 


39 

 

III. AZƏRBAYCANDA YUVENAL ƏDLİYYƏ  SİSTEMİNİN 

TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİ ÜZRƏ TƏKLİF VƏ TÖVSİYƏLƏR

 

 

3.1. Ümumi məsələlər üzrə təkliflər: 



 

1.

 



13-14 Aprel 2006-cı il tarixində hökumət qurumları, beynəlxalq və milli QHT-lərin 

birgə  səyi nəticəsində keçirilmiş “Azərbaycanda Yuvenal Ədliyyənin  İnkişafı 

Perspektivlərinə dair 1-ci Milli Konfrans”ın nəticəsi olaraq yuvenal ədliyyənin 

inkişafına dair hazırlanmış Milli İnkişaf Planının qəbul edilməsi və onun icrasına 

çalışmaq. 

 

2.



 

Azərbaycan Respublikası Prezidenti və ya Ədliyyə Naziri yanında bütün aidiyyatı 

dövlət qurumları, milli və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin iştirakı ilə 

Azərbaycanda yuvenal ədliyyə sisteminin inkişafına dair ilə xüsusi komissiyanın 

yaradılması. 

 

3.



 

Yuvenal  ədliyyə sistemini təşkil edən qurumların nümayəndələri tərəfindən fiziki 

gücün tətbiqi hallarının aradan qaldırılması  məqsədilə  səmərəli monitorinq 

mexanizminin qurulması. Yuvenal ədliyyə sistemini təşkil edən və yetkinlik yaşına 

çatmayan  şəxslərin azadlıqdan məhrum edildiyi və ya müvəqqəti saxlandığı 

müəssisələrə, əvvəlcədən xəbərdarlıq etmədən, monitorinq səfərləri etmək üçün QHT-

lərə xüsusi şərait yaradılması.  

 

4.



 

BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyası  tərəfindən təsbit edilmiş hüquqların xüsusi 

tədris müəssisələrində  təmin edilməsinə  nəzarət etmək məqsədilə hökumət qurumları 

və QHT-lərdən ibarət birgə monitorinq mexanizminin yaradılmasına çalışmaq.  

 

5.

 



Respublikada yetkinlik yaşına çatmayanlar arasında cinayətkarlıq və hüquq 

pozuntularına dair vəziyyətin müzakirəsi və  nəticədə yetkinlik yaşına çatmayanlar 

arasında cinayətkarlıq və hüquq pozuntuların profilaktikası üçün tövsiyələrin və 

strategiyaların hazırlanması  məqsədilə bütün aidiyyatı dövlət qurumlarının iştirakı ilə 

mütamadi ictimai müzakirələrin keçirilməsi. 

 

6.



 

Qanunla ziddiyyətdə olan yetkinlik yaşına çatmayanların reabilitasiyası, cəmiyyətə 

inteqrasiyası  və  həyat bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi üçün mövcud mexanizmlərin 

gücləndirilməsi. 

 

7.

 



Yetkinlik yaşına çatmayanlara barəsində  həbs və azadlıqdan məhrubetməyə alternativ 

tədbirlərin geniş  tətbiq edilməsi və icma əsaslı alternativlərin təşkilində ictimaiyyətin 

iştirakına dair geniş ictimai debatların keçirilməsi. 

 

8.



 

Hər bir rayonda uşaqların vəziyyətinə dair mütamadi olaraq məlumatların toplanması 

və saxlanması. Xüsusi tədris və ya tərbiyə müəssisələrinə yerləşdirilmiş  uşaqlar da 

daxil olmaqla, uşaqların vəziyyətinə dair məlumata ictimai çıxışın təmin edilməsi. Bu 

məlumat bazası bütün aidiyyatı dövlət qurumları  tərəfindən toplanmış  məlumatlardan 

ibarət olmalıdır. Məlumat bazası  uşaqlara dair işlərin sayı, müxtəlif müəssisələrdə  və 

polis orqanlarının qeydiyyatında olan uşaqların sayı, törədilmiş cinayətlər və 

hüquqpozmaların növü və xarakteri, uşaqlara aid işlərə dair qəbul edilmiş  qərarlar, 

övladlıq, qəyyumluq, himayəçilik, sosial və ictimai tədbirlər, tətbiq edilmiş alternativ 

tədbirlər, residivlər və s. məsələlərə dair məlumatı əks etdirməlidir.  



40 

                                                

 

9.

 



Uşaqlarla işləyən bütün dövlət qurumlarının nümayəndələrinin uşaq hüququqlarına dair 

beynəlxalq və milli qanunvericilik, BMT-nin UHK da daxil olmaqla məlumatlılığını 

artırmaq məqsədilə milli səviyyədə  tədris və  təlim proqramlarının təşkili. Bu 

proqramlar yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiya üzvlərinin təliminə 

çərçivəsində üstünlük verilməlidir.  

 

10.



 

Bakı Dövlət Universitetində, Naxçıvan Dövlət Universitetində yuvenal ədliyyə 

idarəçiliyi üzrə xüsisi təhsil proqramının və  Ədliyyə Nazirliyinin təlim və  tədris 

mərkəzlərində, DİN-in Polis Akademiyasında və digər ali məktəblərdə xüsusi tədris 

proqramlarının yaradılması. 

 

11.



 

Hakimlər, dövlət ittihamçıları, polis əməkdaşları, vəkillər və digər aidiyyatı dövlət 

qurumlarının nümayəndələri üçün keçirilən imtahanlara yuvenal ədliyyəyə dair 

sualların daxil edilməsi. Bu suallar BMT-nin UHK, Ər-Riyad təlimatları, Pekin və 

Tokio Qaydaları və s. beynəlxalq sənədləri də əhatə etməlidir. 

 

12.



 

Qanunla ziddiyyətə olan uşaqlar və onların ailələrinə hüquqi yardım göstərilməsi 

məqsədilə Uşaq Hüquqları üzrə Hüquq Klinikasının yaradılması. 

 

13.



 

Uşaq hüquqlarının müdafiəsi, uşaq hüquqlarının pozulmasına dair uşaqlar və ya onların 

valideynləri, yaxud qanuni nümayəndələri tərəfindən verilən  şikayətlərə baxılması 

məqsədilə Uşaq Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) vəzifəsinin yaradılması. 

 

14.


 

Uşaq hüquqları və ya yuvenal ədliyyə sahəsində işləyən müvafiq dövlət qurumlarının 

ixtisaslaşmış nümayəndələri üçün səmərəli tədris və təlim imkanlarının yaradılması.  

 

15.



 

Daxili  İşlər Nazirliyi tərkibində, polis uşaq inspektorlarından ibarət, xüsusi Yuvenal 

Polis qurumunun yaradılması. 

 

16.



 

 Ölkə üzrə yetkinlik yaşına çatmayanlara dair cinayət işləri ilə məşğul olmaq üçün Baş 

Prokurorluqda xüsusi yuvenal prokurorluq şöbəsinin yaradılması

61



  

17.


 

Azadlıqdan məhrum etmə yerlərindən azad edilmiş yetkinlik yaşına çatmayanların, 

habelə qanunla ziddiyyətdə olan uşaqların sosial reabilitasiyası, inteqrasiyası  və 

tərbiyəsinə yönəlmiş yerli və milli proqramların hazırlanması və həyata keçirilməsi. 

 

18.


 

Yetkinlik yaşına çatmayanlara dair cinayət işlərinə baxarkən məhkəməyə  qədər 

yönləndirmə (diskresion) mexanizmləri və alternativ tədbirlərin tətbiqinə üstünlüyün 

verilməsinin təbliğ edilməsi.  

 

19.


 

Yetkinlik yaşına çatmayanlar arasında hüquq pozuntularının profilaktikası  məqsədilə 

xüsusi strukturlaşdırılmış  və  əsaslandırılmış preventiv proqramların hazırlanması  və 

yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyalar və digər aidiyyatı dövlət qurumları 

tərəfindən icra edilməsi. 

 

20.



 

Tərbiyə Müəssisəsində cinayət  əməli və yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin sosial 

vəziyyəti, psixoloji və əqli durumundan irəli gələn və onun ehtiyaclarının ödənilməsinə 

yönələcək ixtisaslaşmış  fərdi reabilitasiya və sosial inteqrasiya proqramlarının 

hazırlanması və həyata keçirilməsi. 

 

61



 AR-nın CPM, Maddə 432.1. “Yetkinlik yaşına çatmayan şəxs barəsində ibtidai istintaq imkan dairəsində müvafiq ibtidai 

istintaq orqanlarının xüsusi bölmələri və ya yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərələ müvafiq iş  təjrübəsinə malik olan şəxslər 

tərəfindən aparılmalıdır.” 


41 

 

 



3.2. Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyaların fəaliyyəti ilə əlaqədar təkliflər: 

 

1.

 



İcra hakimiyyətləri tərkibində  fəaliyyət göstərən müxtəlif komissiya və orqanların 

vəzifələrinin üstü-üstə düşməsini nəzərə alaraq, bu qurumların birləşdirilməsi və vahid 

Uşaq Müdafiə Departamentin yaradılması. 

 

2.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyaların (və ya öncə təklif edilmiş Uşaq 

Müdafiə Departamentinin) Ailə, Qadın və  Uşaq problemləri üzrə Dövlət Komitəsi və 

ya Uşaq Hüquqları üzrə Ombudsmanın tabeliyinə verilməsi. 

 

3.

 



Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyada mövcud olan ictimai əsaslarla 

üzvlüyün səmərəsiz olduğunu nəzərə alaraq, yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə 

komissiyaların (və ya öncə təklif edilmiş Uşaq Müdafiə Departamentinin) ştatının tam 

ödənişli  əsaslarla aidiyyatı dövlət qurumlarının peşəkar nümayəndələrindən ibarət 

tərkibdə yaradılması. 

 

4.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyanın (və ya öncə  təklif edilmiş  Uşaq 

Müdafiə Departamentinin) nümayəndələrinin yetkinlik yaşına çatmayanlara dair bütün 

məhkəmə proseslərində mütləq iştirakının təmin edilməsi məqsədilə Cinayət-Prosessual 

Məcəlləyə əlavə və dəyişikliklərin edilməsi. 

 

5.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyada (və ya öncə  təklif edilmiş  Uşaq 

Müdafiə Departamentində) sosial işçi(lər) ştatının yaradılmasının təmin edilməsi. 

 

6.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyalar (və ya öncə  təklif edilmiş  Uşaq 

Müdafiə Departamenti) tərəfindən daha mükəmməl,  əhatəli və dolğun hesabatların 

hazırlanması və təqdim edilməsi prosedurları və qaydalarının təkmilləşdirilməsi. Bu cür 

hesabatlar hər bir rayon və  şəhərdə  uşaqların vəziyyətinin təhlili, uşaq hüquqları  və 

yuvenal  ədliyyənin icrası, yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyalar (və ya 

öncə  təklif edilmiş  Uşaq Müdafiə Departamenti) ilə  təmasa girmiş  uşaqlara dair 

məlumatlar və  həmçinin hər bir sahəyə uyğun olaraq təkmilləşdirmə üçün təklif və 

tövsiyələri özündə əks etdirməlidir. Hesabatlara digər faydalı məlumatlar da daxil edilə 

bilər. 


 

 

3.3. Uşaq inspektorlarının fəaliyyəti ilə əlaqədar təkliflər: 

 

1.

 



Uşaq polis inspektorlarının bütün iş vaxtını yetkinlik yaşına çatmayanlarla işin 

aparılmasına sərf edilməsinin təmin edilməsi. 

 

2.

 



Hər bir rayon polis idarəsində  (şöbəsində) Uşaq Otağının yaradılması  və bura ayrıca 

girişin olmasının təmin edilməsi. 

 

3.

 



Polis orqanlarının müxtəlif sahələrində çalışanlar arasında  əmək haqlarının 

bərabərləşdirilməsi. 

  

4.

 



Polis uşaq inspektorları və sahə müvəkkilləri arasında, yetkinlik yaşına çatmayanlarla 

bağlı  məlumat mübadiləsinin təşkili məqsədilə,  əlaqələndirmənin gücləndirilməsi və 

effektiv kommunikasiya sisteminin yaradılması. 

 


42 

5.

 



Ölkə üzrə  fəaliyyət göstərən polis uşaq inspektorlarının yarısının qadınlardan ibarət 

olması məqsədilə əlverişli şəraitin yaradılması.  

 

 

3.4. Müvəqqəti saxlama təcridxanalarının (MST) vəziyyətinə dair təkliflər: 



  

1.

 



Bütün müdafiə tədbirlərinin təmin edilməsinin zəruriliyini nəzərə alınmaqla, yetkinlik 

yaşına çatmayanların MST-lərdə saxlanmasına dair xüsusi prosedurların hazırlanması. 

 

2.

 



Yetkinlik yaşına çatmayanların MST-lərdə qısa müddət ərzində saxlanılması və onların 

valideynləri və ya qanuni nümayəndələrinin nəzarətinə buraxılmasının təmin edilməsi. 

  

3.

 



MST-də saxlanılan yetkinlik yaşına çatmayanın valideyn və ya qanuni 

nümayəndələrinin dərhal məlumatlandırılması  və ona baş  çəkilməsi üçün şərait 

yaradılması. 

 

4.



 

Müvafiq hökumət qurumu tərəfindən müəyyənləşdirilmiş standartlara uyğun olaraq, 

MST-də saxlanılan yetkinlik yaşına çatmayanlara normal qida, isti paltar, yataq dəsti və 

digər gigiyenik ləvazimatların verilməsinin təmin edilməsi. 

 

5.

 



Polis nəzarətində olan yetkinlik yaşına çatmayanların psixoloq, təhsil işçisi, sosial işçi 

və qanuni nümayəndəyə çıxışla təmin edilməsi. 

 

6.

 



Yetkinlik yaşına çatmayanların MST-lərdə saxlanmasına dair məlumatın dərhal 

yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyaya ötürülməsinin təmin edilməsi üçün 

işlək mexanizmin yaradılması. 

 

7.



 

MST-lərdə saxlanılan uşaqların vəziyyətinin QHT-lər tərəfindən monitorinq edilməsi 

üçün icazənin verilməsi. 

 

 



3.5. Məhkəmə prosesləri və istintaq prosedurlarına dair təkliflər: 

 

1.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanların müdafiəsinin daha yaxşı təşkili məqsədilə paytaxt üzrə 

yetkinlik yaşına çatmayanlara dair daxil olan bütün işlərin baxılması üçün Bakı 

şəhərində yuvenal məhkəmənin, həmçinin, bir neçə rayondan daxil olan yetkinlik 

yaşına çatmayanlara dair bütün işlərin baxılması üçün bir neçə iri şəhərdə regional 

yuvenal məhkəmələrin yaradılması. 

 

2.

 



Hər bir rayon məhkəməsindən (Bakı  şəhər məhkəmələri istisna olmaqla) iki hakim 

seçilərək yuvenal ədliyyə  və  uşaq hüquqları sahəsində intensiv təlim keçməlidir ki, 

gələcəkdə öz rayonu üzrə yetkinlik yaşına çatmayanlar tərəfindən törədilmiş az ağır 

cinayətlərə dair işlərə baxsın. Ağır və xüsusilə  ağır cinayətlərə dair işlər Regional 

Yuvenal Məhkəmələrə  və ya Ağır Cinayətlərə dair İşlər üzrə  Məhkəmənin tərkibində 

yaradılması  təklif edilən Yuvenal İşlər üzrə  Ağır Cinayətlərə dair İşlər üzrə 

Məhkəməyə göndərilməlidir.  

 

3.



 

Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu yanında yetkinlik yaşına çatmayanların 

cinayət işlərinin baxılması  məqsədilə yetkinlik yaşına çatmayanların işləri ilə  məşğul 

olan ixtisaslaşmış yuvenal prokurorluq şöbəsi və ya sektorunun yaradılması. Bu şöbə və 

ya sektorun ştatı ixtisaslaşmış yuvenal prokurorlardan ibarət olmalıdır. Baş Prokurorluq 

yanında yaradılmış bu yuvenal prokurorluq şöbəsi və ya sektoru, Bakı  şəhəri istisna 

olmaqla, respublikanın bütün rayonlarını əhatə etməlidir. Bakı şəhəri üzrə isə yetkinlik 


43 

                                                

yaşına çatmayanlara dair cinayət işləri Bakı şəhər Prokurorluğu tərkibində yaradılması 

təklif edilən yuvenal prokurorluq şöbəsi və ya sektoru tərəfindən aparılmalıdır.  

 

4.

 



Məhkəmə müvafiq yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyadan məhkəmə  işi 

üzrə keçən hər bir yetkinlik yaşına çatmayan barəsində standartlarşdırılmış formaya 

əsasən məlumat tələb etməlidir. Bu məlumat onun sosial durumu, ailəsinin vəziyyəti və 

digər faydalı  məlumatı da əks etdirməlidir. Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə 

Komissiyanın nümayəndələrinin məhkəmə iclaslarında mütləq iştirakı  təmin 

edilməlidir. 

 

5.

 



Vəkillər Kollegiyası öz üzvləri üçün yuvenal ədliyyə, uşaq hüquqları  və Azərbaycan 

Respublikasının tərəfdar çıxdığı digər müvafiq beynəlxalq müqavilələrə, dair xüsusi 

təlim proqramları təşkil etməli, davamlı şəkildə təlim aparmalıdır. 

 

6.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanlara dair məhkəmə  işlərinin monitorinq edilməsi məqsədilə 

QHT-lərə icazə verilməlidir. Monitorinqlər nəticəsində hazırlanacaq hesabatlar müvafiq 

dövlət qurumları və monitorinq edilmiş məhkəmələrin sədrlərinə təqdim edilməlidir.  

 

7.

 



Cinayət-Prosessual Məcəllədə

62

 cinayət işlərində  şahid, zərərçəkmiş  və ya cinayətdə 



təqsirli bilinən şəxs qismində çıxış edən yetkinlik yaşına çatmayanların hüquqlarının və 

mənafelərinin müdafiəsinə dair verilmiş zəmanətlər daha da gücləndirilməlidir. Əsasən, 

18 yaşınadək olan hər bir şəxsin, dindirilməsi də daxil olmaqla, cinayət işinə dair 

aparılan bütün prosedurlar zamanı pedaqoq, psixoloq və qanuni nümayəndənin iştirakı 

şərtsiz olaraq təmin edilməlidir. Uşağın valideyni və ya qanuni nümayəndələrinin 

araşdırılan cinayət  əməlinin törədilməsində  iştirakı güman edildiyi halda onların 

yuxarıda qeyd edilmiş prosedurlar zamanı  iştirakı  məhdudlaşdırıla bilər. Həmçinin, 

əgər valideyn və ya qanuni nümayəndələrin iştirakı  uşaq mənafelərinin üstünlüyü 

prinsipinə uyğun deyilsə, onların iştirakı məhdudlaşdırıla bilər. Bu zaman cinayət işini 

aparan məsul şəxs cinayət işinə dair sənədlərdə xüsusi qeydlər aparmalıdır. 

 

8.

 



Tutulmuş, barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilmiş, və ya azadlıqdan məhrum edilmiş 

yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün xüsusi mentorluq proqramlarının təşkil edilməsi 

məqsədilə QHT-lərin fəaliyyəti stimullaşdırılmalıdır. MST-lər və istintaq 

təcridxanalarında, habelə Tərbiyə Müəssisəsində saxlanıldığı müddət ərzində yetkinlik 

yaşına çatmayanların icma əsaslı, həmçinin ixtisaslaşmış və akkreditasiya keçmiş QHT-

lər tərəfindən təqdim edilən mentorluq xidmətlərindən yararlanması üçün müvafiq 

şərait yaradılmalıdır. Bu proqramların arxasında duran məqsəd təcrid edilmiş  uşağı 

onun inana biləcəyi və xüsusi təlimdən keçmiş şəxslə təmin edilməsidir. 

 

9.

 



Hüquq sahəsində olan mütəxəssislər – hakimlər, prokurorlar və  vəkillər bir araya 

gələrək Cinayət-Prosessual Məcəllədə verilmiş alternativ tədbirlər siyahısını  nəzərdən 

keçirməlidir. Həbs qətimkan tədbiri və ya azadlıqdan məhrumetmə ilə bağlı  çıxarılan 

qərarların müvafiq olaraq yalnız ağır və xüsusilə ağır cinayətlərdə təqsirləndirilən və ya 

təqirli bilinmiş  uşaqlara dair çıxarılması istiqamətində  səylər göstərilməlidir. 

Mütəxəssislər həmçinin azadlıqdan məhrumetməyə alternativ olan tədbirlərin tətbiq 

edilməsinin genişləndirilməsini nəzərdən keçirməlidir.  

 

10.



 

Məhkəmə zallarında, beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırma məqsədilə, müvafiq 

dəyişikliklər edilməlidir.  Əsasən də, məhkəmə prosesləri zamanı yetkinlik yaşına 

 

62



 CPM, Maddə 228.1: “Yetkinlik yaşına çatmayan şahid iş üçün əhəmiyyətli məlumatları şifahi və ya digər formada təqdim edə 

bilərsə, o, yaşından asılı olmayaraq dindirilə bilər.” 

CPM, Maddə 228.2: “14 yaşınadək, müstəntiqin mülahizəsinə görə isə 16 yaşınadək olan yetkinlik yaşına çatmamış  şahidin 

dindirilməsi müəllimin, zəruri hallarda isə həkimin və onun qanuni nümayəndəsinin iştirakı ilə aparılır.” 



44 

çatmayan  şəxslərə  əl qandalları vurulmamalı  və  məhkəmə zalında onlar barmaqlıqlar 

arxasında  əyləşdirilməməlidirlər. Bu birbaşa qeyri-insani və alçaldıcı  rəftar kimi 

qiymətləndirilir. Təhlükəsizlik təminatı digər vasitələrlə  təmin edilə bilər. Məsələn, 

yetkinlik yaşına çatmayanlara polis əməkdaşları nəzarət edə bilər.  

 

11.



 

Uşaqların böyük əksəriyyətinin məhkəmə prosedurlarını, hüquqi terminologiyanı, o 

cümlədən məhkəmə  tərəfindən qəbul edilən qərarları başa düşmədiyini nəzərə alaraq, 

məhkəmə bütün tərəflərdən uşaqların başa düşə biləcəyi sadə danışıq dilindən istifadə 

etməyi tələb etməlidir. Bu mümkün olmadığı halda, məhkəmədə baş verənləri 

aydınlaşdırmaq üçün yetkinlik yaşına çatmayan şəxs pulsuz olaraq pedaqoqla təmin 

edilməlidir.  

 

12.



 

Məhkəmə prosedurları  və hüquqi terminologiyanın uşaqlar tərəfindən daha asan başa 

düşülməsini təmin etmək məqsədilə hökumət qurumları və QHT-lər tərəfindən xüsusi 

aydınlaşdırıcı materialların (bukletlər, plakatlar, broşürlar və s.) hazırlanması tövsiyə 

edilir.  

 

 



3.6. Xüsusi tədris müəssisələrinin fəaliyyəti ilə əlaqədar təkliflər: 

 

1.

 



Açıq və qapalı tipli xüsusi tədris müəssisələri haqqında Nümunəvi  Əsasnamədə 

Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı və öhdəlik götürdüyü BMT-nin UHK və digər beynəlxalq 

konvensiyalara uyğun olaraq əlavə və dəyişikliklər edilməlidir. Nümunəvi Əsasnamənin 

mövcud maddələri özəl həyata və yazışmaya, təhsilə və zorakılıqdan müdafiə olunmağa, 

habelə qeyri-insani və alçaldıcı rəftardan azad olmağa olan hüquqları pozur. 

  

2.



 

Xüsusi tədris müəssisələri QHT-lər və icma nümayəndələri tərəfindən dövrü monitorinq 

edilməlidir. 

 

3.



 

Uşaqlara BMT-nin UHK-da təsbit edilmiş hüquqları öyrədilməli və bu hüquqların 

pozulması hallarına dair dərhal məlumatın azad şəkildə müvafiq qurumlara çatdırılması 

üçün  şərait yaradılmalıdır. Hər bir müəssisədə  uşaq hüquqlarının pozulması  və ya 

uşaqların məruz qaldığı zorakılıq halları ilə bağlı məlumatın və ya şikayətlərin verilməsi 

məqsədilə Uşaq Şikayət Qutuları quraşdırılmalıdır.  

 

4.

 



İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) və Ombudsman təsisatı yanında 

yaradılmış  Uşaq Hüquqları  Mərkəzi tərəfindən xüsusi tədris və  tərbiyə müəssisələrində 

rübdə bir dəfə monitorinqlər aparılmalıdır.  

  

5.



 

Uşaqların özünə inamının artırılması, onların iştiraklarının təmin edilməsi məqsədilə hər 

bir tədris müəssisəsində  uşaq parlamenti yaradılmalıdır. Uşaq parlamenti uşaqlara öz 

fikirlərini söyləmək, müxtəlif məsələlər qaldırmaq və onları müzakirə etmək, problemlər 

ətrafında fikir mübadiləsi aparmaq və danışıqların aparılması bacarıqlarının inkişaf 

etdirilməsinə yardımçı olacaq.  

  

6.

 



Tədris müəssisələri yetkinlik yaşına çatmayanların psixoloji reabilitasiyasına diqqəti 

artırmalı, onların inkişafı üçün təhlükəsiz və müdafiəli mühit yaratmalı  və müstəqil 

həyata hazır olmaları üçün düzgün iş aparmalıdır.  

  

7.



 

Xüsusi tədris və  tərbiyə müəssisələrində yetkinlik yaşına çatmayanların peşə  təliminə 

cəlb edilməsi məsələlərinə diqqət artırılmalı, bu təlimlərin  əmək bazarında mövcud 

tələbata  əsasən qurulması  nəzərdən keçirilməlidir. Yetkinlik yaşına çatmayanların ali 



45 

təhsil müəssisələrinə daxil olması  məqsədilə, onların qəbul imtahanlarında iştirakının 

təmin edilməsi üçün daha geniş imkanlar və şərait yaradılmalıdır. 

 

8.



 

Yetkinlik yaşına çatmayanlarla iş üzrə komissiyaların nümayəndələri tərəfindən xüsusi 

tədris və tərbiyə müəssisələrində saxlanılan yetkinlik yaşına çatmayanların saxlanılması 

və tərbiyəsi vəziyyəti mütamadi olaraq monitorinq edilməli və lazım gəldikdə onların bu 

müəssisələrdə qalmasının zəruriliyinə yenidən baxmalıdır. 

 

9.



 

Quba rayonunda yerləşən Oğlanlar üçün texniki-peşə  məktəbi iki səbəbə  əsasən 

bağlanmalıdır: 1) müəssisənin fiziki şəraiti uşaqların saxlanması  və  tərbiyəsi üçün 

yararsızdır; və 2) müəssisədə 25 nəfərdən az uşağın saxlanıldığı  və  tərbiyəyə  cəlb 

olunduğunu nəzərə alaraq, bu müəssisə qanuna əsasən bağlanmalıdır. Burada saxlanılan 

uşaqlar Mərdəkan qəsəbəsində yerləşən Oğlanlar üçün xüsusi tədris müəssisəsinə 

göndərilməlidir.  

 

10.



 

Xüsusi tədris müəssisələrinin işçiləri üçün yuvenal ədliyyə, yetkinlik yaşına 

çatmayanların reabilitasiyası  və  cəmiyyətə inteqrasiyası, habelə  hər bir uşağa 

ünvanlanmış  fərdi inkişaf və reabilitasiya planlarının hazırlanması sahəsində intensiv 

təlim proqramları təşkil olunmalıdır. 

 


46 
1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə